Geschiedenis ( havo vwo )

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geschiedenis ( havo vwo )"

Transcriptie

1 Einddoelen Geschiedenis Geschiedenis ( havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = SE Jagers en boeren 1. de levenswijze van jagersverzamelaars De nomadische levenswijze van jagers- verzamelaars 1. de levenswijze van jagersverzamelaars. 1. de levenswijze van jagersverzamelaars. prehistorie, jagers, verzamelaars, nomaden prehistorie, jagers, verzamelaars, nomaden 2. het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen en de gevolgen agrarische revolutie, bijvoorbeeld op het gebied van arbeidsdeling 2. het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen; b oeren, agrarisch, agrarischurb aan, landb ouwsamenleving, de agrarische revolutie, arb eidsdeling, sedentair 2. het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen; b oeren, agrarisch, agrarischurb aan, landb ouwsamenleving, de agrarische revolutie, arb eidsdeling, sedentair 3. het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen De sociaal-economische en politieke veranderingen die gepaard gingen met het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen 3. het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen. stad 3. het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen. stad De prehistorie eindigt zodra uit of over een samenleving schriftelijke bronnen beschikbaar zijn 3. het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen. primaire b ronnen, secundaire b ronnen, ongeschreven b ronnen, geschreven b ronnen 3. het ontstaan eerste stedelijke gemeenschappen. primaire b ronnen, secundaire b ronnen, ongeschreven b ronnen, geschreven bronnen Grieken en Romeinen 4. de ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek bij de Grieken, met name het ontstaan democratie in de stadstaat Athene 4. de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat. 4. de ontwikkeling van wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat. politiek, wetenschap, stadstaat, b urgerschap politiek, wetenschap, stadstaat, b urgerschap 5. de klassieke vormentaal Grieks-Romeinse cultuur De vormentaal Grieks- Romeinse cultuur, met name de bouwkunst en de beeldhouwkunst 5. de klassieke vormentaal Grieks-Romeinse cultuur. b eeldhouwkunst, b ouwkunst, architectuur, klassiek, cultuur 5. de klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur. b eeldhouwkunst, b ouwkunst, architectuur, klassiek, cultuur 6. de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde Door de groei van het Romeinse Rijk werd de Grieks-Romeinse materiële cultuur verspreid over grote delen van Europa verspreid 6. de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks- Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde. 6. de groei van het Romeinse imperium waardoor de Grieks- Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde. imperium imperium 7. de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa Wederzijdse beïnvloeding Grieks-Romeinse en de Germaanse cultuur van Noordwest- Europa 7. de confrontatie tussen de Grieks- Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest- Europa. 7. de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa. De gevolgen grote volksverhuizing 7. de confrontatie tussen de Grieks- Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest- Europa. 7. de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.

2 volksverhuizing volksverhuizing 8. de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten De ontwikkeling van monotheïstische godsdiensten, met name het jodendom en christendom dat uiteindelijk staatsgodsdienst werd in het Romeinse Rijk 8. de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten. godsdienst, jodendom, christendom, polytheïsme, monotheïsme 8. de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten. godsdienst, jodendom, christendom, polytheïsme, monotheïsme christendom als staatsgodsdienst in het Romeinse Rijk 8. de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten. staatsgodsdienst 8. de ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten. staatsgodsdienst Monniken en ridders 9. de verspreiding van het christendom in geheel Europa. De verspreiding van (de leer van) het christendom over heel Europa en de rol van kloosters daarin 9. de verspreiding van het christendom in geheel Europa. 9. de verspreiding van het christendom in geheel Europa. christendom christendom 10. het ontstaan en de verspreiding islam Ontstaan, leer en verspreiding van de islam 10. het ontstaan en de verspreiding islam. 10. het ontstaan en de verspreiding islam. islam islam 11. de vrijwel volledige vervanging in West-Europa agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid Na de val van het West-Romeinse rijk verdwenen de steden en handel grotendeels uit West-Europa. Een gevolg was het ontstaan van een agrarische samenleving die georganiseerd was via een hofstelsel, waarin horigheid een belangrijke plaats innam. De landbou 11. de vrijwel volledige vervanging in West-Europa agrarischurbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid. hofstelsel, horigheid, autarkie, zelfvoorzienend 11. de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid. hofstelsel, horigheid, autarkie, zelfvoorzienend 12. het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur, zonder een sterk centraal gezag 12. het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur. feodalisme, vazal, leenman, adel, standen 12. het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur. feodalisme, vazal, leenman, adel, standen Steden en staten 13. de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving De opkomst van handel en ambacht in West-Europa droeg bij aan het herleven van een agrarischurbane samenleving die na de val van Het West-Romeinse rijk was verdwenen 13. de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving. 13. de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarischurbane samenleving. handel, amb acht handel, amb acht 14. de opkomst stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden Opkomst van een stedelijke burgerij die steeds zelfstandiger werd t.o.v. de adellijke heren 14. de opkomst stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden. burgerij 14. de opkomst stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden. burgerij 15. het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben Machtsstrijd tussen wereldlijke en kerkelijke overheid over wie uiteindelijke de hoogste politieke macht in West-Europa behoorde te hebben, de zogenaamde investituurstrijd

3 16. de expansie christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm kruistochten O.a. door de kruistochten verspreidde het christendom zich steeds verder over Europa en aansluitend over andere delen van de wereld 15. het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben. 16. de expansie christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm investituurstrijd, wereldlijke macht, kruistochten. geestelijkheid kruistochten 15. het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde 16. de expansie te hebben. christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van investituurstrijd, wereldlijke de kruistochten. macht, geestelijkheid kruistochten 17. het begin van staatsvorming en centralisatie Het ontstaan van staten en een centralisatiepolitiek ter versterking van het centrale gezag 17. het begin van staatsvorming en centralisatie. staatsvorming, staatsb urgerschap, centralisatie, gewest 17. het begin van staatsvorming en centralisatie. staatsvorming, staatsb urgerschap, centralisatie, gewest De centralisatiepolitiek van Karel V Instelling van drie Collaterale Raden 17. het begin van staatsvorming en centralisatie. 17. het begin van staatsvorming en centralisatie. Ontdekkers en hervormers 18. het begin Europese overzeese expansie; Oorzaken en gevolgen ontdekkingsreizen en overzeese handel van met name Spanje en Portugal 18. het begin Europese overzeese expansie. 18. het begin Europese overzeese expansie. ontdekkingsreizen, economie, expansie, handelskapitalisme ontdekkingsreizen, economie, expansie, handelskapitalisme 19. het veranderende mensen wereldbeeld renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling Nieuwe opvattingen over mens en wereld in de renaissance in met name Italië vanaf het midden veertiende eeuw. 19. het veranderende mens- en wereldbeeld renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling. renaissance, wereldb eeld 19. het veranderende mens- en wereldbeeld renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling. renaissance, wereldb eeld Nieuwe wetenschappelijke belangstelling,vanaf ongeveer het midden veertiende eeuw 19. het veranderende mens- en wereldbeeld renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling. wetenschap 19. het veranderende mens- en wereldbeeld renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling. wetenschap 20. de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed klassieke Oudheid Hernieuwde belangstelling voor de klassieke oudheid, met name bouwkunst, beeldende kunst en letteren (humanisme) 20. de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed klassieke Oudheid. erfgoed 20. de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed klassieke Oudheid. erfgoed 21. de protestantse reformatie die splitsing christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had De kerkhervorming die de splitsing christelijke kerk in West- Europa tot gevolg had 21. de protestantse reformatie die splitsing christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had. katholicisme, protestantisme, reformatie, kerkhervorming, Luther, Calvijn, ketter, privilege, cuius regio, eius religio 21. de protestantse reformatie die splitsing christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had. katholicisme, protestantisme, reformatie, kerkhervorming, Luther, Calvijn, ketter, privilege, cuius regio, eius religio Luther verscheen voor de Rijksdag in Worms 21. de protestantse reformatie die splitsing christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had. 21. de protestantse reformatie die splitsing christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had. 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat In deze zestiende eeuw ontstond er, uit de strijd van Nederlandse gewesten tegen de koning van Spanje, een Nederlandse staat, waarin het protestantisme de officiële godsdienst was 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat. 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat. Oorzaken van het uitbreken Opstand in de Nederlanden: De centralisatiepolitiek van Karel V 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat. 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een

4 Instelling van drie Collaterale Raden Instelling Bloedplakkaten Bloedpakkaten, Collaterale Raden, Raad van Staten, De Geheime Raad, Raad van Financiën, Karel V, Filips II, Willem van Oranje, Alva, Beeldenstorm 1566, Raad van Beroerten, Bloedraad, watergeuzen 1572, Statenvergadering Nederlandse staat. Bloedpakkaten, Collaterale Raden, Raad van Staten, De Geheime Raad, Raad van Financiën, Karel V, Filips II, Willem van Oranje, Alva, Beeldenstorm 1566, Raad van Beroerten, Bloedraad, watergeuzen 1572, Statenvergadering Het ontstaan Republiek als gevolg Opstand: Het ontzet van Leiden Pacificatie van Gent 1576 Alteratie van Amsterdam Unie van Utrecht 1579 Plakkaat van Verlatinge Moord op Willem van Oranje 1584 Val van Antwerpen 1585 De Spaanse Armada w 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat. soevereiniteit, huurlingenleger 22. het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat. soevereiniteit, huurlingenleger Regenten en vorsten 23. het streven van vorsten naar absolute macht In verschillen Europese landen slaagden vorsten er, in meer of mindere mate, in absolute macht te verwerven 23. het streven van vorsten naar absolute macht. 23. het streven van vorsten naar absolute macht. ab solutisme ab solutisme staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht Nederlandse Republiek De Nederlandse Republiek nam in Europa op staatkundig terrein een bijzonder plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek. Staten-Generaal, Generaliteitslanden staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht Nederlandse Republiek. Staten-Generaal, Generaliteitslanden De Gouden Eeuw was een periode van grote economische en culturele bloei voor de Nederlandse Republiek staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek. Gouden Eeuw staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht Nederlandse Republiek. Gouden Eeuw Oorzaken van het ontstaan Gouden Eeuw in de Republiek: Johan van Oldenbarnevelt wordt onthoofd Twaalfjarig bestand Ontstaan Portugees- Israëlitische Gemeente in Amsterdam hetgeen leidt tot de bouw Portugees synagoge in Amste staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek. Staten-generaal, landsadvocaat, Johan van Oldenb arnevelt, stadhouder, Staatse leger staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht Nederlandse Republiek. Staten-generaal, landsadvocaat, Johan van Oldenb arnevelt, stadhouder, Staatse leger 25. wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie Nederland speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van een wereldhandel en, via WIC en VOC 1602, van handelskapitalisme 25. wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. moedernegotie, VOC, monopolie, WIC, 25. wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. moedernegotie, VOC, monopolie, WIC, Coen verplaatst het bestuurscentrum VOC naar Batavia 25. wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. 25. wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie. 26. de wetenschappelijke revolutie De wetenschappelijke revolutie, theorieën en wetten komen in de exacte wetenschappen voortaan tot stand op grond van redeneren en waarnemen in combinatie met experimenteren 26. de wetenschappelijke revolutie. wetenschappelijke revolutie 26. de wetenschappelijke revolutie. wetenschappelijke revolutie Pruiken en revoluties

5 27. rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen De ideeën van Verlichtingsfilosofen hadden grote invloed op alle terreinen samenleving, bijvoorbeelden van op het gebied van godsdienst, politiek en economie. Ze leidden ook tot veranderingen in de sociale verhoudingen in de samenleving 27. rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen. 27. rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen. Droit Divin, Verlichting, 'verlicht denken', empirisme, rationalisme, intolerantie, natuurwetten, religieuze tolerantie, scheiding van kerk en staat, vooruitgangsgedachte, soevereiniteit, Droit Divin Droit Divin, Verlichting, 'verlicht denken', empirisme, rationalisme, intolerantie, natuurwetten, religieuze tolerantie, scheiding van kerk en staat, vooruitgangsgedachte, soevereiniteit, Droit Divin ideeën over de ideale samenleving ten tijde Verlichting Cahiers des doléances 27. rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen. 27. rationeel optimisme en verlicht denken dat werd toegepast op alle terreinen samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen. 28. voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme) Vorsten probeerden een deel van hun oude macht te behouden door hun absolute bestuur te verbinden met bepaalde ideeën uit de Verlichting: Alles voor het volk, niets door het volk. 28. voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme). ancien régime, verlicht ab solutisme 28. voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme). ancien régime, verlicht ab solutisme 29. uitbouw Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme Uitbouw Europese overheersing middels plantagekolonies en slavenhandel Onder invloed Verlichting kwam er discussie over de slavernij en ontstond er een beweging voor afschaffing ervan, het abolutionisme. Deze leidde in de negentiende eeuw t 29. uitbouw Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme. overheersing, plantage, plantagekolonie, slavernij, transatlantische slavenhandel, ab olitionisme, 29. uitbouw Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden transatlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme. overheersing, plantage, plantagekolonie, slavernij, transatlantische slavenhandel, ab olitionisme, 30. de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap Democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap, bijvoorbeeld Frankrijk, Noord-Amerika en de Republiek 30. de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondrechten en staatsburgerschap. democratische revolutie, staatsb urgerschap, grondwet, grondrecht 30. de democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondrechten en staatsburgerschap. democratische revolutie, staatsb urgerschap, grondwet, grondrecht typering Franse Revolutie als verlicht: Cahiers des doléances De Franse Revolutie 1789 Verklaring Rechten Mens 1789 Wet Le Chapelier Grondwet Tweede Revolutie 1792 Proces van 'burger Capet' Einde Schrikbewind 1795 Einde Directoire n.v.t. Domein B en kenmerkende aspecten 27 en 30 Ancien Regime, Jacob ijnen, Girondijnen, constitutionele monarchie, standenmaatschappij, schrikb ewind, Directoire, Lodewijk XVI, Rob espierre invloed Verlichting op de politieke cultuur, Congres van Wenen 1815 Liberale revoluties 1848 Verdrag van Verona Belgische Opstand Frankfurter Parlement n.v.t. Domein B en kenmerkende aspecten 28, 30 en 36 Restauratie, lib eralisme, socialisme, Marx, klassenstrijd, volkssoevereiniteit, nationalisme, natiestaat, maakb aarheid samenleving Burgers en stoommachines

6 31. de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving De (gevolgen van) de industrialisering westerse wereld (industriële revolutie) 31. de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving; - discussies over de sociale kwestie. 31. de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving; - discussies over de sociale kwestie. industrie, industriële samenleving, industriële revolutie, industralisering industrie, industriële samenleving, industriële revolutie, industralisering 32. discussies over de sociale kwestie Er kwamen discussie over de misstanden die het gevolg waren industrialisering samenleving, bijvoorbeeld over de slechte woon- en arbeidsomstandigheden, de hoogte lonen en vrouwen- en kinderarbeid., hongerlonen en massale werkloosheid 32. discussies over de sociale kwestie. sociale kwestie' 32. discussies over de sociale kwestie. sociale kwestie' 33. de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie De relatie tussen het modernimperialisme en de industrialisering samenleving (grondstoffen, afzetgebieden) 33. de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie. modern-imperialisme, industrialisatie, 33. de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie. modern-imperialisme, industrialisatie, De gevolgen Duitse eenwording voor het machtsevenwicht in Europa, : Weltpolitik Frans-Duitse oorlog Wilhelm II keizer 1888 Conferentie van Berlijn Vlootwet 33. de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie. Duitse keizerrijk, Wilhem I, Wilhelm II, Rijkskanselier, Bismarck, Weltpolitik, alliantiepolitiek, militarisme 33. de moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie. Duitse keizerrijk, Wilhem I, Wilhelm II, Rijkskanselier, Bismarck, Weltpolitik, alliantiepolitiek, militarisme 34. de opkomst van emancipatiebewegingen De opkomst van emancipatiebewegingen van arbeiders en vrouwen 34. de opkomst van emancipatiebewegingen. socialisten, protestanten, katholieken, feminisme, emancipatieb eweging 34. de opkomst van emancipatiebewegingen. socialisten, protestanten, katholieken, feminisme, emancipatieb eweging 35. voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces De samenleving democratiseerde steeds meer. Het kiesrecht werd uitgebreid en er kwamen politieke partijen en vakbonden, waardoor steeds meer mannen en vrouwen meedoen aan het politieke proces 35. voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces. stemrecht, kiesrecht, democratisering, politieke partijen, vakb onden 35. voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politieke proces. stemrecht, kiesrecht, democratisering, politieke partijen, vakb onden 36. de opkomst van politiekmaatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme Onder invloed industrialisering en het democratiseringsproces ontstonden er allerlei nieuwe politieke stromingen, zoals liberalisme, socialisme en confessionalisme. Vrouwen werden actief in hun strijd voor meer rechten en er was sprake van toenemen 36. de opkomst van politiekmaatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme. stemrecht, lib eralisme, socialisme, protestantisme, katholicisme, politieke partijen, politieke stroming, nationalisme, confessionalisme, feminisme 36. de opkomst van politiekmaatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme. stemrecht, lib eralisme, socialisme, protestantisme, katholicisme, politieke partijen, politieke stroming, nationalisme, confessionalisme, feminisme Wereldoorlogen 37. de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie Moderne propaganda- en communicatiemiddelen speelden een steeds grotere rol in de samenleving, bijvoorbeeld in de oorlogvoering, maar ook bij de vorming van allerlei massaorganisaties

7 37. de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie. 37. de rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie. 38. het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme Het ontstaan van staten met een totalitaire ideologie in Duitsland (fascisme/nationaalsocialisme) en de Sovjetunie (communisme) 38. het in praktijk brengen totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; ideologie, totalitarisme, communisme, fascisme, massaorganisatie, nationaalsocialismepropaganda, communicatiemiddelen. 38. het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; ideologie, totalitarisme, massaorganisatie, communisme, fascisme, propaganda, nationaalsocialisme communicatiemiddelen. Oorzaken ondergang Republiek van Weimar: Vrede van Versailles 1919 Spartakus-opstand Hyperinflatie 1923 Dawesplan Beurskrach 1929 Rijksdagbrand Hitler Rijkskanselier 1933 Machtigingswet 38. het in praktijk brengen totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; Hitler,nationaalsocialisme, totalitarisme, NSDAP 38. het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; Hitler,nationaalsocialisme, totalitarisme, NSDAP gevolgen van het nationaalsocialisme voor Duitsland en Europa: Instelling Rijkscultuurkamer Ingebruikname concentratiekamp Dachau Neurenberger wetten Conferentie van München 38. het in praktijk brengen totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; nationaalsocialisme, Goeb b els, propaganda, terreur, censuur, Volksgemeinschaft, appeasement, Arische ras, geallieerden 38. het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme; nationaalsocialisme, Goeb b els, propaganda, terreur, censuur, Volksgemeinschaft, appeasement, Arische ras, geallieerden 39. de crisis van het wereldkapitalisme Beginnend in de VS breidde een economische crisis zich uit naar de rest wereld. 39. de crisis van het wereldkapitalisme. wereldkapitalisme, crisis, wereldeconomie 39. de crisis van het wereldkapitalisme. wereldkapitalisme, crisis, wereldeconomie wereldoorlogen Eerste en Tweede Wereldoorlog wereldoorlog wereldoorlog Gevolgen van het nationaalsocialisme voor Duitsland en Europa : W.O.I Duitsland een republiek 9 november 1918 Wapenstilstand 11 november 1918 Slag bij de Marne Gevolgen van het nationaalsocialisme voor Duitsland en Europa : Aanval op Polen 1939 Slag bij Stalingrad 1941 Wannseeconferentie D-day racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden Racisme en discriminatie in met name nazi-duitslanden leidden tot een genocide op met name joden. Ingebruikname van het concentratiekamp Dachau 41. racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden. concentratiekampen, racisme, discriminatie, genocide, antisemitisme 41. racisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden. concentratiekampen, racisme, discriminatie, genocide, antisemitisme 42. de Duitse bezetting van Nederland Duitsers bezetten Nederland 42. de Duitse bezetting van Nederland 42. de Duitse bezetting van Nederland bezetting bezetting 43. verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid burgerbevolking bij oorlogvoering Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens ; * Atoombom op Hiroshima (1945) 43. verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid burgerbevolking bij oorlogvoering atoomwapens, massavernietigingswapens 43. verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid burgerbevolking bij oorlogvoering atoomwapens, massavernietigingswapens toenemende betrokkenheid burgerbevolking bij oorlogvoering 43. verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid 43. verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid

8 burgerbevolking bij oorlogvoering burgerbevolking bij oorlogvoering 44. vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme Nationalisme in de Europese koloniën, versterkt door de wereldoorlogen, leidde tot verschillende vormen van verzet tegen koloniale overheersers 44. vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme dekolonisatie, nationalisme, imperialisme 44. vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme dekolonisatie, nationalisme, imperialisme Televisie en computer 45. de verdeling wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog De verdeling wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. ideologie, b lokvorming, atoomoorlog, wapenwedloop ideologie, b lokvorming, atoomoorlog, wapenwedloop Oorzaken verdeling van Europa in twee ideologische blokken en groeiende spanning tussen deze blokken: Russische Revolutie 1917 Conferentie van Potsdam 1945 Atoombom op Hiroshima Truman Doctrine 1947 Marshallplan Blokkade van Berlijn 1948 greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. klasseloze samenleving, wereldrevolutie, partijdictatuur, kapitalisme, as-mogendheden, Trumandoctrine, Stalin, Marshall, volksdemocratie, McCarthy greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. klasseloze samenleving, wereldrevolutie, partijdictatuur, kapitalisme, asmogendheden, Trumandoctrine, Stalin, Marshall, volksdemocratie, McCarthy Redenen waarom de Koude Oorlog op kritieke momenten niet uitliep op een directe militaire confrontatie tussen beide grootmachten: Spanningen tussen Oost en West Hongaarse Opstand 1956 Bestorming van Felix Meritis in Amsterdam Bouw Berlijnse muur 1 greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. BRD, DDR, NAVO, Warschaupact, co-existentie, Kennedy, Chroestsjov greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. BRD, DDR, NAVO, Warschaupact, co-existentie, Kennedy, Chroestsjov Oorzaken van het afnemen spanningen tussen Oost en West in de periode: Praagse Lente Salt I ondertekend SDI-project 1980 Demonstratie tegen kernwapens in Amsterdam Val Berlijnse muur 1989 eind communistisch regime in Rusland 1991 greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. Détente, wapenwedloop, Gorb atsjov, Glasnost, Perestrojka, Breznjew-doctrine Détente, wapenwedloop, Gorb atsjov, Glasnost, Perestrojka, Breznjewdoctrine Betrokkenheid van Azië bij de Koude Oorlog en groeiende spanning tussen beide blokken in Azië en Afrika: Volksrepubliek China 1949 Korea Oorlog 1950 Tonkinresolutie 1964 Akkoorden van Genève gesloten na de slag bij Dien Bien Phu Bezoek Nixon aan China n.v.t. 45. de verdeling wereld in twee ideologische b lokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog. Koreaoorlog, Mao Zedong, containmentpolitiek, invloedssfeer, dominotheorie, imperialisme, Vietcong, driehoeksdiplomatie, Verenigde Naties 46. de dekolonisatie die een De Tweede Wereldoorlog had

9 eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld invloed op nationalistische bewegingen in de koloniën. Deze bewegingen versterkten het proces kolonisatie dat op zijn beurt er weer verantwoordelijk voor was dat de macht van landen als Frankrijk en Engeland minder groot w 46. de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld hegemonie, dekolonisatie 46. de dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld hegemonie, dekolonisatie 47. de eenwording van Europa De Europese landen gingen, mede als gevolg Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog, steeds meer samenwerken Europese samenwerking Europese samenwerking 48. toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen De toenemende welvaart in (West-) Europa vanaf de jaren zestig leidde tot grote veranderingen op sociaalcultureel gebied, bijvoorbeeld met betrekking tot gezagsverhoudingen en normen en waarden sociaal-culturele verandering sociaal-culturele verandering 49. de ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen Vooral vanaf de jaren zestig ontstonden er in Europa pluriforme en multicuturele samenlevingen multiculturele samenleving, pluriforme samenleving multiculturele samenleving, pluriforme samenleving Keuzethema Inhouden havo vwo exameneenheden Thema's naar keuze school/docent aan de hand van twee nader omschreven concrete thema's met gebruikmaking eindtermen uit domein A een beargumenteerd antwoord geven op inhoudelijke vragen over het betreffende thema; aan de hand van vijf (voor profiel cultuur en maatschappij ) / vier (voor profiel economie en maatschappij ) nader omschreven concrete thema's met gebruikmaking eindtermen uit domein A een beargumenteerd antwoord geven op inhoudelijke vragen over het betreffende thema; GS/Domein C Thema's op grond van situaties in de verschillende tijdvakken ontwikkelingen op langere termijn beschrijven. op grond van situaties in de verschillende tijdvakken ontwikkelingen op langere termijn beschrijven. GS/Domein C Thema's Geschiedens rechtsstaat en de parlementaire democratie Vrijheidsrechten en politieke rechten Onder invloed Verlichting en de industrialisering samenleving ontstaan er vrijheidsrechten en politieke rechten verband leggen tussen het ontstaan van vrijheidsrechten en politieke rechten in bepaalde historische tijdvakken en kenmerkende aspecten van die tijdvakken; vrijheidsrechten, poilitieke rechten, Verlichting verband leggen tussen het ontstaan van vrijheidsrechten en politieke rechten in bepaalde historische tijdvakken en kenmerkende aspecten van die tijdvakken; vrijheidsrechten, poilitieke rechten, Verlichting GS/Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en parlementaire democratie Ontwikkeling rechtsstaat Het idee klassiek-liberale rechtsstaat is ontwikkeld in de 17e eeuw. Het belangrijkste principe is daarbij de individuele vrijheid, die door het recht beschermd moet worden. Er zijn vier belangrijke uitgangspunten: - legaliteitsbeginsel. - machtsv uitleggen onder invloed van welke factoren de rechtsstaat zich in Nederland heeft ontwikkeld en welke actoren erbij betrokken waren; klassiek-lib erale rechtsstaat, democratische rechtsstaat uitleggen onder invloed van welke factoren de rechtsstaat zich in Nederland heeft ontwikkeld en welke actoren erbij betrokken waren; klassiek-lib erale rechtsstaat, democratische rechtsstaat GS/Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en parlementaire democratie Geschiedenis rechtsstaat en parlementaire democratie in Nederland vanaf 1795 De ontwikkeling parlementaire democratie sinds 1795 in relatie tot politieke, economische en maatschappelijke ontwikkelingen uitleggen onder invloed van welke factoren de parlementaire democratie zich in Nederland heeft ontwikkeld sinds 1795; parlementaire democratie, verzuiling, Pacificatie, Schoolstrijd, sociale kwestie, kiesrecht kwestie, poldermodel, populisme uitleggen onder invloed van welke factoren de parlementaire democratie zich in Nederland heeft ontwikkeld sinds 1795; parlementaire democratie, verzuiling, Pacificatie, Schoolstrijd, sociale kwestie, kiesrecht kwestie, poldermodel, populisme GS/Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en parlementaire democratie Geschiedenis van politieke stromingen sinds 1848 Ontstaan van politieke stromingen en politieke partijen sinds GS/Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en parlementaire democratie

10 Belangrijke politieke denkers Opvattingen van belangrijke denkers over de relatie tussen staat en onderdanen als Machiavelli, Hobbes, Locke, Montesquieu, Rousseau, Smith en Marx de ontstaansgeschiedenis belangrijkste politieke stromingen en partijen weergeven sinds politieke stroming, politieke partij, lib eralisme, socialisme, protetstantisme, katholicisme, ARP, CHU, SDAP, PvdA, VVD, RKSP, KVP, CDA, Boerenpartij, n.v.t. D'66, PVV, Partij Dieren, Ouderenpartij, SP, CPN de ontstaansgeschiedenis van de belangrijkste politieke stromingen en partijen weergeven sinds politieke stroming, politieke partij, lib eralisme, socialisme, protetstantisme, katholicisme, ARP, CHU, SDAP, PvdA, VVD, belangrijke RKSP, KVP, denkers CDA, noemen en hun Boerenpartij, opvattingen D'66, over PVV, de relatie Partij tussen staat Dieren, en onderdanen; Ouderenpartij, SP, CPN Machiavelli, Hob b es, Locke, Montesquieu, Rousseau, Smith en Marx GS/Domein D Geschiedenis van de rechtsstaat en parlementaire democratie Kenmerkende aspecten inhoud De kenmerkende aspecten voor ieder tijdvak noemen. De kenmerkende aspecten voor ieder tijdvak noemen. voorbeelden Bij elk kenmerkend aspect van een tijdvak een passend voorbeeld geven van een gebeurtenis, ontwikkeling, verschijnsel of handeling dan wel gedachtegang van een persoon en dit voorbeeld gebruiken om het betreffende aspect te verduidelijken. bij elk kenmerkend aspect van een tijdvak een passend voorbeeld geven van een gebeurtenis, ontwikkeling, verschijnsel of handeling dan wel gedachtegang van een persoon en dit voorbeeld gebruiken om het betreffende aspect te verduidelijken. oriëntatie op heden Uitleggen hoe kennis van het betreffende tijdvak de oriëntatie op de hedendaagse werkelijkheid beïnvloedt. Uitleggen hoe kennis van het betreffende tijdvak de oriëntatie op de hedendaagse werkelijkheid beïnvloedt betekenis verlenen n.v.t. Uitleggen dat de betekenis die aan tijdvakken wordt toegekend mede afhangt tijd, plaats en omstandigheden waarin mensen zich met het verleden bezighouden.

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c.

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. De Tien Tijdvakken Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. KA1: De levenswijze van jagersverzamelaars KA2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen KA3: Het ontstaan van de eerste stedelijke

Nadere informatie

Tijdvakken en kenmerkende aspecten.

Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvak 1: Tijd van Jagers en Boeren. Periode: Prehistorie 1 De levenswijze van jagers-verzamelaars (Hoe zag deze samenleving eruit?) 2 Het ontstaan van landbouw en

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo

Examenprogramma geschiedenis havo Examenprogramma geschiedenis havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Domein B Domein C Domein

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015 Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9955 23 februari 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 12 februari 2017, nr.

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo Albert van der Kaap Enschede, april 2009 Verantwoording Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt

Nadere informatie

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden!

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedenis Waarheden Verleden = beelden van het verleden van de menselijke cultuur. = relatie tussen vroeger en nu,

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18139 5 september 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 4 juli 2012, nr. VO/419920, houdende

Nadere informatie

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen Half mei worden leerlingen van 5 havo en 6 vwo onder meer getest op hun kennis van de tijdvakken en de kenmerkende aspecten. In deze les gaan leerlingen een

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars 1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars Tijd van jagers & boeren - Prehistorie - Tot 3.000 v. Chr. Nomaden + nauwelijks verschil in aanzien, bezit en macht 1.2 Landbouwrevolutie + landbouw Tijd van jagers &

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.05.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Het nieuwe eindexamen geschiedenis

Het nieuwe eindexamen geschiedenis Het nieuwe eindexamen geschiedenis Stephan Klein Rotterdam, 4 oktober 2013 Gesprek in de klas (2013) Docent: Wie kan uitleggen wat standplaatsgebondenheid inhoudt? (stilte van enkele seconden) Leerling

Nadere informatie

KOUDE OORLOG

KOUDE OORLOG KOUDE OORLOG 1945-1991 Waarom is de gebeurtenis afgebeeld in deze bron zo cruciaal geweest voor de KOUDE OORLOG? 37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht.

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht. Toelichting bij de werkversie syllabus geschiedenis nieuwe stijl 1 ten bate van de pilotscholen In het schooljaar 2007-2008 is een syllabuscommissie, ingesteld door de CEVO, aan het werk gegaan om te bepalen:

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1. pagina 1 van 16

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1. pagina 1 van 16 GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 pagina 1 van 16 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

Koude Oorlog

Koude Oorlog Koude Oorlog 1945-1991 1 Waardoor raakte Europa verdeeld in twee ideologische blokken en waardoor groeide de spanning tussen deze blokken? 1945-1955 1945 Einde Tweede Wereldoorlog 1955 Oprichting Warschaupact

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Jagers en boeren (tot -3000 v C) 2. Grieken en Romeinen ( -3000 v. Chr. - 500 na Chr.) 1. Je plaatst historische gebeurtenissen, in de tijd van jagers en boeren (-3000 v C) en je geeft er betekenis

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001:

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: BIJLAGEN 57 Bijlage 1 Examenprogramma s A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: Wat in het onderstaan de cursief is gedrukt geldt alleen voor

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

Historische context. Verlich/ngsideeën en de democra/sche revolu/es

Historische context. Verlich/ngsideeën en de democra/sche revolu/es Historische context Verlich/ngsideeën en de democra/sche revolu/es 1650 1848 Kenmerkende aspecten 23. Het streven van vorsten naar absolute macht 26. Wetenschappelijke revolu/e 27. Ra/oneel op/misme en

Nadere informatie

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance

Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance Tijdvakken Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600) / Renaissance K.A. * Het begin van de Europese overzeese expansie * Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een

Nadere informatie

KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN

KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN KORTE BESCHRIJVING VAN DE 49 KENMERKENDE ASPECTEN Bijlage bij Geschiedeniswerkplaats Handboek historisch overzicht vwo en havo 1 Tijd van jagers en boeren (tot 3000 v.c.) 1a de levenswijze van jagers-verzamelaars

Nadere informatie

Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven.

Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven. Historische vaardigheden PO kern subkern inhoud PO tussendoel PO kerndoel Historische vaardigheden Tijdaanduidingen en tijdsindelingen. Tien tijdvakken met bijbehorende kenmerkende aspecten. Het plaatsen

Nadere informatie

Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis

Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis Docentenhandleiding toepassen oriëntatiekennis bij het vak Geschiedenis Door Christiaan Heyting V anaf 2015 wordt er van iedere leerling die in Nederland examen doet in het vak geschiedenis verwacht dat

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs. Albert van der Kaap

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs. Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008 Stichting

Nadere informatie

Conferentie van Potsdam. Communistenjacht. Burgeroorlog in Angola. Castro op bezoek in Angola

Conferentie van Potsdam. Communistenjacht. Burgeroorlog in Angola. Castro op bezoek in Angola Communistenjacht Conferentie van Potsdam Begrippen: Propaganda Door het McCarthyism werden vooral intellectuelen en mensen uit de mediawereld, zoals de Hollywood Ten, verdacht als communisten. Een sterke

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

Koning Willem III. Wilhelmina Drucker

Koning Willem III. Wilhelmina Drucker Koning Willem II Koning Willem III Rudolph Thorbecke Aletta Jacobs Wilhelmina Drucker Abraham Kuyper Herman Schaepman Pieter Jelles Troelstra Frans Ferdinand Gavrilo Princip Lenin Adolf Hitler Benito Mussolini

Nadere informatie

Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw

Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw Tijdvakken Tijdvak van burgers en stoommachines (1800 1900) / 19 e eeuw K.A. * De Industriële Revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving * De moderne vorm van imperialisme

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Geschiedenis (Pilot) vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag:

Nadere informatie

Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012.

Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012. GESCHIEDENIS (HAVO EN) VWO Eerste (nog onvolledige) concept syllabus geschiedenis (havo en) vwo 2015 ten behoeve van een drietal voorlichtingsmiddagen in mei 2012. Deze versie bevat twee uitgewerkte historische

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten,

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, Duitsland 1871 1945 1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, 1871-1918 1871 Einde Frans-Duitse oorlog 1918 Einde Eerste Wereldoorlog

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Tijdvakken eenvoudig overzicht brugklas t/m klas 3. Prehistorie - 3000 v.c. Oudheid 3000 v.c. 500 n.c. De tijd van jagers en boeren

Tijdvakken eenvoudig overzicht brugklas t/m klas 3. Prehistorie - 3000 v.c. Oudheid 3000 v.c. 500 n.c. De tijd van jagers en boeren Tijdvakken eenvoudig overzicht brugklas t/m klas 3 Meest gebruikte indeling Tijdvakken Kenmerken(de aspecten) Waarover gaat het? Prehistorie - 3000 v.c. Oudheid 3000 v.c. 500 n.c. De tijd van jagers en

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak Geschiedenis vwo, eerste tijdvak (2015). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten,

1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, Duitsland 1871 1945 1 Wat betekende de vorming van het Duitse keizerrijk voor het machtsevenwicht tussen de Europese grootmachten, 1871-1918 1871 Einde Frans-Duitse oorlog 1918 Einde Eerste Wereldoorlog

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Kader, gemengde en theoretische leerweg Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Kader en gemengde

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo. Albert van der Kaap

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo. Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Leerwegondersteunend en basisberoepsgericht Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Leerwegondersteunend

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak geschiedenis havo, tweede tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN Versie 2, juli 2017 met daarin verwerkt het voorstel tot verlichting van het examenprogramma havo GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 1.2 Verschil havo en vwo 8 1.3 De specificaties

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2010 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 53 punten

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019

GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 GESCHIEDENIS HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2019 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo 8 De specificaties

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Versie april 2014 Inhoud Toelichting bij de titel van de deze syllabus:

Nadere informatie

HC: De Republiek ( )

HC: De Republiek ( ) HC: De Republiek (1515-1648) 1. Waardoor brak er een opstand uit in de Nederlanden? (1515-1572) Kenmerkende aspecten die hier mee te maken hebben: 14 De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD!

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 Verschil havo en vwo

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Hoofdstuk 3 Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Waarom NL? Nederland was een neutraal land. Bleef in NL tot aan zijn dood. Vrede van Versailles Vs, Eng, Fra winnaars. Duitsland als enige schuldig

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) April 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD!

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 NADER VASTGESTELD! Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE 7 1.2 Verschil havo

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn (school)examen?

Hoe maak ik mijn (school)examen? Hoe maak ik mijn (school)examen? Tips om: - mij voor te bereiden op de (school)examens - volgens een vaste aanpak de vragen te beantwoorden - soorten bronnen te herkennen - soorten vragen te herkennen

Nadere informatie

Tien tijdvakken van Geschiedenis (bron: Histoforum en website kunst-en-cultuur.) Prehistorie/de tijd van de jagers en boeren tot 3000 v. Chr.

Tien tijdvakken van Geschiedenis (bron: Histoforum en website kunst-en-cultuur.) Prehistorie/de tijd van de jagers en boeren tot 3000 v. Chr. Tien tijdvakken van Geschiedenis (bron: Histoforum en website kunst-en-cultuur.) Prehistorie/de tijd van de jagers en boeren tot 3000 v. Chr. Oudheid/de tijd van Grieken en Romeinen 3000 v. Chr. 500 n.

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Versie april 2014 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2016 tijdvak 2 woensdag 22 juni 13:30-16:30 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 72 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA. Versie 2, juni 2015

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA. Versie 2, juni 2015 GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA Versie 2, juni 2015 Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus

Nadere informatie

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Voor het Congres van Wenen a. Rond 1750: het Ancien Regime komt ten einde => Enkele kenmerken van het Ancien

Nadere informatie

Begrippen Havo 4+5 Feniks bovenbouw

Begrippen Havo 4+5 Feniks bovenbouw Begrippen Havo 4+5 Feniks bovenbouw Abolitionisme Het streven naar het afschaffen van de slavernij en van de slavenhandel. Absolutisme Een staatsvorm waarin de koning alle macht in handen heeft en alleen

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie.

Tijd van burgers en stoommachines De sociale kwestie. Onderzoeksvraag: Waardoor ontstonden het liberalisme en het socialisme, en hoe dachten liberalen en socialisten over de sociale kwestie? Kenmerkende aspect: De opkomst van de politiek maatschappelijke

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) April 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie

Examen Geschiedenis overzicht kenmerkende aspecten afdeling havo Bron: http://www.schoolsamenvatting.nl/havo-geschiedenis/kenmerkende-aspecten-havo/

Examen Geschiedenis overzicht kenmerkende aspecten afdeling havo Bron: http://www.schoolsamenvatting.nl/havo-geschiedenis/kenmerkende-aspecten-havo/ Examen Geschiedenis overzicht kenmerkende aspecten afdeling havo Bron: http://www.schoolsamenvatting.nl/havo-geschiedenis/kenmerkende-aspecten-havo/ Tijd van jagers en boeren, prehistorie tot 3000 v.chr.

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA

GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA GESCHIEDENIS HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA Inhoud Voorwoord 6 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis van het nieuwe examenprogramma en de syllabus voor het CE

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis van het nieuwe

Nadere informatie

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Beste leerling, Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak geschiedenis vwo, tweede tijdvak (2016). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Examen Geschiedenis

http://www.schoolsamenvatting.nl/ - De site voor samenvattingen en meer! Examen Geschiedenis Examen Geschiedenis Tijd van jagers en boeren, prehistorie tot 3000 v.chr. 1. De levenswijze van jagers-verzamelaars Mensen leefden van de jacht, visvangst en verzamelen van noten, vruchten, wortels etc.

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD

TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS 1500-1600 PERIODE: DE VROEGMODERNE TIJD DE KENMERKEN VAN HET TIJDVAK het begin van de Europese overzeese expansie; het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 8 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 8 Toetsvragen Tijdvak 8 Toetsvragen 1 In Nederland was de eerste belangrijke politieke stroming het liberalisme. Welke politieke doelen wilden liberalen bereiken? A Zij wilden een eenheidsstaat met een grondwet en vrijheid

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER)

GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) GESCHIEDENIS VWO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2018 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (DUS GEEN TIJDELIJKE AFWIJKING MEER) Versie 2, juni 2016 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 Korte geschiedenis

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015

SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015 SYLLABUS GESCHIEDENIS VWO 2015 OP BASIS VAN DOMEIN A EN B VAN HET EXAMENPROGRAMMA (dus geen tijdelijke afwijking meer) Versie 1, 01 januari 2013 Inhoud Voorwoord 5 1 Inleiding 7 1.1 Korte geschiedenis

Nadere informatie