In het oog van de orkaan: waar staat u?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "In het oog van de orkaan: waar staat u?"

Transcriptie

1 In het oog van de orkaan: waar staat u? Jan Rotmans, RDM-campus 28 november 2012

2 !!"#!$#%#&!&'#(!'&!)*+,#-.!%/&!%#-/&+#-'&0!!!!!1//-!'&!##&!%#-/&+#-'&0!%/&!)*+,#-.#&!!!!!!!!!!2#-1/&!3#-4/0#&!

3 Kantelperiode periode waarin heel veel tegelijk verandert is zeldzaamheid in de geschiedenis voorbeeld: eind 19 de eeuw moderniseringsproces fundament Nederland onderwijs, kiesrecht, zorg, sociale opbouw

4 Kantelperiode macro-niveau crises financiële crisis, energie-, grondstoffen-, klimaatcrisis meso-niveau regime kraakt VN, EU, natiestaten worstelen micro-niveau onderstroom krachtiger burgers, bedrijven, organisatie organiseren zich zelf chaos, turbulentie, instabiliteit

5 Wat verandert er dan? denken van lineair naar cyclisch denken organiseren van verticaal naar horizontaal sturen van top-down naar bottom-up

6 Transitie naar duurzame samenleving Opbouw van duurzame samenleving Voorontwikkelingsfase 25 jaar Verticaal Centraal Kantelperiode Doorontwikkelingsfase 25 jaar Horizontaal Decentraal Top-down Bottom-up Tijd We zitten hier

7 Diepste Wortels van Crisis we lenen en geven geld uit dat er niet is financiële onbalans economisch tekort = 3% we lenen van de aarde maar betalen niet terug ecologische onbalans ecologisch tekort = 35% [5 triljoen dollar]

8 Stapeling van Crises tot 2020: financieel-economische crisis na 2020: ecologische crises grondstoffen energie klimaat

9 Grondstoffen Crisis tijd van makkelijk winbare grondstoffen is over 17 kritische aardmetalen worden schaars scandium, neodymium, dysprosium, gadolinium, lanthanum windmolens, elektrische auto s, smartphones, zonnecellen verwachte groei van deze metalen is > 1000%

10 Grondstoffen Crisis 10 kritische aardmetalen gebruikt door Ned. bedrijven 80% van bedrijven heeft problemen met grondstoffen 80% van bedrijven heeft nog geen grondstoffenbeleid 97% van kritische materialen in handen van China alternatieve grondstoffen en hergebruik bestaande

11 !#-!-//5(!##&!5(6-1!+66-!+#!5/1#&$#%'&07!!!!!!!!!!1//-!%#$#&!#-%/-#&!+'(!&60!&'#(!!!!!!!!!!!!

12 !.61#&+#!+#8#&&'/!,#-'6+#!%/&!8-'5#5!!!!#&!+/(!'5!##&!9#0#&!%66-!+#!#86&61'#!!!!!!!!!!!!

13 :;5(##1!<-'5'5!

14 Kantelperiode = Crisis crisis = zegen periode van wanorde en chaos signaal dat het wezenlijk anders moet nodig voor radicale systeemvernieuwing

15 Sectoren in Crisis maatschappelijke sectoren bevinden zich in overgangsfase systeemfeilen (weeffouten) in huidige sectoren spanning tussen samenleving, consumenten en sectoren markt biedt hiervoor onvoldoende soelaas overheid heeft onvoldoende sturend vermogen systeemcrisis

16 Waar zien we die verandering? energie bouw zorg voedsel van centraal, fossiel naar decentraal duurzaam van aanbod & product naar vraag & dienst van doelmatig & efficiënt naar mensgericht van mondiaal, mechanisch naar regionaal duurzaam

17 Paradigma Wisseling oude wereldbeeld nieuwe wereldbeeld exploitatiemodel co-operatiemodel economisch rendement maatschap. rendement lineaire processen kringlopen waarde ontlenen waarde creëren zelfredzaam samenredzaam

18 Structuur Wisseling oude structuur nieuwe structuur verticaal horizontaal hiërarchisch netwerken top-down bottom-up centraal decentraal zuilen gemeenschappen

19 Sturingswisseling oude sturing nieuwe sturing mono-actor sturing netwerksturing controle, beheersing adaptief, anticipatief zekerheid onzekerheid simplexiteit complexiteit regisseren faciliteren

20 Samenleving kantelt oude, verticale instituties lopen op hun einde vakbonden, omroepen, kerken, milieuorganisaties, politieke partijen nieuwe, horizontale verbanden ontstaan gemeenschappen, coöperaties, sociale & fysieke netwerken Opbouw en Afbraak

21 Sluipende Revolutie creatieve, innovatieve jongeren breken uit systeem commerciële grootbedrijven van de markt bureaucratische grootbedrijven van de staat beweging van onderop vanuit passie en inspiratie glocalisering

22 Samenleving kantelt!!!!!!!!!%/&=!!!!!!!!!!!"#$%&&'(!"##$!)*#+,*-.&&'(!!%"-.#&&'(!"##$!/"%"-.#&&'(!!.*01/*2-!"##$!3*4*5160(

23 !!!>61#&+#!*/-#&!5(/,,#&!5(##+5!1##-!!!!1#&5#&!?'(!4#(!660!%/&!+#!6-.//&!#&!!!!#-%/-#&!+#!4#%'04#'+!%/&!+#!5(6-1!!!!!!!!!!!!

24 Kantelperiode = Machtswisseling heftige strijd tussen remmers en versnellers tussen gevestigde orde en opkomende orde

25 (?55#&!%#-5&#$$#-5!#&!-#11#-5!%/&!(-/&5')#!!

26 Voorbode voor Groene Eeuw technologische doorbraken 3D-printer nieuwe groene, maakindustrie bio-economie kleinschalig in gemeenschappen van onderop

27 !!!!!"#&.#&+!B#-5,#8)#C=!!!!!!!"##$%&'!())$!"$#*+*$!!!!!!!!!!!!

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38 Stichting Urgenda

39 Stichting Urgenda

40 Stichting Urgenda

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53 Dutch Research Institute For Transitions

54

55

56

57

58

59 Zwembad Urban Hotspring

60 Rijnhavenpark

61

62

63

64

65

66 Olivijn als Icoon? mineraal om CO2 te binden inbedden in maatschappelijke context beweging van onderop om olivijn toe te passen aanpassing van wet- en regelgeving Rotterdam als koploper?

67 Conclusie komende 10 jaar wordt heftig en stormachtig kantelperiode op weg naar nieuw type samenleving ontstaat een nieuwe, groene economie olivijn kan onderdeel vormen van groene economie

In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie

In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie In het Oog van de Orkaan: op weg naar nieuwe economie Jan Rotmans Breda, Rotterdam, 26-03-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs?

In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs? In het Oog van de Orkaan: waar staat het groen onderwijs? Jan Rotmans Dronten, 24-04-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Herman

Nadere informatie

In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument

In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument In het Oog van de Orkaan: van consument naar prosument Jan Rotmans Capelle a/d IJssel, 20-02-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in )jdperk van verandering maar in een verandering van )jdperken

Nadere informatie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie

Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Huisarts 3.0: het vak van huisarts in transitie Jan Rotmans 9 november 2012 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode

Nadere informatie

Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen

Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen Transitie naar Achterhoek 3.0: volgende stappen Jan Rotmans Ulft, 05 Februari 2014 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Unieke Kanteling

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland

Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland Een verandering van tijdperken: unieke kans voor Noord-Nederland Jan Rotmans Assen, 10 Oktober 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk

Nadere informatie

Transitie naar een duurzame zorg

Transitie naar een duurzame zorg Transitie naar een duurzame zorg Jan Rotmans Rotterdam, 21 Juni 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode periode waarin

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans

Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans Verandering van Tijdperk: een unieke Kantelkans Jan Rotmans Etten-Leur, 12-11-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk Kantelperiode

Nadere informatie

Inhoud Apeldoorn, 16 januari 2013

Inhoud Apeldoorn, 16 januari 2013 Inhoud Apeldoorn, 16 januari 2013 Invoegen foto ondertekening Van ontdekkingsreis naar infrastructuur Henk J. Scholten Waarom Clearinghouse? Informatie-visie van een groep enthousiaste Geo ICT ers National

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee?

Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Verandering van Tijdperk: kantelt Gooi en Vechtstreek mee? Bussum, 13 Februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor kunstenaars? Ede, 12 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee?

Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee? Nederland Kantelt: kantelt de wegenbouw mee? Amersfoort, 08 December 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Meervoudige Crisis 1. economische

Nadere informatie

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014

Kinderopvang in transitie. Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Kinderopvang in transitie Derk Loorbach, Zeist, 27-11-2014 Conclusies Ingrijpende maatschappelijke verandering vraagt aanpassing Transities leiden tot onzekerheid, spanning en afbraak Omgaan met transities

Nadere informatie

De Sluipende Energierevolutie

De Sluipende Energierevolutie De Sluipende Energierevolutie ARN, Nijmegen 24 Mei 2013 Jan Rotmans www.twitter.com/janrotmans wie niet goed kijkt is verrast door de explosie aan lokale energie initiatieven, wie wel goed kijkt vindt

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen

Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen Verandering van Tijdperk: Kantelen of Sneuvelen Jan Rotmans SS-Rotterdam, 14-11-2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperk Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: transitie van vakantieparken Harderwijk, 18 februari 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Oude Samenleving

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Vlaanderen? Gent, 08 Juni 2016 twitter.com/janrotmans Duurzame Doelstellingen Zijn Millennium Doelstellingen gehaald? 3 doelstellingen gehaald armoede gehalveerd

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor de zorg? Soesterberg, 10 december 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor het toezicht? Nieuwegein, 08 April2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans

Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014. twitter.com/janrotmans Transitie naar Nieuwe Economie: hoe die te versnellen? Clean Tech, Antwerpen, 04 December 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Meervoudige

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgprofessionals? Den Haag, 21 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 1 SAMENLEVING

Nadere informatie

Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp

Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp Shared decision making in zelforganiserende teams Driehoekskunde! April 2016, VMZ-congres, Erik Boerkamp Even voorstellen De Twentse Zorgcentra bedient mensen met een verstandelijke beperking Fusiestichting

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw

Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw Verandering van Tijdperk: unieke kans voor glastuinbouw Naaldwijk, 15 Oktober 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 19 de Eeuw vs

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor jeugdzorg? Amsterdam, 3 December 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw?

Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw? JANROTMANS Verandering van Tijdperk Wat betekent dat voor de Bouw? Nieuwegein, 22 September 2016 twitter.com/janrotmans twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering

Nadere informatie

Met dank aan de crisis Hoe bang bent u voor verandering?

Met dank aan de crisis Hoe bang bent u voor verandering? Met dank aan de crisis Hoe bang bent u voor verandering? Verslag van de manifestatie van het Aedes Forum voor Zingeving en Inspiratie Strijp-S, Eindhoven, 28 maart 2013 Rondleiding op Strijp-S Een groot

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor recreatieparken? Groenekan, 09 Oktober 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos?

Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos? Verandering van tijdperk: hoe orde te scheppen in chaos? Zwolle, 26 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID

DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID September 2011 DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID Manifest van het Haags Milieucentrum DENK MEE, DOE MEE Omdat er zonder duurzaamheid geen toekomst is, zet het Haags Milieucentrum zich al 20 jaar in voor de duurzaamheid

Nadere informatie

Een nieuw perspectief Waardestromen

Een nieuw perspectief Waardestromen Een nieuw perspectief Waardestromen Arie Voorburg 06 2706 0749 arie.voorburg@arcadis.nl Jordy Daneel 06 2706 2414 jordy.daneel@arcadis.nl 1 Verandering ontstaat door inspiratie of wanhoop 2 Deel 1 Vertrekpunt

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen?

Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen? Verandering van Tijdperk: hoe kunnen we de zorg laten kantelen? Houten, 08 Juni 2017 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25

Nadere informatie

Maken transities de wereld duurzamer?

Maken transities de wereld duurzamer? Maken transities de wereld duurzamer? Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent www.cdo.ugent.be Benelux conferentie 2014 Leren in Transitie 18 november 2014 Gent 1. Denken over

Nadere informatie

DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID

DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID September 2011 DE EEUW VAN DE DUURZAAMHEID Manifest van het Haags Milieucentrum DENK MEE, DOE MEE Omdat er zonder duurzaamheid geen toekomst is, zet het Haags Milieucentrum zich al 20 jaar in voor de duurzaamheid

Nadere informatie

Energie Transitie: traagheid en versnelling

Energie Transitie: traagheid en versnelling twitter.com/janrotmans Energie Transitie: traagheid en versnelling Den Haag, 26 Juni 2014 In welke fase zit energietransitie? Transitie naar Duurzame Energie Pre-development stage Through development stage

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor communicatie? Let s Reinvent Organizations, Utrecht, 26 November 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering

Nadere informatie

Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0

Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0 Naar een lokaal klimaatbeleid 2.0 Notitie voor noodzaak Donald van den Akker September 2011 Deze notitie is geschreven als onderdeel van een opdracht van AgentschapNL, i.h.k.v. het Innovatieprogramma Klimaatneutrale

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor projectmanagement? Nieuwegein, 19 April 2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Het

Nadere informatie

Het Transitietijdperk: vooruit naar vroeger

Het Transitietijdperk: vooruit naar vroeger Het Transitietijdperk: vooruit naar vroeger Jan Rotmans DRIFT-congres, 31 Oktober 2013 www.twitter.com/janrotmans Beminde Gelovigen van de Kantelkerk gisteren ging ik naar de kantelkerk, u weet wel, zo

Nadere informatie

INVESTEREN IN. Strategische Metalen

INVESTEREN IN. Strategische Metalen INVESTEREN IN Strategische Metalen Neodium Neodium BVBA werkt nauw samen met een van de grootste leveranciers van strategische metalen in Europa. In tijden van crisis, inflatie, politieke instabiliteit

Nadere informatie

Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging

Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging Beroeps Onderwijs in Transitie: van initiatief naar beweging Rotterdam, 04 Februari 2016 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken 19 de Eeuw

Nadere informatie

MVO is niet Duurzaam

MVO is niet Duurzaam MVO is niet Duurzaam Masterclass Rotterdam 05 juli 2012 Prof. Jan Rotmans www.twitter.com/janrotmans MVO 3.0 MVO 1.0 jaren 80 / 90 van de vorige eeuw compensatiegedachte iets terug doen voor samenleving

Nadere informatie

Paradigmashift in kantelperiode

Paradigmashift in kantelperiode Paradigmashift in kantelperiode Van aanbodgericht naar vraaggericht Van grootschalig naar kleinschalig Centraal naar Decentraal Van landelijk naar lokaal Van hiërarchisch naar zelforganiserend Van bureaucratisch

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Economisch optimisme

Economisch optimisme Mindmap scenario A Economische groei belangrijker dan belangen van toekomstige generaties Weinig overheidsregulering, kans op monopolies Bedrijven aan de macht m.n. multinationals Weersbeïnvloeding in

Nadere informatie

Ondernemen in transitie: De weg naar succes Praktijkboek voor ondernemen met maatschappelijke impact INLEIDING

Ondernemen in transitie: De weg naar succes Praktijkboek voor ondernemen met maatschappelijke impact INLEIDING INLEIDING Ondernemen in transitie: De weg naar succes Praktijkboek voor ondernemen met maatschappelijke impact We maken de geboorte mee van een nieuwe tijd. We leven letterlijk in de startup van een nieuwe

Nadere informatie

Haarlemmermeer: duurzaam pionieren in de polder

Haarlemmermeer: duurzaam pionieren in de polder Haarlemmermeer: duurzaam pionieren in de polder Jan Rotmans 28-05-2009 Opbouw 1. Wat is de ziel van de Haarlemmermeer? 2. Huidige opgaven vanuit duurzaamheid gezien 3. Visie op Haarlemmermeer in 2030 Stichting

Nadere informatie

Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn

Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn Stadshavens Rotterdam: van woestijn naar goudmijn s.s. Rotterdam 7 juni 2012 www.twitter.com/janrotmans Stadshavens Rotterdam = 1600 ha van Rotterdam in transformatie = proeftuin voor vernieuwing van stad

Nadere informatie

onderzoek in transitie?

onderzoek in transitie? Transitieonderzoek: onderzoek in transitie? Erik Paredis (UGent) Yves De Weerdt (VITO) Frank Nevens (VITO) Opstartworkshop INTRAP 31 mei 2012, Leuven www.steunpunttrado.be Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers?

Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers? Verandering van Tijdperk: wat betekent dat voor Zorgmanagers? Maarssen 25 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo,

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B?

Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B? Verandering van tijdperk: wat betekent dat voor Mee W-B? Etten-Leur, 22 September 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie

Gevestigde belangen in energie en transport innovaties. Prof. dr. Marko Hekkert

Gevestigde belangen in energie en transport innovaties. Prof. dr. Marko Hekkert Copernicus Institute of Sustainable Development Gevestigde belangen in energie en transport innovaties Prof. dr. Marko Hekkert Transitie = institutionele strijd Nieuwe paradigma s Nieuwe wet en regelgeving

Nadere informatie

Decentralisaties als machtsvraagstuk

Decentralisaties als machtsvraagstuk Decentralisaties als machtsvraagstuk Jos van der Lans Van der Wielen-lezing 2016 Opsterland 8 april 2016 @josvanderlans Wanneer zijn we in Nederland gaan praten over decentraliseren? Was dat: a. In 2012

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Joop Hofman Rode Wouw 24 maart 2015 Geesteren 1

Joop Hofman Rode Wouw 24 maart 2015 Geesteren 1 Joop Hofman De kracht van het helpen en delen 1960/ 1970 1980 1990 2000 2010 1 2 3 Democratisering. Maatschappelijke roep om invloed (Werkgroep 2000) Centralisering Ontzuiling Politiek op verschillende

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030

Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030 Roadmap naar een duurzame bio-economie in 2030 Vier toekomstige routes met elk een andere inzet van biomassa.. privaat mondiaal regionaal publiek Toelichting De inzet van biomassa in 2030 hangt van veel

Nadere informatie

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

1. De uitdagingen waarvoor we staan

1. De uitdagingen waarvoor we staan Opbouw 1. De uitdagingen waarvoor we staan en / in transitie 2. Denken over transities Erik Paredis Centrum voor Duurzame Ontwikkeling Universiteit Gent 3. En wat met cultuur? 4. Bestaande transitienetwerken

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Over de crisis niets dan goeds

Over de crisis niets dan goeds Over de crisis niets dan goeds Wat is nodig? 1. Bewustwording en educatie 2. Vaststellen wat we van waarde vinden 3. Persoonlijk leiderschap Inhoud Inleiding Waarom dit boek? Uit de interviews Klankbeeld

Nadere informatie

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013

Bedrijven in transitie. Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Bedrijven in transitie Dr. Derk Loorbach 13-06-2013 Kernboodschappen 1. De wereld is in transitie en dat vraagt om radicale koerswijziging 2. Bedrijven zijn in toenemende mate leidend in transities 3.

Nadere informatie

Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte. Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch, 12-05-2016

Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte. Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch, 12-05-2016 Omgeving in transitie van beleid naar politiek van de ruimte Prof. dr. Derk Loorbach, Den Bosch, 12-05-2016 Kernpunten We worden in toenemende mate geconfronteerd met grote maatschappelijke transities

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een E-platform voor duurzaamheid in de Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan Rotmans hoogleraar transitie-management,

Nadere informatie

Samen halen we alles eruit

Samen halen we alles eruit Waarom kennisinstellingen kiezen voor innoveren met afval en de laatste ontwikkelingen inzameling & reiniging Samen halen we alles eruit Nico Spaansen NVRD Noord 3 november 2016 Transitie in de markt Van

Nadere informatie

Wendbaar organiseren. Een wendbare organisatie omarmt de onvoorspelbaarheid van de toekomst

Wendbaar organiseren. Een wendbare organisatie omarmt de onvoorspelbaarheid van de toekomst Wendbaar Organiseren Waar de samenleving voorheen relatief stabiel, eenvoudig en voorspelbaar was, is deze in de laatste decennia steeds wispelturiger, complexer en turbulenter geworden. Er is een andere

Nadere informatie

De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert.

De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert. De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert. Overijssels Bestuur 20XX 2 De wereld verandert, Nederland verandert en Overijssel verandert De wereld verandert, Nederland verandert en

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans

Nitraatrichtlijn. op weg naar het laatste. 28 November 2012 Mark Heijmans Nitraatrichtlijn op weg naar het laatste actieprogramma? 28 November 2012 Mark Heijmans 1 Opzet Van mondiaal naar mineraal en van mineraal naar lokaal Beleid: ruimte en kaders Uitvoering: instrumenten,

Nadere informatie

Versterken van RRI: welke innovatieve beleidspraktijken en structuren zijn nodig?

Versterken van RRI: welke innovatieve beleidspraktijken en structuren zijn nodig? WP5 Versterken van RRI: welke innovatieve beleidspraktijken en structuren zijn nodig? Dr. Anne Snick EWI KVAB KBS Focus op RRI 6 september 2016 R&I is Responsible... maar waarvoor? DOEL van RRI = antwoorden

Nadere informatie

E3 Elevator Pitch. Pitchers: Marijn Spoelstra: Value is nothing if not produced Petra Maas: Transitiestrategie Niraj Sewraj: Leegstand Matcher

E3 Elevator Pitch. Pitchers: Marijn Spoelstra: Value is nothing if not produced Petra Maas: Transitiestrategie Niraj Sewraj: Leegstand Matcher E3 Elevator Pitch Pitchers: Marijn Spoelstra: Value is nothing if not produced Petra Maas: Transitiestrategie Niraj Sewraj: Leegstand Matcher Jury: Hans de Jonge TU Delft / Brink Groep Merel Putman Blauwhoed

Nadere informatie

Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad. Bron: Week van de Stad

Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad. Bron: Week van de Stad Gemeentelijke aanpak van de circulaire stad Bron: Week van de Stad Prof. dr. Jacqueline Cramer, Utrecht Sustainability Institute, 9 mei 2014 Wat betekent een circulaire stad? Uitgangspunt van een circulaire

Nadere informatie

Inleiding Jos van der Lans cultuurpsycholoog en journalist

Inleiding Jos van der Lans cultuurpsycholoog en journalist Inleiding Jos van der Lans cultuurpsycholoog en journalist Burgers, gementeraden en de #3d s: Bouwen aan een (decentrale) verzorgingsstad/staat Jos van der Lans DECENTRALISATIESDAG Zwolle, 20 september

Nadere informatie

Transitie-aanpak: groot denken, klein doen

Transitie-aanpak: groot denken, klein doen (DRIFT) (www.drift.eur.nl) Transitie-aanpak: groot denken, klein doen Prof.dr.ir. Jan Rotmans Transumo, Mobilion,, 19-12 12-20062006 Transitie fundamentele verandering van structuur, cultuur en werkwijzen

Nadere informatie

Staat van de Energietransitie in Nederland

Staat van de Energietransitie in Nederland Staat van de Energietransitie in Nederland Jan Rotmans DRIFT, Erasmus Universiteit Rotterdam Concept-versie 05 April 2011 0. Management Samenvatting Tien jaar geleden startte het project energietransitie,

Nadere informatie

Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant?

Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant? Hoe versnellen we de energietransitie in Brabant? Breda, 30 November 2016 twitter.com/janrotmans We leven NIET in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Hengelo, 25 Augustus 2016

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie

Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie Inhoud Inleiding Uit de interviews / circulaire economie Afronding Overzicht jaren met hoogst gemeten temperatuur Wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuursverandering

Nadere informatie

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015

Control in Beweging. Eindhoven, 14 oktober 2015 Control in Beweging Eindhoven, 14 oktober 2015 Voor vanmiddag! Waarom Control in Beweging?! Visie en Aanpak Zaanstad!! Welke positie neemt u in tav Control in Beweging? 2 Why..De bedoeling 3 Instabiliteit

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE

DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE DE NIEUWE TRANSFORMATIE EN STURINGSPANARCHIE Derk Loorbach Derk Loorbach (1975) is sinds 2011 directeur van het Dutch Research Institute for Transitions (DRIFT) aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij

Nadere informatie

Op weg naar Duurzaam Breda!

Op weg naar Duurzaam Breda! Een initiatief van betrokken burgers Op weg naar Duurzaam Breda! De belangrijkste uitdaging voor de samenleving is weer binnen de draagkracht van de aarde te gaan leven. We leven al lang niet meer van

Nadere informatie

Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland

Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland Niche-regime-interactie in de circulaire economie in Nederland Charlie Spork 27 juni 2016, Brussel Inhoud 1. Fysisch-ecologisch perspectief op circulaire economie 2. Drie toekomstpaden 3. Niche-regime

Nadere informatie

Op naar duurzame wijken en dorpen

Op naar duurzame wijken en dorpen Op naar duurzame wijken en dorpen Hilda Feenstra Wie ben ik? Lokale (veer-)kracht aanboren en benutten. Organisaties, overheden, gemeenschappen op weg helpen naar volledige duurzaamheid. Wat bedoelen we

Nadere informatie

Transitie Steden als politieke actor

Transitie Steden als politieke actor Transitie Steden als politieke actor 2 ARhus 3 Van tijdperk in verandering naar verandering van tijdperk 4 Recentste kantelmomenten 5 Recentste kantelmomenten 6 Huidige kantelbewegingen 7 Huidige kantelbewegingen

Nadere informatie

Casus 3.5 Zeldzame aardmetalen

Casus 3.5 Zeldzame aardmetalen Casus 3.5 Zeldzame aardmetalen In hoofdstuk 3 van het boek wordt in het onderdeel Beschikbaarheid van grondstoffen aardolie als voorbeeld genomen. Onderzoekers hebben vastgesteld dat de nu bekende oliereserves

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Ruimte voor oplossingen het inzetbare platteland! Kabinetsformatie 2017: de P10 biedt aan!

Ruimte voor oplossingen het inzetbare platteland! Kabinetsformatie 2017: de P10 biedt aan! Ruimte voor oplossingen het inzetbare platteland! Kabinetsformatie 2017: de P10 biedt aan! RUIMTE VOOR OPLOSSINGEN 1 Inleiding Het inzetbare platteland Nederland kent de komende jaren een aantal urgente

Nadere informatie

Sociale wijkteams: reshuffling of revolutie?

Sociale wijkteams: reshuffling of revolutie? Sociale wijkteams: reshuffling of revolutie? Jos van der Lans G32-Debatmiddag de lokale overheid en de transformatie in het sociale domein 13 juni 2013 @josvanderlans TRANSITIE Andere verhoudingen tussen

Nadere informatie

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009

Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 Jan Rotmans hoogleraar transities / transitiemanagement directeur Dutch Research Institute For Transitions [DRIFT] 23-04-2009 0 Op weg naar een duurzame zorg probleemduiding uitgangspunten voor duurzame

Nadere informatie

ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID

ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID ENERGIETRANSITIE: INNOVATIE IN HET ENERGIEBELEID Peter Aubert maart 2007 Van visie naar beleid Project LTVE: diversiteit aan wereldbeelden 2050 Ecologie = burgers autonomie 2000 PJ Vrijhandel = markt laagste

Nadere informatie

Bijeenkomst opschaling. Divosa 1 februari 2013

Bijeenkomst opschaling. Divosa 1 februari 2013 Bijeenkomst opschaling Divosa 1 februari 2013 Opschaling Vooral veel uitdagingen kansen, bedreigingen In de sheets een impressie van wat de deelnemers aan de masterclass bedachten. Antwoord op de vraagstukken

Nadere informatie

IN HET OOG VAN DE ORKAAN JAN ROTMANS

IN HET OOG VAN DE ORKAAN JAN ROTMANS 138 IN HET OOG VAN DE ORKAAN JAN ROTMANS 08 ENERgIETRaNsITIE IN NEDERLaND Van fossiele energie naar duurzame energie, hoe moeilijk is dat? In Nederland zien we twee schijnbaar tegengestelde ontwikkelingen,

Nadere informatie

2 de Werkbijeenkomst Gemeente Den Haag

2 de Werkbijeenkomst Gemeente Den Haag 2 de Werkbijeenkomst Gemeente Den Haag Decentralisatie AWBZ Verslag van de werkbijeenkomst van de Dienst Onderwijs Cultuur en Welzijn Stafgroep Maatschappelijke Ondersteuning 14 maart 2013 2 Inhoud Welkom

Nadere informatie

Managen van duurzame transities, nog onbegonnen werk?

Managen van duurzame transities, nog onbegonnen werk? Managen van duurzame transities, nog onbegonnen werk? J.Venselaar Lector Duurzame Bedrijfsvoering Avans Hogeschool presentatie VVM nationale Milieudag 18 november 2005 Transities zijn complexe veranderingen.

Nadere informatie

Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie?

Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie? Verandering van Tijdperk: Wat betekent dat voor jullie? Nyenrode, 28 September 2015 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Laatste Kantelperiode

Nadere informatie