Vernieuwing examen programma s wiskunde havo/vwo

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vernieuwing examen programma s wiskunde havo/vwo"

Transcriptie

1 Vernieuwing examen programma s wiskunde havo/vwo Brochure voor schoolleiders, sectieleiders en docenten wiskunde juni 2014 Voor de wiskundevakken op havo en vwo worden nieuwe examenprogramma s ingevoerd. Het gaat om: Wiskunde A, B, C en D voor vwo in leerjaar 4 in augustus 2015 Wiskunde A, B en D voor havo in leerjaar 4 in augustus 2015 SLO zet in deze brochure op een rij wat op weg naar die invoering van belang is voor docenten en schoolleiders. De informatie is mede gebaseerd op ervaringen uit de examenpilots waarin de programma s sinds 2009 getest zijn.

2 In deze brochure geven we antwoord op de volgende vragen: Wat houden de vernieuwingen in? Welke onderdelen zijn verplicht door regelgeving en waarin kan de school eigen keuzes maken? Welke voorbereidende stappen zijn in het schooljaar nodig om in 2015 een goede start te kunnen maken met de nieuwe examenprogramma s wiskunde? Leeswijzer De informatie in deze brochure is zo georganiseerd dat eerst de informatie die voor iedereen van belang is gepresenteerd wordt. Vervolgens vindt u in de paragraaf Invoering bij u op school vragen die u kunnen helpen tot een succesvolle invoering te komen. Daarna volgt specifieke informatie die nodig is om deze vragen te beantwoorden. Het laatste deel bevat een lijst van organisaties en hun websites die u kunt raadplegen om u in detail te informeren en om op de hoogte te blijven van de vernieuwing van de examen programma s wiskunde. Waarom vernieuwing? In 2007 werden wiskunde C en D ingevoerd en tegelijkertijd kwam er meer aandacht voor algebraïsche vaardigheden in wiskunde B op havo en vwo. Hiermee werd een deel van de wens om de wiskundevakken beter te laten passen bij het profiel waarbinnen ze gekozen konden worden gerealiseerd. Maar wiskunde C leek nog erg op wiskunde A, de manier waarop statistiek nog steeds werd aangeboden sloot onvoldoende aan op de praktijk in het vervolgonderwijs en het programma voor wiskunde B op havo bleek overladen. Er moest dus nog meer gebeuren. Met de aanstaande vernieuwing worden deze onvolkomenheden verholpen. Verder vindt u achtergrondinformatie over wiskundige denkactiviteiten, de examenpilots en de rol van de regionale vaksteunpunten wiskunde. Alle informatie over de vernieuwde examenprogramma s zoals handreikingen, syllabi, pilotexamens en een uitge breide beschrijving van de verschillen tussen de oude en nieuwe programma s kunt u vinden op de website die SLO voor de bètavakken heeft ingericht: Deze site wordt regelmatig aangevuld en ververst. Ook deze brochure kunt u daar downloaden. Elk van de programma s voor de zeven wiskundevakken in havo en vwo heeft een eigen karakterisering gekregen in sfeer, doelen, toepassingen en contexten, passend bij de doelgroep en de relevante vervolgstudies. Bij wiskunde B en D heeft diepgang prioriteit boven breedte. Wiskunde A kenmerkt zich door de toepassingsgerichtheid, wiskunde C door een algemene wiskundige en statistische vorming met historische en culturele accenten. Meer informatie over de achtergronden van de vernieuwing en kunt u vinden in het eindrapport van ctwo: Denken & doen, wiskunde op havo en vwo per 2015 ( Nieuwe onderwerpen en nascholingsbehoefte De veranderingen hebben niet alleen betrekking op de manier waarop de lesstof verdeeld is over de verschillende wiskundevakken maar ook op de totale inhoud van de curricula van alle wiskundevakken bij elkaar. Er komen onderwerpen bij die nog nooit deel uitgemaakt Ten aanzien van didactiek is er ook een verandering: hebben van het standaardcurriculum van het wiskundeonderwijs. Hierbij gaat het om: vormen van het wiskundeonderwijs. Docenten zullen in wiskundige denkactiviteiten zullen de ruggengraat gaan Statistiek gebaseerd op de empirische cyclus: data de wiskundelessen wiskundige denkactiviteiten nog meer verzamelen - data verwerken - conclusies trekken en het benadrukken. werken met grote datasets in wiskunde A en C, zowel De meeste docenten zijn ook in hun wiskundeopleiding voor havo als vwo; bovenstaande onderwerpen niet eerder tegengekomen. Logisch redeneren in wiskunde C; Om het onderwijs in deze nieuwe onderwerpen op een Vorm en ruimte, voornamelijk het deelonderwerp adequate manier te kunnen verzorgen zal menig docent perspectief, in wiskunde C. behoefte hebben aan (na)scholing hierin. Slechts een kleine groep docenten heeft bij het geven van Verderop in deze brochure vindt u een uitgebreide beschrijving van de inhoudelijke veranderingen en van het begrip wiskunde D al ervaring opgedaan met een domein dat nieuw is voor wiskunde B voor vwo: wiskundige denkactiviteiten. Meetkunde met coördinaten (ook analytische meetkunde genoemd). Invoering bij u op school Invoering van de nieuwe examenprogramma s wiskunde is een proces waarbij veel partijen betrokken zijn en waarin ieder een eigen rol heeft. Bij het welslagen van de invoering spelen scholen en docenten een essentiële rol. Wat moet, wat mag en wat kan De nieuwe examenprogramma s en de syllabi vormen een verplicht kader voor alle scholen. Daarbinnen is er veel waarin de scholen hun eigen keuzes maken. Dan zijn er nog de mogelijkheden die scholen hebben als onderdeel van hun profilering. De verschillende categorieën op een rij: Tijdpad van invoering Tijdens het schooljaar kunt u zich voorbereiden op de invoering van de nieuwe examenprogramma s wiskunde voor havo en vwo. U moet een keus maken voor een lesmethode en de PTA s opstellen voor de volgende schooljaren. Ook kunt u dit jaar al veel doen aan de professionalisering van docenten. De school moet de wettelijk vastgestelde examenprogramma s in de vast gestelde schooljaren invoeren door het onderwijs te richten op de eindtermen uit die programma s. de specificaties van de CE-eindtermen volgen zoals geformuleerd in de syllabi. de SE-eindtermen toetsen in het schoolexamen publicatie nieuwe examenprogramma s door het ministerie publicatie syllabi CE en handreikingen SE door CvE, respectievelijk SLO regionale steunpunten, lerarenopleidingen, vakverenigingen en uitgevers bieden een professionaliseringsaanbod november: methodes voor klas 4 ter beoordeling beschikbaar 2015 landelijke start nieuwe examen programma s in klas 4 methodes voor andere leerjaren beschikbaar De school mag de SE-eindtermen uitwerken in eigen specificaties, desgewenst gebruikmakend van voorbeelduitwerkingen uit de handreikingen. het schoolexamen zelf inrichten. boeken en andere leermiddelen naar eigen voorkeur kiezen. zelf lesmateriaal ontwikkelen, desgewenst gebruikmakend van lesmateriaal uit de pilot. professionalisering van docenten naar eigen voorkeur vormgeven. een vaksteunpunt of andere organisatie kiezen die bij kan dragen aan professionalisering van docenten eerste landelijke examens nieuwe programma s havo eenmalig landelijke bezemexamens oude programma s havo 2018 eerste landelijke examens nieuwe programma s vwo eenmalig landelijke bezemexamens oude programma s vwo De school kan indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: in het SE eindtermen toetsen uit een of meer CE-domeinen of subdomeinen. indien het bevoegd gezag daarvoor kiest: in het SE andere vakonderdelen toetsen (die niet in het examenprogramma voorkomen), die per kandidaat kunnen verschillen. 2 3

3 Vragen bij de invoering Hoe kunt u zich het best op de invoering voor bereiden? Het schema hieronder benoemt per type activiteit een aantal vragen die u met collega s langs kunt lopen. De vragen kunnen helpen bij het inventariseren van mogelijke acties voor uzelf of uw school. Sommige vragen kunt u of kan uw vaksectie of schoolleiding zelf beantwoorden, andere kunt u beantwoorden met behulp van informatie uit deze brochure of uit een van de genoemde bronnen. Tabel 1. Vragen bij invoering Vragen vooral voor: Schoolleiding Vaksecties Docenten Schoolleiding Vaksecties Docenten Wanneer kunnen we nieuwe PTA s opstellen? In hoeverre passen onze huidige PTA s op de nieuwe programma s? Welke CE-voorbeeldvragen zijn al beschikbaar, uit pilot-examens of op andere wijze? Mogen we onze PTA s globaler invullen zodat we ervaring op kunnen doen met de uitvoering ervan? Welke andere soorten toetsvoorbeelden zijn er onder andere bij: nieuwe onderwerpen? SE-onderwerpen? wiskundige denkactiviteiten? Met betrekking tot: Met betrekking tot: Uitwerking van de examenprogramma s Vragen vooral voor: Welke uitwerking heeft de invoering van de nieuwe examenprogramma s op onze organisatie: V oorbereiding op een goede keuze door leerlingen in de onderbouw? O rganisatorische aanpassingen in de bovenbouw? Welke inspanningen worden gevraagd van onze docenten? Welke steun kunnen we daaraan verlenen: taken, uren, een invoeringscoördinator? Wat gaat er veranderen in de wiskundevakken? Welke onderdelen zijn nieuw, wat verdwijnt of wordt minder? Welke onderwerpen bieden mogelijkheden tot vakoverstijgende projecten? Met welke vakken kunnen we samenwerken? Hebben we behoefte aan een invoeringscoördinator? Kunnen we het werk dat gedaan moet worden in verband met de invoering verdelen? Hoe? Wie doet wat? Wat gaat er veranderen voor mijn vak? Welke onderdelen zijn nieuw, wat verdwijnt of wordt minder? Toetsing (CE en SE) Hoe wil ik de SE-onderwerpen uitwerken? Welke inhoud, welk type activiteiten? Waar vind ik suggesties voor uitwerkingen? Voor welke onderwerpen of activi teiten voorzie ik een andere didactische aanpak dan ik gewend ben? Waar kan ik die onderwerpen vinden? Hoe kom ik aan didactische suggesties? Welke PTA-voorbeelden zijn wanneer beschikbaar? Leermiddelen Hoeveel budget hebben we beschikbaar voor nieuwe leermiddelen (methodes, ICT)? Aansluiting Hoe kunnen we de overstap van 5-havo naar 5-vwo ondersteunen nu de programma s onderling meer zijn gaan verschillen? Hoe gaan we om met leerlingen die door zitten blijven van het oude programma in het nieuwe terechtkomen? 4 Op grond van welke criteria kiezen we voor een bepaalde methode? Welke keuzes heb ik in de SE-domeinen? Wat voor materiaal gaan we zelf eventueel nog ontwikkelen? Wiskunde A en wiskunde C kunnen niet langer gecombineerd worden. Welke gevolgen heeft dit voor het rooster? Welke consequenties hebben de nieuwe examenprogramma s voor de instroom vanuit mavo/ vmbo? Welke methode past het best bij mijn didactische voorkeur? Is het nuttig methodekeuzedagen van uitgevers te bezoeken? Hoe plan ik de verschillende onderdelen per leerjaar? Rooster/samenvoeging klassen Welke nieuwe materialen zijn wanneer beschikbaar? In welke boeken vind ik SE-uitwerkingen van mijn voorkeur? In welke andere bronnen kan ik voorbeelden van SE-uitwerkingen vinden? In hoeverre gebruiken we pilotlesmateriaal? Hoe kunnen we de overstap van wiskunde B naar wiskunde A en van wiskunde A naar wiskunde C ondersteunen nu de programma s onderling meer zijn gaan verschillen? Wat zijn de consequenties als een 5-vwo-leerling in 2016 blijft zitten? Gaat deze dan verder met het oude programma of met het nieuwe? Met welke verschillen in voorkennis moet ik rekening houden als een leerling een overstap maakt: van 5-havo naar 5-vwo? van wiskunde B naar wiskunde A? van wiskunde A naar wiskunde C? Welke deficiënties heeft een 5-vwo-leerling die in 2016 blijft zitten voor: wiskunde A? wiskunde B? wiskunde C? wiskunde D? Professionalisering Op welke manier kunnen we bijdragen aan de ontwikkeling van onze docenten en coördinatoren met betrekking tot de nieuwe examenprogramma s? Hoeveel budget en tijd reserveren we voor de benodigde professionalisering? Uit welke bronnen kunnen we de kosten voor professionalisering (mede) dekken? Welke afspraken hebben we als vaksectie over professionalisering? Op welke onderdelen (vakinhoudelijk/didactisch) heb ik behoefte aan verdere professionalisering? In hoeverre kennen we het professionaliseringsaanbod? Welk professionaliseringsaanbod is er op mijn vakgebied: vanuit de vakvereniging? vanuit de vaksteunpunten? vanuit lerarenopleidingen? vanuit vakconferenties? Welke professionalisering doen we intern, welke extern? Welke professionalisering doen we individueel, welke met de wiskundesectie samen? Aan welke professionalisering ga ik deelnemen? 5

4 Wat houdt de vernieuwing in? Bij deze vernieuwing van de wiskundevakken in de bovenbouw van havo en vwo zijn er drie aspecten die een rol spelen: wiskundig-inhoudelijke veranderingen; verschuiving van het toetsmoment van CE naar SE (of andersom); de rol van wiskundige denkactiviteiten. Inhoudelijke veranderingen De veranderingen zijn niet in alle examen programma s wiskunde inhoudelijk even groot. In de programma s waar wel wat verandert, betreft het vaak verandering in slechts een of twee van de domeinen van het vak. Hieronder staat in het kort wat de inhoudelijke veranderingen zijn. Het verdient aanbeveling de syllabi te bekijken. Deze bevatten een gedetailleerde beschrijving van de vernieuwde programma s en voorbeeldopgaven ter illustratie. U kunt de syllabi vinden op Hieronder staat per aspect per wiskundevak met welke veranderingen u te maken krijgt. Verschuivingen tussen CE en SE In een aantal wiskundevakken worden enkele domeinen niet meer getoetst tijdens het centraal examen. Deze moeten echter wel in het schoolexamen getoetst worden. Een aantal nieuwe domeinen zal in het CE getoetst worden. Deze domeinen mogen ook in het schoolexamen al aan de orde komen. Een enkel domein dat wel in het CE getoetst wordt, is geen verplicht onderdeel (meer) van het SE. Voor een enkel domein in wiskunde B voor vwo geldt dat het zowel in het CE als het SE getoetst moet worden. Vak Wiskunde A havo (320 slu) Wiskunde B havo (360 slu) Wiskunde D havo (320 slu) Wiskunde A vwo (520 slu) Wiskunde B vwo (600 slu) Wiskunde C vwo (480 slu) Wiskunde D vwo (440 slu) Typerende veranderingen De (sub)domeinen Toegepaste analyse en Binomiale verdeling vervallen geheel. In plaats daarvan komt Statistiek in een nieuwe opzet gebaseerd op de empirische cyclus: data verzamelen - data verwerken - conclusies trekken en het werken met grote datasets. In het domein Toegepaste analyse vervalt de afgeleide van goniometrische functies en komen gebroken lineaire functies en evenredigheidsverbanden erbij. Het domein Ruimtemeetkunde vervalt helemaal. Hiervoor in de plaats komt meetkunde in het platte vlak: Berekenen van afstanden en hoeken in concrete situaties en Analytisch-algebraïsche methoden (voor lijnen en cirkels). Het domein Toegepaste analyse 2 vervalt. In plaats daarvan komt het subdomein Fragmenttekeningen van ruimtelijke objecten erbij. De opzet van het domein Statistiek is grondig gewijzigd (gebaseerd op de empirische cyclus: data verzamelen - data verwerken - conclusies trekken en het werken met grote datasets). Toenamediagram, differentiequotiënt worden niet meer genoemd. Integralen voor berekenen van lengte, afgelegde weg en zwaartepunt vervallen. Het domein Voortgezette meetkunde is grotendeels vervallen: het bewijzen in de vlakke meetkunde is grotendeels afgeschaft. Hiervoor in de plaats komt het domein Meetkunde met coördinaten. Het domein Veranderingen heeft een grotendeels andere inhoud gekregen. Het subdomein Rijen en recurrente betrekkingen vervalt op enkele specificaties na die in het domein Veranderingen zijn ondergebracht. Het domein Grafen en Matrices vervalt helemaal. De opzet van het domein Statistiek en kansrekening is grondig gewijzigd (gebaseerd op de empirische cyclus: data verzamelen - data verwerken - conclusies trekken en het werken met grote datasets). Helemaal nieuw zijn de domeinen Logisch redeneren en Vorm en ruimte. Het statistisch verwerken van gegevens komt te vervallen. In plaats van de Analytische vlakke meetkunde komt het Bewijzen in de vlakke meetkunde. Het domein Dynamische modellen 2 vervalt. Vak Niet meer in CE, moet in SE. Nieuw in CE, mag in SE Hoeft niet meer in SE, nog wel in CE Wiskunde A havo Telproblemen Helling Statistiek (alle subdomeinen) Wiskunde B havo Wiskunde A vwo Statistiek (alle subdomeinen, inclusief kansrekening) Wiskunde B vwo Meetkunde met coördinaten (alle subdomeinen) Wiskunde C vwo Kansverdelingen Logisch redeneren Vorm en ruimte In CE, moet ook in SE Rijen Afgeleide Goniometrische functies Meetkundige vaardigheden Dit overzicht geeft aan wat er verandert ten opzichte van de oude situatie. Het verdient aanbeveling de syllabi te bekijken voor een gedetailleerde beschrijving van de verdeling van de domeinen over SE en CE. U kunt de syllabi vinden op 6 7

5 De rol van wiskundige denkactiviteiten In de vernieuwde examenprogramma s van alle wiskunde vakken wordt aandacht besteed aan de vaar digheden die leerlingen zich eigen moeten maken om goed mee te kunnen komen in de huidige en toekomstige (informatie)maat schappij. Met name de 21e eeuwse vaardigheden kritisch denken en probleemoplossend vermogen kunnen geoefend worden door regelmatig bezig te zijn met wiskundige denkactiviteiten. Dit heeft gevolgen voor de didactiek in de wiskundeles. In het ctwo-rapport Denken & doen, wiskunde op havo en vwo per 2015 wordt nader ingegaan op het gebruik van wiskundige denkactiviteiten in de les. U kunt er meer over lezen in hoofdstuk 11 van het Handboek wiskundedidactiek (Epsilon, 2012). In de tweede helft van 2014 zal SLO een publicatie uitbrengen waarin wiskundige denkactiviteiten gekoppeld worden aan voorbeeldopgaven. Wie levert welke informatie? In het wiskundeonderwijs is het van belang dat er een balans bestaat tussen verschillende denkactiviteiten. Wiskundige denkactiviteiten die bijdragen aan het ontwikkelen van de hierboven genoemde vaardigheden zijn: modelleren en algebraïseren ordenen en structureren analytisch denken en probleemoplossen formules manipuleren abstraheren en logisch redeneren (en bewijzen) Hieronder staat een toelichting van wat onder elk van deze activiteiten wordt verstaan, zonder dat de volgorde een ordening in het leerproces wil suggereren. Modelleren en algebraïseren Modelleren is een praktisch en creatief proces waarbij realistische problemen in wiskundige vorm worden ver taald. Leerlingen worden voor een probleemsituatie geplaatst met als doel deze met wiskundige middelen op te lossen. Dit omvat het doorgronden en analyseren van het probleem, het kiezen van variabelen, het opstellen van verbanden, het bepalen van een strategie en het inzetten van wiskundige middelen. Visualiseren, schematiseren en representeren maken hier in belangrijke mate deel van uit. Een essentieel onderdeel van modelleren is het algebraïseren: het mathematiseren van een realistische of wiskundige situatie door een formule of vergelijking op te stellen. Door de noodzaak om zelf variabelen te benoemen en verbanden wiskundig te formuleren worden algebraïseren en symbol sense ontwikkeld. Ordenen en structureren Wiskunde heeft altijd bijgedragen aan het ordenen van de werkelijkheid, het classificeren van objecten naar ken merk en, het structureren van de eigen discipline en andere disciplines. Het gaat hier om het leren structureren. Ordenen en structureren zijn activiteiten die leiden tot abstractie. Analytisch denken en probleemoplossen Deze denkactiviteit betreft de vaardigheid om wiskundige problemen te formuleren, te representeren en op te lossen. Het analytisch denken omvat aspecten van modelleren en redeneren. Bij het probleemoplossen is een repertoire aan heuristieken onmisbaar. Formules manipuleren Het omgaan met algebraïsche formules en expressies is een vaardigheid waaraan denkactiviteiten ten grondslag liggen. Het gericht omvormen van formules vraagt om inzicht in de structuur van de formule en om zicht op het te volgen oplossingsproces als geheel. Daarnaast dient de leerling over handmatige vaardigheden te beschikken om deze processen correct uit te voeren. Het gaat dus om een combinatie van symbol sense en formulevaardigheid. Het huidige onder wijs schiet op beide aspecten tekort. Veel leerlingen beheersen de algebraïsche basistechnieken (rekenen met machten, wortels en breuken, werken met haakjes, ontbinden in factoren, rekenen met rationale uitdrukkingen) niet meer met de hand; daarnaast kunnen velen niet inzichtelijk omgaan met variabelen, formules en vergelijkingen. Abstraheren Abstractie is het wezen en de kracht van wiskunde en maakt het leren en begrijpen van wiskunde makkelijker. Leerlingen groeien in hun vermogen abstracties te vatten en zelf te abstraheren. Voor de ontwikkeling van een abstract getalbegrip is het bijvoorbeeld nodig om onderwerpen te behandelen als deelbaarheid van gehele getallen, breuken, decimale voorstellingen en andere representaties van getallen en irrationaliteit (bijvoorbeeld bij wortels). Logisch redeneren (en bewijzen) Logisch redeneren en bewijzen zijn fundamenteel in de wiskunde, waar de waarheid van beweringen op basis van een aantal aannames vast staat en navolgbaar moet zijn voor anderen. Denk aan redeneringen en bewijzen in de leerlijn meetkunde, logisch redeneren in de opbouw van de leerlijn rond het getalbegrip en het redeneren met statistische begrippen. Aan de redeneringen van leerlingen en de formulering daarvan moeten kwaliteitseisen worden gesteld. Goede definities, nette argumentatie en nauwkeurige formulering zijn basiselementen van wiskunde en dragen bij aan het zelfvertrouwen en de zelfstandigheid van de leerling. Hieronder vindt u een lijst van de documenten die u kunt raadplegen om de invoering van de nieuwe programma s op uw school goed te laten verlopen. Elk van de bronnen, zodra beschikbaar, kunt u vinden via de website Alleen voor de methodes van de uitgevers moet u bij de uitgevers zelf zijn, of later bij de boekverkopers. Tabel 2. Zaken die van belang zijn voor de invoering van de nieuwe programma s Verantwoordelijke organisatie Inhoud Examenprogramma Ministerie van OCW Beschrijft de exameneisen voor CE en SE in de vorm van globale eindtermen en stelt deze vast. Syllabus voor CE College voor Examens Geeft specificaties van de eindtermen die in het CE kunnen worden geëxamineerd. Voorbeeldexamens voor CE College voor Examens Geven een beeld van de wijze waarop de nieuwe CE-eindtermen getoetst worden; de opgaven komen uit de examens voor de pilotscholen aangevuld met nieuwe opgaven; zij komen in de loop van 2015 beschikbaar als oefenmateriaal. Handreiking voor SE SLO De handreiking is een hulpmiddel bij de invulling van het SE, en geeft voorbeelduitwerkingen van de verschillende SE-eindtermen en voor het PTA. Leermiddelen Professionaliseringsaanbod Uitgevers, digitale aanbieders, scholen zelf Regionale steunpunten, PWN, NVVW, vakconferenties, uitgevers Lesmateriaal en examen opgaven uit de pilots U kunt bij de invoering op uw school profiteren van de ervaringen tijdens de pilot met het geproduceerde voorbeeldlesmateriaal en van de examenopgaven uit die jaren. Leerlingen van de pilotscholen doen sinds 2009 (havo) of 2010 (vwo) een eigen examen. Hun examenopgaven bieden samen met de voorbeeldopgaven uit de syllabi een goede oriëntatie op wat er in de definitieve examens verwacht kan worden. U vindt de examenopgaven op examens. Lesmateriaal voor de vernieuwde examenprogramma s, zowel beschikbaar in boekvorm als digitaal; scholen kunnen ook eigen lesmateriaal ontwikkelen; het materiaal uit de pilots is beschikbaar ter oriëntatie en voor gebruik in het eigen onderwijs en - na toestemming van de rechthebbende - voor doorontwikkeling in nieuwe methodes. Cursussen en trainingen in nieuwe of vernieuwde vakinhoud en didactiek, docentnetwerken, soms in een combinatie met het maken van eigen lesmateriaal door docenten; gebruikersbijeenkomsten over methodes. Let op: pilotlesmodules en de opgaven van de pilotexamens zijn gebaseerd op de conceptexamenprogramma s en zullen niet precies op de definitieve programma s aansluiten. Ook zijn de uitgevers inmiddels bezig methodes te schrijven, maar zeker zolang die nog niet beschikbaar zijn, biedt het lesmateriaal uit de pilots een goede oriëntatie op de nieuwe programma s. Raadpleeg hiervoor lesmateriaal. 8 9

6 Meer over vernieuwing examenprogramma s wiskundevakken havo/vwo Op zoek naar meer informatie over vernieuwing van de wiskundevakken? Dan verwijzen we graag door naar onderstaande websites. Hier vindt u alle in de brochure genoemde websites op een rijtje. Een regelmatig bezoek aan deze site is de simpelste manier voor u om op de hoogte te blijven van de stand van zaken. Hier vindt u alle informatie over nieuwe examenprogram Steunpunten en nascholing ma s, handreikingen van SLO, examens, rapportages van de vernieuwingscommissies, materiaal uit de pilots, enzovoort. Ook deze brochure kunt u daar downloaden. Website van de brede regionale steunpunten waar naast het professionaliserings-aanbod ook activiteiten voor leerlingen te vinden zijn. De site is doorzoekbaar per vak, doelgroep, regio en periode. Vaststellen nascholingsbehoefte De rol van de vaksteunpunten wiskunde is om vast te stellen welke nascholingsbehoefte er is bij wiskunde docenten en in onderling overleg vorm te geven aan een landelijk dekkend nascholingsaanbod van korte cursussen over de nieuwe onderwerpen in het wiskundecurriculum. De meeste vaksteunpunten organiseren een jaarlijkse studiedag waar actuele zaken rond het wiskundeonderwijs aan bod komen. Bovendien zijn ze vaak in samenwerking met een leraren opleiding betrokken bij de begeleiding van docenten ont wikkel teams (DOT s), waarin docenten gedurende langere tijd samen met collega s van andere scholen werken aan hun didactische vaardigheden. Hierbij wordt zeker aandacht besteed aan het inpassen van wiskundige denkactiviteiten in de les. U vindt de lijst met alle vaksteunpunten wiskunde op Informatie over examenprogramma s, CE-syllabi en eventuele uitsluitingen vindt u op deze site. Ook zijn de pilotexamens via deze site beschikbaar. De officiële website voor de examens in het voortgezet onderwijs. Hier worden ook de jaarlijkse Maartmededelin gen gedaan met alle voor dat jaar belangrijke zaken. Zoeken op jaartal (linksboven), vak, onderwijstype. Onderdeel van breed steunpunt Waar kan ik het nascholingsaanbod vinden? De vaksteunpunten wiskunde opereren niet zelfstandig Op de site van de Commissie Toekomst Wiskunde Onder wijs vindt u onder andere het eindrapport Denken & doen, wiskunde op havo en vwo per 2015 en (pilot)lesmateriaal voor alle wiskundevakken op havo en vwo. maar maken deel uit van de brede regionale steunpunten Het nascholingsaanbod vindt u op voor de bètavakken die de afgelopen jaren zijn opgericht. Deze site wordt onderhouden door de brede regionale steunpunten en bevat informatie over alle activiteiten die Cito is (samen met het CvE) gedurende het invoe Doelstellingen van deze brede steunpunten zijn: de steunpunten aanbieden voor leerlingen en docenten. ringstraject belast met de pilotexamens. Zoeken op blijvende professionalisering van docenten in het voort Het professionaliseringaanbod van andere organisaties zal cito+examen+pilot+wiskunde brengt u het snelst naar de ook in die overzichten worden opgenomen. pagina met de pilotexamens wiskunde.meer over vernieu gezet en hoger onderwijs ondersteunen; continue ontwikkeling van het onderwijs in de wiskundevakken bewerkstelligen; aansluiting tussen vo en ho bevorderen en zo bijdragen aan het studiesucces in het hoger onderwijs. wing examenprogramma s wiskundevakken havo/vwo Voor informatie over landelijk georganiseerde nascholings activiteiten kunt u ook terecht bij het Platform Wiskunde Nederland: De Nederlandse Vereniging van Wiskundeleraren kan bij u op school een voorlichting verzorgen over de nieuwe Vanuit deze doelstellingen bieden de regionale steunpun U kunt ook de site van het regionale steunpunt bij u in de examenprogramma s wiskunde. Neem contact op via: ten, al of niet in samenwerking met een lerarenopleiding, buurt raadplegen voor het professionaliseringsaanbod. samenwerkingsverbanden breiden zich nog uit. Een actueel Vrijwel alle activiteiten voor wiskundedocenten worden overzicht met contactgegevens en activiteiten vindt u op aangekondigd in de WiskundEbrief, de wekelijkse digitale Op de site van Platform Wiskunde Nederland vindt u de nieuwsbrief voor wiskundedocenten. U kunt zich aanmel adressen van de vaksteunpunten wiskunde en informatie den via: over landelijke nascholingsactiviteiten. nascholings- en professionaliseringsactiviteiten aan. Deze 10 11

7 Meer informatie? De brochure Vernieuwing examenprogramma s wiskundevakken havo/vwo is een uitgave van SLO, nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling. Secretariaat Tweede Fase, SLO Piet Heinstraat JE Enschede Postbus CA Enschede T E Tekst: Xandra Snoeker Fotografie: humantouchphoto.nl

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 7228 14 maart 2014 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 22 februari 2014, nr. VO/599178,

Nadere informatie

De 2015 programma s wiskunde B van havo en vwo. 9 november 2013 Ruud Stolwijk Cito, Arnhem Alma Taal

De 2015 programma s wiskunde B van havo en vwo. 9 november 2013 Ruud Stolwijk Cito, Arnhem Alma Taal De 2015 programma s wiskunde B van havo en vwo 9 november 2013 Ruud Stolwijk Cito, Arnhem Alma Taal 1 Inhoud - programma Even voorstellen Aanleiding vernieuwing wiskundeprogramma s Inhoud nieuwe programma

Nadere informatie

Domein A: Vaardigheden

Domein A: Vaardigheden Examenprogramma Wiskunde A havo Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Algebra en tellen

Nadere informatie

Het examenprogramma wiskunde A havo

Het examenprogramma wiskunde A havo Het examenprogramma wiskunde A havo Conferentie Hallo HBO, hier HAVO, 28 september 2016 Eindrapport van de vernieuwingscommissie ctwo: Wiskunde A op havo bereidt voor op hbo-opleidingen in met name de

Nadere informatie

Van pilotexamen tot p-waarde. Ger Limpens, Cito, Arnhem 28 januari 2015

Van pilotexamen tot p-waarde. Ger Limpens, Cito, Arnhem 28 januari 2015 Van pilotexamen tot p-waarde Ger Limpens, Cito, Arnhem 28 januari 2015 Nieuwe programma s herstructurering van alle bètavakken nieuwe programma s voor biologie, natuurkunde en scheikunde vanaf 2013 nieuwe

Nadere informatie

PTA VWO wiskunde B 1518

PTA VWO wiskunde B 1518 PTA VWO wiskunde B 1518 Inleiding Bij het vak wiskunde B leren leerlingen parate kennis en vaardigheden aan om daarmee wiskundige denkactiviteiten te ontplooien en te ontwikkelen. Met dit wiskundig denkvermogen

Nadere informatie

In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden.

In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden. In havo 4&5 kun je kiezen uit wiskunde A, B of D. Wiskunde C wordt alleen op het VWO aangeboden. Wiskunde is een verplicht vak bij de profielen EM, NG en NT. Als je CM kiest hoef je wiskunde niet verplicht

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde A vwo

Examenprogramma wiskunde A vwo Examenprogramma wiskunde A vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein Bg Functies

Nadere informatie

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen

Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Chemie tussen context en concept. Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Woudschoten Chemie Conferentie 7 november 2008 Nieuwe Scheikunde in het schoolexamen Tijdlijn Nieuwe Scheikunde 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Klassieke programma (1998) Aangepaste klassieke

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 30735 6 november 2013 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 oktober 2013, nr. VO/541608,

Nadere informatie

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ]

DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ] DE WISKUNDE- EXAMENPROGRAMMA S HAVO EN VWO VANAF 2007 [ Henk van der Kooij ] TABEL 1 Overzicht per profiel in havo TABEL 2 Overzicht per profiel in havo 32 2 Vooraf Er blijkt nog steeds veel onduidelijkheid

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 14 Algebraïsche vaardigheden 15 Toetsen van hypothesen 16 Toepassingen van de differentiaalrekening

vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 14 Algebraïsche vaardigheden 15 Toetsen van hypothesen 16 Toepassingen van de differentiaalrekening vwo A deel 4 13 Mathematische statistiek 13.1 Kansberekeningen 13.2 Kansmodellen 13.3 De normale verdeling 13.4 De n -wet 13.5 Discrete en continue verdelingen 13.6 Diagnostische toets 14 Algebraïsche

Nadere informatie

ctwo Experimenteel examenprogramma 2014 vwo wiskunde D definitieve versie

ctwo Experimenteel examenprogramma 2014 vwo wiskunde D definitieve versie ctwo Experimenteel examenprogramma 2014 vwo wiskunde D definitieve versie 20 februari 2009 1 ctwo CONCEPTEXAMENPROGRAMMA 2014 vwo wiskunde D Het examenprogramma voor vwo wiskunde D is gericht op de leerlingen

Nadere informatie

natuurkundeprogramma s vanaf 2013

natuurkundeprogramma s vanaf 2013 natuurkundeprogramma s vanaf 2013 Regionaal Steunpunt Zuid-Holland Delft, 16 januari 2013 Maarten Pieters uitgangspunten vernieuwingen bètavakken www.betanova.nl/documentatie/achtergrond (wetenschappelijke)

Nadere informatie

Examenprogramma wiskunde D havo

Examenprogramma wiskunde D havo Examenprogramma wiskunde D havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kansrekening en statistiek

Nadere informatie

Conceptexamenprogramma. wiskunde C havo 2015. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Conceptexamenprogramma. wiskunde C havo 2015. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Conceptexamenprogramma wiskunde C havo 2015 nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Conceptexamenprogramma wiskunde C havo 2015 juli 2012 Verantwoording 2012 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling),

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Veranderd wiskundeonderwijs

Veranderd wiskundeonderwijs Veranderd wiskundeonderwijs Gevolgen van de invoering nieuwe examenprogramma s augustus 2015 SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Veranderd wiskundeonderwijs Gevolgen van de invoering nieuwe

Nadere informatie

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE A HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Getal & Ruimte 12 e editie. havo/vwo onderbouw

Getal & Ruimte 12 e editie. havo/vwo onderbouw Getal & Ruimte 12 e editie havo/vwo onderbouw De nieuwe 12 e editie In het voorjaar 2017 komt Noordhoff Uitgevers met de nieuwe 12 e editie Getal & Ruimte in de havo/vwo onderbouw! Productinformatie Lancering

Nadere informatie

De VO - vakvernieuwing komt eraan

De VO - vakvernieuwing komt eraan De VO - vakvernieuwing komt eraan Keuzes maken! Marijn Meijer Wat gaan we doen? wat verandert er? beheersingsniveaus samenhang inrichting CE/SE en PTA keuzes maken: methodes of... en we houden het praktisch,

Nadere informatie

GETAL& RUIMTE. Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007

GETAL& RUIMTE. Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007 Verbeteringen havo A 10e editie (2011) t.o.v. editie 2007 Havo A deel 1 begint met het niet-examenonderwerp Statistiek (was hoofdstuk 4). Al snel wordt de grafische rekenmachine ingezet en ook bij de andere

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Hoezo denkactiviteiten?

Hoezo denkactiviteiten? Hoezo denkactiviteiten? Paul Drijvers, Freudenthal Instituut Peter van Wijk, ctwo/aps 2011-11-05 350 450 100 N F P H Afstand tot F Afstand tot P 350 450 100 N F P H 350 450 100 N F P H Is dit een wiskundige

Nadere informatie

DAS Conferentie Applied Science

DAS Conferentie Applied Science DAS Conferentie Applied Science SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Emiel de Kleijn Curriculumontwikkelaar natuurwetenschappen Nieuwe Scheikunde /NiNa/CVBO Plannen voor een vernieuwd, vernieuwend

Nadere informatie

Analyse rekenalgebraïsche. vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra

Analyse rekenalgebraïsche. vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra Analyse rekenalgebraïsche vaardigheden in de onderbouw van het havo/vwo. ReAL Leerlijnen van rekenen naar algebra SLO nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling Wiskunde in de onderbouw van het

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen wiskunde A havo

Handreiking schoolexamen wiskunde A havo Handreiking schoolexamen wiskunde A havo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Nico Alink Iris van Gulik Jenneke Krüger Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling

Nadere informatie

WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE B HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.10.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

De vernieuwde wiskundeprogramma s havo-vwo in beeld

De vernieuwde wiskundeprogramma s havo-vwo in beeld De vernieuwde wiskundeprogramma s havo-vwo in beeld Inhoudsopgave 1.Globale veranderingen 2 2.Havo wiskunde A 3 3.Havo wiskunde B 10 4.Havo wiskunde D 15 5.Vwo wiskunde A 17 6.Vwo wiskunde B 26 7.Vwo wiskunde

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO BB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Profielkeuze M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2016-2017 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Nederland Engels Maatschappijleer (alleen 4 havo en 4 vwo) CKV (culturele

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11101 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/389632, houdende

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Leerstof voortentamen wiskunde A. 1. Het voortentamen wiskunde A

Leerstof voortentamen wiskunde A. 1. Het voortentamen wiskunde A Leerstof voortentamen wiskunde A In dit document wordt de leerstof beschreven van het programma van het voortentamen wiskunde A op havo niveau te beginnen met het voortentamen van juli 2016. Deze specificatie

Nadere informatie

OVER DE VOORKENNIS WISKUNDE NU

OVER DE VOORKENNIS WISKUNDE NU Jan van de Craats (UvA, OU) OVER DE VOORKENNIS WISKUNDE NU SURF Conferentie Wiskundevoorkennis voor het hoger onderwijs Jaarbeurs Utrecht, 9 maart 2006 Aansluiting wiskunde VO naar HO: - wat zijn de problemen?

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9161 26 mei 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 27 april 2011, nr. VO/289008, houdende

Nadere informatie

Examenprogramma Klassieke Talen vwo

Examenprogramma Klassieke Talen vwo Examenprogramma Klassieke Talen vwo Ingangsdatum: augustus 2014 Eerste examenjaar: 2017 Griekse taal en cultuur (GTC) vwo Latijnse taal en cultuur (LTC) vwo Griekse taal en cultuur (GTC) Het eindexamen

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.6.1

WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.6.1 WISKUNDE VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.6.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

6.1 Examenprogramma Wiskunde A vwo

6.1 Examenprogramma Wiskunde A vwo 6 Wiskunde A vwo Dit hoofdstuk beschrijft het voorgestelde examenprogramma voor Wiskunde A vwo. Dit programma is gebaseerd op het pilotprogramma (ctwo 2009) met bijstellingen op grond van de ervaringen

Nadere informatie

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE VMBO TL/GL VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 5. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 5 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2017 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Onderwijzen en toetsen van wiskundige denkactiviteiten

Onderwijzen en toetsen van wiskundige denkactiviteiten Onderwijzen en toetsen van wiskundige denkactiviteiten Implementatie examenprogramma s havo-vwo 2015 SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Onderwijzen en toetsen van wiskundige denkactiviteiten

Nadere informatie

begin van document Eindtermen havo wiskunde A (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie

begin van document Eindtermen havo wiskunde A (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie begin van document Eindtermen havo wiskunde A (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie Domein Subdomein in CE moet in SE A A1: Informatievaardigheden X X Vaardigheden A2:

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Examenprogramma CKV havo en vwo. nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Examenprogramma CKV havo en vwo Concept 17 juni 2014 Examenprogramma CKV havo en vwo Concept Versie 17 juni 2014 Het eindexamen

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo

Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo Handreiking schoolexamen wiskunde B vwo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Nico Alink Iris van Gulik Jenneke Krüger Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling

Nadere informatie

Nieuwe Syllabus Scheikunde

Nieuwe Syllabus Scheikunde Nieuwe Syllabus Scheikunde Waar heeft docent behoefte aan? Cris Bertona (ICLON, voorzitter syllabus commissie) Karsten Kaspers (Hogeschool Leiden) Regionaal Steunpunt Leiden 26 januari 2012 Historie -

Nadere informatie

Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA)

Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Jan van Hilten Vernieuwing beroepsgerichte programma s vmbo Structuur Kern-, Profiel-, Keuzeprogramma

Nadere informatie

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE C VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo

2. CEVO/CvE 3. Coe voor niveau 4 4. Niveau 1, 2 en 3 5. Verkenning vanuit voorbeelden vmbo Taal en rekenen in het mbo Op weg naar centraal ontwikkelde examens GDW kennisdelingsconferentie 16 april 2009 Jan Paul de Vries/Mia van Boxel Centraal ontwikkelde examens taal & rekenen mbo 1. Coe t&r

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Economie en maatschappij(a/b)

Economie en maatschappij(a/b) Natuur en gezondheid(a/b) Economie en maatschappij(a/b) Cultuur en maatschappij(a/c) http://profielkeuze.qompas.nl/ Economische studies Talen Recht Gedrag en maatschappij http://www.connectcollege.nl/download/decanaat/vwo%20doorstroomeisen%20universiteit.pdf

Nadere informatie

Tussendoelen wiskunde onderbouw vo vmbo

Tussendoelen wiskunde onderbouw vo vmbo Tussendoelen wiskunde onderbouw vo vmbo Domein A: Inzicht en handelen Subdomein A1: Vaktaal wiskunde 1. vmbo passende vaktaal voor wiskunde herkennen en gebruiken voor het ordenen van het eigen denken

Nadere informatie

Handreiking schoolexamen wiskunde A vwo

Handreiking schoolexamen wiskunde A vwo Handreiking schoolexamen wiskunde A vwo Tweede fase Herziening examenprogramma's havo/vwo Nico Alink Iris van Gulik Jenneke Krüger Enschede, maart 2007 Verantwoording 2007 Stichting leerplanontwikkeling

Nadere informatie

examenstof zie syllabus 2014 NB de syllabus is leidend (niet de educatieve methode)

examenstof zie syllabus 2014 NB de syllabus is leidend (niet de educatieve methode) wiskunde - vmbo : vakspecifieke informatie centraal examen 2014 Deze informatie maakt deel uit van de Septembermededeling van het College voor Examens (CvE) (zie Examenblad.nl). Alle leerwegen: BB, KB

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R HAVO 4. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R HAVO 4 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2018 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010

Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Toelichting bij de concretiseringen wiskunde in de vorm van tussendoelen voor 3 havo/vwo ctwo en SLO oktober 2010 Achtergrond De globale kerndoelen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs bieden

Nadere informatie

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn

De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn Examenprogramma vmbo 1. Preambule De zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, zijn 1 Werken aan vakoverstijgende thema's De leerling leert, in het kader van een

Nadere informatie

totale studielast: 320 uur Dit vak heeft ook een Centraal Examen, dat voor 50% het eindcijfer bepaalt.

totale studielast: 320 uur Dit vak heeft ook een Centraal Examen, dat voor 50% het eindcijfer bepaalt. PTA wiskunde A HAVO cohort 2014-2016 ST=SE-toets SP=SE-praktische opdracht VT=voortgangstoets VP=voortgangs-praktische opdracht HD=handelingsdeel Weeknummers zijn een indicatie: er kunnen geen rechten

Nadere informatie

Passende perspectieven praktijkonderwijs

Passende perspectieven praktijkonderwijs Passende perspectieven praktijkonderwijs Toelichting op overzicht leerroutes A-B-C rekenen SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Overzichten van leerroutes rekenen voor het praktijkonderwijs,

Nadere informatie

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE B VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Tussendoelen in MathPlus

Tussendoelen in MathPlus MALMBERG UITGEVERIJ B.V. Tussendoelen in MathPlus Versie 1 Inhoud Tussendoelen onderbouw in MathPlus... 2 Tabel tussendoelen... 2 1HVG... 7 Domein Rekenen... 7 Domein Meten en tekenen... 9 Domein Grafieken

Nadere informatie

WISKUNDE A HAVO. SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) Nader vastgesteld

WISKUNDE A HAVO. SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) Nader vastgesteld WISKUNDE A HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) WISKUNDE A HAVO Syllabus centraal eamen 2017 (bij het nieuwe eamenprogramma) Samenstelling syllabuscommissie: Bert Zwaneveld

Nadere informatie

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven

Colofon. Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB-12 Postbus 80003 5600 JZ Eindhoven Straatverlichting, wat kost dat L 30 30 30 x x een wiskundeproject voor 4 havo/vwo Colofon Dit is een uitgave van: Philips Human Resources Benelux / Jet-Net Gebouw VB- Postbus 80003 600 JZ Eindhoven Uitgave:

Nadere informatie

Denken & doen. wiskunde op havo en vwo per 2015. Eindrapport van de vernieuwingscommissie wiskunde ctwo

Denken & doen. wiskunde op havo en vwo per 2015. Eindrapport van de vernieuwingscommissie wiskunde ctwo Denken & doen wiskunde op havo en vwo per 2015 Eindrapport van de vernieuwingscommissie wiskunde ctwo EINDRAPPORT ctwo Aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Excellentie, Sinds

Nadere informatie

WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE A VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Inleidingen/Workshops AOb/CvE havo/vwo-examenconferentie 7 april 2011. Opening Albert van der Meer, sectorbestuur-vo AOb

Inleidingen/Workshops AOb/CvE havo/vwo-examenconferentie 7 april 2011. Opening Albert van der Meer, sectorbestuur-vo AOb Inleidingen/Workshops AOb/CvE havo/vwo-examenconferentie 7 april 2011 Plenaire inleidingen: Opening Albert van der Meer, sectorbestuur-vo AOb Henk den Boer, Inspectie van het Onderwijs: Actuele ontwikkelingen

Nadere informatie

De 10 e editie havo-vwo OB

De 10 e editie havo-vwo OB De 10 e editie havo-vwo OB Presentatie havo/vwo onderbouw 10 e editie 1 HAVO/VWO 1 VWO 2 HAVO 2 HAVO/VWO 2 VWO De delen 10 e editie onderbouw 3 HAVO deel 1 3 HAVO deel 2 3 VWO deel 1 3 VWO deel 2 Presentatie

Nadere informatie

De diagnostische tussentijdse toets

De diagnostische tussentijdse toets De diagnostische tussentijdse toets Een toets om van te leren De diagnostische tussentijdse toets 1 Staatsexamens Diagnostische tussentijdse Nederlands VO als toets tweede taal Bouwen aan excellent onderwijs

Nadere informatie

PTA wiskunde BBL Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort

PTA wiskunde BBL Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort Schoolexamen leerjaar 3 Schooljaar 2015-2016 Moderne wiskunde 9e editie deel 3 code eenheid vorm duur kansen kader 1 SE 1 worden getoetst: PCS Schriftelijk 90 min ja 2,0 Hoofdstuk 1: Plaats en afstand.

Nadere informatie

4.1 Examenprogramma Wiskunde B havo

4.1 Examenprogramma Wiskunde B havo 4 WISKUNDE B HAVO 4 Wiskunde B havo Dit hoofdstuk beschrijft het voorgestelde examenprogramma voor Wiskunde B havo. Dit programma is gebaseerd op het pilotprogramma (ctwo 2009) met bijstellingen op grond

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

Domein A: Inzicht en handelen

Domein A: Inzicht en handelen Tussendoelen wiskunde onderbouw vo vmbo Preambule Domein A is een overkoepeld domein dat altijd in combinatie met de andere domeinen wordt toegepast (of getoetst). In domein A wordt benoemd: Vaktaal: het

Nadere informatie

REKENTOETSWIJZER 3F T.B.V. SCHOOLJAAR 2013-2014

REKENTOETSWIJZER 3F T.B.V. SCHOOLJAAR 2013-2014 REKENTOETSWIJZER 3F T.B.V. SCHOOLJAAR 2013-2014 Juli 2013 Inleiding Voor de rekentoets VO heeft de rekentoetswijzer dezelfde functie als de syllabus voor een centraal examen VO. De functie ervan is een

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 21734 2 december 2011 Regeling van het College voor examens van 19 april 2011, nr. Cve-11.00404, houdende vaststelling

Nadere informatie

Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014

Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014 Scholingsmiddag Consortium Beroepsonderwijs Jan van Hilten, 4 december 2014 Inhoud 1. Stand van zaken project 2. Wijzigingen in het examenprogramma en syllabus 3. Bespreekpunten met de pilotscholen PIE

Nadere informatie

ctwo CONCEPTEXAMENPROGRAMMA 2014 havo wiskunde A

ctwo CONCEPTEXAMENPROGRAMMA 2014 havo wiskunde A 20 februari 2009 ctwo CONCEPTEXAMENPROGRAMMA 2014 havo wiskunde A Het examenprogramma voor havo wiskunde A is gericht op de leerlingen in de profielen Economie en Maatschappij en Natuur en Gezondheid en

Nadere informatie

Op het vwo heb je wiskunde A, B, C en D. Wiskunde A, B en C horen bij een profiel, wiskunde D is een keuzevak.

Op het vwo heb je wiskunde A, B, C en D. Wiskunde A, B en C horen bij een profiel, wiskunde D is een keuzevak. Let op: In de wiskundefilm wordt gezegd dat je naast wiskunde B ook wiskunde A kunt kiezen als examenvak in het vrije deel. Dit is niet toegestaan. De enige combinatie die is toegestaan, is wiskunde B

Nadere informatie

PTA wiskunde KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort

PTA wiskunde KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort Schoolexamen leerjaar 3, schooljaar 2015-2016 Moderne wiskunde 9e editie deel 3 code eenheid vorm duur kansen kader 1 SE 1 De volgende onderdelen worden getoetst: PCS Schriftelijk 90 min ja 2,0 Hoofdstuk

Nadere informatie

Reactie van de Resonansgroep Wiskunde op de conceptexamenprogramma s 2011 voor havo wiskunde A en B en vwo wiskunde A, B en C

Reactie van de Resonansgroep Wiskunde op de conceptexamenprogramma s 2011 voor havo wiskunde A en B en vwo wiskunde A, B en C Reactie van de Resonansgroep Wiskunde op de conceptexamenprogramma s 2011 voor havo wiskunde A en B en vwo wiskunde A, B en C 8 november 2007 De resonansgroep wiskunde heeft met belangstelling kennisgenomen

Nadere informatie

Getal en Ruimte wi 1 havo/vwo deel 1 hoofdstuk 4 Didactische analyse door Lennaert van den Brink (1310429)

Getal en Ruimte wi 1 havo/vwo deel 1 hoofdstuk 4 Didactische analyse door Lennaert van den Brink (1310429) Getal en Ruimte wi 1 havo/vwo deel 1 hoofdstuk 4 Didactische analyse door Lennaert van den Brink (1310429) - een lijst met operationele en concrete doelen van de lessenserie, indien mogelijk gerelateerd

Nadere informatie

Themabijeenkomst DTT. 9 december 2015. Workshop: wiskunde havo/vwo Peter van Wijk. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Themabijeenkomst DTT. 9 december 2015. Workshop: wiskunde havo/vwo Peter van Wijk. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Themabijeenkomst DTT SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling 9 december 2015 Workshop: wiskunde havo/vwo Peter van Wijk Doel workshop U krijgt inzicht welke vakaspecten uw leerlingen op hoger

Nadere informatie

Datum 24 september 2014 Gevolgen van de referentieniveaus taal voor de normering van de centrale examens Nederlands 2015

Datum 24 september 2014 Gevolgen van de referentieniveaus taal voor de normering van de centrale examens Nederlands 2015 > Retouradres Postbus 35 3500 AH Utrecht De scholen voor voortgezet onderwijs, t.a.v. de directeur, de examensecretaris en de docenten Nederlands Bureau van het CvTE Muntstraat 7 352 ET Utrecht Postbus

Nadere informatie

Leerstof voortentamen wiskunde B. 1. Het voortentamen wiskunde B

Leerstof voortentamen wiskunde B. 1. Het voortentamen wiskunde B Leerstof voortentamen wiskunde B In dit document wordt de leerstof beschreven van het programma van het voortentamen wiskunde B op havo niveau te beginnen met het voortentamen van juli 2016. Deze specificatie

Nadere informatie

begin van document Eindtermen vwo wiskunde B (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie

begin van document Eindtermen vwo wiskunde B (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie begin van document Eindtermen vwo wiskunde (CE) gekoppeld aan delen en hoofdstukken uit Moderne wiskunde 9e editie Domein Subdomein in CE moet in SE Vaardigheden 1: Informatievaardigheden X X : Onderzoeksvaardigheden

Nadere informatie

wiskunde D havo nieuw vakinformatie staatsexamen 2017 WISKUNDE D HAVO NIEUW EXAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.

wiskunde D havo nieuw vakinformatie staatsexamen 2017 WISKUNDE D HAVO NIEUW EXAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8. WISKUNDE D HAVO NIEUW EAMENPROGRAMMA VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2017 V16.8.1 pagina 1 van 12 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 24 578 MAVO/VBO/VSO Nr. 26 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut

najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut najaar 2010 Bijeenkomst steunpunt taalenrekenenvo Freudenthal Instituut Waarom? de aanleiding Wie gaat wat doen? wiskunde of schoolbreed Rol van de docent Wat ga je inzetten? materialen, ook ict Doelgroepen,

Nadere informatie

PTA wiskunde BBL Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort

PTA wiskunde BBL Kijkduin, Statenkwartier, Waldeck cohort Eindtermen wiskunde BBL WI/K/1 Oriëntatie op leren en WI/K/2 Basisvaardigheden Leervaardigheden in het WI/K/4 Algebraïsche verbanden Rekenen, meten en Meetkunde WI/K/7 Informatieverwerking, Geïntegreerde

Nadere informatie

Commissie Toekomst WiskundeOnderwijs

Commissie Toekomst WiskundeOnderwijs Rijk aan betekenis Visie op vernieuwd wiskundeonderwijs Commissie Toekomst WiskundeOnderwijs maart 2007 Commissie Toekomst WiskundeOnderwijs www.ctwo.nl Rijk aan betekenis Visie op vernieuwd wiskundeonderwijs

Nadere informatie

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo

Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen. Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs. Expertmeeting rekentoetsen vo Uitnodiging Aan Enkele rekenexperts, docenten en andere betrokkenen Van Rekentoetswijzercommissie voortgezet onderwijs Datum 16 maart 2011 Agenda Expertmeeting rekentoetsen vo Datum overleg 12 april 2011

Nadere informatie

WISKUNDE B HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) (voor pilotscholen ook examen 2016) Nader vastgesteld

WISKUNDE B HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) (voor pilotscholen ook examen 2016) Nader vastgesteld WISKUNDE B HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) (voor pilotscholen ook eamen 016) Nader vastgesteld WISKUNDE B HAVO Syllabus centraal eamen 017 (bij het nieuwe eamenprogramma)

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 4. O.S.G. Willem Blaeu

Programma van toetsing en afsluiting R VWO 4. O.S.G. Willem Blaeu Programma van toetsing en afsluiting 2016-2017 R VWO 4 O.S.G. Willem Blaeu Cohort 2016-2019 In de bovenbouw mavo, havo en vwo komt het cijfer van het schoolexamen geleidelijk tot stand. In het PTA wordt

Nadere informatie

PTA wiskunde A VWO Belgisch Park cohort

PTA wiskunde A VWO Belgisch Park cohort Inleiding: Tijdens het afleggen van het examen (schoolexamen en centraal examen) is het aan de kandidaat toegestaan de volgende hulpmiddelen te gebruiken: een liniaal met millimeterverdeling een geodriehoek

Nadere informatie

WISKUNDE B HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA)

WISKUNDE B HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) WISKUNDE B HAVO CONCEPTSYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 017 (BIJ HET NIEUWE EXAMENPROGRAMMA) Versie: concept t.b.v. veldraadpleging, februari 013 WISKUNDE B HAVO CONCEPTSyllabus centraal eamen 017 Versie concept

Nadere informatie