Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken"

Transcriptie

1 Houvast en perspectief voor de krijgsmacht: keuzes maken Hans Rouw en Cor Oudes Het debat over de krijgsmacht is met de publicatie van de Verkenningen door het ministerie van Defensie voorzien van een stevige grond en een heel aantal opties. Defensie werkte vier krijgsmachtsprofielen uit en laat de keuze voor een van die profielen aan de politiek. In het katern van Atlantisch Perspectief nr. 3 van dit jaar komen dan ook drie politieke partijen aan het woord: het CDA, de VVD en de ChristenUnie. Opvallend genoeg kiezen alle drie deze partijen voor het profiel veelzijdig inzetbaar. In het bredere politieke debat maken andere partijen andere keuzes. Zo kiest D66 voor een profiel gericht op stabilisatieoperaties, en kiest de SP voor een variant van de heroverwegingen, vooral gericht op enkele specifieke taken. 1 IKV Pax Christi wil in dit artikel haar keuze voor een ander profiel toelichten. De positie van IKV Pax Christi is dat de krijgsmacht in staat moet zijn om burgers te beschermen tegen grootschalige mensenrechtenschendingen. In dit artikel zetten we uiteen welk krijgsmachtsprofiel bij die taak past. Van alles een beetje De grote lijn van het profiel veelzijdig inzetbaar is dat de krijgsmacht in staat blijft alles te doen, maar hierbij wel beperkter is in duur of omvang. Deze optie kan worden vergeleken met een Zwitsers zakmes. Zo n zakmes is handig omdat het veel verschillende functies heeft, maar het nadeel is dat het geen van de functies echt goed kan uitvoeren. Vooral als een komend kabinet besluit te bezuinigen op de krijgsmacht bestaat met dit profiel het risico dat Defensie veel dingen een beetje kan. De krijgsmacht zal nog wel in staat zijn om een operatie zoals nu in Afghanistan uit te voeren, maar korter en met minder troepen dan nu het geval is. Met veelzijdig inzetbaar wordt bovendien niet aangesloten bij de huidige inzet van de krijgsmacht. Die geeft namelijk wel degelijk aanleiding voor een focus. De krijgsmacht is sinds het einde van de Koude Oorlog buiten de landsgrenzen voornamelijk betrokken geweest bij militaire operaties gericht op het stabiliseren van gebieden, zoals bijvoorbeeld in Kosovo en Afghanistan. Een enkele keer nam Nederland deel aan een interventie, zoals in Servië in Het merendeel van de missies die de krijgsmacht uitvoerde buiten ons grondgebied was gericht op het brengen van stabiliteit. Er is geen reden om aan te nemen dat dit in de komende jaren zal veranderen. Het ligt daarom voor de hand om de krijgsmacht voor te bereiden op het brengen van veiligheid ver buiten onze landsgrenzen. Deels omdat het de verantwoordelijkheid van welvarende landen als Nederland is om waar de context dat vraagt militairen in te zetten om burgers te beschermen, maar ook omdat het stabiliseren van instabiele gebieden noodzakelijk is voor de eigen veiligheid. De VVD, het CDA en de ChristenUnie kiezen voor een krijgsmachtsprofiel dat hiertoe niet optimaal is uitgerust.

2 Bescherming van burgers In het kader van het debat over de toekomst van de krijgsmacht publiceerde vredesorganisatie IKV Pax Christi samen met ontwikkelingsorganisatie Cordaid een eigen visie op de toekomst van de Nederlandse krijgsmacht. 2 Omdat wij het belangrijk vinden dat ook NGO s, vanuit het eigen perspectief, deelnemen aan het debat over de toekomst van de krijgsmacht, staat de ontwikkeling van dit profiel los van het ministerie van Defensie. Qua doelstelling lijkt het door IKV Pax Christi en Cordaid voorgestelde profiel echter het meest op de Verkenningen -optie veiligheid brengen. De inzet van het door IKV Pax Christi en Cordaid uitgewerkte profiel is een krijgsmacht die zich richt op de bescherming van burgers. Hiervoor dient de krijgsmacht in staat te zijn twee soorten missies uit te voeren. Allereerst zou de kern van het optreden en de kunde van de Nederlandse krijgsmacht moeten liggen bij stabilisatieoperaties. 3 Stabilisatieoperaties zijn immers gericht op het duurzaam stabiliseren van gebieden, en daarmee op de duurzame veiligheid van burgers. Daarnaast kan in sommige gevallen, bijvoorbeeld bij grootschalige mensenrechtenschendingen, een interventiemissie nodig zijn. Nederland is te klein om zelfstandig interventies uit te voeren, maar kan wel bijdragen aan multinationale interventieoperaties. 4 Zoals eerder gezegd is de veiligheid van het eigen grondgebied de komende decennia niet de grootste uitdaging voor de krijgsmacht. 5 De krijgsmacht moet voorbereid zijn om veiligheid te brengen, ver buiten onze landsgrenzen. Perspectieven op veiligheid Het grootste verschil tussen het profiel dat IKV Pax Christi voorstaat en de vier profielen uit de Verkenningen is het perspectief op veiligheid. De Verkenningen richten zich vooral op de veiligheid van Nederland en zijn bondgenoten, en daarmee op state security. Deze wordt bedreigd door zowel statelijke als niet-statelijke actoren. De positie van burgers in conflictgebieden komt in de Verkenningen kort aan de orde als onderdeel van het verbrede veiligheidsbegrip. 6 Hiermee wordt gedoeld op human security, dat sinds halverwege de jaren negentig werd geïntroduceerd als aanvulling op state security. Voor de analyse van de veiligheidsomgeving door IKV Pax Christi is human security leidend, daarmee staat het perspectief van burgers wereldwijd centraal. De keuze voor dit perspectief is gebaseerd op de erkenning dat burgers wereldwijd evenveel recht hebben op handhaving van hun menselijke waardigheid. Human en state security staan niet los van elkaar: de veiligheid van staten kan immers alleen duurzaam zijn als burgers en hun gemeenschappen veilig zijn. Human security is daarom ook niet tegengesteld aan de veiligheid van Nederlanders. Veranderende internationale verhoudingen Tegenwoordig wordt snel naar de krijgsmacht gekeken als men constateert dat de internationale verhoudingen de komende decennia sterk zullen veranderen,

3 bijvoorbeeld als gevolg van opkomende nieuwe grootmachten. De onzekerheid die dit oplevert wordt wel aangevoerd als reden om een multifunctionele krijgsmacht in te richten. Het is echter vooral van belang deze onzekerheden met een solide buitenlandse politiek tegemoet te treden. Vooralsnog zijn er geen overtuigende redenen om aan te nemen dat de krijgsmacht hierin een rol heeft te spelen. Een conventionele bedreiging van het Nederlands grondgebied ligt de komende decennia niet voor de hand, en onze veiligheid wordt versterkt door het bestrijden van instabiliteit bij de bron. Om instabiliteit bij de bron te bestrijden is allereerst een eerlijke buitenlandse en economische politiek nodig. Hieronder valt de erkenning dat het economisch handelen van Nederland soms ongewild bijdraagt aan de voedingsbodem voor conflicten. De krijgsmacht is dus slechts een van de instrumenten van buitenlands beleid. Naast de activiteiten bij vredesmissies, zou de krijgsmacht bij lopende conflicten slechts een rol moeten spelen als er sprake is van grootschalige mensenrechtenschendingen en er een VN-mandaat is om deze te beëindigen. Analyse van de veiligheid van burgers Burgers zijn vooral in gevaar in gebieden waar de staat een fragiel of juist repressief karakter heeft. Falende overheden op verschillende niveaus kunnen of willen hun burgers niet beschermen. Sterke bevolkingsgroei, klimaatverandering en schaarste leiden tot druk op instituties en verergeren daarmee de problematiek van falende overheden. Voorts hebben conflicten in toenemende mate een asymmetrische vorm. Asymmetrische strijdende partijen hebben de loyaliteit van de bevolking nodig, goedschiks of kwaadschiks. Deze specifieke vorm van gewapende strijd is daarom een bedreiging voor de veiligheid van burgers. Een belangrijke voedingsbodem voor asymmetrische strijd is marginalisering. Het gaat hier om politieke, economische en sociale uitsluiting van groepen, waardoor een klimaat ontstaat waarin het gebruik van geweld de enige oplossing lijkt. Tenslotte worden burgers bedreigd door de inzet van oorlogseconomieën voor het financieren van oorlog. In langslepende conflicten zoals in de Democratische Republiek Congo moeten burgers meewerken aan de winning van grondstoffen waarvan de opbrengsten worden gebruikt om de oorlog te financieren. 7 Niet alleen houden deze oorlogseconomieën de gewapende strijd gaande, ook vormen zij zelf een bedreiging voor burgers omdat deze vaak gedwongen arbeid verrichten. Profiel voor de krijgsmacht Bovenstaande dreigingen vragen om een aanpak die verder gaat dan alleen fysieke veiligheid. De krijgsmacht zou zich primair moeten richten op de zorg voor fysieke bescherming. In conflicten spelen echter vrijwel altijd ook economische, culturele en politieke factoren een rol. Inzet van militairen heeft daarom alleen zin als deze kunnen aansluiten bij een geloofwaardig politiek proces om een conflict te beëindigen en tot verzoening te komen. Militair optreden moet daarom worden ingepast in een geïntegreerde 3D-benadering, waarin diplomatie en ontwikkeling hun eigen plaats hebben.

4 Voor het militaire apparaat betekent deze geïntegreerde 3D-benadering dat minder dan nu aandacht aan het opbouwen hoeft te worden besteed. De krijgsmacht kan zich concentreren op het veiligstellen van een bepaald gebied, en alleen in die gevallen waar het te onveilig is voor civiele actoren de noodzakelijke hulp bieden. Dat betekent ook dat de inzet van ontwikkelingsdeskundigen en diplomaten verder moet worden gestructureerd en uitgebreid. In veel crisisgebieden is sprake van een situatie van no war, no peace. Het gebied is min of meer stabiel en hoewel er in het algemeen weinig geweld is, kan de situatie toch plotseling gewelddadig worden. Het is dan vooral van belang eenheden in te zetten die kunnen helpen bij het opzetten en handhaven van een stabiele rechtsorde. 8 Marechaussees zijn in principe geschikt voor dit soort gendarmerietaken, omdat ze optreden als de politie, maar tegelijkertijd vanwege hun militaire training ook escalerend geweld kunnen hanteren. Deze capaciteit is van groot belang voor stabilisatiemissies, Defensie zou daarom de capaciteit om marechaussees uit te zenden stevig moeten uitbreiden. De reguliere militairen worden echter opgeleid om zich op de vijand te richten. Tijdens stabilisatiemissies kan dit soms contraproductief werken, omdat zo de focus ligt op de vijand, en minder op de veiligheid van burgers en de lokale rechtsorde. Het ligt daarom voor de hand een gendarmerie-eenheid zich op deze zaken te laten richten. Bij voorkeur wordt een eenheid opgericht van marechaussees die militairpolitionele taken uit kan voeren in conflictgebieden. Voorts zijn juist deze eenheden geschikt voor crowd and riot control, een vaardigheid die in veel conflictgebieden zeer van pas komt. 9 Zoals al aangegeven is, behoren stabilisatiemissies toe te werken naar overname van de zorg voor veiligheid door lokale en nationale overheden. Vaak duurt het lange tijd voordat deze overheden hun burgers (weer) veiligheid kunnen bieden. Het is daarom van belang dat de krijgsmacht in staat is langdurig in een bepaald gebied aanwezig te zijn. Voor de krijgsmacht betekent dit dat zij over voldoende voortzettingsvermogen moet beschikken. Uiteraard heeft dit vooral implicaties voor de politieke besluitvorming: lang blijven is vaak noodzakelijk. Internationale partners Met name de EU en VN zijn in staat zo n geïntegreerde aanpak uit te werken. 10 De VN beschikken over de middelen om een uitgebreid apparaat uit te rollen in gebieden waar de overheid afwezig is of faalt. De VN slagen er echter helaas vaak niet in om effectief burgers te beschermen. Een belangrijke oorzaak is een gebrek aan goed getrainde en inzetbare troepen. Voorts is de commandovoering vaak onvoldoende. De Nederlandse krijgsmacht zou bij moeten dragen aan het verbeteren van deze schakel in de 3Dcapaciteiten van de VN. Met goede troepen zouden de VN veel meer kunnen dan op dit moment het geval is.

5 Een soortgelijke redenering gaat op voor de EU. De EU beschikt wel in enige mate over civiele middelen die politieke processen op gang kunnen brengen en ontwikkeling kunnen stimuleren. Ook de EU is echter onvoldoende in staat langdurig voldoende militairen op de been te brengen. Er is binnen de EU wel voldoende militaire capaciteit, maar veel krijgsmachten zijn niet in staat deze expeditionair in te zetten. 11 Nederland loopt daarin relatief voor en kan er bij de Europese bondgenoten met recht op aandringen tot hervormingen over te gaan. 12 De NAVO blijft belangrijk, omdat het vooralsnog de enige organisatie is die militair werkelijk een vuist kan maken. Wel is in het beleid en optreden van de NAVO te weinig aandacht voor de veiligheid van burgers. Waar de NAVO buiten het eigen grondgebied optreedt, zou de veiligheid van burgers voorop moeten staan. Het morele argument spreekt voor zich: dat de veiligheid van burgers van belang is voor het slagen van de missie heeft ISAF de afgelopen jaren ondervonden. Meedoen op hoog niveau Dat de nadruk in dit profiel komt te liggen op de bescherming van burgers buiten het eigen grondgebied betekent niet dat burgers binnen Nederland niet meer op bescherming en bijstand van de krijgsmacht kunnen rekenen. Integendeel, met de middelen die nodig zijn voor crisisbeheersingoperaties kan ook het (bondgenootschappelijk) grondgebied worden verdedigd, en zijn ook alle taken die vallen onder de civiel-militaire samenwerking binnen Nederland uitstekend uit te voeren. Tevens wordt met dit profiel gegarandeerd dat Nederland niet tot het niveau van freerider vervalt. Uiteraard is dat uiteindelijk afhankelijk van de concrete inzet van de krijgsmacht, maar er is in de huidige internationale verhoudingen juist veel behoefte aan krijgsmachten die stabiliserend op kunnen treden. Het is onwaarschijnlijk dat die behoefte de komende decennia afneemt. In die zin is ook een stabilisatiekrijgsmacht veelzijdig inzetbaar. Het is echter wel noodzakelijk dat de politiek richting kiest als het gaat om de toekomst van de krijgsmacht. Het profiel veelzijdig inzetbaar maakt deze keuze niet, maar richt zich op brede inzetbaarheid. Dat klinkt goed, maar heeft als consequentie dat de krijgsmacht alles slechts in beperkte mate kan. Om een inzetbare krijgsmacht te behouden is het van belang te keuzes te maken en de krijgsmacht werkelijk houvast te bieden. Gezien de dreigingen voor burgers in Nederland en in conflictgebieden ligt het voor de hand te kiezen voor een focus op stabilisatie. Zo blijft de krijgsmacht betaalbaar én in staat om op hoog niveau mee te doen aan internationale inspanningen om conflicten te beëindigen. Hans Rouw en Cor Oudes zijn respectievelijk projectleider en beleidsadviseur human security bij vredesorganisatie IKV Pax Christi. 1. R. Poppe en H. van Bommel, Op de plaats rust! De SP-visie op het leger, Carré, Jrg. 33, nr. 5/6, pp

6 2. Deze policy brief is te downloaden via: (http://www.ikvpaxchristi.nl/files/documenten/veiligheid%20en%20ontwapening/defensie verkenningen%20policy%20brief.pdf). 3. De definitie van stabilisatieoperaties kan nogal uiteenlopen, hier worden onder stabilisatieoperaties alle vredesmissies en crisisbeheersingoperaties begrepen. 4. Ook het profiel veiligheid brengen, zoals uitgewerkt door Defensie in de Verkenningen, laat de mogelijkheid om deel te nemen aan interventies open: ministerie van Defensie Verkenningen: houvast voor de krijgsmacht van de toekomst, Den Haag, 2010, p Dat stellen ook de Verkenningen, (ibid. p. 63). Uiteraard dient regelmatig opnieuw te worden ingeschat of deze analyse nog actueel is. 6. Ibidem: pp Zie bijvoorbeeld: 8. M. Bouldin, Keeper of the peace: Canada and security and transition operations, Defense & Security Analysis, 2003, Vol. 19, no. 3, pp Zie bijvoorbeeld de analyse van K.Hoglund, Managing Violent Crises: Swedish Peacekeeping and the 2004 Ethnic Violence in Kosovo, International Peacekeeping, 2007 Vol. 14, no. 3, pp Zie voor de EU bijvoorbeeld: A. Cottey, Security in the New Europe, Palgrave, New York, 2007, pp N. Witney, Re-energising Europe s Security and Defence Policy, ECFR, Brussel, R. de Wijk, The implications for force transformation: the small country perspective, in D. Hamilton (ed.) Transatlantic transformators: equipping NATO for the 21st Century, Center for Transatlantic Relations, Washington DC, 2004.

Bijdragen aan burgerbescherming

Bijdragen aan burgerbescherming Bijdragen aan burgerbescherming De Nederlandse krijgsmacht op weg naar 2030 Policy brief IKV Pax Christi en Cordaid Bezoekadres: Godebaldkwartier 74 Lutherse Burgwal 3511 DZ Utrecht 2512 CB Den Haag Postadres:

Nadere informatie

Come home or go global, stupid

Come home or go global, stupid Come home or go global, stupid Een nieuwe toekomst voor de Noord Atlantische Verdragsorganisatie?! Drs. S.N. Mengelberg 1 De NAVO is een puur militaire organisatie! 2 De NAVO is niet langer de hoeksteen

Nadere informatie

Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008

Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008 Openingstoespraak van staatssecretaris De Vries voor de CDAbijeenkomst Ontwikkelingssamenwerking en 3D te Breda, 3 oktober 2008 Dames en heren, Goed hier te kunnen zijn. Nu bijna een jaar actief als staatssecretaris

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Contactpersoon S. Kaasjager T 070-3485230

Nadere informatie

Mijn naam is Hanna Molly en ik ben lid van het Bestuur van Peace Brigades International met de portefeuille Human Resource.

Mijn naam is Hanna Molly en ik ben lid van het Bestuur van Peace Brigades International met de portefeuille Human Resource. Geachte aanwezigen, Mijn naam is Hanna Molly en ik ben lid van het Bestuur van Peace Brigades International met de portefeuille Human Resource. Peace Brigades International is uitgenodigd door Vrouwen

Nadere informatie

AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM

AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM AAV 3 Januari 2016 JONGE DEMOCRATEN AMSTERDAM INHOUDSOPGAVE Programma... 2 Agenda... 2 Locatie... 2 Bestuursverantwoording... 2 Politiek blok: resolutie werkgroep Defensie en Internationale Veiligheid....

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht

De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De VVD kiest bewust voor veelzijdig inzetbare krijgsmacht De toekomst van de Nederlandse defensie André Bosman Reactie op: Van veelzijdig naar pasklaar. De toekomst van de Nederlandse krijgsmacht door

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Flitspeiling NAVO. Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek. Ministerie van Defensie

Flitspeiling NAVO. Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek. Ministerie van Defensie Flitspeiling NAVO Opinieonderzoek naar het draagvlak voor de NAVO onder het Nederlands publiek Inleiding en onderzoeksverantwoording Op verzoek van het ministerie van Defensie heeft Veldkamp een flitspeiling

Nadere informatie

Toespraak bij de lancering van het Defensie Cyber Commando door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 25 september 2014 te Den Haag.

Toespraak bij de lancering van het Defensie Cyber Commando door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 25 september 2014 te Den Haag. Toespraak bij de lancering van het Defensie Cyber Commando door de Minister van Defensie, J.A. Hennis-Plasschaert op 25 september 2014 te Den Haag. Let op: Alleen het gesproken woord geldt! De lancering

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein CR Den Haag Datum 1 oktober 2014 Betreft Inzet van tolken bij Defensie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein CR Den Haag Datum 1 oktober 2014 Betreft Inzet van tolken bij Defensie > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

De internationale betrokkenheid van GroenLinks: Vragen bij militaire interventies Marjolein Meijer & Jasper Blom 1

De internationale betrokkenheid van GroenLinks: Vragen bij militaire interventies Marjolein Meijer & Jasper Blom 1 De internationale betrokkenheid van GroenLinks: Vragen bij militaire interventies Marjolein Meijer & Jasper Blom 1 Dit stuk is bedoeld als startdocument voor de discussie in de provinciale ledenbijeenkomsten.

Nadere informatie

Dames en heren, Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten Generaal P van Uhm, ter gelegenheid van het symposium op 5 mei 2012 te Wageningen.

Dames en heren, Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten Generaal P van Uhm, ter gelegenheid van het symposium op 5 mei 2012 te Wageningen. Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten Generaal P van Uhm, ter gelegenheid van het symposium op 5 mei 2012 te Wageningen. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dames en heren, Ik sta hier vandaag

Nadere informatie

Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn

Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn Overwegingen bij Nederlandse deelname aan VN-vredesoperaties: het beeld in conflict met de werkelijkheid Jaïr van der Lijn Bij uitzending van militairen naar het buitenland verkiest de Nederlandse regering

Nadere informatie

Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van het reservistensymposium op 2 december 2013, te Hilversum.

Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van het reservistensymposium op 2 december 2013, te Hilversum. De krijgsmacht in verandering Toespraak Commandant der Strijdkrachten, Generaal T.A. Middendorp, ter gelegenheid van het reservistensymposium op 2 december 2013, te Hilversum. Let op: Alleen gesproken

Nadere informatie

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking I Inleiding Het LOGO SOUTH programma is beëindigd en geëvalueerd. Op basis van de resultaten van de evaluatie is het aan de Raad om op grond van haar kaderstellende bevoegdheid een keuze te maken over

Nadere informatie

uitreiking van de herinneringsmedaille Vredesoperaties. Berckmoes-Duindam, Tweede Kamer.

uitreiking van de herinneringsmedaille Vredesoperaties. Berckmoes-Duindam, Tweede Kamer. Toespraak van de Commandant der Strijdkrachten, generaal T.A. Middendorp, tijdens de uitreiking Herinneringsmedaille Vredesoperaties op 12 oktober 2012 te Apeldoorn. Let op. Alleen gesproken woord geldt!

Nadere informatie

10/12/2015. Uit evaluaties en klachten: nog nood aan tips voor communicatie en voor mogelijke interventies nog heel wat misverstanden.

10/12/2015. Uit evaluaties en klachten: nog nood aan tips voor communicatie en voor mogelijke interventies nog heel wat misverstanden. Studiedag peer-mediation 15 december 2015 Argumenten om voor een extra publicatie te zorgen Heel wat beleidsinstrumenten voor het voorkomen en aanpakken van vormen van geweld op scholen door scholen niet

Nadere informatie

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN

MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN MINISTERIE VAN DEFENSIE WERKGROEP STAAL EERSTE DRUK, NOVEMBER 2007 VISIE LEIDINGGEVEN INLEIDING Voorwoord Commandant der Strijdkrachten CONTEXT De complexe omgeving waarin bij Defensie leiding wordt gegeven

Nadere informatie

GROENLINKS. Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL

GROENLINKS. Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL GROENLINKS Een alternatieve strategie voor Afghanistan OPPOSITIETAFEL Tweede-Kamerfractie GroenLinks 20 november 2007 Alternatieve strategie voor Afghanistan Kernboodschap De ISAF-missie in Afghanistan

Nadere informatie

A. Verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied; B. Een goed functionerende internationale rechtsorde; C. Economische veiligheid.

A. Verdediging van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied; B. Een goed functionerende internationale rechtsorde; C. Economische veiligheid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Veiligheidbeleid Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Ministerie van

Nadere informatie

Om der gerechtigheids wille? - over humanitaire interventie. Inleiding.

Om der gerechtigheids wille? - over humanitaire interventie. Inleiding. Om der gerechtigheids wille? - over humanitaire interventie. Inleiding. Zolang er mensen zijn op aarde, zijn er conflicten. Verschillen van mening, verschillen in bezit, in macht, de redenen voor conflicten

Nadere informatie

En marge van de ministeriële bijeenkomst tekende ik tevens enkele documenten om de internationale defensiesamenwerking verder te verdiepen.

En marge van de ministeriële bijeenkomst tekende ik tevens enkele documenten om de internationale defensiesamenwerking verder te verdiepen. > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland

Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Vereniging Vrouwen voor Vrede WILPF Afdeling Nederland Commentaar bij de Rijksbegrotingen Buitenlandse Zaken en Defensie voor 2010 Bijlage bij de brief aan de leden van de vaste Kamercommissies d.d. 31

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 23 591 Betrokkenheid van het parlement bij de uitzending van militaire eenheden 26 454 Besluitvorming uitzendingen Nr. 7 BRIEF VAN DE MINISTERS

Nadere informatie

Veiligheid brengen in Europees verband

Veiligheid brengen in Europees verband 5 Veiligheid brengen in Europees verband Dat dient volgens Jan Pronk uiteindelijk onze veiligheid Brigadegeneraal b.d. P.K. Smit Luitenant-kolonel b.d. C.H.C. Janssen Ik heb altijd gevonden dat we een

Nadere informatie

Vervoer gevaarlijke stoffen

Vervoer gevaarlijke stoffen Vervoer gevaarlijke stoffen binnen Defensie Edwin van de Ven Inhoud Defensie Uitzonderingspositie Defensie Voorbereidingen (Gereedstelling) We vertrekken. We doen ons werk. We gaan weer naar huis.. 2 Defensie

Nadere informatie

Draagvlak voor Defensie in de Maatschappij

Draagvlak voor Defensie in de Maatschappij De officier als ambassadeur voor de Krijgsmacht I II III IV Samenvattend overzicht Missie analyse ambassadeur Acts en Facts Set Up Voorlichting Draagkracht voor een Krijgsmacht met daadkracht Inhoud I

Nadere informatie

21 mei 2015 Ruud de Haan. Presentatie Politiemissies

21 mei 2015 Ruud de Haan. Presentatie Politiemissies 21 mei 2015 Ruud de Haan Presentatie Politiemissies Waarom vredesmissies?? Grondwet: De regering bevordert de ontwikkeling van de internationale rechtsorde (art 90). Regeerakkoord: Daarom investeert Nederland

Nadere informatie

EMBARGO ZATERDAG 17 NOVEMBER 2012, 10:45, ALLEEN GESPROKEN WOORD GELDT

EMBARGO ZATERDAG 17 NOVEMBER 2012, 10:45, ALLEEN GESPROKEN WOORD GELDT EMBARGO ZATERDAG 17 NOVEMBER 2012, 10:45, ALLEEN GESPROKEN WOORD GELDT Toespraak van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Lilianne Ploumen, op de Afrikadag van de Evert Vermeer

Nadere informatie

morgen. zetten. heeft.

morgen. zetten. heeft. Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de uitreiking van de herinneringsmedaille Vredesoperaties op 1 november 2012 te Den Haag. Let op. Alleen gesproken woord geldt!

Nadere informatie

~ ;:;V~'~ / Ministerievan BuitenlandseZaken. Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag.

~ ;:;V~'~ / Ministerievan BuitenlandseZaken. Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Ministerievan BuitenlandseZaken Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag (EFV) Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland wwwminbuzanl Contactpersoon

Nadere informatie

Van een kritiekloos internationaal volgerschap naar een ethisch, Europees buitenlands beleid

Van een kritiekloos internationaal volgerschap naar een ethisch, Europees buitenlands beleid Vaneenkritiekloosinternationaalvolgerschapnaareenethisch,Europeesbuitenlandsbeleid Ontwikkelingssamenwerking 1. OmdeversnipperingvandeBelgischeontwikkelingssamenwerkingtegentegaankomt minstenséénmaalperjaareenofficieeloverlegorgaansamen,datbindendeafspraken

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

Defensie in strategisch opzicht

Defensie in strategisch opzicht TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Defensie in strategisch opzicht Onderzoek inzake het maatschappelijk draagvlak voor Defensie

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Nederlandse bijdrage aan MINUSMA in Mali.

Nederlandse bijdrage aan MINUSMA in Mali. 13 Nederlandse bijdrage aan MINUSMA in Aan de orde is de voortzetting van het debat over de. Aan de orde is de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Het is de bedoeling dat de fracties in deze termijn

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheid, dames en heren,

Koninklijke Hoogheid, dames en heren, Toespraak minister Eimert van Middelkoop voor de opening van het symposium Strategische samenwerking met het bedrijfsleven Sourcing, een kwestie van keuzes maken, Koninklijke Militaire Academie, Breda,

Nadere informatie

De Politieke Defensieverkenningen: bieden uitspraken uit het verleden garanties voor de toekomst? Jaïr van der Lijn. 2 e versie

De Politieke Defensieverkenningen: bieden uitspraken uit het verleden garanties voor de toekomst? Jaïr van der Lijn. 2 e versie De Politieke Defensieverkenningen: bieden uitspraken uit het verleden garanties voor de toekomst? Jaïr van der Lijn 2 e versie Mei 2010 Lijn, Jaïr van der De politieke Defensieverkenningen; bieden uitspraken

Nadere informatie

De gemeenteraad van de gemeente Utrechtse Heuvelrug in vergadering bijeen op 28 februari 2013.

De gemeenteraad van de gemeente Utrechtse Heuvelrug in vergadering bijeen op 28 februari 2013. Utrechtse Heuvelrug Utrechtse Heuvelrug Motie Provinciale herindeling De gemeenteraad van de gemeente Utrechtse Heuvelrug in vergadering bijeen op 28 februari 2013. Overwegende dat: De Minister van Binnenlandse

Nadere informatie

5 redenen tegen de aanwezigheid van het leger om straat

5 redenen tegen de aanwezigheid van het leger om straat Jan Buelens - 18//2/15 5 redenen tegen de aanwezigheid van het leger om straat Na de aanslagen van 7 januari 2015 op Charlie Hebdo, adviseerde het OCAD (het coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse)

Nadere informatie

Een adequaat volkenrechtelijk mandaat: het debat over de rechtsgrond van missies met inzet van Nederlandse militairen

Een adequaat volkenrechtelijk mandaat: het debat over de rechtsgrond van missies met inzet van Nederlandse militairen Een adequaat volkenrechtelijk mandaat: het debat over de rechtsgrond van missies met inzet van Nederlandse militairen Door Dick LEURDIJK 1 in: ARMEX, 91e jaargang nummer 3, juni 2007 Nederland stemt het

Nadere informatie

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7

ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN. Sebastian Kügler VAN OORLOG EN VREDE. Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 ESSAY ACTUELE VRAAGSTUKKEN VAN OORLOG EN VREDE Vossendijk 95-6 6534 TH Nijmegen Studentnummer: 9801278 Nijmegen, juni 2005 1/7 Opdracht: De Europese Grondwet, die op 1 juni a.s. in een referendum ter instemming/afwijzing

Nadere informatie

P L E I T A A N T E K E N I N G E N

P L E I T A A N T E K E N I N G E N P L E I T A A N T E K E N I N G E N Inzake: Zitting 15 augustus 2016 Vovo en beroep NJCM, PAX, Campagne tegen Wapenhandel versus de Staat HAA 16/3033 en HAA 16/3036 DKRCHT BI41 advocaat: mr J. Klaas De

Nadere informatie

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw

Werk van iedereen. Democratisering en vredesopbouw Werk van iedereen Democratisering en vredesopbouw Foto: Rebke Klokke Werk van Gladys Haar man werd vermoord. Haar broer ontvoerd. En zelf raakte Gladys getraumatiseerd door wat ze meemaakte tijdens de

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

Hedendaagse conflicten vereisen een geïntegreerde politiek-militaire oplossing

Hedendaagse conflicten vereisen een geïntegreerde politiek-militaire oplossing 18 VNFORUM 2012/1 Hedendaagse conflicten vereisen een geïntegreerde politiek-militaire oplossing Kees Homan* Vredesoperaties (tegenwoordig veelal vredesondersteunende operaties genoemd), aangestuurd door

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Taken en organisatie Koninklijke Marechaussee (KMar)

1. Inleiding. 2. Taken en organisatie Koninklijke Marechaussee (KMar) 1. Inleiding Tijdens de uitvoering van de departementale takenanalyse, waarvan ik u de resultaten op Prinsjesdag heb aangeboden, is de rol en de positionering van de Koninklijke Marechaussee (KMar) diverse

Nadere informatie

De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht

De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht De binnenlandse veiligheidstaken van de Nederlandse krijgsmacht Michiel de Weger 2006 Vanfeorcum Inhoud Voorwoord IX Lijst van afkortingen XI Lijst van tabellen XIV 1 Algemene inleiding 1 1.1 Aanleiding

Nadere informatie

Datum 5 december 2016 Betreft Kabinetsappreciatie van het Implementation plan on Security and Defence

Datum 5 december 2016 Betreft Kabinetsappreciatie van het Implementation plan on Security and Defence > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Iedereen kan iets doen voor vredee

Iedereen kan iets doen voor vredee Iedereen kan iets doen voor vredee Van kleine tot grote activiteiten Alle beetjes durf tellen samen uiteindelijk op tot vrede3 PAXE Vrede wie durft= PAX staat voor vrede. Samen met mensen in conflictgebieden

Nadere informatie

DMO\DB\ Vragen VCD aangaande lucht-grondwaarnemingscapaciteit ISAF III.

DMO\DB\ Vragen VCD aangaande lucht-grondwaarnemingscapaciteit ISAF III. Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 20 januari 2009 Ons kenmerk Onderwerp

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES

Nadere informatie

Beleidsplan 2011 2015

Beleidsplan 2011 2015 Peace Brigades International - afdeling Nederland Beleidsplan 2011 2015 Garanderen van continuïteit en vergroten van zichtbaarheid Peace Brigades International afdeling Nederland Oudegracht 36 3511 AP

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 29 februari 2008 Ons kenmerk D/2008003878

Nadere informatie

Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s

Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s Dick Leurdijk Inleiding Sinds de publicatie van de Prioriteitennota in 1992 is de hoofdtaak van het Nederlandse defensiebeleid verschoven van de bescherming

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 16950 2500 BZ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 16950 2500 BZ Den Haag www.nctv.nl

Nadere informatie

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven.

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven. Toespraak van de minister van Defensie, E. van Middelkoop, bij de terugkeer van de laatste Task Force Uruzgan, Vliegbasis Eindhoven, 8 augustus 2010. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Commandant van

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Leger en leger: Interview H. Amersfoort Auteur: Emmanuelle Los en Arjan Terpstra Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 19.4, 327-330. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan

Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan Den Haag voor vrede en recht in Afghanistan Den Haag is uniek in de wereld vanwege haar positie als internationale stad van vrede en recht. Den Haag is Legal Capital of the World. De derde VN-stad na New

Nadere informatie

Wat is de Cyberdreiging in Nederland?

Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de rol van Defensie? DS/Directie Plannen Kol ir. Hans Folmer Commandant Taskforce Cyber 11 april 2014 Digitale omgeving 2 De veranderende informatiemaatschappij

Nadere informatie

Defensie in de verkiezingen: meer aandacht, weinig inhoud

Defensie in de verkiezingen: meer aandacht, weinig inhoud 4 Ap: 2017nr1 Defensie in de verkiezingen: meer aandacht, weinig inhoud Dick Zandee Defensie bij vorige nationale verkiezingen een non-thema krijgt meer aandacht in 2017. Hoe beoordelen de verkiezingsprogramma

Nadere informatie

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren

Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Beginselen van de politieke partijen die in 2006 in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren Partij van de Arbeid (PvdA) Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) Christen-democratisch Appèl (CDA) Democraten

Nadere informatie

EUROPEAN DISABILITY FORUM...

EUROPEAN DISABILITY FORUM... Deïnstitutionalisering en de rechten van personen met een handicap perspectief van Europese Unie... An-Sofie Leenknecht, EDF Human Rights Officer, Brussel, 26 november 2014 EUROPEAN DISABILITY FORUM Vertegenwoordigen

Nadere informatie

Toen we hoorden dat Mark Herremans twee rugwervels had gebroken tijdens een trainingsongeval, dachten we dat we Marc niet meer zouden te zien krijgen

Toen we hoorden dat Mark Herremans twee rugwervels had gebroken tijdens een trainingsongeval, dachten we dat we Marc niet meer zouden te zien krijgen TOESPRAAK VAN EERSTE MINISTER GUY VERHOFSTADT NAAR AANLEIDING VAN DE KONINGSDAG. PALEIS DER NATIE, 15 NOVEMBER 2003. Koninklijke Hoogheden, Excellenties, Heren Voorzitters van Kamer en Senaat, Waarde collega

Nadere informatie

Paleis der Natie. 15 november Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag

Paleis der Natie. 15 november Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag 1 Paleis der Natie 15 november 2003 Toespraak van de heer Armand De Decker, Voorzitter van de Senaat, naar aanleiding van Koningsdag De inzet van de Belgische strijdkrachten bij internationale militaire

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 21 501-04 Ontwikkelingsraad Nr. 180 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Regeerakkoord - Defensie

Regeerakkoord - Defensie 9 oktober 2014 Regeerakkoord - Defensie Hieronder vindt u de tekst uit het regeerakkoord die handelt over Defensie. 9.3 Defensie De machtsverhoudingen in de wereld zijn de laatste decennia sterk veranderd

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Operatie assistentie collega

Operatie assistentie collega Inleiding Het CDA is trots op onze Nederlandse politie. Er zijn weinig landen in de wereld waar de politie zo goed geschoold, professioneel en verbonden met de samenleving is, als in Nederland. Toch is

Nadere informatie

Vergrijzing. Impact en uitdagingen voor de lokale besturen

Vergrijzing. Impact en uitdagingen voor de lokale besturen Vergrijzing Impact en uitdagingen voor de lokale besturen Robert Petit Het departement Research van Dexia heeft een bijzonder interessante studie gepubliceerd voor de gemeentelijke beleidsvoerders die

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie?

Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie? Nederland in Afghanistan (1) Exitstrategie of ontwikkelingsstrategie? margriet drent & nelleke van de walle 64 Opnieuw ligt de vraag voor: moet Nederland een inspanning leveren in Afghanistan? Ja, moet

Nadere informatie

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen.

Welkom op dit symposium met de pakkende titel Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen. Speech Erik Akerboom, Secretaris-generaal Ministerie van Defensie Symposium KVNRO Cybercrime, de digitale vijand voor ons allen Donderdag 20 november, KMA te Breda Dames en heren, Welkom op dit symposium

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 27 oktober 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 27 oktober 2015 (OR. en) Conseil UE Raad van de Europese Unie Brussel, 27 oktober 2015 (OR. en) PUBLIC 12905/15 LIMITE WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: CORLX 122 CODUN 37 COARM 223 CFSP/PESC 633 COEST 308 Besluit

Nadere informatie

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking

Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking Politiek en Sociaal vertrouwen & Internationale Samenwerking NCDO heeft in de Barometer 2011 1 een aantal vragen opgenomen over sociaal en politiek vertrouwen. Het vermoeden bestaat dat er een relatie

Nadere informatie

Opinie. Geïnstitutionaliseerde Europese veiligheid en partnerschap

Opinie. Geïnstitutionaliseerde Europese veiligheid en partnerschap Opinie Keuze of noodzaak? Wereldwijde partnerschappen voor de NAVO Sabine Mengelberg Het aflopen van de NAVO-missie in Afghanistan, International Security Assistance Force (ISAF), tegen het einde van 2014,

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib,

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG. Geachte mevrouw Arib, Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 DEN HAAG Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-342 43 44 E voorlichting@rekenkamer.nl W www.rekenkamer.nl D A T U M 20 december

Nadere informatie

Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael

Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael Verslag discussie Gender in Crisisbeheersingsoperaties 16 maart 2005, Instituut Clingendael Voorzitter Annemarie Jorritsma, voorzitter Task Force Vrouwen, veiligheid en Conflict Op 16 maart 2005 heeft

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Gemeenschappelijk Optreden 2005/.../GBVB

Nadere informatie

#1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) Inleiding ISAF ISAF in cijfers:

#1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) Inleiding ISAF ISAF in cijfers: CSCP Policy Brief #1, 5 July 2007 Clingendael Security and Conflict Programme (CSCP) De Nederlandse militaire missie in Uruzgan: voorwaarden voor verlengen of niet verlengen Inleiding Op 1 augustus 2006

Nadere informatie

De verklaring van Bratislava

De verklaring van Bratislava Bratislava, 16 september 2016 De verklaring van Bratislava Wij komen vandaag in Bratislava bijeen op een kritiek moment voor ons Europese project. De top van Bratislava van 27 lidstaten was gewijd aan

Nadere informatie

Beleidsplan 2011 2015

Beleidsplan 2011 2015 Peace Brigades International - Afdeling Nederland Beleidsplan 2011 2015 Garanderen van continuïteit en vergroten van zichtbaarheid Peace Brigades International Afdeling Nederland Oudegracht 36 3511 AP

Nadere informatie

Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog

Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog Afghanistan: Nederlandse special forces op missie in tijd van oorlog Dick Leurdijk Inleiding Op verzoek van de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en de SP hield de Tweede Kamer in maart jongstleden tot

Nadere informatie

Internationale interventies

Internationale interventies 22 Internationale interventies Lessons learned Dick Zandee Sinds het einde van de Koude Oorlog staat crisisbeheersing centraal in het internationale militaire optreden. Interventies in de Balkan, in Afrika

Nadere informatie

Verschenen in Atlantisch Perspectief, 5, jaargang 30, Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s. Door Dick LEURDIJK 1

Verschenen in Atlantisch Perspectief, 5, jaargang 30, Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s. Door Dick LEURDIJK 1 Verschenen in Atlantisch Perspectief, 5, jaargang 30, 2006 Nederlandse militairen op vredesmissie: de scenario s Door Dick LEURDIJK 1 Inleiding: Sinds de publikatie van de Prioriteitennota in 1992 is de

Nadere informatie

Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en

Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en Marcel de Haas Nederlandse Defensie Doctrine Instrument van buitenlands en veiligheidsbeleid Sinds september 2005 heeft de Commandant der Strijdkrachten (CDS, voorheen Chef Defensiestaf) de aansturing

Nadere informatie

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam

ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam ROZE STEMBUSAKKOORD 2014 Amsterdam Sinds decennia is de stad Amsterdam één van de onbetwiste koplopers als het gaat om acceptatie en tolerantie van lesbiennes, homo s en biseksuelen en transgenders. Deze

Nadere informatie

HDAB Aanvulling stand van zakenbrief Afghanistan: nazorg, counter insurgency opleiding en eigen vuur incident

HDAB Aanvulling stand van zakenbrief Afghanistan: nazorg, counter insurgency opleiding en eigen vuur incident Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Afschrift aan de Voorzitter van de Eerste

Nadere informatie

Sustainable Development

Sustainable Development Mr. Bas Ahmadali Institute Suriname Local Government And Strategic Public Management http://basahmadali.nl/?p=58 Sustainable Development Duurzame ontwikkeling door decentralisatie en Bevolkingsparticipatie

Nadere informatie

Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012)

Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012) Verslag Rechtvaardigheidscongres (07-03-2012) Op 17 maart 2012 organiseerde Hellingproef een congres over rechtvaardigheid in samenwerking met het JongWBS (PvdA) en de JongTeldersstichting (VVD). De dag

Nadere informatie

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur

Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie. Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Straaljagers en politici; geen gelukkige combinatie Hans Heerkens Faculteit Management & Bestuur Wat gaan we doen? De opvolging van de F-16 De kandidaten De JSF Is de JSF de beste keuze? Conclusies Ik

Nadere informatie

Kabinetsreactie op het AIV/CAVV-advies Digitale Oorlogvoering

Kabinetsreactie op het AIV/CAVV-advies Digitale Oorlogvoering Kabinetsreactie op het AIV/CAVV-advies Digitale Oorlogvoering Op 17 januari heeft een gezamenlijke commissie van de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV) en de Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Policy Brief: Artikel 100-brief MINUSMA: Over geleerde en genegeerde lessen

Policy Brief: Artikel 100-brief MINUSMA: Over geleerde en genegeerde lessen Policy Brief: Artikel 100-brief MINUSMA: Over geleerde en genegeerde lessen Aanleiding Op 1 november heeft de regering een artikel 100-brief over de MINUSMA missie in Mali naar de Tweede Kamer gezonden.

Nadere informatie

ESSAYElk. mens een veilig bestaan Vredesweek september. t/m

ESSAYElk. mens een veilig bestaan Vredesweek september. t/m ESSAYElk mens een veilig bestaan Vredesweek 2011 17 25 september t/m Elk mens een veilig bestaan D e legendes rondom Koning Arthur en de ridders van de ronde tafel behoren tot de wereldliteratuur. De verhalen

Nadere informatie

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld Fiche 6: Gezamenlijke mededeling EU-Birma/Myanmar 1. Algemene gegevens a) Titel voorstel Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Elementen voor een strategie van de EU ten aanzien

Nadere informatie