reo -rapportage Derde kwartaal 2014

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "reo -rapportage Derde kwartaal 2014"

Transcriptie

1 reo -rapportage Derde kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen

2 Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement derde kwartaal 5 Milestones derde kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 15 Aandelen Europa 17 Aandelen Opkomende Markten 20 Global Convertibles 21 Global Credits 23 High Yield 26 Multimanager Aandelen Amerika 27 Multimanager Aandelen Europa 30 Multimanager Aandelen Pacific 33 Multimanager Aandelen Opkomende Markten 34 2

3 Inleiding In dit verslag vindt u gedetailleerde informatie over de manier waarop F&C het afgelopen kwartaal (mede) namens u ondernemingen heeft aangesproken en welke resultaten er zijn bereikt. Ook rapporteren wij de uitkomsten van ons engagement (mijlpalen). F&C heeft het afgelopen kwartaal 130 ondernemingen aangesproken en 31 mijlpalen bereikt. Deze mijlpalen zijn doorgaans de uitkomst van engagement over eerdere kwartalen. Terugblik kwartaal F&C heeft het afgelopen kwartaal de engagementscontacten met bedrijven in de grondstoffenhandel verhoogd in het kader van het lopende engagementproject inzake internationale voedselveiligheid en de volatiliteit van de voedselprijzen. Wij willen graag betere informatievoorziening en specifieke actie op drie belangrijke terreinen: strategieën voor duurzaam landbouwaanbod op de lange termijn, beheersing van de handelsrisico s/risico s die voortvloeien uit verscherpt toezicht en lobbyactiviteiten richting de overheid. Wij hebben de toezeggingen en informatieverschaffing van ondernemingen op die drie punten geanalyseerd en zullen ook het komende kwartaal weer de dialoog met de betreffende bedrijven aangaan. Verder is er contact gezocht met ruim 41 internationale farmaceutische bedrijven die activiteiten in China ontplooien. Wij hebben de voorzitters gevraagd hoe de betreffende onderneming het risico van omkoping en corruptie binnen de Chinese activiteiten ondervangt. De Chinese overheid heeft sinds 2013 het vizier gericht op de ethische werkwijzen van farmaceutische bedrijven. F&C pleit voor meer robuuste systemen die voorvallen van omkoping en corruptie moeten signaleren en voorkomen, waarbij tevens rekening wordt gehouden met de problemen die hiermee gepaard kunnen gaan in landen met uiteenlopende normen en werkwijzen. Klimaatverandering is ook een speerpunt, waarbij wij ons richten op twee terreinen: beïnvloeden van het overheidsbeleid en direct aanspreken van ondernemingen. Zo kon het Global Investor Statement, dat in september in New York aan Secretaris-Generaal Ban Ki Moon van de Verenigde Naties werd gepresenteerd, op onze steun rekenen. We hebben verder onze engagement uitgebreid naar nutsbedrijven. Niet alleen vragen we hoe zij de beleidsrisico s evalueren, we verzoeken ook om meer toezicht vanuit het bestuur en meer transparantie naar beleggers. GSK krijgt boete in China GlaxoSmithKline (GSK) is in september door de Chinese autoriteiten beboet voor omkoping ( 297 miljoen). Dit was - samen met de voorwaardelijke gevangenisstraf voor bestuurders van GSK - de uitkomst van het onderzoek naar het corruptieschandaal van vorig jaar. F&C heeft het afgelopen jaar nog een aantal andere farmaceutische bedrijven in China onderzocht en de aangeschreven ondernemingen gestimuleerd om een robuust systeem in te stellen dat voorvallen van omkoping en corruptie moet signaleren en voorkomen. We benadrukten ook hoe belangrijk het is dat de bedrijfstop een duidelijk signaal afgeeft dat corrupte werkwijzen niet worden getolereerd; wij pleitten ervoor dat de onderneming duidelijk maakt wat omkoping precies inhoudt en dat er sprake dient te zijn van transparant beleid, duidelijke consequenties, sterke bewakingssystemen, een duidelijke koppeling met het beloningsbeleid en een krachtige klokkenluiderregeling. F&C zal de reacties van de diverse bedrijven evalueren en daarna in gesprek gaan met het senior management. Dieper graven naar oliezanden F&C heeft samen met een kleine groep andere beleggers de oliezandactiviteiten van Suncor in het noorden van de Canadese staat Alberta bezocht. De reis werd georganiseerd door de Principles for Responsible Investment voorafgaand aan de jaarconferentie 2014 in Montreal. Wij kregen inzicht in de winning en verwerking uit oliezanden van bitumen alsook de belangrijkste sociale en milieuaspecten van de ontwikkeling van oliezanden en konden zelf beoordelen wat de sector daarmee doet. We hebben ons bij onze evaluatie mede laten leiden door gesprekken met belanghebbenden, onder andere met afgevaardigden van de lokale gemeenschap en milieugroeperingen. F&C heeft kunnen zien hoe belangrijk het is dat: n exploitanten beschikken over speciale, geavanceerde systemen en doordacht beleid; n er wordt geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling van de winningstechnologie om zo het effect op het milieu te reduceren; n er wordt samengewerkt op sectorniveau aan initiatieven; n er binnen een krachtig bestuurskader wordt geopereerd. Bij elkaar kunnen deze stappen veel van de kritiek verzachten waar de sector de afgelopen jaren mee te maken kreeg. Ook kan de duurzaamheidsprestatie hierdoor verbeteren op het gebied van bijvoorbeeld CO 2 - en waterintensiteit, de omgang met afvalslik alsook gezondheid & veiligheid. 3

4 Ondanks de geleidelijke verbeteringen staat de sector nog voor de nodige uitdagingen. De relatie met de lokale bevolking blijft moeizaam, gevaarlijke vloeistoffen uit al langer aanwezige residubekkens sijpelen in de bodem en de programma s voor de bewaking van de lucht- en waterkwaliteit zijn niet krachtig genoeg. De verwachting is dat de productie van olie uit oliezanden de komende 20 jaar verdubbelt, waardoor deze problematiek alleen nog maar zwaarder gaat wegen. De sector is onvoldoende voorbereid op het cumulatieve effect van die groei en niet alleen op maatschappelijk gebied en voor wat betreft het milieu. Ook de ontwikkelingen in het kader van de internationale reactie op klimaatverandering en het effect daarvan op het eigen voortbestaan worden onvoldoende meegenomen. Recordboetes voor banken In de bankensector zijn de boetes en schikkingen naar aanleiding van onderzoek door de toezichthouders het derde kwartaal schrikbarend gestegen. Bank of America, Citigroup en BNP Paribas tekenden voor de hoogste betalingen aan de Amerikaanse autoriteiten in de geschiedenis. Bank of America betaalde $ 16,7 miljard en Citigroup $ 7 miljard aan het Department of Justice in verband met misleiding van beleggers over de risico s en kwaliteit van rommelhypotheken, die zo n belangrijke rol hebben gespeeld in de internationale financiële crisis. Het aan Bank of America opgelegde bedrag is de omvangrijkste schikking met een rechtspersoon in de Amerikaanse geschiedenis: er is in tientallen onderzoeken ernstig tekortschieten geconstateerd. De Franse bank BNP Paribas zag zich afgelopen zomer geconfronteerd met een boete van $ 9 miljard voor het overtreden van de Amerikaanse economische sancties op transacties met Soedan, Iran en Cuba. De bank heeft een kwartaalverlies van 4,3 miljard moeten nemen en de voorzitter is afgetreden. F&C heeft het afgelopen kwartaal een aantal toonaangevende internationale banken (soms via de voorzitter van het bestuur) op deze kwesties aangesproken, waaronder Bank of America. We zien verdere verbeteringen in de interne controles en investeringen in de compliancefunctie. Wel hameren we er bij banken op om te bewijzen dat er een duidelijke cultuuromslag en het gedrag plaatsvindt. Het doel daarvan is om het risico op nog strengere regelgeving en de kans op nog hogere boetes in de toekomst te verminderen. De lokale context In het 3 e kwartaal 2014 laaide de discussie over het uitsluiten van Israëlische banken weer op. F&C was begin september aanwezig bij een seminar van de FNV waar dit onderwerp uitgebreid is besproken. Wij zijn van mening dat institutionele klanten een generiek beleid moeten hebben voor het beleggen in zogenaamde conflictgebieden. F&C sluit zich o.a. aan bij Guidance on Responsible Business in Conflict-Affected and High -Risk Areas 1 die hierover zijn opgesteld.bovendien is het aan de klanten zelf om te bepalen of op basis van de door ons ontsloten informatie bepaalde activiteiten danwel ondernemingen moeten worden uitgesloten. Ook heeft F&C in het 3 e kwartaal contact gehad met de Autoriteit-Financiële Markten over de risicoradarlijst voor wat betreft uitsluitingen op het gebied van clusterbommen en landmijnen. Deze lijst is inmiddels geüpdatet en betreft een 7-tal ondernemingen. Het komende kwartaal zullen wij de uitkomsten van de VBDO-benchmarkstudie evalueren, de jaarlijkse consultatie voor wat betreft engagementprioriteiten voor het komende jaar houden en samen met F&C s MVB-werkgroep een actieplan voor het komende kalenderjaar opstellen. 4

5 Engagement derde kwartaal Aantal aangesproken ondernemingen 130 Aantal behaalde milestones 31 Engagement naar onderwerp Milieustandaarden Bedrijfsethiek Arbeidsomstandigheden Mensenrechten Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Engagement naar regio VK 15,67% Europa (ex VK) 28,36% Noord-Amerika 20,90% Azië (ex Japan) 13,43% Japan 7,46% Overige 14,80% 5

6 Milestones Derde kwartaal 2014 Het afgelopen kwartaal hebben we 31 zogenaamde milestones geboekt. Bij F&C spreken we van zo n milestone als het beleid, de prestatie of het gedrag van een onderneming door tussenkomst van F&C verbetert. De rating van de milestones wordt weergegeven met 1, 2 of 3 sterren; drie sterren geeft het grootst mogelijke effect op de aandeel en/of obligatiehouderswaarde weer en één ster een kleine verandering. In alle gevallen wordt gekeken naar de toegevoegde waarde op de lange termijn. Milestones naar onderwerp Milieustandaarden 17,65% Bedrijfsethiek 11,76% Mensenrechten 11,76% Arbeidsomstandigheden 14,71% Volksgezondheid 5,88% Ondernemingsbestuur 32,35% Beleid op milieu en maatschappij 5,88% 6

7 Aandelen Wereldwijd Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Abbott Laboratories VS B M D K American International Group (AIG) VS H B D K Hess Corporation VS H Archer Daniels Midland Company VS H F M D K Banco Santander Spanje H B K BG Group VK H BP VK H G K BHP Billiton Australië D JPMorgan Chase & Co VS H F D Chevron Corporation VS H G K The Coca-Cola Company VS H F G K Exxon Mobil Corp VS H G K Honda Motor Japan F K International Business Machines (IBM) VS B D CVS Health Corp VS H B F D K Bank of America Corporation VS B D Wells Fargo & Company VS D Novo Nordisk Denenmarken B K ConocoPhillips Company VS H G K Repsol S.A. Spanje H G K Schlumberger Ltd. VS H Thermo Fisher Scientific Inc. VS B K Unilever NV Nederland F K Walmart Stores Inc VS B D K Teva Pharmaceutical Industries Ltd Israël M Pacific Rubiales Energy Corp. Canada F G K Suncor Energy Inc Canada H AstraZeneca VK B K Antofagasta VK H K HSBC VK H B D K Impala Platinum Holdings Zuid-Afrika H K Marks & Spencer VK G K Standard Chartered Plc VK B F D K Lloyds Banking Group VK H Australia & New Zealand Banking Group Ltd Australië F K Rio Tinto Australië K Woodside Petroleum Australië F K Nissan Motor Japan F K Suzuki Motor Corp Japan F K Toyota Motor Corp Japan F K BNP Paribas Frankrijk B D Societe Generale SA Frankrijk H B F G D K Ahold Nederland G K Allianz Duitsland K Mediobanca SpA Italië D K RWE AG Duitsland H D K BMW Duitsland F K Deutsche Bank AG Duitsland H B K BASF SE Duitsland H G Assicurazioni Generali SpA Italië D Heineken NV Nederland F K Iberdrola SA Spanje H K 7

8 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Siemens AG Duitsland D Roche Holding Zwitserland B K OMV AG Japan H G K Svenska Handelsbanken Ab Zweden B K Grupo Mexico SAB de CV Mexico H F K KIA Motors Corp Zuid-Korea F K Fuchs Petrolub Duitsland H G D K Urban Outfitters VS F G Mr Price Group Ltd Zuid-Afrika H G D K CEZ (Ceske Energeticke Zavody) Tsjechië H K Petroleo Brasileiro S.A. (Petrobras) Brazilië D ENI Italië H G K Mitsubishi UFJ Financial Group Japan F K GlaxoSmithKline VK B M D K Twitter Inc VS F Fortescue Metals Australië H K Southern Copper Corporation VS H K Lonza Group AG Zwitserland B K Fomento Economico Mexicano Mexico H G M D K Gazprom Rusland H D Lukoil Rusland H G D MTN Group Zuid-Afrika F D Ambev S.A. Brazilië H G M D K Cia Brasileira de Distribuicao (GPA) Brazilië G D K America Movil SAB de CV Mexico F D K Bunge Limited VS H M D K Sysmex Corp Japan B K National Grid VK H K Adidas Duitsland D Deutsche Telekom AG Duitsland G Anheuser-Busch Inbev België H G K Statoil Noorwegen H G K Glencore plc Zwitserland H M D K Centrica Plc VK H K Amazon.com Inc. VS B D K Telenor ASA Noorwegen F K BRF Brasil Foods Brazilië H F G K Randgold Resources Ltd VK H B F K KGHM Polska Miedz SA Polen H F G K Kraft Foods Group Inc VS H B D AbbVie Inc VS M D Anhui Conch Cement Co Ltd Hong Kong H D Deutsche Boerse Duitsland D UBS AG Zwitserland D Goldman Sachs Group VS D British American Tobacco VK F K PGE SA Polen H Lundin Petroleum AB Zweden H G K Ferrovial S.A. Spanje G Sumitomo Mitsui Financial Group Japan F K Mizuho Financial Group Inc Japan F K Sanofi Frankrijk B K 8

9 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Anglo American VK H Google Inc. VS B F D Royal Dutch Shell VK H G K China Shenhua China H K Daiichi Sankyo Co Ltd Japan B K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Barrick Gold Corporation Canada F Exxon Mobil Corp VS H Motorola Mobility, Inc. VS F ConocoPhillips Company VS H Potash Corporation Of Saskatchewan Canada F Cisco Systems VS G Intel Corporation VS H Intel Corporation VS G Microsoft Corporation VS F Antofagasta VK K Antofagasta VK D Croda International plc VK D Rio Tinto Australië H Santos Australië H Nippon Express Japan D Sekisui House Ltd Japan D Toray Industries Inc Japan D Societe Generale SA Frankrijk B H&M Hennes & Mauritz AB Zweden B Hon Hai Precision Industries Taiwan G Delta Electronics Taiwan B ENI Italië G GlaxoSmithKline VK M Yamada Denki Co Ltd Japan D Sberbank of Russia Rusland D Sberbank of Russia Rusland B BRF Brasil Foods Brazilië M 9

10 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Antofagasta Antofagasta heeft de rol van voorzitter en CEO gescheiden, wat een betere verdeling van de verantwoordelijkheden en sterkere bestuursstructuur zou moeten opleveren. F&C heeft bij de uitoefening van stemrecht en in de dialoog met de onderneming voortdurend gepleit voor een scheiding van de twee functies. Dit vinden wij belangrijk voor een duidelijk evenwicht in de macht en voor een goede verantwoording. Antofagasta De International Council on Mining & Metals (ICMM), een samenwerkingsverband van mijnbouwconcerns die pleiten voor de duurzame ontwikkeling van de mijnbouwsector, heeft ingestemd met de toetreding van Antofagasta als lid. Door zich aan te sluiten bij de ICMM zegt Antofagasta toe een verzameling duurzame principes te zullen invoeren, te zullen rapporteren over de prestaties aan de hand van die principes en een onafhankelijke derde over de invoering te zullen laten oordelen. Met deze belangrijke stap kan de onderneming duurzaamheidskwesties met collega-bedrijven afstemmen en samen leren van de uitdagingen bij de aanpak daarvan. Wij hadden er bij Antofagasta op aangedrongen zich door de beste werkwijzen in de sector te laten leiden, internationale standaarden over te nemen en zich bij de ICMM aan te sluiten. Barrick Gold Corporation Barrick heeft in alle bedrijfslocaties het streefdoel gerealiseerd van toegankelijke klachtenprocedures die bij de cultuur passen. Ook de transparantie over de feitelijke uitkomsten van die procedures is verbeterd: de onderneming sorteert klachten per activiteit en project. Dat de lokale gemeenschap nu gemakkelijk eventueel ongenoegen kan aankaarten, is gunstig voor het maatschappelijk bestaansrecht van de onderneming. F&C onderhoudt al vele jaren actieve contacten met Barrick over problemen met lokale gemeenschappen. Verbetering van de beheersing en rapportage van klachten is daar onderdeel van. BRF Brasil Foods BRF herziet de voedings- en gezondheidsstrategie met als beoogde uitkomst nauwere samenwerking met medisch specialisten, minder zout en vet in kant-en-klaarproducten, investering in onderzoek naar nieuwe producten en vervangers van ingrediënten en samenwerking met openbare instellingen aan de bewustwording over voedingskwesties. BRF kan op die manier de bedrijfsrisico s en -kansen die samenhangen met obesitas, diabetes en andere voedingsgerelateerde ziekten in thuismarkt Brazilië beter beheersen. Voor deze grootste Braziliaanse producent van verwerkt voedsel (waaronder snacks en kant-en-klaarmaaltijden) zijn dit belangrijke bedrijfsrisico s. F&C heeft de onderneming bij een bijeenkomst op het hoofdkantoor gevraagd om een specifiek beleid op voeding. Cisco Systems Cisco heeft de controlebevindingen over de belangrijkste leveranciers bekendgemaakt. In sommige gevallen is ook aangegeven wat Cisco wil dat die leveranciers met die bevindingen doen. De onderneming heeft daarnaast een verslag over conflictmineralen gepubliceerd, met daarin de uitkomsten van een due-diligenceonderzoek naar de herkomst en de traceerbaarheid van deze mineralen. Cisco kan door meer transparantie over dit soort zaken de reputatie beschermen, zich aan de (toezichts)regels houden en de verantwoording verbeteren. Beleggers kunnen op basis van diezelfde informatie signaleren waar de eventuele hiaten in het duurzame inkoopbeleid zitten en beoordelen wat de onderneming doet om deze aan te pakken. F&C is al meer dan acht jaar over uiteenlopende duurzaamheidskwesties met Cisco in gesprek, onder andere over verbetering van de beheersing van en rapportage over duurzaamheidsproblemen in de keten. ConocoPhillips Company ConocoPhillips heeft een streefdoel gepubliceerd voor de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen: 3% à 5% ten opzichte van de business-as-usual -ramingen voor Dit streefdoel valt samen met vergelijkbare toezeggingen van andere Amerikaanse olie- en gasmaatschappijen. Zo n streefdoel stimuleert maatregelen voor de energie-efficiëntie, verbetert de algehele beheersing van risico s en kansen die met CO 2 samenhangen en zorgt voor meer verantwoording voor de prestaties. F&C had de afgelopen jaren in diverse bijeenkomsten en ook schriftelijk op zo n streefdoel aangedrongen. 10

11 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Croda International plc Croda heeft in de langetermijnbonusregeling de koppeling met de prestaties versterkt: de winst per aandeel en het totale aandeelhoudersrendement worden verankerd in een algemene financiële onderbouwing. De remuneratiecommissie buigt zich in het vervolg over uiteenlopende maatstaven voor de onderliggende financiële prestaties voordat de aandelen alleen op basis van de bedrijfswinst en het aandeelhoudersrendement onvoorwaardelijk worden. Deze beslissing komt na gesprekken van F&C met de voorzitter van de remuneratiecommissie. Daarin hadden wij onze zorg over de huidige gecombineerde prestatiemaatstaven overgebracht en dan vooral dat deze mogelijk de onderliggende prestaties van de onderneming niet goed weergaven. Delta Electronics Delta heeft in de gedragscode specifieke bepalingen over omkoping en corruptie opgenomen waarin ook aspecten als opleiding/ scholing, klachtenprocedures en disciplinaire maatregelen aan de orde komen. Het concern kan zo de risico s van omkoping en corruptie beter beheersen, waarmee het zich via de activiteiten in Azië geconfronteerd ziet. We hadden Delta eerder al gewezen op het verhoogde financiële risico van nieuwe anti-omkopingswetten en een strengere wetshandhaving. We hebben de onderneming gevraagd beleid te ontwikkelen en in te voeren om die risico s te ondervangen. ENI ENI heeft de informatieverschaffing over veiligheid op de werkplek verbeterd. De onderneming publiceert nu ook vergelijkbare jaarcijfers over situaties waarin het bijna fout ging. Er ontstaat zo een genuanceerder beeld over de veiligheidscultuur en effectiviteit van de veiligheidssystemen om ongelukken te voorkomen. F&C had ENI de afgelopen jaren al in diverse gesprekken gevraagd om te rapporteren aan de hand van indicatoren die duidelijk meten hoe effectief het veiligheidsbeheer is. We dringen verder aan op vergelijkbare resultaten op het gebied van de procesveiligheid. Daarbij kan gedacht worden aan voorvallen die tot lekkage kunnen leiden. Exxon Mobil Corp Exxon heeft de informatieverschaffing over de procesveiligheid verbeterd. De onderneming publiceert nu ook vergelijkbare jaarcijfers over voorvallen die tot (olie)lekken kunnen leiden. Er ontstaat zo een genuanceerder beeld over de veiligheidscultuur en over de effectiviteit van veiligheidssystemen om ongelukken te kunnen voorkomen. F&C had Exxon de afgelopen jaren al in diverse gesprekken gevraagd om te rapporteren aan de hand van indicatoren die duidelijk meten wat de invloed van het veiligheidsbeheer is. We dringen aan op verdere hervormingen en vragen om vergelijkbare gegevens over situaties waarin het bijna fout ging en er grote(re) ongelukken zijn vermeden. GlaxoSmithKline GlaxoSmithKline heeft verder invulling gegeven aan het commitment om de toegang tot de zorg in Afrika te verbeteren: het concern investeert samen met de Zuid-Afrikaanse Medical Research Councils in onderzoek naar niet-overdraagbare ziektes (zoals kanker en diabetes). Een breder aanbod medicijnen kan de internationale zorgproblemen helpen oplossen, terwijl Glaxo tegelijkertijd voor meer marktaandeel, een groeiende afzet en betere aandeelhouderswaarde zorgt. F&C stimuleert het concern om de transparantie te verbeteren en nog meer medicijnen op te nemen in de strategie voor de toegang tot zorg. H&M Hennes & Mauritz AB F&C heeft in het kader van de actieve contacten met H&M aangedrongen op meer toezicht door het bestuur op het risicobeheer (onder andere van de ketenproblematiek en omkoping & corruptie). In 2014 heeft het kledingconcern voor het eerst laten weten dat de raad van bestuur zich over strategische kwesties op duurzaamheidsgebied had gebogen, zoals via rapporten over de naleving van de gedragscode, duurzamer katoen, klimaateffect en anticorruptie. Deze melding volgt op de verbeterde rapportage over de anticorruptieinspanningen bij H&M (zoals klokkenluidercijfers, de uitkomst van onderzoek, trainingspercentages en -doelstellingen en de toepassing van de gedragscode op leveranciers). Natuurlijk is dit nog maar een begin en is er nog volop ruimte voor verbetering. Toch zijn we blij te zien dat de onderneming nu de zorg van beleggers over mogelijk zwakke punten op dit risicogebied serieus oppakt. 11

12 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Hon Hai Precision Industries Hon Hai heeft onderdelen van de gedragscode gepubliceerd (o.a. arbeidsomstandigheden, gezondheid en veiligheid, milieubeheer en anticorruptie). Ook zijn de implementatieprocedures geschetst. Gezien het omvangrijke personeelsbestand is meer transparantie over de groepsbrede gedragscode een belangrijke stap naar een consequentere aanpak van deze duurzaamheidskwesties. Met nog meer informatie over de resultaten zouden ook beleggers en andere belanghebbenden beter kunnen beoordelen hoe effectief de beheersing van deze risicogebieden is (vooral ook omdat Hon Hai niet wordt gecontroleerd door externe partijen als de Fair Labour Association). Intel Corporation Intel verlangt sinds kort van de belangrijkste leveranciers informatie over de uitstoot van broeikasgassen. De onderneming wil verder weten welke voortgang er is geboekt met de formulering van doelstellingen en de realisatie van uitstootverlagingen. De resultaten worden gemeld aan het Carbon Disclosure Project (CDP). Intel ontwikkelt op basis hiervan scorekaarten voor milieuprestaties. Aan de hand van die indicatoren kan de kwaliteit en de programma s van leveranciers worden beoordeeld. Door een betere beheersing van en informatieverschaffing over de CO 2 -uitstoot in de keten kunnen beleggers ook beter inschatten met welke risico s en kansen op het gebied van klimaatverandering de ketenpartij te maken heeft. F&C neemt actief deel aan het Carbon Action-project onder leiding van het CDP en de Principles for Responsible Investment. Carbon Action wil geselecteerde ondernemingen (waaronder Intel) stimuleren om de directe en indirecte CO 2 -uitstoot beter te beheersen. Intel Corporation Intel heeft een aantal initiatieven ingevoerd die de beheersing van maatschappelijke risico s in de keten (arbeids- en mensenrechten) moeten verbeteren. Van de belangrijkste leveranciers verlangt de onderneming onder andere een duurzaamheidsrapport op basis van de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI), dat ze sociale en andere duurzaamheidscriteria toepassen bij kwaliteitsbeoordelingen en strengere eisen stellen aan compliance, transparantie en capaciteitsopbouw. De onderneming publiceert nu ook een samenvatting van de controlebevindingen en eventuele corrigerende maatregelen. Dankzij deze initiatieven kan Intel nu ook beter omgaan met de complexiteit van de wereldwijde keten. F&C had de onderneming eerder al in een brief verzocht om een duidelijke strategie te ontwikkelen die de arbeidsomstandigheden in de fabrieken moet zeker stellen, om een systeem voor fabriekscontrole in te voeren, informatie over de naleving te publiceren en prioriteiten voor corrigerende maatregelen te formuleren. Microsoft Corporation Microsoft heeft de controlebevindingen over de belangrijkste leveranciers bekendgemaakt. In sommige gevallen is ook aangegeven wat Microsoft wil dat die leveranciers met die bevindingen doen. De onderneming heeft daarnaast een verslag over conflictmineralen gepubliceerd, met daarin de uitkomsten van een due-diligenceonderzoek naar de herkomst en de traceerbaarheid van deze mineralen. Microsoft kan door meer transparantie over dit soort zaken de reputatie beschermen, zich aan de (toezichts)regels houden en de verantwoording verbeteren. Beleggers kunnen op basis van diezelfde informatie signaleren waar de eventuele hiaten in het duurzame inkoopbeleid zitten en beoordelen wat de onderneming doet om deze aan te pakken. F&C is al meer dan acht jaar over uiteenlopende duurzaamheidskwesties met Microsoft in gesprek, onder andere over verbetering van de beheersing van en rapportage over duurzaamheidsproblemen in de keten. Motorola Mobility, Inc. Motorola heeft de controlebevindingen over de belangrijkste leveranciers bekendgemaakt. In sommige gevallen is ook aangegeven wat de onderneming wil dat die leveranciers met die bevindingen doen. De onderneming heeft daarnaast een verslag over conflictmineralen gepubliceerd, met daarin de uitkomsten van een due-diligenceonderzoek naar de herkomst en de traceerbaarheid van deze mineralen. Motorola kan door meer transparantie over dit soort zaken de reputatie beschermen, zich aan de (toezichts) regels houden en de verantwoording verbeteren. Beleggers kunnen op basis van diezelfde informatie signaleren waar de eventuele hiaten in het duurzame inkoopbeleid zitten en beoordelen wat de onderneming doet om deze aan te pakken. F&C is al meer dan acht jaar over uiteenlopende duurzaamheidskwesties met Motorola in gesprek, onder andere over verbetering van de beheersing van en rapportage over duurzaamheidsproblemen in de keten. 12

13 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Nippon Express Nippon heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een externe onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met andere partijen binnen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van internationale beleggers over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Potash Corporation Of Saskatchewan Potash heeft een rapport gepubliceerd over de inkoop van fosfaaterts uit het betwiste gebied in de Westelijke Sahara. Daar is sprake van herhaaldelijke beschuldigingen over schendingen van de mensenrechten met betrekking tot de lokale bevolking. In het rapport wordt nog niet afdoende uitgelegd hoe de onderneming de mensenrechtenrisico s in deze lastige keten beheerst (er wordt bijvoorbeeld niets gezegd over een due diligence van de mensenrechten bij de Marokkaanse zakenpartner), maar toch is dit een mijlpaal voor de transparantie bij Potash. Beleggers en overige belanghebbenden kunnen hierdoor de risico s, die samenhangen met de voortgaande inkoop van fosfaaterts uit dit risicogebied, beter beoordelen. F&C neemt deel aan een beleggersinitiatief dat al twee jaar met de onderneming over dit onderwerp in gesprek is. Rio Tinto Rio Tinto heeft nieuwe waterdoelstellingen geformuleerd. Alle bedrijfsonderdelen die zich met wezenlijke waterrisico s geconfronteerd zien, moeten in 2018 de beheersing van die risico s hebben geëvalueerd en verbeterd en moeten tegen die tijd voldoen aan het afgesproken lokale streefdoel voor de waterprestaties. Dat streefdoel weerspiegelt de geografische diversiteit van de activiteiten en de aard van de eventuele waterproblematiek. Deze benadering, waarvoor F&C in 2013 input heeft geleverd, versterkt het algehele waterbeheer bij Rio Tinto. De diverse locaties kunnen zich op deze manier toespitsen op de zaken die er voor hen het meeste toe doen: of dat nu gaat om watertoevoer, hoe om te gaan met te veel water, met elkaar botsende verbruiksdoeleinden of de waterkwaliteit. Santos Santos heeft met behulp van programma s voor energie-efficiëntie een op intensiteit gebaseerd streefdoel voor de uitstoot van broeikasgassen geformuleerd en gerealiseerd. De onderneming wil zich met het oog op de groeiende productie niet vastleggen op een absoluut uitstootcijfer. Met dit streefdoel in verhouding tot de totale productie werkt Santos toch aan verbetering van de energie-efficiëntie en de algehele beheersing van CO 2 -risico s en -kansen. F&C had de afgelopen jaren bij diverse bijeenkomsten en in meerdere brieven aangedrongen op een stringentere doelstelling bij de CO 2 -beheersing. Sberbank of Russia Sberbank heeft nog vier onafhankelijke bestuurders benoemd, waardoor de staatsbank nu voldoet aan de werkwijzen voor goed ondernemingsbestuur. De onafhankelijke vertegenwoordiging is gestegen van 18% naar 35%. Het toezicht en de verantwoording van het bestuur worden hiermee versterkt. F&C had zich in gesprekken met de bank al sterk gemaakt voor een hoger percentage onafhankelijke vertegenwoordiging. Sberbank of Russia Sberbank heeft een zero-tolerance anticorruptiebeleid ingevoerd. Sberbank pakt de problematiek aan van de interne controle die corruptie moet voorkomen. Er gelden administratieve en disciplinaire sancties voor personeel dat betrokken is bij omkoping en/of corruptie. Met deze strategie kan de onderneming de risico s van de bankactiviteiten in Rusland en de GOS-landen beter beheersen. We hadden Sberbank eerder al gewezen op het verhoogde financiële risico van nieuwe anti-omkopingswetten en een strengere wetshandhaving. We hadden gepleit voor maatregelen om die risico s te ondervangen. 13

14 Aandelen Wereldwijd (vervolg) Sekisui House Ltd Sekishui heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een externe onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met andere partijen binnen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van de internationale belegger over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Societe Generale SA Societe Generale heeft de anti-corruptieprocedures aangescherpt: er zijn klokkenluiderrechten ingevoerd voor werknemers en het anticorruptie-trainingsprogramma is verbreed en versterkt. De onderneming meldt ook dat ze voldoet aan de vereiste procedures van de Britse Bribery Act en dat ze de invoering daarvan nauwlettend bewaakt. F&C heeft herhaaldelijk bij de onderneming aangedrongen op een sterkere aanpak van omkoping- en corruptierisico s in de bedrijfsactiviteiten. Toray Industries Inc Toray heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een externe onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met andere partijen binnen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van de internationale belegger over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. Yamada Denki Co Ltd Yamada heeft voor het eerst in de bedrijfsgeschiedenis een externe onafhankelijke bestuurder benoemd. De onderneming had zich tot nu toe steeds verzet tegen de komst van buitenstaanders in het bestuur. F&C spreekt de onderneming via de uitoefening van stemrecht en door engagement aan op hervorming van de bestuursstructuur. Dat doen wij al sinds we in 2008 samen met andere partijen binnen het Asian Corporate Governance Association witboek schreven (een studie die heeft geleid tot een verhoogde zorg van de internationale belegger over corporate governance in Japan). F&C verwacht dat de nieuwe onafhankelijke bestuurder het toezicht op het management verbetert en voor frisse, nieuwe ideeën zorgt. 14

15 Aandelen Amerika Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K American International Group (AIG) VS H B D K Archer Daniels Midland Company VS H F M D K JPMorgan Chase & Co VS H F D Exxon Mobil Corp VS H G K Wells Fargo & Company VS D Walmart Stores Inc VS B D K Pacific Rubiales Energy Corp. Canada F G K Suncor Energy Inc Canada H Urban Outfitters VS F G Bunge Limited VS H M D K Amazon.com Inc. VS B D K Goldman Sachs Group VS D Google Inc. VS B F D Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Exxon Mobil Corp VS H Potash Corporation Of Saskatchewan Canada F Cisco Systems VS G Intel Corporation VS H Intel Corporation VS G Microsoft Corporation VS F Cisco Systems Cisco heeft de controlebevindingen over de belangrijkste leveranciers bekendgemaakt. In sommige gevallen is ook aangegeven wat Cisco wil dat die leveranciers met die bevindingen doen. De onderneming heeft daarnaast een verslag over conflictminera-len gepubliceerd, met daarin de uitkomsten van een due-diligenceonderzoek naar de herkomst en de traceerbaarheid van deze mineralen. Cisco kan door meer transparantie over dit soort zaken de reputatie beschermen, zich aan de (toezichts)regels houden en de verantwoording verbeteren. Beleggers kunnen op basis van diezelfde informatie signaleren waar de eventuele hiaten in het duurzame inkoopbeleid zitten en beoordelen wat de onderneming doet om deze aan te pakken. F&C is al meer dan acht jaar over uiteenlopende duurzaamheidskwesties met Cisco in gesprek, onder andere over verbetering van de beheersing van en rapportage over duurzaamheidsproblemen in de keten. Exxon Mobil Corp Exxon heeft de informatieverschaffing over de procesveiligheid verbeterd. De onderneming publiceert nu ook vergelijkbare jaarcijfers over voorvallen die tot (olie)lekken kunnen leiden. Er ontstaat zo een genuanceerder beeld over de veiligheidscultuur en over de effectiviteit van veiligheidssystemen om ongelukken te kunnen voorkomen. F&C had Exxon de afgelopen jaren al in diverse gesprekken gevraagd om te rapporteren aan de hand van indicatoren die duidelijk meten wat de invloed van het veiligheidsbeheer is. We dringen aan op verdere hervormingen en vragen om vergelijkbare gegevens over situaties waarin het bijna fout ging en er grote(re) ongelukken zijn vermeden. 15

16 Aandelen Amerika (vervolg) Intel Corporation Intel verlangt sinds kort van de belangrijkste leveranciers informatie over de uitstoot van broeikasgassen. De onderneming wil verder weten welke voortgang er is geboekt met de formulering van doelstellingen en de realisatie van uitstootverlagingen. De resultaten worden gemeld aan het Carbon Disclosure Project (CDP). Intel ontwikkelt op basis hiervan scorekaarten voor milieuprestaties. Aan de hand van die indicatoren kan de kwaliteit en de programma s van leveranciers worden beoordeeld. Door een betere beheersing van en informatieverschaffing over de CO 2 -uitstoot in de keten kunnen beleggers ook beter inschatten met welke risico s en kansen op het gebied van klimaatverandering de ketenpartij te maken heeft. F&C neemt actief deel aan het Carbon Action-project onder leiding van het CDP en de Principles for Responsible Investment. Carbon Action wil geselecteerde ondernemingen (waaronder Intel) stimuleren om de directe en indirecte CO 2 -uitstoot beter te beheersen. Intel Corporation Intel heeft een aantal initiatieven ingevoerd die de beheersing van maatschappelijke risico s in de keten (arbeids- en mensenrechten) moeten verbeteren. Van de belangrijkste leveranciers verlangt de onderneming onder andere een duurzaamheidsrapport op basis van de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI), dat ze sociale en andere duurzaamheidscriteria toepassen bij kwaliteitsbeoordelingen en strengere eisen stellen aan compliance, transparantie en capaciteitsopbouw. De onderneming publiceert nu ook een samenvatting van de controlebevindingen en eventuele corrigerende maatregelen. Dankzij deze initiatieven kan Intel nu ook beter omgaan met de complexiteit van de wereldwijde keten. F&C had de onderneming eerder al in een brief verzocht om een duidelijke strategie te ontwikkelen die de arbeidsomstandigheden in de fabrieken moet zeker stellen, om een systeem voor fabriekscontrole in te voeren, informatie over de naleving te publiceren en prioriteiten voor corrigerende maatregelen te formuleren. Microsoft Corporation Microsoft heeft de controlebevindingen over de belangrijkste leveranciers bekendgemaakt. In sommige gevallen is ook aangegeven wat Microsoft wil dat die leveranciers met die bevindingen doen. De onderneming heeft daarnaast een verslag over conflictmineralen gepubliceerd, met daarin de uitkomsten van een due-diligenceonderzoek naar de herkomst en de traceerbaarheid van deze mineralen. Microsoft kan door meer transparantie over dit soort zaken de reputatie beschermen, zich aan de (toezichts)regels houden en de verantwoording verbeteren. Beleggers kunnen op basis van diezelfde informatie signaleren waar de eventuele hiaten in het duurzame inkoopbeleid zitten en beoordelen wat de onderneming doet om deze aan te pakken. F&C is al meer dan acht jaar over uiteenlopende duurzaamheidskwesties met Microsoft in gesprek, onder andere over verbetering van de beheersing van en rapportage over duurzaamheidsproblemen in de keten. Potash Corporation Of Saskatchewan Potash heeft een rapport gepubliceerd over de inkoop van fosfaaterts uit het betwiste gebied in de Westelijke Sahara. Daar is sprake van herhaaldelijke beschuldigingen over schendingen van de mensenrechten met betrekking tot de lokale bevolking. In het rapport wordt nog niet afdoende uitgelegd hoe de onderneming de mensenrechtenrisico s in deze lastige keten beheerst (er wordt bijvoorbeeld niets gezegd over een due diligence van de mensenrechten bij de Marokkaanse zakenpartner), maar toch is dit een mijlpaal voor de transparantie bij Potash. Beleggers en overige belanghebbenden kunnen hierdoor de risico s, die samenhangen met de voortgaande inkoop van fosfaaterts uit dit risicogebied, beter beoordelen. F&C neemt deel aan een beleggersinitiatief dat al twee jaar met de onderneming over dit onderwerp in gesprek is. 16

17 Aandelen Europa Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Banco Santander Spanje H B K BG Group VK H BP VK H G K Novo Nordisk Denenmarken B K Repsol S.A. Spanje H G K Unilever NV Nederland F K AstraZeneca VK B K Antofagasta VK H K Ashtead Group Plc VK D HSBC VK H B D K Marks & Spencer VK G K Standard Chartered Plc VK B F D K Lloyds Banking Group VK H BNP Paribas Frankrijk B D Societe Generale SA Frankrijk H B F G D K Ahold Nederland G K Allianz Duitsland K BMW Duitsland F K Deutsche Bank AG Duitsland H B K BASF SE Duitsland H G Assicurazioni Generali SpA Italië D Iberdrola SA Spanje H K Siemens AG Duitsland D Roche Holding Zwitserland B K OMV AG Japan H G K Svenska Handelsbanken Ab Zweden B K Fuchs Petrolub Duitsland H G D K ENI Italië H G K GlaxoSmithKline VK B M D K Lonza Group AG Zwitserland B K National Grid VK H K Adidas Duitsland D Deutsche Telekom AG Duitsland G Anheuser-Busch Inbev België H G K Statoil Noorwegen H G K Ryanair Ierland B G Glencore plc Zwitserland H M D K Centrica Plc VK H K Telenor ASA Noorwegen F K Randgold Resources Ltd VK H B F K Deutsche Boerse Duitsland D UBS AG Zwitserland D British American Tobacco VK F K Sanofi Frankrijk B K Anglo American VK H Vedanta Resources VK D Royal Dutch Shell VK H G K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Antofagasta VK K Antofagasta VK D 17

18 Aandelen Europa (vervolg) Milestones Land Milieustandaarden H B F G M D K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Societe Generale SA Frankrijk B H&M Hennes & Mauritz AB Zweden B ENI Italië G GlaxoSmithKline VK M Vedanta Resources VK G Vedanta Resources VK D Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Antofagasta Antofagasta heeft de rol van voorzitter en CEO gescheiden, wat een betere verdeling van de verantwoordelijkheden en sterkere bestuursstructuur zou moeten opleveren. F&C heeft bij de uitoefening van stemrecht en in de dialoog met de onderneming voortdurend gepleit voor een scheiding van de twee functies. Dit vinden wij belangrijk voor een duidelijk evenwicht in de macht en voor een goede verantwoording. Antofagasta De International Council on Mining & Metals (ICMM), een samenwerkingsverband van mijnbouwconcerns die pleiten voor de duurzame ontwikkeling van de mijnbouwsector, heeft ingestemd met de toetreding van Antofagasta als lid. Door zich aan te sluiten bij de ICMM zegt Antofagasta toe een verzameling duurzame principes te zullen invoeren, te zullen rapporteren over de prestaties aan de hand van die principes en een onafhankelijke derde over de invoering te zullen laten oordelen. Met deze belangrijke stap kan de onderneming duurzaamheidskwesties met collega-bedrijven afstemmen en samen leren van de uitdagingen bij de aanpak daarvan. Wij hadden er bij Antofagasta op aangedrongen zich door de beste werkwijzen in de sector te laten leiden, internationale standaarden over te nemen en zich bij de ICMM aan te sluiten. ENI ENI heeft de informatieverschaffing over veiligheid op de werkplek verbeterd. De onderneming publiceert nu ook vergelijkbare jaarcijfers over situaties waarin het bijna fout ging. Er ontstaat zo een genuanceerder beeld over de veiligheidscultuur en effectiviteit van de veiligheidssystemen om ongelukken te voorkomen. F&C had ENI de afgelopen jaren al in diverse gesprekken gevraagd om te rapporteren aan de hand van indicatoren die duidelijk meten hoe effectief het veiligheidsbeheer is. We dringen verder aan op vergelijkbare resultaten op het gebied van de procesveiligheid. Daarbij kan gedacht worden aan voorvallen die tot lekkage kunnen leiden. GlaxoSmithKline GlaxoSmithKline heeft verder invulling gegeven aan het commitment om de toegang tot de zorg in Afrika te verbeteren: het concern investeert samen met de Zuid-Afrikaanse Medical Research Councils in onderzoek naar niet-overdraagbare ziektes (zoals kanker en diabetes). Een breder aanbod medicijnen kan de internationale zorgproblemen helpen oplossen, terwijl Glaxo tegelijkertijd voor meer marktaandeel, een groeiende afzet en betere aandeelhouderswaarde zorgt. F&C stimuleert het concern om de transparantie te verbeteren en nog meer medicijnen op te nemen in de strategie voor de toegang tot zorg. 18

19 Aandelen Europa (vervolg) H&M Hennes & Mauritz AB F&C heeft in het kader van de actieve contacten met H&M aangedrongen op meer toezicht door het bestuur op het risicobeheer (onder andere van de ketenproblematiek en omkoping & corruptie). In 2014 heeft het kledingconcern voor het eerst laten weten dat de raad van bestuur zich over strategische kwesties op duurzaamheidsgebied had gebogen, zoals via rapporten over de naleving van de gedragscode, duurzamer katoen, klimaateffect en anticorruptie. Deze melding volgt op de verbeterde rapportage over de anticorruptie-inspanningen bij H&M (zoals klokkenluidercijfers, de uitkomst van onderzoek, trainingspercentages en -doelstellingen en de toepassing van de gedragscode op leveranciers). Natuurlijk is dit nog maar een begin en is er nog volop ruimte voor verbetering. Toch zijn we blij te zien dat de onderneming nu de zorg van beleggers over mogelijk zwakke punten op dit risicogebied serieus oppakt. Societe Generale SA Societe Generale heeft de anti-corruptieprocedures aangescherpt: er zijn klokkenluiderrechten ingevoerd voor werknemers en het anticorruptie-trainingsprogramma is verbreed en versterkt. De onderneming meldt ook dat ze voldoet aan de vereiste procedures van de Britse Bribery Act en de invoering daarvan nauwlettend bewaakt. F&C heeft herhaaldelijk bij de onderneming aangedrongen op een sterkere aanpak van omkoping- en corruptierisico s in de bedrijfsactiviteiten. Vedanta Resources Een evaluatie van bestaande veiligheidsbeheersystemen heeft bij Vedanta geleid tot geactualiseerd beleid en vernieuwde technische standaarden en processen. De maatregelen moeten in de hele groep leiden tot een consistent veiligheidsbeleid. Daarnaast zijn in 2014 initiatieven voor gedragsverandering uitgerold: Vedanta wil personeel stimuleren om onveilige omstandigheden te signaleren en te rapporteren. Wij verwachten binnenkort de verbeteringen in de veiligheidsprestaties te zien (die overigens al veel te lang op zich hebben laten wachten). Vermindering van het aantal ongevallen met dodelijke afloop is van essentieel belang voor de bedrijfsprestaties. F&C spreekt de onderneming actief aan op dit punt, alleen en samen met andere beleggers. Vedanta Resources Vedanta heeft een hooggekwalificeerde vrouwelijke olie- en gasexpert als onafhankelijke, niet-uitvoerende bestuurder benoemd. Dit is niet alleen goed voor de onafhankelijke vertegenwoordiging in het bestuur, maar ook voor de genderdiversiteit. F&C had de onderneming actief op de corporate governance aangesproken, onder andere op de samenstelling van het bestuur en de diversiteit. Vooral aan het gebrek aan deskundigheid over natuurlijke hulpbronnen en aan vrouwen in het bestuur moest de onderneming volgens ons iets doen. 19

20 Aandelen Opkomende Markten Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Mr Price Group Ltd Zuid-Afrika H G D K Fomento Economico Mexicano Mexico H G M D K MTN Group Zuid-Afrika F D Ambev S.A. Brazilië H G M D K Puregold Price Club Philippines D Anhui Conch Cement Co Ltd Hong Kong H D China State Construction International Holdings Hong Kong H G K Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Sberbank of Russia Rusland D Sberbank of Russia Rusland B Sberbank of Russia Sberbank heeft nog vier onafhankelijke bestuurders benoemd, waardoor de staatsbank nu voldoet aan de werkwijzen voor goed ondernemingsbestuur. De onafhankelijke vertegenwoordiging is gestegen van 18% naar 35%. Het toezicht en de verantwoording van het bestuur worden hiermee versterkt. F&C had zich in gesprekken met de bank al sterk gemaakt voor een hoger percentage onafhankelijke vertegenwoordiging. Sberbank of Russia Sberbank heeft een zero-tolerance anticorruptiebeleid ingevoerd. Sberbank pakt de problematiek aan van de interne controle die corruptie moet voorkomen. Er gelden administratieve en disciplinaire sancties voor personeel dat betrokken is bij omkoping en/of corruptie. Met deze strategie kan de onderneming de risico s van de bankactiviteiten in Rusland en de GOS-landen beter beheersen. We hadden Sberbank eerder al gewezen op het verhoogde financiële risico van nieuwe anti-omkopingswetten en een strengere wetshandhaving. We hadden gepleit voor maatregelen om die risico s te ondervangen. 20

21 Global Convertibles Engagements Land Milieustandaarden H B F G M D K Bank of America Corporation VS B D Wells Fargo & Company VS D Teva Pharmaceutical Industries Ltd Israël M BNP Paribas Frankrijk B D Siemens AG Duitsland D Charoen Pokphand Foods Thailand G K Pegatron Corp Taiwan G CEZ (Ceske Energeticke Zavody) Tsjechië H K ENI Italië H G K Lukoil Rusland H G D Bunge Limited VS H M D K Adidas Duitsland D Bedrijfsethiek Mensenrechten Arbeidsomstandigheden Volksgezondheid Ondernemingsbestuur Beleid op milieu en maatschappij Milestones Intel Corporation VS H Intel Corporation VS G Sekisui House Ltd Japan D Toray Industries Inc Japan D ENI Italië G Yamada Denki Co Ltd Japan D Resorttrust Inc Japan D ENI ENI heeft de informatieverschaffing over veiligheid op de werkplek verbeterd. De onderneming publiceert nu ook vergelijkbare jaarcijfers over situaties waarin het bijna fout ging. Er ontstaat zo een genuanceerder beeld over de veiligheidscultuur en effectiviteit van de veiligheidssystemen om ongelukken te voorkomen. F&C had ENI de afgelopen jaren al in diverse gesprekken gevraagd om te rapporteren aan de hand van indicatoren die duidelijk meten hoe effectief het veiligheidsbeheer is. We dringen verder aan op verge-lijkbare resultaten op het gebied van de procesveiligheid. Daarbij kan gedacht worden aan voorvallen die tot lekkage kunnen leiden. Intel Corporation Intel verlangt sinds kort van de belangrijkste leveranciers informatie over de uitstoot van broeikasgassen. De onderneming wil verder weten welke voortgang er is geboekt met de formulering van doelstellingen en de realisatie van uitstootverlagingen. De resultaten worden gemeld aan het Carbon Disclosure Project (CDP). Intel ontwikkelt op basis hiervan scorekaarten voor milieuprestaties. Aan de hand van die indicatoren kan de kwaliteit en de programma s van leveranciers worden beoordeeld. Door een betere beheersing van en informatieverschaffing over de CO 2 -uitstoot in de keten kunnen beleggers ook beter inschatten met welke risico s en kansen op het gebied van klimaatverandering de ketenpartij te maken heeft. F&C neemt actief deel aan het Carbon Action-project onder leiding van het CDP en de Principles for Responsible Investment. Carbon Action wil geselecteerde ondernemingen (waaronder Intel) stimuleren om de directe en indirecte CO 2 -uitstoot beter te beheersen. 21

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

reo -rapportage Tweede kwartaal 2014

reo -rapportage Tweede kwartaal 2014 reo -rapportage Tweede kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement tweede kwartaal 5 Milestone tweede kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 20 Aandelen

Nadere informatie

reo -rapportage Vierde kwartaal 2014

reo -rapportage Vierde kwartaal 2014 reo -rapportage Vierde kwartaal 2014 F&C beleggingsfondsen Inhoud Inleiding 3 Terugblik kwartaal 3 Engagement vierde kwartaal 5 Milestone vierde kwartaal 6 7 Aandelen wereldwijd 7 Aandelen Amerika 17 Aandelen

Nadere informatie

Ontwikkelingen rondom het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid van Pensioenfonds Vervoer

Ontwikkelingen rondom het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid van Pensioenfonds Vervoer INLEIDING Pensioenfonds Vervoer vindt het belangrijk beleggen op een maatschappelijk verantwoorde manier in te richten. Het fundament van het beleid op gebied van maatschappelijk verantwoord beleggen bestaat

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Nov-15 9:02 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Nov-15 9:02 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 10-Nov-15 10-Nov-15 10-Feb-16 10-May-16

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 14 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Engagement... 4 Uitsluiting... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 15-Jan-16 8:40 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 15-Jan-16 8:40 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 19-Jan-16 19-Jan-16 19-Apr-16 19-Jul-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Jan-16 8:58 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 6-Jan-16 8:58 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 8-Jan-16 8-Jan-16 8-Apr-16 8-Jul-16 10-Oct-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Jan-16 8:52 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Jan-16 8:52 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 22-Jan-16 22-Jan-16 22-Apr-16 22-Jul-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 9-Feb-16 9:45 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 9-Feb-16 9:45 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 11-Feb-16 11-Feb-16 11-May-16 11-Aug-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 18-Feb-16 8:11 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 18-Feb-16 8:11 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 22-Feb-16 22-Feb-16 23-May-16 22-Aug-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 4-Jan-16 8:39 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 4-Jan-16 8:39 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 6-Jan-16 6-Jan-16 6-Apr-16 6-Jul-16 6-Oct-16

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 2-Mar-16 8:49 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 2-Mar-16 8:49 tel.: Interest Rate Swap (IRS) tarieven (EUR) Rij: duur van de fixatie. Kolom: storting per ASK Spot Zero 3 maands 6 maands 9 maands 1 jaar 1,5 jaar 2 jaar 3 jaar 4 jaar 4-Mar-16 4-Mar-16 6-Jun-16 5-Sep-16 5-Dec-16

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd

Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd Lijst van ondernemingen waarmee engagement is gevoerd Categorieën* Milieu Sociaal Corporate Governance Andere onderwerpen å n ç o Onderneming Sector Land Resultaat Abbott Laboratories Health Care Equipment

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

4bonds. F&C Investments 3e kwartaal 2012. Expect excellence

4bonds. F&C Investments 3e kwartaal 2012. Expect excellence 4bonds F&C Investments 3e kwartaal 2012 Expect excellence Inhoud Introductie 3 Engagement per sector 4 Basismaterialen 4 Consumentendiensten 6 Financiële ondernemingen 8 Gezondheidszorg 12 Olie en gas

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance

Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance 12 januari 2012 -persbericht- Nederland op eerste plek in Euro Stoxx 50 Resources Governance Index 2011 Top 50 bedrijven Eurozone verbeteren hun Corporate Governance De top 50 bedrijven uit de Eurozone

Nadere informatie

Bescherm je kapitaal gedurende 10 jaar en geniet van een mooi rendement. Delta Lloyd Safe Target 250 bundelt prestatie, transparantie en veiligheid!

Bescherm je kapitaal gedurende 10 jaar en geniet van een mooi rendement. Delta Lloyd Safe Target 250 bundelt prestatie, transparantie en veiligheid! Delta Lloyd Safe Target bundelt prestatie, transparantie en veiligheid! DELTA LLOYD SAFE TARGET Delta Lloyd Safe Target is een belegging die gebaseerd is op een aandelenportefeuille met 5 internationale

Nadere informatie

Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording

Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording Eerlijke Verzekeringswijzer: samenvatting praktijkonderzoek Transparantie & Verantwoording Het doel van de Eerlijke Verzekeringswijzer is om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) aan te moedigen

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk

1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1. Verantwoord beleggen bij Wealth Management Partners: van principes tot praktijk 1.1 Principes Bij de beleggingskeuzes die Wealth Management Partners (WMP) maakt richt zij zich primair op het realiseren

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Global Investor Study 2017

Global Investor Study 2017 Global Investor Study 2017 Hoe wereldwijde beleggers denken over duurzaam beleggen Global Investor Study 2017 1 Inhoud 3 Overzicht 7 Millennials lopen voorop 4 De houding ten opzichte van duurzaam beleggen

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT

MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT MEESMAN AANDELENFONDSEN WORDEN DUURZAAM EN BELASTINGEFFICIËNT 28 SEPTEMBER 2017 Inhoudsopgave Wat verandert er?... 3 Duurzaam beleggen... 4 Duurzame indexen... 4 Hoeveel bedrijven worden uitgesloten?...

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het toerisme en de factoren die daarop

Nadere informatie

Schroders. Global Investor Study Hoe beleggers denken over verantwoord beleggen

Schroders. Global Investor Study Hoe beleggers denken over verantwoord beleggen Schroders Global Investor Study 2016 Hoe beleggers denken over verantwoord beleggen Inhoud Bladzijde ESG wordt belangrijker: de antwoorden van adviseurs en millennials... 3 Verschil in houding tussen adviseurs

Nadere informatie

Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008

Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008 Archieven van de vorige deelnemingen ontvangen vanaf 1 september 2008 Datum van kennisgeving (1) 20 oktober 2008 AXA S.A. AXA Rosenberg AllianceBernstein AXA Investment Managers 23 oktober 2008 Rebelco

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2016 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

4bonds. F&C Investments 4e kwartaal 2012. Expect excellence

4bonds. F&C Investments 4e kwartaal 2012. Expect excellence 4bonds F&C Investments 4e kwartaal 2012 Expect excellence Inhoud Introductie 3 Engagement per sector 4 Basismaterialen 4 Consumentengoederen 5 Consumentendiensten 6 Financiële ondernemingen 7 Gezondheidszorg

Nadere informatie

reo V I E W P O I N T MEI 2014

reo V I E W P O I N T MEI 2014 reo V I E W P O I N T MEI 2014 DUURZAAMHEIDSRISICO S IN DE OLIE- EN GASSECTOR: NIET BEKEND, NIET GEZIEN? De beheersing van en rapportage over sociale en milieurisico s in de opkomende markten en bij middelgrote

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? -

DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - DE WINST VAN DUURZAAM ONDERNEMEN - WORDT GOED GEDRAG BELOOND? - Jeroen Derwall Erasmus Universiteit Rotterdam Nationaal Sustainability Congres Bussum, 16 Maart 23 AGENDA Introductie Duurzaam Ondernemen

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Ontex: Kennisgeving Transparantieverklaring

Ontex: Kennisgeving Transparantieverklaring PERSBERICHT Gereglementeerde informatie Ontex: Kennisgeving Transparantieverklaring Openbaarmaking in overeenstemming met de vereisten van artikel 14 van de Wet van 2 mei 2007 Aalst-Erembodegem (België),

Nadere informatie

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom

Reputatiemanagement strategie crises. Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding. Henk Willem Gelderblom Reputatiemanagement strategie crises Reputatie management waarom? Voortbestaan van het bedrijf in het geding Henk Willem Gelderblom 1 definitie Beheren en beheersen van de goede naam van een bedrijf ter

Nadere informatie

Verantwoord Beleggen: Reaal

Verantwoord Beleggen: Reaal Verantwoord Beleggen: Reaal Rapportage tweede kwartaal 2017 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Stemmen 4 2.1 Inzicht in stemmen 4 2.2 Op hoeveel vergaderingen stemde ACTIAM voor Reaal? 4 2.3 Voorbeelden en

Nadere informatie

Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen

Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen Actiepunten 2016 van de overheid m.b.t. de uitvoering van het Convenant ten aanzien van de verbeteringen in de steenkoolketen 1.Inleiding In het Steenkoolconvenant, dat in 2014 is gesloten, zijn het Ministerie

Nadere informatie

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur

Voorwoord. Namens alle medewerkers van WMP, Hoogachtend, w.g. B. Nienhaus Directeur Voorwoord Na onze initiële registratie en de ondertekening van de UN Global Compact (UNGC) in 2011, doet het mij een genoegen de onderschrijving van Wealth Management Partners (WMP) aan de tien principes

Nadere informatie

Achmea life cycle beleggingen in beeld

Achmea life cycle beleggingen in beeld Achmea life cycle beleggingen in beeld Scheiden. Uw pensioengeld in vertrouwde handen Wat betekent dat voor uw ouderdomspensioen? Achmea life cycle beleggingen in beeld Voor het beleggen van pensioen bent

Nadere informatie

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord

beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord beleggen BPL pensioen belegt maatschappelijk verantwoord hoe belegt BPL Pensioen Ons maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid BPL Pensioen wil een duurzaam en betrouwbaar pensioenfonds zijn dat de

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België

De buitenlandse handel van België De buitenlandse handel van België 1 ste kwartaal 2010 1 De buitenlandse handel van België na het eerste kwartaal van 2010 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van het eerste kwartaal

Nadere informatie

De Code van Bedrijfsethiek voor Leveranciers van Smiths

De Code van Bedrijfsethiek voor Leveranciers van Smiths De Code van Bedrijfsethiek voor van Smiths Als een internationaal bedrijf werkt de Smiths Group overal ter wereld samen met klanten, aandeelhouders en leveranciers. Deze belanghebbenden, tezamen met de

Nadere informatie

3 Dankzij het mechanisme van Delta Lloyd Safe Upside A & B kent u elk jaar het minimumrendement waarop u op de vervaldag recht zal hebben.

3 Dankzij het mechanisme van Delta Lloyd Safe Upside A & B kent u elk jaar het minimumrendement waarop u op de vervaldag recht zal hebben. Delta Lloyd Safe Upside A&B bundelen prestatie, transparantie en veiligheid! DELTA LLOYD SAFE UPSIDE A&B 1 Delta Lloyd Safe Upside A laat u toe zonder beperkingen te genieten van de beste prestatie van

Nadere informatie

Beleggingsupdate Allianz Pensioen

Beleggingsupdate Allianz Pensioen Allianz Nederland Levensverzekering N.V. Beleggingsupdate Allianz Pensioen Beleggingsupdate 2 Rendementen lifecycles Allianz Pensioen Beleggen In deze Beleggingsupdate vindt u tabellen met het 1-, 3- en

Nadere informatie

Rabo Performance Plus Note

Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Rabo Performance Plus Note Wie een voorsprong krijgt, maakt meer kans op een overwinning. Wilt u die voorsprong? Stap dan nu in de Rabo Performance Plus Note en beleg in een

Nadere informatie

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar

Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Wereldwijd beleggen in aandelen met Morningstar Dag van de Belegger 25 November 2011 Maarten van der Pas Redacteur Morningstar Benelux 1 Agenda Morningstar en aandelenonderzoek Belangrijke begrippen Moat

Nadere informatie

Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview. uitgave 2016

Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview. uitgave 2016 Bâloise Vie Luxembourg (LPS) Infographic Overview uitgave 2016 Kerncijfers per 31/12/2015 > De Baloise-groep De Baloise-groep werd opgeicht in het Zwitserse Bazel en is een Europese aanbieder van verzekerings-

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Oct-15 9:52 tel.: 035-692 89 89 www.zanders.eu

Zanders: Treasury and Finance Solutions 20-Oct-15 9:52 tel.: 035-692 89 89 www.zanders.eu Marktinformatie Aantal pagina's: 5 Bestemd voor: Financiën/Treasury Auteur: Bericht Goedemorgen, De Chinese economie is in het derde kwartaal van 215 minder sterk gegroeid dan in het voorgaande kwartaal.

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

ING Bank 7,0% Garant Plus Gegarandeerd jaarlijkse coupon Uitzicht op 7,0% coupon per jaar Garantie van 100% op einddatum

ING Bank 7,0% Garant Plus Gegarandeerd jaarlijkse coupon Uitzicht op 7,0% coupon per jaar Garantie van 100% op einddatum Protection Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER

VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER VERKLARING OMTRENT MENSENRECHTENBELEID VAN UNILEVER Wij zijn ervan overtuigd dat bedrijven alleen succesvol kunnen zijn in maatschappijen waarin mensenrechten beschermd en gerespecteerd worden. Wij erkennen

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 24-Nov-15 8:42 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 24-Nov-15 8:42 tel.: Marktinformatie Aantal pagina's: 5 Bestemd voor: Financiën/Treasury Auteur: Bericht Goedemorgen, Uit voorlopige cijfers van het Britse onderzoeksbureau Markit blijkt dat de industrie binnen de eurozone

Nadere informatie

Toelichting GRI tabel

Toelichting GRI tabel Toelichting GRI tabel Bij de samenstelling van het verslag is zoveel mogelijk rekening gehouden met de richtlijnen van het Global Reporting Initiative (GRI), een onafhankelijke organisatie, gevestigd in

Nadere informatie

Informatiefiche ARGENTA-FUND Belgische Aandelen. Argenta-Fund Belgische Aandelen. Sectorspreiding portefeuille. Geografische spreiding

Informatiefiche ARGENTA-FUND Belgische Aandelen. Argenta-Fund Belgische Aandelen. Sectorspreiding portefeuille. Geografische spreiding Informatiefiche ARGENTA-FUND Belgische Aandelen Argenta-Fund Belgische Aandelen is een compartiment van "ARGENTA-FUND", een investeringsvennootschap met veranderlijk kapitaal (SICAV) met meerdere Het hoofddoel

Nadere informatie

Land 0,00 0,00. Aandeel Amerika 17,08. Ltd Mod Ext Rentegevoeligheid < >50. Naam Type Sector Land

Land 0,00 0,00. Aandeel Amerika 17,08. Ltd Mod Ext Rentegevoeligheid < >50. Naam Type Sector Land Portefeuille X-Ray Assetverdeling % Verdeling naar land % Assetverdeling Port Bmark Land Aandelen 56,62 0,00 Obligaties 25,32 0,00 Kas/ geldmarkt 4,26 0,00 Overig 3,80 00,00 Niet geclassificeerd 0,00 0,00

Nadere informatie

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld Frans Keurentjes Raad van Commissarissen / Bestuurslid FrieslandCampina 5 november 2015 Wereldwijd Europa Nederland Duitsland België Griekenland Hongarije Roemenië

Nadere informatie

4 bonds. F&C Investments 1e kwartaal 2012. Expect excellence

4 bonds. F&C Investments 1e kwartaal 2012. Expect excellence 4 bonds F&C Investments 1e kwartaal 2012 Expect excellence Inhoud Introductie 3 Engagement per sector 4 Basismaterialen 4 Consumentengoederen 5 Financiële ondernemingen 6 Olie en gas 8 Engagement per sector

Nadere informatie

COMMERCIËLE RESULTATEN 1 e HALFJAAR 2015

COMMERCIËLE RESULTATEN 1 e HALFJAAR 2015 PERSBERICHT 07/07/2015 COMMERCIËLE RESULTATEN 1 e HALFJAAR 2015 Renault wint terrein in Europa en consolideert zijn positie In het eerste halfjaar was er een lichte stijging van het aantal inschrijvingen

Nadere informatie

Welke beleggingen sluiten wij uit?

Welke beleggingen sluiten wij uit? Ons verantwoord beleggingsbeleid Wij hebben de taak om het beste beleggingsresultaat te behalen in het belang van onze deelnemers. Beleggen doen wij graag verantwoord. Daarom houden wij rekening met milieu,

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12

2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 2012 Q2 Samenvattende rapportage actieve dialoog & uitoefening stemrechten 1030-08 12 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave 2 2. In vogelvlucht 3 3. Verantwoord Beleggen 4 4. Overzicht aandeelhoudersvergaderingen

Nadere informatie

RPM International Inc. Instructies hotline

RPM International Inc. Instructies hotline RPM International Inc. Instructies hotline Terwijl problemen inzake naleving vaak op lokaal niveau kunnen worden opgelost, biedt de hotline van RPM International Inc. ( RPM ) nog een mogelijkheid voor

Nadere informatie

4 bonds. F&C Investments 2e kwartaal 2012. Expect excellence

4 bonds. F&C Investments 2e kwartaal 2012. Expect excellence 4 bonds F&C Investments 2e kwartaal 2012 Expect excellence Inhoud Introductie 3 Engagement per sector 4 Basismaterialen 4 Consumentengoederen 5 Consumentendiensten 6 Financiële ondernemingen 7 Nutsbedrijven

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

CO2-voetafdruk van beleggingen

CO2-voetafdruk van beleggingen CO2-voetafdruk van beleggingen Waarom meet ACTIAM de CO 2 -voetafdruk van haar beleggingen? Klimaatverandering is één van de grootste uitdagingen van de komende decennia. Daarom steunt ACTIAM het klimaatakkoord

Nadere informatie

ZAKENPARTNER GEDRAGSCODE

ZAKENPARTNER GEDRAGSCODE ZAKENPARTNER GEDRAGSCODE LORD Corporation ( LORD ) zet zich in voor zakendoen met integriteit en hoge ethische normen. Daarnaast verplichten wij onszelf tot de naleving van alle wetgeving en voorschriften

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 12-Jan-16 8:44 tel.:

Zanders: Treasury and Finance Solutions 12-Jan-16 8:44 tel.: Marktinformatie Aantal pagina's: 5 Bestemd voor: Financiën/Treasury Auteur: Bericht Goedemorgen, De Belgische overheid moet EUR 700 miljoen aan belasting terugvorderen bij multinationals. Dat heeft de

Nadere informatie

Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT

Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT Kwartaalrapportage Maatschappelijk Verantwoord Beleggen PMT 1 Inleiding PMT kiest voor een beleid van verantwoord beleggen en is ondertekenaar van de UN Principles for Responsible Investment. De zes principes

Nadere informatie

NATUURLIJK VERANTWOORD

NATUURLIJK VERANTWOORD NATUURLIJK VERANTWOORD CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I V Inhoud Voorwoord Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

NFI- update 3 e kwartaal 2016

NFI- update 3 e kwartaal 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 23 september 2016, 11.15 uur NFI- update 3 e kwartaal 2016 Voor strategie Duurzaam In deze kwartaalupdate vindt u een beschrijving van de wijzigingen in duurzaamheid

Nadere informatie

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Toekomstperspectief Destinatie Holland 2025 Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Vooraf Afbakening: perspectief betreft alleen inkomend verblijfstoerisme Aanpak: deskresearch,

Nadere informatie

Lokale Coloplast kantoren

Lokale Coloplast kantoren Afrika Azië Australië Europa Noord Amerika Zuid Amerika Afrika Algerije (Frans, Arabisch) (gratis nummer*) +213 0560 16 50 18, +213 0560 16 59 59 dzconsumerservice@coloplast.com Congo, Egypte, Kenia, Marokko,

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

New era. New plan. Belastingen en de circulaire economie. Femke Groothuis The Ex tax Project

New era. New plan. Belastingen en de circulaire economie. Femke Groothuis The Ex tax Project New era. New plan. Belastingen en de circulaire economie Femke Groothuis The Ex tax Project www.ex-tax.com Belastingen op arbeid hoog: personeel mensenwerk minimaliseren containers Natuurlijke hulpbronnen

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II

Instituut voor de nationale rekeningen. Statistiek buitenlandse handel. Kwartaalbericht 2014-II nstituut voor de nationale rekeningen Statistiek buitenlandse handel Kwartaalbericht 2014- nstituut voor de nationale rekeningen Nationale Bank van België, Brussel Alle rechten voorbehouden. De volledige

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

ING Commodity Countries Note

ING Commodity Countries Note Limited Risk Equity Interest Other Deze brochure is opgesteld voor de aanbieding van deze Note en is na sluiting van de inschrijvingsperiode niet meer geactualiseerd. Voor actuele informatie met betrekking

Nadere informatie

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016

CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 CZ Code maatschappelijk verantwoord beleggen 2016 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 4 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 4 2.2. ESG-criteria...

Nadere informatie

NFI- update 4 e kwartaal 2016

NFI- update 4 e kwartaal 2016 ING Investment Office Publicatiedatum: 29 december 2016, 15.10 uur NFI- update 4 e kwartaal 2016 Voor Strategie Duurzaam In deze kwartaalupdate vindt u een beschrijving van de wijzigingen in duurzaamheid

Nadere informatie

Zanders: Treasury and Finance Solutions 14-Jan-16 8:47 tel.: 035-692 89 89 www.zanders.eu

Zanders: Treasury and Finance Solutions 14-Jan-16 8:47 tel.: 035-692 89 89 www.zanders.eu Marktinformatie Aantal pagina's: 5 Bestemd voor: Financiën/Treasury Auteur: Bericht Goedemorgen, Uit cijfers van Eurostat blijkt dat de industriële productie in de eurozone in november 2015 daalde met

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2016 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2016 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

ARGENTA FUND PLAN MAXI PLUS (1)

ARGENTA FUND PLAN MAXI PLUS (1) ARGENTA FUND PLAN MAXI PLUS (1) 100% kapitaalbescherming (2) op de eindvervaldag Looptijd: 8 jaar en 1 dag Minimumrendement van 12% op de eindvervaldag (1)(2) Een korf van 25 internationale aandelen Een

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie