f t s e u tgevers Maatschapp

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "f t s e u tgevers Maatschapp"

Transcriptie

1 f t s e u tgevers Maatschapp

2

3 Lz.. BOUWFYSICA 1 Vakgroep Bouwfysica TU-Delft ' I Bibliotheek TU Delft C ). oei rtse~oltgevets~aatschappij '

4 t gegevens Koninklijke Bibliotheek,. Den Haag,wfysica rlouwfysica / Vakgroep Bouwfysica Technische Universiteit Delft. - Deift : Delftse Uitg. Maatschappij 1. ~ 111. Ie dr.: 1984 Met lit. opg., reg., ISBN SISO UDC Trefw.: bouwfysica. "'... "....., VSSD Eerste druk 1984 Tweede druk 1990 './ Delftse Uitgevers Maatschappij b.v. P.O. Box 2851,2601 CW Delft, The Netherlands Tel Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. All rights reserved. No part of this pub/ication may be reproduced, stored, in a retrieval syslem, or transmitted, in atly form or by any means, electronze, mechanical, photo-copying, recording, or otherwise, w,ithout the.prior written permission of the publisher. ISBN ,6 cip_

5 Voorwoord In de voortreffelijke VSSD-handleiding 'Bouwfysica' uit het begin der zestiger jaren, geschreven door wijlen prof.dr.ir. C.W. Kosten, werde~ de voornaamste gebieden van de bouwfysica, te weten verlichting, warmte en vocht en akoestie~ puntig beschréven.' In de laatste 20 jaar is het vakgebied echter zo sterk uitgegroeid dat deze hand-, leiding als collegedictaat bij.het bouwfysica-onderwijs aan de afdelingen der Civiele Techniek en Bouwkunde niet meer toereikend was. Het uitgroeien van het vakgebied is enerzijds toe te schrijven aan de gevolgen van de 'energiecrisis met de daaruit volgende noodzaak tot beperking van energieverliezen bij gebouwen én de wens tot benuttirig van 'gratis' zonnewarmte middel~ actieve en passieve. zonne-enérgiesystemen, anderzijds is op basis van nieuw ontwikkelde beoordelfugscfiteria onder aîidere tot invoering van de Wet Geluidhinder overgegaan, hetgeen ookeiseij. stelt aan de toelaatbaar geachte geluidnivèaus in de gebouwde omgeving. Bij de vakgroep Bouwfysica van de afdelingen Civiele Techniek en Bouwkunde zijn in de afgelopen 15 jaar een aantal collegedictaten uitgekristalliseerd waarvan deze nieuwe handleiding in feite het eerste deel is. De bedoeling van dit boek is inzicht te verschaffen ir). de grondregels,. die bij het ontwerpen van ruimte-omsluitende constructies bepalend zijn voot het te verwachten leefklimaat en het daarbij ku'nnen hanteren van de elementaire ' basisbegrippen op het gebied van warmte, vocht, ventilatie, akoesiiek en licht. ' Naast het gebruik als collegedictaat bij het bouwfysica-onderwijs aan de TH Delft is deze handleiding ook zeer geschikt voor gebruik op HTS.~en, waar de laatste jaren een sterk toenemende belangstelling voor dit vakgebied valt te signaleren. Ik hoop dat dit boekje een bijdrage zal mogen le~eren in het wekken van de belangstelling voor de bouwfysica en het zodoende een uitnodiging tot verdere " verd~eping iîl en toepa.ssing van het vakgebied mag vormen. Rest mij nog slechts een woord van dank u.it te spreken aan allemedewerker~ van de va,kgroep Bouwfysica die aan de totstandkoming van dit boek een bijdrage hebben geleverd en aan de VSSD voor de 'keurige verzorgin~ van deze uitgave. Î 3 Delft, juli 1984 prof.ir. A.C. Verhoeven. Voorwoord bij de tweede druk Naast enkele correcties bleek bij deze tweede druk,een aanpassing op het gebied van de nachtelijke uitstraling noodzakelijk. Delft, april 1990.'. ir. E.H. ::rum buan

6 ... 4 Iflhoud pag. ' O. INLEIDING Doel 'van de bouwfysica Buitenklimaat WARMTE Warmtetransportmechanismen De analogonmethode Warmte-overgangscoëfficiënt en warmtedoorgangscoëfficiënt Stationair temperatuurverloop in een constructie. 39 l.s.. Eenvoudige koudebruggen Warmte-isolatie en warmte-accu~ulatie van dak~ en gevelconstructies Plaats van de isolatie in 'verband met mogelijk optredende. temperatuurspanningen 1.8. Nachtelijke uitstraling, Zonbestraling op betonvlakken (daken) Temperatuur-ämplitude demping VOCHT EN VENTILA TIE Inleiding vocht Basisbegrippen vocht Ventilatie AKOESTIEK Golven, geluid Effectieve geluid druk, gehoorgrenzen Hoorbereik, octaven Golfbronnen, obstakel&, gehiidveld Akoestisch vermogen, intensiteit De db-schaal, geluiddruk-, intensiteit- en vermogenniveau Resulterend geluiddrukniveau, samehgesteld geluid, maskering Absorptie, nagalmtijd, galmstraal Isofonen, luidheid Gewogen niveau's NR-krommen Het equivalent geluiddrukniveau Geluidisolatie Appendix 3A. Differentiaalvergelijking voor vlakke goiven Appendix 3B. Intensiteit van een diffuus veld lo'5 107

7 5 4. LICHT Inleiding 4.2. Relatieve spectrale ooggevoeligheid' V(À) 4.3. Spectraal vermogen, het vermogenspectrum 4.4. Lichtstroom ei> in lumen 4.5. Rendement van' een lamp 4.6. Lichtsterkte in candela 4.7. Luminantie en helderheid 4.8. Verlichtingsterkte E 4.9. Reflectiefactor Diffuus reflectere~de en diffuus stralende oppervlakken ' FQ~ometri~che grondwet Verlichting door een oneindig lange cy1iilderbron Algemene verlichtingsformule Appendix 4A. Afleiding van de formule <I> = 1TLS voor een diffuus stralend oppervlak Literatuur Trefwoordenlijst , \, \

8 Uitgaven van ~e Delftse Uitgevers Maatschappij, die met 'het bouwen 'in verband staan: Toegepaste Mechanica I, door prof.dr.ir. A. Verruijt (208 pag.) Toegepaste Mechanica /I,door prof.dr.ir. A. Verruijt (224 pag.) Grondlllechanica,door prof.dr.ir. A. Verruijt -(248 pag.) BOllwfysica, door de Vakgroep Bouwfysica (128 pag.) Inleidillg Landmeetkunde, door prof.ir. J. Albcrda (520 pag.) Vastgoedinformatie, deel 1 (inleiding), door prof.dr.ir. M.J.M. Bogaerts (144 pag.)

9 o. Inleiding 0.1. Doel van debouwfysica Onder de bouwfysica wordt verstaan het vakgeb~ed ~it de fysica, dat zith b'ezighoudt' met alle fysische verschijnselen die van invloed zijn op: de behaaglijkheid in de gebouwde omgeving in de meest algemene zin, de energiehuishouding, de bewoonbaarheid van gebouwen uit gezondheidstechnisch oogpunt, de duurzaamheid van het gebouw (investerings- en onderhou~skosteri).," Behaaglijkheid Een goede definitie van het begrip 'behaaglijkheid' is moeilijk.te geven. Men zou kunnen zeggen; dat de mens zich behaaglijk voelt, indien het complex van omgevingscondities zodanig is, dat hij daardoor niet gehinderd wordt bij het uitoefenen van zijn dagelijkse bezigheden. Onder 'dagelijkse bezigheden' moet daarbij worden, verstaan zowel het verrichten van de dagelijkse arbeid, als de perioden van ontspanningbinnenshuis of recreatie buitenshuis, alsmede de noodzakelijke perioden van nachtrust. Een aantal voorbeelden van bouwfysischeeiseri die door de mens ten aanzien van,,, de behaaglijkheid_ in het algemeen worden gesteld zijn: bescherming tegen winterse kou en zomerse 'hitte (warmteprobleem). het voorkómen van tochtyerschijnselen (stromings-temperatuurprobleem). het weren, van hinderlijke geluiden afkomstig van buren of van buitèn (akoes-,, tisch probleem). het voorkómen van oppervlakte condensatie op muren en ruiten (vocht-temperatuurprobleem). het bevorderen van een goede ventilatie met verse en frisse.lucht, waarmee tevens het optreden van stank moet 'Worden voorkomen (warmte-vocht~ stromingsprobleem). Hierin kan eventueel de luchtverontreiniging worden betrokken. het optimaal bènutten van de mogelijkheden van het buitenklimaat ten aanzien van bezonning, wind, etc. (speelplaatsen in de_zon, prettig winkelen, etc.). het bevorderen van een doelmatige en comfortabele verlichting. het voorkomen van verblinding. Uit deze voorbeelden vólgt direct dat het complex van omgevingscondities, die bepalend zijn voor de behaaglijkheid, bestaat uit,een wisselwerking van een aantal fysische grootheden, zoals: binnenshuis: de luchttemperatuur ineen ruimte T~. de oppervlaktetempe'ratuur van de omgevende wanden, plafond en vloer; waarvoor een stralingstemperatuur T s als maat kan worden gedefinieerd. de vochtigheidsgraad van de lucht. ' de luchtbeweging in het vertrek, zowel naar ruimtelijk patroon als naar snelheid. het geluidnivyau ter plaatse. 'het verlichtingsniveau ter plaatse door daglicht en/of kunstlicht. 7

10 8 buitenshuis: het geluidniveau ter plilatse ten gevolge van verkeers-, vliegtuig- en industrielawaai. de windsnelheid en -richting als maat voor de verstoringen van de heersende wind. fysische factoren waarmee optimale bezonning eventueel beschaduwing is te r~aliseren op plaatsen, waar dat gewenst is, zowel buitenshuis (speelplaatsen) als binnenshuis. Zou men de mate van behaaglijkheid van het binnenklimaat in een getalwaarde willen uitdrukken,: dan zou een grootheid ter beschikking moeten zijn, die alle bovengenoemde factoren in rekening brengt. Zo'n grootheid echter, zal zelf ook weer afhankelijk zijn van' de aard van de bezigheden, (zittend werk, handenarbeid, slapen, lopen, etc.) en de daarbij gedragen kleding en nog van een aantal psychologische effecten (bijvoorbeeld kleuren kunnen een warme of koude indruk geven). Aangezien van de samenhang tussen de thermische behaaglijkheid enerzijds en het welbevinden uit akoestisch en/of lichttechnisch oogpunt anderzijds nog nauwelijks kwantitatief iets te zeggen valt, is het voorlopig zinloos oin te trachten een algemeen belj.aaglijkheidscriterium te definiëren, dat met alle genoemde aspecten rekening houdt. Wel is het reeds mogelijk om criteria voor de thermische behaaglijkheid op.te steilen, waarin de warmte- en vochttechnische parameters alsmede de invloed van de luchtsnelheid zijn verwerkt [I J. Zoals ook uit de opsomming van de van belang zijnde grootheden reeds blijkt, is de bouwfysica op logische wijze in de volgende gebieden in te delen: warmte, vocht, akoestiek; licht. Naast bovengenoemde beschouwingen ten aanzien van de beoordeling van de behaaglijkheid van de mens in het binnenklimaat is een nieuw vakgebied ontstaan dat de fysische beoordeling van het buitenklimaat nastreeft, dat wil zeggen de beoordeling van de bebouwde omgeving ten aanzien van: verkeers-, vliegtuig- en industrielawaai, -; bezonning, windhinder., Ditvakgebied, de stedebouwfysica, staat nationaal en internationaal in de belangstelling. Op dit gebied zal nog veel speurwerk nodig zijn om tot een verantwoorde kwaliteitsaanduiding te komen van een stad of stadsdeel, pitsluitend op grond van bouwfysische maten. Tenslotte bestaat er een steeds. groeiende belangstelling voor he't.gebiedvan de tropische fysica, die beoogt om voor landen met ~xtreme zon~ en lichthoeveelheden l?ij extreme buitenluchttemperafuren zond~ra:ir-conditioning toch een aanvaardbaar binnenkiimaat te verkrijgen (benutten van thermische trek, goede natuurlijke ventilatie, passende warmte-accumulatie, etc.).

11 Vaak komt hierbij nog de eis, dat de uit bouwfysisch oogpunt aan te brengen voorziening~n nauwelijks geld mogen kosten en uitgevoer'd moeten leunnen worden met materialen tèr plaatse (low-cost housing). Energiehuishouding De energie voor ruiritteverwarming wordt doorgaans ontleend aan brandstof (aardgas of olie), soms aan elektriciteit (in ons land uit btandstof opgewekt) en in (nog) sporadische gevallen gedeeltelijk aan directe zonne-energie. " \ De hoeveelheid energie die nodig is om een gepouw te verwarmen hangt aller- -, eerst sterk af van de warmte-isolerende eigenschappen van de ruimte omshiitende constructies en van de mate van ventilatie, waarmee ook warmte wordt afgevoerd, zie figuur 0.1 en W/m 2 enkel gllls dubl»l,gllls Ilecht ger,olurde muur 'prime geisolurde muur Figuur 0.1. Warmteverlies en binnenoppervlaktetemperaturen bij verschillende constructies, (buitenlucjlttempeiatuur Ta = -10 oe, binne~luchhemperatuur Ti = 20 C)., 6m 0 ', ' klasse matig klasse goed***, kw % kw % glas 6,3* 36 3,5** ' 37 ventilatie 3,5 20 2;3 24 vloer 3,4 18 1,5 16 dak 2,2 13 1,3, 14 *) enkel glas' zijmuur 2,2 13 0,9 9 **) dubbel glas \ totaal, 17, ,5 100 ***) NEN 1068 (1964) Figuur 0.2. Warmteverlies, opgesplitst in verschillende componenten bij een, bepaalde woning die matig dan wel goed geïsoleerd is (buitenluchttemperatuur Ta = -looe, binnenluchttemperatuur Ti = 20 oe). ',

12 10 Uit de figuren 0.1 en 0.2 krijgt men een goede indruk van de invloed van de isolerende eigenschappen van de afzonderlijke constru'cties op het totale warmteverlies; bij een goed geïsoleerde woning ongeveer 50% van het verlies bij matige isolatie. Naarmate een constructie beter isoleert en dus minder warmte naar buiten verliest, neemt ook <Je oppervlaktetemperatuur aan de binnenzijde van een constructie toe (zie figuur 0.1). Voor de behaaglijkheid betekent dit dat met een luchttemperatuur kan worden volstaan 'die lager mag zijn dan in net geval van ' een ruimte met lage oppervlaktetemperatuur. Een lagere luchttemperatuur betekent weer minder warmteverlies door venti1~tie naar buiten, dus extra winst. Een I oe lagere luchttemperatuur betekent ruwweg 7% minder warmteverlies per ~aar. Uit deze overwegingen 'volgt reeds het ~ote belang van een optimale isolatie met betrekking tot het actuele probleem van energiebeperking. Sinds de oliecrisis is ook het zoeken naar r~ndabele toepassingsmogeüjkheden om met behulp van directe zonne~energie' het energieverbruik nog verder' terug te, dringen, sterk toegenomen. Het is g~ed hierbij te bedenken dat toepassing van zonnecollectoren in Nederland niet gauw zal betekenen dat de conventionele verwarmingsinstallatie kleiner gedimensioneerd kan worden, aangezien deze installatie in perioden met veel bewolking in staat moet blijven 'de gehele warmtebehoefte te 'leveren. Tenslotte zij er ook vast op gewezen, dat ten aanzien van de energiebeperking niet alleen de warmte-isolatie van de ruimte-omsluitende constructie bepalend is, maar dat ook de vorm van het ~ebouw een belangrijke invloed op het warmte-, verlies heeft. De vorm van het gebouw bepaalt namelijk het totale buitenoppervlak en hoe groter dit oppervlak is des te groter de warmtetransmissie naar buiten. Bij een iglo (met de vorm van een halve bol) is de invloed van de vorm op het warmteverlies door d~ constructie dan ook minimaal; een bol heeft immers van alle lièhamen het kleinste oppervlak bij een bepaalc! volume! In de nieuwe Nederlandse warmtenorm wordt als maatstaf voor het isolatieniveau van een gebouw als totaal de nieuwe grootheid 'thermische-isolatie-index' It geïntroduceerd: waarin A' _ ' 80( ':)(1 - k) + 30 It = A 4 --.,Q. + V Ao = totale buitenoppervlak van het gebouw V = het volume van het gebouw. In figuur 0.3 is het verband weergegeven tussen de gemiddelde warmtedoorgangscoëfficiënt k en de verhouding Ao/V voor verschillende waarden van It. ' Hieruit is te zien dat naarmate de verhouding Ao/V voor een gebouw groter wordt, hèt gebouw betér geïsoleerd moet worden.

13 11 1 k,1w/m 2 KJ 2,0 1,8 1,6 1,4 1,2. 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2 ~ hoogbouw... 0,2 0,4 0,6 0,8 1,0 1,2 'AaN [m- 1 J Figuur 0.3. Verband tussen de gemiddelde warmtedoorgangscoëfficiënt k en de verhouding Ao/V voor verschillende waarden' van k Het gearceerde gebied geeft globaal het gebied van het huidige woningbestand aan.. Bewoonbaarheid én duurzaamheid Naast de eisen dü~ aan de behaaglijkh:eid worden gesteld ~estaan ook eisen uit gezondheidstechnisch oogpunt (bijv. schirnmelvorming,uitdrogen van de slijmvliezen bij een te lage vochtigheidsgraad, voldoende afv~er van geproduceerd CÓ 2, etè.) en fysische ' eisen die aan de constructie gesteld worden uit overwegrngen van duurzaamheid. Voorbeelden van dergel~jke eisen zijn: - het voorkómen van scheuren in constructies door temperatuurspanningen, -. het voorkómen van afvriezing en rotting doof inwendige condensatie, het voorkómen van muffe (grond)lucht doór op.voldoende ventilatie van kruipruimten, het 'voorkómen van bouwschade in het algemeen. In tegenstelling tot de tegenwoordig wel eens verkondigde béwering dat de bouwfysica een tijdverschijnsel zou zijn, is Ze een logisch gevolg van d.e principiële wijzigingen die zich na de Tweede Wereldoorlog in het bouwproces hebben voltrokken. Zij wordt beheer~d door 'keiharde' fysische,wetten die niet veronachtzaamd

14 12 mogen worden. Hoewel in feite het gehele bouwproces geëvolueerd is (zie tabel 0.1), zijn het vooral de gevels die grote veranderingen hebben ondergaan. Uit tabel 0.2 blijkt dit overduidelijk, wanneer men de glasoppervlakken vroeger en nu vergelijkt. Uit deze versçhillen volgt voor vele gepouwen de noodzaak van 'air-cönditioning', daar deze bou~werken and~rs in de zomer vrijwel onbewoonbaar zijn. functionele eisen aan bouwwerken gesteld materialen en constructies vroeger van eeuw tot. eeuw vrijwel ongewijzigd grote continuiteit (zware materialen, klassieke constructies) produ ktietechnieken grote continuiteit (handwerk met eenvoudig gereedschap herhaling geen massaproduktie (éénmalige bouwopgave), bij schade geen calam.iteit Tabel 0.1. Principiële wijzigingen in het bouwproces. nu verhoging van de eisen: extra comfort eisende, bewoners verlichting en klimatisering van bedrijven specifiek nieuwe eisen (TV-studio) nieuwe, lichte en handzame materialen (belangrijk i.v.m. warmtedoorgang en tevens voor de akoestische isolatie nieuwe produktieinethoden (prefabricage) '. zeer grote bouwopgaven massaproduktie van woningen en scholen glasoppervlak bescherming tegen zon beschaduvliing bouwconstructie blootstelling aan wind veritilatiemogel ij kheden verlichting blootstelling aan lawaai vroeger ' 25-40% markiezen (buiten) veel zwaar weinig ru im voldoendé weinig (400 lux) weinig, bovendien door toepassing van zware ~aterialen: goede geluidisolatie! nu % Venetian blinds (binnen) weinig (hogere bouwen meer open stadsaanleg) licht (weinig warmteaccumulatie) veel (als bij beschaduwing) wernig veel (800 lux of meer) veel, verke-ers-, vliegtuig" en i,ndustrielawaai. Boven-' dien vergt toepassing van lichtè constructies een zorgvuldige overweging om goede geluidisolatie te halen I Tabel 0.2. Bouwfysische gevolgen van -de wijzigingen in de bouw. Van oudsher werd gebouwd volgens het 'trial and error'-syste~m. Dit betekende dat als ba~is van vakmanschap de ervaring diende, dat wil zeggen de empirisch verworven kennis van wat wel 'en niet kon. Deze ervaring werd van generatie op

15 generatie overgedragen, waarbij iedere generatie het hare aan de bestaande kennis toevoegde. Wanneer er mislukkingen waren bleyen deze, zelfs in belangrijke gevallen, beperkt in omvang. De pr~duktie was in die tijd dermate laag, dat fouten,niet tot calamiteiten leidden. I. Zoals uit tabel 0.1 blijkt, is de situatie thans duidelijk anders. Voordat met een nieuw bouwmatèriaal of met een nieuwe bouwtekening ervaring is opgedaan zal ' er al zoveel mee zijn gebouwd, dat fouten wel degelijk tot calamiteiten zullen leiden. Dit betekent dat door de sterk verhoogde ptoduktiesnelheld het thans onmogelijk is, uitsluiténd op grond van ervaring te' weten of een bepaald materiaal of een bepaalde constructie ~ de p~aktijkalof niet zàl voldoen. De tijd als middel voor het opdoen van kennis is. dus niet meer beschikbaar. Het logische gevolg is dat de wetenschap te hulp moet komen om voldoende theore-. \. tische kennis in te brengen om goede -ontwerpcriteria te kunnen formuleren. Tevens moet het bouwfysisch gedrag van ontworpen constructies en bepaalde materialen voorspeld kunnen worden. Dit is vooral yan belang bij warmte- en vochtproblemen, omdat hie~ een eventueel gemaakte fout pas na lange tijd (soms jaren) ontdekt wordt. Fouten op het gebied van de akoestiek en verlichting treden direct aan het licht, omdat de kwaliteit hiervan onniiddellijk is te beoordelen. In dit boek wordt getracht zowel de bouwkundig~ als de civiel-ingenieur vertrouwd te makel'l: met de noodzakelijke basisbegrippen van de hiervoor genoemde vier vakgebieden. Zowel op de' architect als op de constructeur rust een grote verantwoordelijkheid: zij zullen ervoor moeten zorgen dat bij het ontwerpen van gébouwe~de bewoonbaarheid en' de duurzaamheid op economisch verantwoorde wijze zo optimaal mogelijk gerealiseerd kan worden.. Hiertoe zullen zij inzicht in de. materie moet~n hebben, de problemen die zich kunnen voordoen. ~oeten kunnen onderkennen' en ~eze zo goed mogelijk moeten oplossen en bij ingewikkelde problemen weten, wanneer zij zich tot specia1iste~ moete~ wenden Buitenklimaat Het ' optreden van een bepaalde temp.eratuur binnenshuis (en daarmee de eventueel toe of af te voeren hoeveelheid ~armte om die temperatuur in st~d te houden) wordt direct bepaald door het buitenklimaat en de aard van de constructie,. ' ~. die buiten' en binnen van elkaar scheidt. Stelt men zich een vertrek in een gebouw voor, waarbij geen warmte-uitwisseling met andere vertrekken plaatsvindt, zodat er alleen via de ' gevel een èontact met. buiten bestaat, dan zal.hetduidelijk zijn dat men om een te plaatsen radiator te dimensioneren, uitgebreide gegevens over het heersende buitenklimaat moet kennen alsmede nauwkeurig de samenstelling van de gevelconstructie. De voornaamsteklimaatfactoren die van invloed zijn op het binnenklimaat zijn: - de temperatuur van de buitenlucht, - de wind, de vochtigheid van de lucht en de bodem, de zonneschijnduur, de hoeveelheid regen. 13

16 14 Nergens op aarde is het klimaat volkomen gelijkmatig; het is áltijd aan wisselingen onderhevig. Zo kent men het verschil tussen dag en nacht, zomer en winter, droge en natte periode, etc. Bovendien varieert het klimaat nog sterk met de plaats op aarde. Uitgaande van uitgebreide gegevens, die,gedurende 3Q jaar door meteorologische ' instituttm (voor Nederland het KNMI te De Bilt) zijn vastgelegd, zijn de in tabel 0.3 gegeven vijf klimaafsoorten te onderscheiden [7]. T gemiddeld (~C) neerslag warmste / koudste jaar maand maand mm/jaar 1. warm en vochtig (Paramaribo) 2. warm en droog 19, (Cairo) 3. gematigd (Nederland) (JO) 4. boreaal 1~ (Siberië) 5. ' ijsklimaat (Groenland),, Tabel 0.3. Overzicht van verschillende klimaatsoorten. Temperatuur van de buitenluch t Van alle klimaatfactoren speelt de buitenluchttemperatuur wel de grootste rol. Op alle waarnemingsstations wordt deze buitenluchttemperatuur geregistreerd, en uit de gegevens over een groot aantal jaren (meestal 30) kunnen op verschillende manieren overzichten en gemiddelden worden afgeleid. Van belang hierbij zijn vooral (zie figuur 0.4): de zgn. 'ware' temperatuur, die het gemiddelde is van de temperaturen op elk uur van de, dag over een langere periode, de gemiddelde dagelijkse max~a en minima, de ábsolute maxima en minima. Er is geen groot verschil tussen de 'ware' temperatuur in het centrum van ons land en bijvoorbeeld langs de kust. Wel bestaat er een groot verschil in dedage-.' lijkse schommeling van de temperatuur, die aan de kust door de ' nivellering van, de zee aanzienlijk minder is dan meer landinwaarts (zie figuur 0.5). Interessant is nog te vermelden, dat het in het tijdvak tussen 1931 en ' 1960 los-maal is voorgekomen dat de temperatuur meer dan twee uur achtereen lager dan -10 C was. Ofschoon deze temperatuur dus niet vaak voorkomt, moet de capaciteit van de verwarmingsinstallatie erop berekend zijn deze buitentemperaturen te kuimen opvangen.

17 ~-- r 30 T. 28, (ocl / /' F- r- r\ 1 / " I\. - \ / 1\ V '\ /,- ~~ \,,. 1/, ", ' j, I, \ ' '", " " I r--; absolute maxima 'V, t\.., I 1 -,, r-, ",, ' v,, ';, I I /, I \, - ~,, I -~ gem. van de dagmax Ima...,. >-- " 1\,, r--.:. 'gem. temperatuur, V \. " gem. van de dagminima -. / \. 1/ \ \ 1/ \ j / - \ \ /!'... absolute minima Figuur 0.4. Temperatuurgrafiek voor Nederland, gemeten inde Bilt [2] T 8 (ocl 2 0 I,. '" 1 1 juli I- I\~I---- I- \ /,.f-, [J 1\ i;)! "'-, / 1\\ ' I \ J V I, I" r , j 1\ IT " -2 januari f\ juli I"- -l. I'- I, 11 i'--~li " j8n,:,~!i I, " IJ DE BILT DEN HELDER '" o 4,8 _ B uren Figuur 0.5. De dagelijkse schommeling,van de buit,enluchttempèratuur [2 ]. Op grond van de optredende minimale etmaaltemperatuur is het mogelijk Nederlànct in drie temperatuurzones van respectievelijk -8, - 10 en -12 oe te verdelen. Zoals in figuur 0.6 te zien is, ligt Nederland voor het grootst~ gedeelte in de zone' van -10 C. Dit is de reden dat voor státionaire (= ti;idsonafhankelijke) warmtebe-

18 16 \.. rekeningen een buitentemperatuur Ta van -10 C wordt aangehouden. Wanneer met een wisselende buitentemperatuur wordt gerekend of met andere met de tijd veranderende grootheden, spreekt men van niet-stationaire verschijnselen. 6 e O oe., c Figuur 0.6. Indeling van Nederland in stroken van gelijke minima [3 J. Tegenover de genoemde bultenluchttemperatuur Ta van -10 C wordt in stationaire gevallen vaak gerekend met een binnenluchttemperatuur van +20 oe. Dit is als volgt aannemelijk te maken. De mens staat warmte aan zijn omgeving af door: straling naar koudere vlakken (~40%), convectie aan de lucht (~30%), geleiding via grond en meubels (zeer weinig), ademhaling (~8%), verdamping aan het huidoppervlak (~20%). Indien er arbeid wordt verricht komt er nog een (kleine) term bij voor de mechanische energie. De gegeven globale getallen gelden voor normale kameromstandigheden, normale kleding en geringe activiteit.

19 , 17. Voor het. behoud v~n het leven is het noodzakelijk dat er een evenwicht bestaat tussen de energieproduktie van het lichaam (metabolisme) en de som van warmte, afgifte naar buiten en mechanische energie. De warmte-afgifte door verdamping is hierbij de sluitpost op deze energiebalans van het iichaam. Binnen zekere grenzen vmm e; een automatische regeling plaats, waarbij de 1ichaámstemperatuu~ binnen zeer nauwe grenzen (36 oe < T kem < 37 oe) zo goed mogelijk constant wordt gehouden (warmteregulatie). De uiterste grenzen waartussen de kerntemperatuur van het lichaam mag variëren zijn 35 C en 42 C. In tegenstelling tot de nauwe grenzen voor de kerntemperatuur, kan de oppervlaktetemperatuur (voor koi:te tijdsduur!) waarden aannemen in h'et temperatuurtraject van 15 oe tot 44 oe, zonder dat. dit ernstige consequenties zal hebben voor de gezondheid (sauna, zonnebad, etc.). ' Indien de warmte-afgifte' kleiner is dan de warmteproduktie zal de huidtemperatuur stijgen en daarmee de warmte-afgifte. Tevens zal de mens in dat geval de neiging hebben zich rustig te houden, waardoor de warmteproduktie minimaal wordt. Is de warmte-afgifte te 'groot dan zal ~en daling van de huidtemperatuur hiervan het gevolg zijn (rillen). De mens zal zijn oppervlak zo klein mogelijk m~en (in elkaar kruipen) of tot grotere activiteit geneigd zijn om de warmteproduktie zodoende op te voeren. Een te koude huid betekent een onaangenaam gevoèl met hogere vatbaarheid voor infectieziekten, daling van geestelijke en lichamelijke vermogens. In extreme gevallen leidt dit tot daling van de lichaamstemperatuur en verstoring van de warmteregulatie. Een te warme huid betekent een benauwd gevoel, zweten enaalingvan geestelijke en lichamelijke vermogens. In extreme gevallen weer verstoring' van de warmteregulatie. Bij een rustig leven (lichte lichamelijke arbeid) blijkt nu dat weliswaar afhankelijk van alle andere factoren die de behaaglijkheid beïnvloeden in het algemeen de mens een luchttemperatuur van C als behaaglijk beoordeelt (onder voorwaarde dat geen extreem koude wanden aanwezig zijn; terwijl ook aan de vochtigheid en luchtsnelh~id bepaalde eisen zijn gesteld). Wordt een mens namelijk omringd door koude 'vlakken (iglo) dan moet om toch een redelijke behaaglijkheid te verkrijgen, een hogere luchttemperatuur wörden aangehouden of dient men zich (veel) dikker te kleden. 0' Wind en neerslag De wfud is voor het binnenklimaat vooral van invloed op de hoeveelheid buitenlucht die door de kieren naar binnen.komt en zodoende voor een 'natuurlijke' ventilatie zorg draagt. Hoewel de schaal van Beaufort nog steeds in het spraakgebruik wordt gehanteerd (zie bouwfysisch tabellarium); wordt de windsterkte tegenwoordig aangegeven door de windsnelheid in mis, De meest voorkomende windsnelheid in ons land is 4 mis. Naast de windsnelheid is ook,de windrichting van belang. De frequentie van ' vóórkomen van de windr~chting (windroos) is voor Nederland zo, dat het zuid-

20 18 westen de overheersende windrichting is, terwijl zuid-oost maar weinig voorkomt.. Zie voor meer documentatie [4]. Bij het ontwerpen van gevels speelt de luchtdoorlatendheid ten gevolge van. windaanval een grote rol. Daarmee hangt nauw samen de hoeveelheid regen die binnen kan komen. Het is de combinatie van sterke wind en regen die bij het beoordelen van gevelconstructies van groot belang is. Vochtigheid van de lucht. en de bodem De vochtigheidsgraad van de lucht wordt beschreven met de, relatieve vochtigheid, gedefinieerd als het percentage dat de aanwezige waterdampspanning bedraagt van de maximale dampspanning die aanwezig zou kunnen zijn. Gegevens over de gemiddelde relatieve vochtigheid in Nederland zijn opgenomen in [4]. In hoofdstuk 2 (Vocht en ventilatie) zal op het begrip relatieve vochtigheid nader word'en. ingegaan. Ook de bodemvochtigheid speelt in een ~antal gevallen een belangrijke rol. Dit.. is vooral het geval bij oude bouwwerken (kerken, etc.) waar door capillaire invloeden bodemvocht wordt opgetrokken tot boven het maaiveld. Hierdoor kunnen schimmels aan de binnenzijde van een constructie ontstaan en zal in ongunstige gevallen erosie optreden. Mede door dit soort invloeden worden vele beroemde gebouwen 'in Venetië 'met de ondergang bedreigd. Zonneschijn De invloed vap, de zon op het binnenklimaat is tweeledig. Enerzijds wordt binnentredend zonlicht in een vertrèk als plezierig ervaren en' brengt tevens veel licht in het vertrek, hetgeen ook qit gezondheidstechnisch oogpunt gewenst is. Bovendien zal in de winter de.binnenkomende zonnewarmte het warmteverlies naar buiten voor een gedeelte kunnen compenseren. Aan de andere kant kan in de zomer veel en langdurige zontoetreding tot te hoge. binnentemp eraturen leiden en is om deze reden weer minder gewenst.. Bij de bezonning van gebouwen zijn vooral twee factoren van belang: - de bezonningsduur, - de intensiteit van de zonnewarmte. De oriëntatie van de gevels is op beide factoren van invloed. In figuur 0.7 is gedurende een etmaal in juli.0p 50 N.B. de zon belasting gegeven op horizontale vlakken, op verticále vlakken met verschillende oriëntatie en op' een vlak loodrecht op de richting van de zon (normaalvlak). Er wordt hierbij ondersclieid gemaakt tussen' directe en indirecte straling. De som van directe en. indirecte straling wordt 'globale'straling genoemd. Uit figuur 0.7 is te zien dat de zonbestraling op een oostgevel ongeveer even. groot is als die op een westgevel. Het tijdstip waarop de maximale zonbelasting plaatsvindt verschilt echter: oostgevel : ca. ~ uur 's morgens (luchttemperatuur laag) westgevel: ca. 5 uur 's middags (luéhttemperatuur hoog).

innovation in insulation

innovation in insulation warmte vocht geluid 2.000 / BW / 07-2003 Bergman Grafimedia Deze uitgave is met de meeste zorg samengesteld. Eventuele wijzigingen en zetfouten ten alle tijde voorbehouden. Warmte Inleiding In de hedendaagse

Nadere informatie

Condensatie op dubbele beglazingen

Condensatie op dubbele beglazingen Algemeen Het verschijnsel oppervlaktecondensatie op dubbele komt voor in drie vormen, te weten: op de buitenzijde of positie 1; op de spouwzijdes 2 en 3 van de dubbele beglazing; op de binnenzijde of positie

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Van aardgas naar methanol

Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol Van aardgas naar methanol J.A. Wesselingh G.H. Lameris P.J. van den Berg A.G. Montfoort VSSD 4 VSSD Eerste druk 1987, 1990, 1992, 1998, licht gewijzigd 2001 Uitgegeven door: VSSD

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 7 april 2014 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Grafentheorie voor bouwkundigen

Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen Grafentheorie voor bouwkundigen A.J. van Zanten Delft University Press CIP-gegevens Koninklijke Bibliotheek, Den Haag Zanten, A.J. van Grafentheorie voor bouwkundigen /

Nadere informatie

De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning

De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning TNO-rapport 060-DTM-2011-02437 De warmteverliescoëfficiënt van een begane grondvloer bij toepassing van Drowa chips als bodemisolatie in kruipruimtes bij een tussenwoning Technical Sciences Van Mourik

Nadere informatie

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw.

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. De basis van isolatie en hoe INSULd8eco werkt in uw gebouw In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. Om de werking van onze isolatie oplossing goed te begrijpen,

Nadere informatie

Eisenhowerlaan 112, Postbus 82223 NL-2508 EE Den Haag T +31 (0)70 350 39 99 F +31 (0)70 358 47 52

Eisenhowerlaan 112, Postbus 82223 NL-2508 EE Den Haag T +31 (0)70 350 39 99 F +31 (0)70 358 47 52 Rapport E.2009.0794.01.R001 Stichting Warm Bouwen Warm Bouwen onderzoek Status: DEFINITIEF Adviseurs voor bouw, industrie, verkeer, milieu en software info@dgmr.nl www.dgmr.nl Van Pallandtstraat 9-11,

Nadere informatie

Leerstoel voor warmte- en stofoverdracht Rheinisch-Westfälische technische hogeschool Aken Professor Dr. Ing. R. Kneer

Leerstoel voor warmte- en stofoverdracht Rheinisch-Westfälische technische hogeschool Aken Professor Dr. Ing. R. Kneer WLIK Leerstoel voor warmte- en stofoverdracht Rheinisch-Westfälische technische hogeschool Aken Professor Dr. Ing. R. Kneer Berekeningen bij de warmteoverdracht door straling bij gebruik van de composiet

Nadere informatie

EGM adviseurs B09123.00. Renovatie 2 flats Groenoord KOUDEBRUG TER PLAATSE VAN GALERIJVLOEREN. Opdrachtgever: Woonplus Schiedam. Valeriusstraat 3-5

EGM adviseurs B09123.00. Renovatie 2 flats Groenoord KOUDEBRUG TER PLAATSE VAN GALERIJVLOEREN. Opdrachtgever: Woonplus Schiedam. Valeriusstraat 3-5 B09123.00 EGM adviseurs Wilgenbos 20 3311 JX Dordrecht postbus 298 3300 AG Dordrecht telefoon (078) 633 07 50 telefax (078) 614 00 71 e-mail egmadviseurs@egm.nl www.egm.nl gecertificeerd ISO 9001:2008

Nadere informatie

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4

Ruimteverwarming. 1 Inleiding... 1. 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2. 3 Centrale verwarming... 3. 4 Decentralisatie... 4 1 Inleiding... 1 2 Energieverbruik ruimteverwarming... 2 3 Centrale verwarming... 3 4 Decentralisatie... 4 5 Convectieverwarming... 5 6 Stralingsverwarming... 9 7 Keuzecriteria... 11 1 Inleiding Voor de

Nadere informatie

. Nummer de bladzijden; schrijf duidelijk en leesbaar. ~~

. Nummer de bladzijden; schrijf duidelijk en leesbaar. ~~ TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Examen/tentamen: Faculteit Bouwkunde Vakgroep FAGO FAGO/HS - - - - Bouwfysica: Codenummer: Datum: Tijd: Warmte en Vocht 78270 26juni2002 14:00-17:00 uur. Zet op elk blad

Nadere informatie

1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit

1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit Hoofdstuk 2 Elektrostatica Doelstellingen 1. Weten wat potentiaal en potentiaalverschil is 2. Weten wat capaciteit en condensator is 3. Kunnen berekenen van een vervangingscapaciteit 2.1 Het elektrisch

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

GEVEL 5. "Een goed dak is niet vanzelfsprekend" 153,900 4,09 4,23 0,24 6,8 15,54 4,00 : g/m² 14,3 8,7. 5,6 g/m² goed. Nee.

GEVEL 5. Een goed dak is niet vanzelfsprekend 153,900 4,09 4,23 0,24 6,8 15,54 4,00 : g/m² 14,3 8,7. 5,6 g/m² goed. Nee. blad 1 "Een dak is niet vanzelfsprekend" Opdrachtgever: Mijn voorbeeld Adres: Postcode en plaats: Dordrecht Contactpersoon: Gevel Behandeld door: Projectcode: Omschrijving: Voorbeeld Datum Berekening Overzicht

Nadere informatie

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275

Werken met eenheden. Introductie 275. Leerkern 275 Open Inhoud Universiteit Appendix B Wiskunde voor milieuwetenschappen Werken met eenheden Introductie 275 Leerkern 275 1 Grootheden en eenheden 275 2 SI-eenhedenstelsel 275 3 Tekenen en grafieken 276 4

Nadere informatie

Hout. Houteigenschappen 2013/12

Hout. Houteigenschappen 2013/12 2013/12 Hout Houteigenschappen Hout is een natuurproduct. Elke houtsoort heeft zijn eigen unieke eigenschappen. Deze eigenschappen kunnen echter per soort enigszins variëren. Om tot optimaal gebruik en

Nadere informatie

nee nee nee Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting

nee nee nee Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting 34 woningen Ooslmera la Berkel en Rodenrijs D.R. van Dongen, Nex2us Trans missiegegevens rekenzone gehele woning conslructie A[m* RcţrrŕKAV] UfW/nťK] 3oi H zonwering beschaduwing toelichting gevel 30.04

Nadere informatie

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming

Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming H01N2a: Energieconversiemachines- en systemen Academiejaar 2010-2011 Thermodynamische analyse van het gebruik van een warmtepomp voor residentiële verwarming Professor: Martine Baelmans Assistent: Clara

Nadere informatie

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen"

~omazo... l'v Ambachte'ß. j\ Hoofdbedrijfs(hap. TNO: Zonwering al in bouwontwerp meenemen ~omazo..... j\ Hoofdbedrijfs(hap l'v Ambachte'ß -c TNO: "Zonwering al in bouwontwerp meenemen" AUTOMATISCHE ZONWERING BESPAART ENERGIE EN VERBETERT BINNENKLIMAAT Automatische zonwering kan op kantoor en

Nadere informatie

BELBLOCK betonmetselstenen & thermische isolatie samen wordt het goed

BELBLOCK betonmetselstenen & thermische isolatie samen wordt het goed De eerste parameter voor het comfortgevoel binnen een gebouw is de binnentemperatuur. Om deze zomer en winter op een economische wijze op een aangenaam peil te houden is een samenwerking tussen de en de

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Meerzone luchtstroomodellen

Meerzone luchtstroomodellen luchtstroommodellen Meerzone luchtstroomodellen Kennisbank Bouwfysica Auteur: Ruud van Herpen MSc. 1 Principe van een meerzone luchtstroommodel Inzicht in de druk- en volumestroomverdeling binnen een bouwwerk

Nadere informatie

Passief Bouwen: waarom en hoe?

Passief Bouwen: waarom en hoe? Passief Bouwen: waarom en hoe? Ontwerpen en bouwen vanuit een visie ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur Energie & Duurzaamheid Passief Bouwen Kenmerken o hoogwaardige thermische schil o goed comfort

Nadere informatie

Copyright SBR, Rotterdam

Copyright SBR, Rotterdam : Ventilatie en energieverlies van woningen Enkele bouwkundige details Ventilatie en energieverlies van woningen Enkele bouwkundige details 85 Stichting Bouwresearch Kluwer Technische Boeken B.V. - Deventer

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties. K-waarde woning. 1. Algemene lesgegevens. 2. Lesverloop. 3. Verwerking. Kennismaking met EPC-woning

Onderzoekscompetenties. K-waarde woning. 1. Algemene lesgegevens. 2. Lesverloop. 3. Verwerking. Kennismaking met EPC-woning Onderzoekscompetenties K-waarde woning Kennismaking met EPC-woning 1lgemene lesgegevens In de eerste plaats ontwerpen we een fictief huis, of gaan we uit van een bestaande woning. Vervolgens gaan we na

Nadere informatie

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen.

Algemeen: door het toepassen van gevelisolatie is dan ook veel energie te besparen. Gevelisolatie Dit verhaal bevat: een korte beschrijving van een aantal voor gevelisolatie belangrijke bouwfysische principes. een uitleg over de berekening van de warmteweerstand uitleg diverse soorten

Nadere informatie

De ecologische keuze van bouwmaterialen. Basisprincipes

De ecologische keuze van bouwmaterialen. Basisprincipes De ecologische keuze van bouwmaterialen Thermische en akoestische isolatie en luchtdichtheid Basisprincipes Liesbet Temmerman CERAA vzw 12 mei 2009 ECOLOGISCHE THERMISCHE ISOLATIE warmtebehoeften verminderen

Nadere informatie

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte

Warmte. Hoofdstuk 2. Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Warmte Hoofdstuk 2 Warmte is Energie Vaak zetten we Chemische energie om in Warmte Brandstoffen verbranden: Brandstof Zuurstof voldoende hoge temperatuur (ontbrandingstemperatuur) 1 Grootheid Symbool Eenheid

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Inhoud van de presentatie

Inhoud van de presentatie Inhoud Inhoud van de presentatie Duurzaam bouwen met staal Concepten voor energiebesparend bouwen met lichtgewicht constructies Toepassing PCM in vloeren, wanden en plafonds Energieconcept Wilo in Zaandam

Nadere informatie

Thermografische analyse gevels. Gouda

Thermografische analyse gevels. Gouda Thermografische analyse gevels.. Gouda Opdracht In opdracht van: Adres Contactpersoon Telefoonnummer Email Zijn op:. thermografische opnames gemaakt van de gevels van de woning aan de in Gouda. Uitvoering

Nadere informatie

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer J. Kortland Cdb, Universiteit Utrecht Inleiding Bij het ontwerpen van een computermodel van de broeikas Aarde maak je gebruik van fysische modellen. Deze

Nadere informatie

Vereniging van eigenaren

Vereniging van eigenaren este bewoners, rahmslaan 22-62 te Leiden Diverse woningen kampen met vochtige buitenmuren al dan niet in samenhang met vocht- en schimmelplekken. De VVE heeft de firma Cauberg-Huygen een onderzoek laten

Nadere informatie

1. De warmtedoorgangscoëfficiënt volgens de methode CEN/TC 89 N 478 E: eis U-waarde: < 3,0 W/m 2 K (raamprofiel + glas)

1. De warmtedoorgangscoëfficiënt volgens de methode CEN/TC 89 N 478 E: eis U-waarde: < 3,0 W/m 2 K (raamprofiel + glas) Het ANCONA 70 mm systeem. Berekening van de warmtedoorgangscoëfficiënt en bouwfysische beoordeling van aluminium profielen met thermische onderbreking van Janssens n.v.. Omega-steeg met isolatie vulling.

Nadere informatie

Hygrothermie van de woning - warmte. ir. Marcus Peeters, lector / onderzoeker pba Bouw Odisee AALST campus Dirk Martens

Hygrothermie van de woning - warmte. ir. Marcus Peeters, lector / onderzoeker pba Bouw Odisee AALST campus Dirk Martens Hygrothermie van de woning - warmte ir. Marcus Peeters, lector / onderzoeker pba Bouw Odisee AALST campus Dirk Martens Begrippen uit de bouwfysica 1. Warmtetransport: 4 wegen 2. Begrippen warmtetransmissie:

Nadere informatie

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu

Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze. www.linden.be www.pamaflex.eu Al 90 jaar uw bouwpartner... Duurzaam bouwen volgens de passiefbouwwijze www.linden.be www.pamaflex.eu Warmte-/energiebalans bij conventionele bouwwijze 1. Verliezen door muren en vensters 2. Verliezen

Nadere informatie

Weltevree. Kachel informatie blad. Stonestove by dick van hoff. Tilestove Small by dick van hoff. Tilestove Big by dick van hoff

Weltevree. Kachel informatie blad. Stonestove by dick van hoff. Tilestove Small by dick van hoff. Tilestove Big by dick van hoff Weltevree Kachel informatie blad Stonestove by dick van hoff Tilestove Small by dick van hoff Tilestove Big by dick van hoff Weltevree Stonestove De Stonestove is een houtkachel gebaseerd op het accumulerende

Nadere informatie

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in:

Rgd. Dichtheid. Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Rgd 5 Dichtheid Voor het aspect dichtheid van bouwconstructies wordt onderscheid gemaakt in: Dichtheid wet Rgd 5.1 Waterdichtheid 5.1.1 Wering vocht van buiten 5.1.2 Wering vocht van binnen 5.2 Luchtdichtheid

Nadere informatie

Bouwfysica. Koudebruggen. Definitie koudebruggen. Effecten van koudebruggen

Bouwfysica. Koudebruggen. Definitie koudebruggen. Effecten van koudebruggen Definitie koudebruggen Een koudebrug in een constructie is heel algemeen te definiëren als: een gedeelte in de constructie waar een grotere warmtetransmissie van binnen naar buiten plaatsvindt dan in de

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Rapport Thermografie bijlage bij het rapport over energiebesparing in woningen

Rapport Thermografie bijlage bij het rapport over energiebesparing in woningen Rapport Thermografie bijlage bij het rapport over energiebesparing in woningen Adviesadres Bespaarstraat 17 Verkwistdorp Datum 19 januari 2015 Adviseur: GRID Consult De Fluit 35 1398 CA Muiden Disclaimer

Nadere informatie

Introductie Warmtebeelden. Een korte toelichting voor de bewoners en geïnteresseerden van Oud-Zuilen.

Introductie Warmtebeelden. Een korte toelichting voor de bewoners en geïnteresseerden van Oud-Zuilen. Introductie Warmtebeelden Een korte toelichting voor de bewoners en geïnteresseerden van Oud-Zuilen. Oud-Zuilen, 9 november 2013 Het bestuur van Nieuwe Energie voor Oud-Zuilen heeft aan Gevelscan een offerte

Nadere informatie

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische Zonnestralen Samenstelling van de zonnestralen Zonnestralen die de aarde bereiken zijn samengesteld uit ongeveer 3% ultraviolette stralen (UV), 55% infraroodstralen (IR) en 42% zichtbaar licht. Deze drie

Nadere informatie

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2

Taak constructies. Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave. 1MAK a 2015-2 Taak constructies Architecten en ingenieurs: Goossens & Partners. Dries de Burggrave 1MAK a 2015-2 Bouwknoop 1 Het gaat om een bouwknoop omdat de verticale muur verbonden wordt met een hellend dak. Detailtekening

Nadere informatie

Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe

Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe 1 Meer comfort en minder energiegebruik met intelligente zonlichtregulering Wouter Beck Hunter Douglas Europe 2 Onderwerpen Zonlicht de grootste vrije energiestroom op aarde Invloed van zonlicht op comfort,

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur natuurkunde 1,2 Examen VWO - Compex Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Vrijdag 27 mei totale examentijd 3 uur 20 05 Vragen 1 tot en met 17. In dit deel staan de vragen waarbij de computer

Nadere informatie

Bouwfysica. Koudebruggen. Definitie koudebruggen. Effecten van koudebruggen

Bouwfysica. Koudebruggen. Definitie koudebruggen. Effecten van koudebruggen Koudebruggen Definitie koudebruggen Een koudebrug in een constructie is heel algemeen te definiëren als: een gedeelte in de constructie waar een grotere warmtetransmissie van binnen naar buiten plaatsvindt

Nadere informatie

Thermische isolatie van bestaande platte daken

Thermische isolatie van bestaande platte daken Thermische isolatie van bestaande platte daken In onze maatschappij gaat steeds meer aandacht naar energiebesparingen, milieubescherming en comfort, wat een doordachte thermische isolatie van de gebouwschil

Nadere informatie

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing.

Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Oefenopgaven havo 5 et-4: Warmte en Magnetisme 2010-2011 Doorgestreepte vraagnummers (Bijvoorbeeld opgave 2 vraag 7) zijn niet van toepassing. Opgave 2 Aardwarmte N2-2002-I -----------------------------------------------------------------

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Blinds. Fysische eigenschappen. igt Blinds. UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing. Powered by Ropaco. igt Inglass Technologies BV

Blinds. Fysische eigenschappen. igt Blinds. UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing. Powered by Ropaco. igt Inglass Technologies BV Blinds Powered by Ropaco UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing Fysische eigenschappen igt Blinds igt Inglass Technologies BV Januari / 2012 Fysische eigenschappen igt Blinds 1 Inleiding

Nadere informatie

ALLES WAT U WILDE WETEN

ALLES WAT U WILDE WETEN ALLES WAT U WILDE WETEN (EN NIET WIST) OVER In slechts Er zijn 3 manieren om warmte over te brengen : Convectie = verwarmen van lucht Conductie = verwarmen via vaste materies STRALING = rechtstreeks verwarmen

Nadere informatie

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - *

deur, raam, kozijn 1 woonfunctie b andere woonfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * 2 bijeenkomstfunctie 1 2 3 - - 1 - - 1-1 2 - - * hermische isolatie gebruiksfunctie leden van toepassing algemeen deur, raam, kozijn thermische isolatie-index vrijgesteld verbouw tijdelijk bouw artikel 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 lid 1 2 3 4 5 1 2 * 1 2

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Isolatie en klimaatbeheersing van monumenten. Henk Schellen

Isolatie en klimaatbeheersing van monumenten. Henk Schellen Isolatie en klimaatbeheersing van monumenten Henk Schellen Inhoud Inleiding Thermische behaaglijkheid Energiegebruik gebouwen Noodzaak bouwfysische aanpassingen Isolatie gevel, isolatie vensters, zonwering,

Nadere informatie

Berekening Gilde Software van 6

Berekening Gilde Software van 6 blad 1 Opdrachtgever: Adres: Postcode en plaats: Contactpersoon: Projectcode: Omschrijving: De voorbeeldige dakdekker De heer voorbeeld voorbeeld Behandeld door: Jasper Datum Berekening 9--9 Overzicht

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

De geschiedenis, ervaring en een hoogwaardige kwaliteit...

De geschiedenis, ervaring en een hoogwaardige kwaliteit... De geschiedenis, ervaring en een hoogwaardige kwaliteit... Het Combi-Element is een uniek betaalbaar en kostenbesparend bouwsysteem op basis van natuurlijke houtvezels, cement en een uitstekende thermische

Nadere informatie

BIJLAGE V : Behandeling van bouwknopen

BIJLAGE V : Behandeling van bouwknopen Bijlage 3 BIJLAGE V : Behandeling van bouwknopen 1 Toepassingsdomein 1 2 Definities 2 3 Warmteoverdrachtscoëfficiënt door transmissie via de bouwknopen: H T 4 3.1 OPTIE A: Gedetailleerde methode 4 4.1.1

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

Warmtemetingen Oldehove

Warmtemetingen Oldehove Warmtemetingen Oldehove Uitgevoerd voor: Uitgevoerd door: Walraven Innovation Management - Oldehove Meetgereedschap: Fluke Thermal Imager Ti-25 (IR Fusion Technology) - temp bereik -20 o C + 350 o C Inleiding

Nadere informatie

Woensdag 30 augustus, 9.30-12.30 uur

Woensdag 30 augustus, 9.30-12.30 uur EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1978 Woensdag 30 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE r Zie ommezijde Deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van het Besluit

Nadere informatie

: dikte van laag [m] : lambda waarde c.q. warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal van de laag [W/mK]

: dikte van laag [m] : lambda waarde c.q. warmtegeleidingscoëfficiënt van het materiaal van de laag [W/mK] cv Postbus 299 3000 AG ROTTERDAM telefoon: 010 2430176 telefax: 010 2430917 ING bank: 4209573 KvK: 24481815 E-mail: info@bouwcentrum-advies.nl Bouwfysica Warmteweerstand 1. De warmteweerstand R m [m²k/w]

Nadere informatie

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas

PROJECT. schaalrekenen. aardrijkskunde en wiskunde 1 vmbo-t/havo. naam. klas schaalrekenen PROJECT aardrijkskunde en wiskunde 1 vmo-t/havo naam klas Auteurs Femke Trap José Spaan Bonhoeffer College, Castricum 2006 EPN, Houten, The Netherlands. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort

Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort Duurzaam, kostenbesparend en een hoog wooncomfort De geschiedenis, ervaring en een hoogwaardige kwaliteit... Het CombiElement is een uniek, betaalbaar en kostenbesparend bouwsysteem op basis van natuurlijke

Nadere informatie

Zonne-energie. 1 Benutbare energie

Zonne-energie. 1 Benutbare energie Zonne-energie 1 Benutbare energie In België levert de zon op jaarbasis een gemiddeld vermogen van ongeveer 1000 kwh per m 2, wat overeenkomt met de energetische waarde van zo'n 100 liter stookolie of 100

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

REFLECTIE? SLIM GEVONDEN!

REFLECTIE? SLIM GEVONDEN! REFLECTIE? SLIM GEVONDEN! HET HITTESCHILD ALUTHERMO, HET HITTESCHILD is een dun, reflecterend isolatiemateriaal met uitzonderlijke eigenschappen die een zeer eenvoudige plaatsing mogelijk maken. Het product

Nadere informatie

Naisoleren woning. Bouwfysisch Ontwerpen2. Opdracht 2.2 16-12-2008

Naisoleren woning. Bouwfysisch Ontwerpen2. Opdracht 2.2 16-12-2008 Bouwfysisch Ontwerpen2 16-12-2008 Opdracht 2.2 Naisoleren woning Bij de Bouwkundewinkel komen met enigeregelmaat vragen van bewoners met vochtklachtenin hun woning. Het betreft in dit gevaleen woning met

Nadere informatie

1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING 1.1 HARMONISCHE OSCILLATOREN. 1.1.1 het massa-veersysteem. Hoofdstuk 1 - Vrije trillingen

1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING 1.1 HARMONISCHE OSCILLATOREN. 1.1.1 het massa-veersysteem. Hoofdstuk 1 - Vrije trillingen 1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING Veel fysische systemen, van groot tot klein, mechanisch en elektrisch, kunnen trillingen uitvoeren. Daarom is in de natuurkunde het bestuderen van trillingen van groot

Nadere informatie

Voorbeeld van een thermografiescan welke bij een energierapportage hoort

Voorbeeld van een thermografiescan welke bij een energierapportage hoort Voorbeeld van een thermografiescan welke bij een energierapportage hoort Thermografisch onderzoek.... Door M.J.L Nooijen Datum Datum aanmaak rapport Projectnummer Opgeleid door ICT en IT in level 1 en

Nadere informatie

Condensatie op mijn ramen

Condensatie op mijn ramen 1-5 De vorming van condensatie op je ramen is niet altijd te wijten aan een fout aan je ramen, het kan het gevolg zijn van een natuurlijk fenomeen. Hoe ontstaat condensatie? Lucht kan, volgens zijn temperatuur,

Nadere informatie

Inblaaswol. Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren

Inblaaswol. Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren Inblaaswol Losse rotswolvulling voor na-isolatie van spouwmuren NA-ISOLEREN: MEER COMFORT, LAGERE KOSTEN In woningen van voor de energiecrisis in 1973 zijn de stookkosten vaak hoog, omdat ze niet zijn

Nadere informatie

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17 maart 2014 Efficiënt verwarmen zonder thermische isolatie De thermische isolatie van een gebouw wordt fundamenteel geacht voor een efficiënt verwarmingssysteem. Dat is echter alleen maar zo als een

Nadere informatie

1. Thermische analyse van het Eurosteel Frame

1. Thermische analyse van het Eurosteel Frame 1. Thermische analyse van het Eurosteel Frame Als we nu de opbouw van het Eurosteel Frame gaan analyseren kunnen onderstaande eigenschappen opgezocht of nagevraagd worden. Deze zijn bepaald met behulp

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Welkom. DE VRAAG VAN VANDAAG: Wat zien we met een warmtebeeldcamera?

Welkom. DE VRAAG VAN VANDAAG: Wat zien we met een warmtebeeldcamera? Welkom DE VRAAG VAN VANDAAG: Wat zien we met een warmtebeeldcamera? inhoud van de les Verhouding licht / IR IR in beeld brengen Beeld Camera Informatie Temperatuur Warmte en warmtetransport Camera techniek

Nadere informatie

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015

Maandoverzicht van het weer in Nederland. oktober 2015 Maandoverzicht van het weer in Nederland oktober 2015 Oktober 2015: Vrij koud, droog en normale hoeveelheid zon Met een gemiddelde temperatuur van 9,9 C tegen een langjarig gemiddelde van 10,7 C was oktober

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie BRANCHEORGANISATIE NA-ISOLATIE Goed isoleren is vakwerk Wat u moet weten over na-isolatie INLEIDING GOED ISOLEREN IS VAKWERK Een goed geïsoleerd huis is prettig om in te wonen. Het is goed voor het wooncomfort,

Nadere informatie

Binnenklimaat in de zorg wie z n zorg?! Roberto Traversari TNO Centrum Zorg en Bouw

Binnenklimaat in de zorg wie z n zorg?! Roberto Traversari TNO Centrum Zorg en Bouw Binnenklimaat in de zorg wie z n zorg?! Roberto Traversari TNO Centrum Zorg en Bouw Heeft u het warm? Wellicht wel na het beantwoorden van de volgende vragen voor uw situatie Wat is volgens U het binnenklimaat?

Nadere informatie

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort.

12 duurzaamheidstips voor monumenten. Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 12 duurzaamheidstips voor monumenten Tips voor het verlagen van uw energiegebruik en het verbeteren van het comfort. 1 12 duurzaamheidstips voor monumenten Woont u in een monument of ander karakteristiek

Nadere informatie

Addicool. Leo Suiker directeur

Addicool. Leo Suiker directeur Addicool. Leo Suiker directeur Voorwoord. Addicool heeft zich door haar jarenlange ervaring en expertise ontwikkeld tot marktleider op het gebied van custom made luchtbehandelings kasten. En omdat we veel

Nadere informatie

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave

Foutenberekeningen. Inhoudsopgave Inhoudsopgave Leerdoelen :... 3 1. Inleiding.... 4 2. De absolute fout... 5 3. De KOW-methode... 7 4. Grootheden optellen of aftrekken.... 8 5. De relatieve fout...10 6. grootheden vermenigvuldigen en

Nadere informatie

Tentamen Warmte-overdracht

Tentamen Warmte-overdracht Tentamen Warmte-overdracht vakcode: 4B680 datum: 10 juni 09 tijd: 9.00-12.00 uur LET OP Er zijn in totaal 4 opgaven waarvan de eerste opgave bestaat uit losse vragen. Alle opgaven tellen even zwaar mee.

Nadere informatie

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch

Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Naam: Klas: Practicum soortelijke warmte van water Benodigdheden bekerglas, dompelaar (aan te sluiten op lichtnet), thermometer, stopwatch Doel van de proef Het bepalen van de soortelijke warmte van water

Nadere informatie

BESPAART ENERGIE, VERMINDERT HERRIE

BESPAART ENERGIE, VERMINDERT HERRIE SYSTEXX ACTIVE ACOUSTHERM BESPAART ENERGIE, VERMINDERT HERRIE HET INNOVATIEVE GLASWEEFSEL VOOR WAND EN PLAFOND 2 MENSELIJK WELZIJN AANGENAAM IN KLANK EN TEMPERATUUR Of we ons goed voelen in een bepaalde

Nadere informatie

Onderzoek naar en ontwerp van een installatiegevel voor kantoortransformatie. Bijlagebundel. Afstudeercommissie: Auteur:

Onderzoek naar en ontwerp van een installatiegevel voor kantoortransformatie. Bijlagebundel. Afstudeercommissie: Auteur: De Zernikestraat naar energieneutrale woningen Onderzoek naar en ontwerp van een installatiegevel voor kantoortransformatie Bijlagebundel Auteur: M.M.J. (Marloes) Bosman 0612020 14-05-2014 Afstudeercommissie:

Nadere informatie

Het isolatiemateriaal voor nieuwbouw en renovatie. *Houtskeletbouw

Het isolatiemateriaal voor nieuwbouw en renovatie. *Houtskeletbouw HSB* isolatie *Houtskeletbouw PIF isolatiefolie toegepast in houtbouwconstructies ALGEMEEN Het isoleren van een woning zorgt voor een beter comfort, lagere energielasten, een waardestijging van de woning

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

THERMOBEL TRI DRIEDUBBELE BEGLAZINGEN G L A S S U N L I M I T E D

THERMOBEL TRI DRIEDUBBELE BEGLAZINGEN G L A S S U N L I M I T E D THERMOBEL TRI DRIEDUBBELE BEGLAZINGEN G L A S S U N L I M I T E D Thermobel Tri, het antwoord op een uitdaging De bouwsector staat voor een aantal grote uitdagingen: - de reductie van de CO 2 -uitstoot

Nadere informatie

Solar Frontier productinformatie

Solar Frontier productinformatie Solar Frontier productinformatie De hoogste opbrengst, zelfs onder zware omstandigheden In veel situaties zijn de omstandigheden voor een zonne-energiesysteem niet 100% optimaal. Maar wat wordt nu precies

Nadere informatie