Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013"

Transcriptie

1 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013

2 2 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

3 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

4 2 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

5 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 5 1 PNO Media Code verantwoord beleggen 9 3 Engagement Vooruitgang van engagements Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Stemmen Verantwoord beleggen in de portefeuille VBDO Uitsluiten 38 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

6 4 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

7 Voorwoord Voor steeds meer pensioenfondsen is verantwoord beleggen gemeengoed. Het is al lang geen activiteit meer die erbij wordt gedaan, maar integraal onderdeel van het beleggingsbeleid. Voor PNO Media is dit alweer de 6e editie van het jaarverslag verantwoord beleggen. De kern van ons verantwoord beleggingsbeleid is transparantie. We laten de kernwaarden zien waarop ons beleid is gebaseerd, hoe we dit beleid vertalen naar de beleggingsportefeuille en hoe we hier verantwoording over afleggen. Naast het jaarverslag verantwoord beleggen, heeft PNO Media de website pnomediaverantwoordbeleggen.nl. Deze website geeft informatie over verantwoord beleggen, toont alle beleggingen die PNO Media in portefeuille heeft, laat zien hoe we op de aandeelhoudersvergaderingen hebben gestemd en geeft een toelichting op onze engagementinspanningen. In 2013 hebben we op meer dan 900 aandeelhoudersvergaderingen onze stem uitgebracht. Daar werden ruim agendapunten behandeld. Omdat een aandeelhoudersvergadering niet altijd het juiste forum is om verandering te bewerkstelligen, gaan we ook de dialoog met ondernemingen aan. Dat noemen we engagement en heeft als doel het gedrag bij het desbetreffende bedrijf te veranderen. Dat zijn vaak processen die lang duren. Daarom proberen we bij een engagement zoveel mogelijk op te trekken met andere beleggers. Wanneer een onderneming door meerdere grootaandeelhouders wordt aangesproken op het gedrag, is de ontvankelijkheid groter. In 2013 heeft de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO) wederom een Benchmark rapport gepresenteerd. Aan de benchmark namen 50 pensioenfondsen deel. VBDO wijst punten toe aan pensioenfondsen voor hun inspanningen op diverse gebieden van verantwoord beleggen. PNO Media behaalde in deze editie een 3e plaats. Uiteraard zijn we bijzonder verheugd met deze prestatie. Hilversum, 10 april 2014 Pensioenfonds PNO Media Namens deze Media Pensioen Diensten L.G. Witkamp AAG Directeur Drs. L.J. van der Put RBA Directeur PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

8 PNO MEDIA PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

9 HOOFDSTUK 1 PNO MEDIA 2013 PNO Media belegt de beleggingsportefeuille wereldwijd, maar voor een belangrijk deel in Nederland. Eind 2013 was circa een derde van de totale beleggingsportefeuille in Nederland belegd. De beleggingsportefeuille behaalde een rendement van 4,5% na kosten en afdekken van het valutarisico. Wordt hier het resultaat van de renteafdekking bij opgeteld, dan komt het totaalrendement uit op 2,6%. De aandelenportefeuille behaalde een rendement van 13%, de portefeuille vastrentende waarden incasseerde een verlies van 2,7% en de portefeuille alternatieve beleggingen behaalde een rendement van 2,3%. Samenstelling beleggingsrendement 2013 Portefeuille Gewicht eind 2013 Marktwaarde ( mln) Portefeuillerendement Vastrentende waarden 49,1% ,7% Aandelen 37,1% ,0% Alternatieve beleggingen 13,8% 586 2,3% Totaal voor afdekking valutarisico 100,0% ,8% Totaal na afdekking valutarisico ,5% Totaal rendement ,6% Media Pensioen Diensten (MPD) is de uitvoeringsorganisatie van PNO Media en beheert de beleggingsportefeuille. MPD hanteert een multi-manager benadering waarbij het zelf geen beleggingsportefeuilles beheert, maar hiervoor gespecialiseerde vermogensbeheerders selecteert. Elke vermogensbeheerder krijgt een opdracht om binnen een bepaalde regio of op basis van een specifieke beleggingsstijl het vermogen te beheren. Figuur 1: Belegd vermogen naar beleggingscategorie 37,1% 49,1% 8,4% 4,1% 1,3% Aandelen Vastrentende waarden Vastgoed Private equity Infrastructuur PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

10 CODE VERANTWOORD BELEGGEN 8 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

11 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN In 2012 is de code verantwoord beleggen geactualiseerd aan de hand van de meest recente internationale verdragen en richtlijnen. Deze code was gedurende 2013 van kracht. De volledige code verantwoord beleggen staat op de website pnomediaverantwoordbeleggen.nl. Hierna volgen de belangrijkste onderdelen. Fundamentele uitgangspunten Respecteren van mensenrechten PNO Media onderschrijft de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die in 1948 werd aangenomen door de Verenigde Naties. De Universele Verklaring beschrijft de rechten en vrijheden van ieder mens zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status. PNO Media onderschrijft tevens het Protect, Respect and Remedy Framework van professor John Ruggie, Speciaal Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties op het gebied van bedrijven en mensenrechten. Respecteren van arbeidsrechten Pensioenfonds PNO Media onderschrijft de vier Fundamentele Principes en Rechten op het Werk van de International Labour Organisation (ILO) ten aanzien van arbeid en arbeidsomstandigheden: vrijheid van vereniging en erkenning van het recht op collectieve onderhandeling; het verbod op alle vormen van gedwongen arbeid; het verbod op kinderarbeid; het verbod op discriminatie (op grond van etniciteit, geslacht of sociale afkomst) met betrekking tot het aanbieden van werk of specifieke functies. Het Protect Respect en Remedy Framework van professor Ruggie benadrukt dat de verplichting van bedrijven om mensenrechten te respecteren, geldt voor alle mensenrechten die in internationale verdragen zijn opgenomen. Bescherming van gezondheid en welzijn PNO Media onderschrijft het recht op gezondheid. Dit is een erkend mensenrecht, in 1946 voor het eerst geformuleerd bij de oprichting van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als het recht op het genieten van de hoogst haalbare standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid. Het is een onderwerp waaronder veel zaken vallen: toegang tot gezondheidszorg, veilig drinkwater, juiste sanitaire voorzieningen, veilig voedsel, huisvesting, gezonde werkomstandigheden, onderwijs en informatie over gezondheid en gendergelijkheid. De voorzieningen voor gezondheidszorg moeten zowel fysiek als economisch voor iedereen toegankelijk zijn, zonder onderscheid. PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

12 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN Tegengaan van corruptie Corruptie is het verrichten of nalaten van handelingen met als doel een persoon, groep of organisatie te bevoordelen, zonder dat deze op legitieme gronden aanspraak kan maken op dat voordeel. Corruptie omvat uiteenlopende gedragingen, waaronder omkoping, afpersing, fraude, witwassen, maar ook het betalen van steekpenningen. PNO Media onderschrijft onder andere de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en de Business Principles for Countering Bribery van Transparency International ten aanzien van het tegengaan van corruptie. Beschermen van het milieu en het klimaat Besluiten en activiteiten van organisaties hebben een effect op de natuurlijke leefomgeving van de mens, aangeduid als het milieu. Niet-duurzaam gebruik van de natuurlijke hulpbronnen van de aarde en de ecosystemen die deze hulpbronnen leveren (natural capital) is in feite kapitaalvernietiging. Het is van belang dat natuurlijke hulpbronnen zorgvuldig worden gebruikt en de biodiversiteit daarin wordt beschermd. Elke organisatie moet ernaar streven om milieuvervuiling en klimaatverandering te voorkomen. PNO Media spreekt van milieuvervuiling als sprake is van aantasting of verontreiniging van het (leef)milieu door menselijke activiteiten. Bijvoorbeeld door chemische verbindingen, lawaai, warmte, licht en energie in het milieu te brengen met schadelijke effecten voor de gezondheid en welvaart van de mens en de biodiversiteit van de natuur. PNO Media onderschrijft onder andere de richtlijnen van het Earth Charter, de Verklaring van Rio, de UN Convention on Biological Diversity en de UN Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. 10 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

13 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN Geen controversiële wapens en wapenhandel PNO Media wil niet betrokken zijn bij de productie van wapens en wapensystemen, of essentiële onderdelen daarvan, die volgens internationaal recht verboden zijn, of die in het gebruik fundamentele humanitaire principes schenden. De humanitaire principes omvatten het principe van evenredigheid (onnodig leed moet worden voorkomen) en het principe van onderscheid (militaire doelen en burgerdoelen dienen te worden onderscheiden). Concreet worden de volgende wapens bedoeld: chemische en biologische wapens, kernwapens, antipersoonsmijnen en clustermunitie. PNO Media onderschrijft onder andere het Non-proliferatieverdrag inzake nucleaire wapens, het Verdrag van Ottawa (landmijnen) en het Verdrag tegen clustermunitie. Respecteren van normen voor corporate governance PNO Media onderschrijft de normen voor corporate governance van de OECD (Principles of Corporate Governance) en het International Corporate Governance Network (Statement on Global Corporate Governance Principles). Deze normen voor corporate governance hebben betrekking op: het doel van de onderneming, winst voor aandeelhouders; openheid en transparantie over activiteiten; monitoring en controle van activiteiten; eigendom, verantwoordelijkheden, stemrechten en corrigerende maatregelen van aandeelhouders; bestuur en directie van de onderneming; vergoedingenbeleid binnen de onderneming; burgerschap, relaties met belanghebbenden en ethisch gedrag van de onderneming. Respecteren van normen voor dierenwelzijn PNO Media onderschrijft The Five Freedoms, de conventies van de Raad van Europa met betrekking tot dierenwelzijn in de intensieve veehouderij en tijdens transport. Tevens ondersteunt PNO Media het voorstel voor een Universele Verklaring voor Dierenwelzijn van de World Society for the Protection of Animals (WSPA). Deze richtlijnen gaan ervan uit dat dieren een bewustzijn hebben en kunnen lijden. Elk handelen dat aanzet tot geweld tegen dieren wordt daarom afgekeurd. De behoeften die dieren hebben voor hun welzijn moeten worden gerespecteerd. Daarbij moet gedacht worden aan: toegang tot voldoende drinkwater en voedsel dat bij de diersoort past; een relatief gezonde en stressarme omgeving; voorkomen van pijn, letsel en ziekte; het kunnen ontplooien van natuurlijk gedrag; omstandigheden creëren die lijden voorkomen. Bij vormen van veehouderij die uitsluitend gericht zijn op de productie van bont, wil PNO Media niet betrokken zijn. Bij vormen van veehouderij voor voedings- en andere gebruiksproducten vindt PNO Media het respecteren van normen voor dierenwelzijn van belang. PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

14 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN Stemmen, engagement en uitsluiten PNO Media verwacht van de ondernemingen waarin het belegt dat zij handelen in overeenstemming met onze code verantwoord beleggen. Handelen ondernemingen in strijd met onze uitgangspunten, dan wenden we onze invloed als aandeelhouder aan om te bewerkstelligen dat die ondernemingen hun gedrag veranderen. Hiervoor hebben we verschillende mogelijkheden: we stemmen op de aandeelhoudersvergadering van alle ondernemingen waarin we beleggen, we gaan in dialoog met deze ondernemingen (engagement) of sluiten ondernemingen uit van ons beleggingsuniversum. Het laatste gebeurt alleen bij zeer ernstige of structurele schendingen van onze fundamentele uitgangspunten. Uitsluiten van landen In de code verantwoord beleggen sluit PNO Media ook een aantal landen uit van het beleggingsuniversum. We beleggen niet in staatsleningen van landen die op de uitsluitingslijst zijn opgenomen. Ook van overheden verwachten we dat zij handelen overeenkomstig onze fundamentele uitgangspunten. Onze uitgangspunten zijn overigens in lijn met die van de Principles for Responsible Investment (voorheen UNPRI). Een land wordt op de uitsluitingslijst geplaatst wanneer: de overheid van een land systematisch en herhaaldelijk een fundamenteel uitgangspunt schendt; en/ of de overheid van een land onvoldoende maatregelen neemt om structurele schendingen van de fundamentele uitgangspunten door ingezetenen (individuen en organisaties) tegen te gaan of gerechtelijk te vervolgen. 12 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

15 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN Deze criteria zijn in ieder geval van toepassing op staten waartegen sancties zijn opgelegd door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Deze sancties worden opgelegd als staten structureel fundamentele mensenrechten schenden. De sancties kunnen betrekking hebben op de handel in bepaalde goederen met het betreffende land, maar zijn ook vaak gericht tegen bepaalde machtige individuen die reisbeperkingen worden opgelegd en wiens tegoeden worden bevroren. In landen die op de VN-sanctielijst voorkomen, beleggen we niet in staatsobligaties die zijn uitgegeven door dat land. Als pensioenfonds voor de mediasector hecht PNO Media veel belang aan persvrijheid. We hebben daarom besloten om staatsobligaties uitgegeven door staten die de persvrijheid ernstig schenden, eveneens uit te sluiten van onze beleggingen. Voor welke staten dit geldt, wordt beoordeeld op basis van de Press Freedom Index van de internationale organisatie Reporters Without Borders. Deze organisatie verzet zich tegen censuur en wetten die de persvrijheid ondermijnen. Ook streeft Reporters Without Borders naar verbetering van de veiligheid van journalisten en staat de organisatie journalisten bij die vervolgd, gevangen gezet of gemarteld worden. In de Press Freedom Index worden alle staten ter wereld beoordeeld naar de mate waarin overheidsdiensten in het betreffende land verantwoordelijk zijn voor geweld tegen journalisten en de mate waarin de overheid de media controleert en censuur toepast. PNO Media heeft ervoor gekozen staatsobligaties van staten waar de persvrijheid door Reporters Without Borders als een very serious situation wordt getypeerd, uit te sluiten van beleggingen. PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

16 ENGAGEMENT 14 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

17 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT Het aangaan van de dialoog met bedrijven waarin we beleggen, noemen we engagement. We voeren engagement met bedrijven om er zeker van te zijn dat het bedrijf wordt geleid op een wijze waarbij de belangen van alle belanghebbenden worden gewaarborgd. Het aangaan van engagement met een bedrijf kan om verschillende redenen. Zo kan engagement plaatsvinden omdat we niet tevreden zijn over de corporate governance van een bedrijf of omdat herhaaldelijk tegenstemmen op de aandeelhoudersvergadering niet leidt tot een verandering van beleid of gedrag. Bovendien blijkt de aandeelhoudersvergadering vaak niet de juiste plaats te zijn om bepaalde financiële, sociale of milieukwesties onder de aandacht te brengen. Engagement is hiervoor een meer geschikte methode. Een aanleiding om engagement aan te gaan met een onderneming kan ook zijn wanneer er een overtreding plaatsvindt van één van de fundamentele uitgangspunten van onze code verantwoord beleggen. In 2013 hebben we met 179 verschillende bedrijven actieve engagement gevoerd. Omdat we vaak meerdere engagements voeren met hetzelfde bedrijf, komt het totaal aan engagements op 470. Omdat onze beleggingsportefeuille wereldwijd is belegd, voeren we engagement met bedrijven die gevestigd zijn op alle continenten. In de onderstaande figuur is te zien waar het hoofdkantoor zich bevind van elk bedrijf waar we engagement mee hebben gevoerd. Figuur 2: Ondernemingen met engagement naar regio Europa Azië Opkomende markten Verenigde Staten Verenigd Koninkrijk PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

18 HOOFDSTUK 2 CODE VERANTWOORD BELEGGEN De engagements hebben verschillende onderwerpen en zijn vaak bedrijfsspecifiek. PNO Media classificeert de verschillende engagements in vier hoofdthema s: milieu; corporate governance; mensenrechten en ethiek; bedrijfsrisico en strategie. Figuur 3: Engagements per thema Milieu Corperate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico 16 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

19 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT 3.1 Vooruitgang engagements Met engagement willen we een bepaalde positieve gedragsverandering bij een bedrijf bewerkstelligen. PNO Media heeft samen met Hermes Equity Ownership (onze adviseur op ESG-gebied) een methodiek ontwikkeld, waarmee we de vooruitgang beoordelen die bij engagement wordt gemaakt. Engagements kunnen soms wel jaren duren. Elke engagement doorloopt een aantal stappen. De eerste stap is het bepalen van de doelstelling, de succesvolle (of niet-succesvolle) implementatie van een strategiewijziging de laatste stap. Het bereiken van een nieuwe stap in het engagementproces noemen we een mijlpaal. Een mijlpaal is een positieve ontwikkeling bij een bedrijf die (mede) het resultaat is van engagement. Na het bereiken van een mijlpaal wordt een volgende mijlpaal de nieuwe doelstelling. Het einddoel is engagement waarbij de met het bedrijf overeengekomen strategie succesvol is geïmplementeerd. Het komt helaas ook voor dat een bedrijf niet bereid is haar gedrag te veranderen. In dat geval wordt engagement als niet-succesvol gezien. Het bestuur van PNO Media besluit in dat geval of de aard van de mislukte engagement ernstig genoeg is om een bedrijf op de uitsluitingslijst te plaatsen. In onderstaande tabel zijn de diverse mijlpalen van het engagementproces te zien. Toelichting mijlpalen engagements Status actieve engagement Voltooide engagement Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Bepalen van nieuwe doelstelling voor engagement Kenbaar maken bij onderneming van bezorgdheid Erkenning van bezorgdheid door onderneming Ontwikkelen van strategie/vaststellen van doelen Strategie succesvol geïmplementeerd Engagement niet succesvol. Stopzetten of nieuwe poging In 2013 heeft PNO Media in totaal 470 engagements gevoerd met 179 verschillende bedrijven. 42 van deze 470 engagements zijn in 2013 gestart. De overige engagements liepen al. Van de voltooide engagements waren er 11 succesvol en 4 niet-succesvol. Een engagement kan om meerdere redenen gestaakt worden (en volgens onze methodiek als niet-succesvol worden geclassificeerd): het bedrijf is niet bereid om engagement voort te zetten, het bedrijf is weliswaar bereid om haar gedrag te veranderen maar naar onze mening niet voldoende vergaand, of het bedrijf staakt de beursnotering (bijvoorbeeld door fusie of overname). De redenen om de engagements bij deze 4 bedrijven te staken waren niet ernstig genoeg om de bedrijven op de uitsluitingslijst te plaatsen. Elke niet-succesvolle engagement wordt in de volgende paragrafen toegelicht. De meeste engagements hadden betrekking op het thema corporate governance. Het gaat hierbij vaak om zaken als hoe een bedrijf de samenstelling van het bestuur en het toezicht heeft geregeld of hoe de beloningsstructuur is opgebouwd. Het thema milieu gaat over milieugerelateerde incidenten die hebben plaatsgevonden, maar ook over hoe een bedrijf haar milieubeleid heeft vastgesteld en of zij hierin wel ambitieus genoeg is. Denk hierbij aan doelstellingen voor het besparen van energie of het terugdringen van schadelijke emissies. Het thema mensenrechten en ethiek heeft vooral betrekking op de PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

20 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT fundamentele rechten die elke werknemer heeft, zoals eerlijke arbeidsomstandigheden en een veilige werkomgeving. Het thema bedrijfsstrategie en risico gaat over bedrijfsspecifieke ontwikkelingen zoals investeringsprojecten en bedrijfsovernames. Status engagements per thema Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Totaal engagements We spreken van vooruitgang van engagement als een mijlpaal met succes is afgerond en engagement zich naar een volgende mijlpaal verplaatst. Deze mijlpaal is dan de nieuwe doelstelling van engagement. Als een engagement zich na een jaar nog in dezelfde mijlpaal bevindt, betekent dat niet dat er geen vooruitgang is geboekt. Engagements lopen vaak meerdere jaren waarbij de vooruitgang met kleine stapjes gaat. Ook de implementatie van een met het bedrijf overeengekomen verbetering van de bedrijfsvoering kan langere tijd duren. Dat geldt met name voor verbetering in de fysieke bedrijfsvoering, zoals aanpassingen van productieprocessen ter verbetering van het milieu. 18 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

21 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT Vooruitgang engagements per thema Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Adviseur Hermes concentreert engagement activiteiten Onze adviseur Hermes Equity Ownership Services heeft, met 15 man, wereldwijd een van de grootste ESG research en engagement teams. In 2013 heeft Hermes een review gedaan van al haar engagements en is tot de conclusie gekomen dat de research capaciteiten over teveel engagements worden verdeeld. Men heeft daarom een aantal kleine engagements met bedrijven, die weinig tot niet in de klantenportefeuilles aanwezig waren, gestaakt. Wanneer de klantenportefeuilles nauwelijks de betreffende aandelen bezitten, kan Hermes immers weinig invloed uitoefenen op het management (men heeft dan geen onderhandelingsmacht ). Het aantal actieve engagements wordt stapsgewijs teruggebracht van circa 450 naar 350. Hierdoor wordt capaciteit vrijgemaakt om engagements te voeren met bedrijven die wel in de klantenportefeuilles zitten en kan er extra tijd en aandacht worden besteed aan klantspecifieke engagements. PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

22 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT 3.2 Milieu In 2013 voerde PNO Media voor het thema milieu 81 engagements uit met 48 verschillende ondernemingen. Hiervan is 1 engagement met succes afgerond en 1 engagement gestaakt. 55 engagements bevinden zich nog in dezelfde fase van het engagement traject. Zoals eerder aangegeven, betekent dit niet dat er geen activiteiten hebben plaatsgevonden voor deze engagements. Engagements hebben vaak een lange doorlooptijd en het duurt enige tijd voordat een maatregel is ingevoerd en de positieve effecten ervan objectief meetbaar zijn. Er is één engagement gestaakt. Het betrof engagement met een klein mijnbouwbedrijf uit Zuid-Afrika over een milieugerelateerd onderwerp. Het doel van engagement was om een transparant systeem in te voeren dat waterbesparingen meet. Het aandelenbelang van PNO Media in dit bedrijf en de andere partijen waarmee we optrokken, was echter zo klein dat besloten is om de tijd en aandacht die hieraan werd besteed te benutten voor engagements met bedrijven waar we een groter belang in hebben. Het bedrijf had in vergelijking met haar peer group overigens wel enige positieve vooruitgang geboekt, maar voldeed nog niet aan de zichzelf gestelde doelen. De met succes afgesloten engagement was met een van s werelds grootste olieproducenten. Het doel van engagement was om het risicomanagement, en met name het rampen- en calamiteitenmanagement, te verbeteren. Het management van het bedrijf heeft haar risicomanagement op dit onderdeel sterk aangescherpt en de nodige maatregelen geïmplementeerd. Gedurende dit hele proces zijn alle partijen, ook de aandeelhouders, gehoord en op de hoogte gehouden van de voortgang. Status engagements milieu Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu Vooruitgang engagements milieu Milieu Geen vooruitgang Positieve vooruitgang PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

23 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT De meeste engagements die we met bedrijven voeren over het onderwerp milieu volgen een vast patroon: formuleer heldere milieudoelstellingen met haalbare targets en normeringen, voer een implementatieplan in met duidelijke, afgebakende doelstellingen en bijbehorende deadlines en rapporteer hierover op transparante wijze. Op deze manier kunnen we de onderneming erop aanspreken wanneer vooraf vastgestelde doelstellingen niet zijn gehaald en vragen hoe men hiermee denkt om te gaan. In 2013 stond het onderwerp CO 2 reductie hoog op de agenda. Er is gesproken met bedrijven over hoe zij hun CO 2 uitstoot konden verminderen zonder hun business model schade toe te brengen. Ook is met EU officials gesproken over huidige en toekomstige wet- en regelgeving voor CO 2 emissies. Het systeem met carbon emissie rechten lijkt door de huidige lage prijs van deze rechten grote industriële ondernemingen niet voldoende te stimuleren om hun CO 2 uitstoot te reduceren. Een gebrekkige samenwerking over dit onderwerp tussen de verschillende wereldwijde handelsblokken bemoeilijkt dit vraagstuk nog meer. Praktijkvoorbeeld milieu: Drax Drax is een energiebedrijf gevestigd in het Verenigd Koninkrijk. Van oudsher produceert Drax energie met name op basis van fossiele brandstof. De afgelopen twee jaar is de dialoog met Drax op het gebied van strategie, productieketen en duurzaamheid geïntensiveerd. Dit heeft er mede in geresulteerd dat drie van de zes energiecentrales over zullen gaan van het verbranden van steenkool naar het verbranden van duurzame biomassa. Biomassa is organisch materiaal dat door verbranding en vergassing omgezet kan worden in energie. De CO 2 uitstoot bij biomassaverbranding is veel lager dan bij verbranding van steenkool. Bovendien raakt biomassa, in tegenstelling tot fossiele brandstof, niet op. Deze strategische transformatie betekent een hoge mate van verbondenheid met de Britse overheid op het gebied van (milieugerelateerde) wet- en regelgeving én het bijbehorende prijsmechanisme. De Britse overheid heeft het Electricity Market Reform geïnitieerd om de energiebehoefte en infrastructuur klaar te maken voor de toekomst. Door de verwevenheid met de Britse autoriteit, onderhoud Drax nauwe contacten met diverse overheidsinstanties. In april 2013 heeft Drax zijn eerste energiecentrale omgezet van steenkool naar duurzame biomassa. Deze omvangrijke verandering leidde bij aandeelhouders tot vragen over de duurzaamheid en de beheersbaarheid van de productieketen. De bestuursvoorzitter heeft ons verzekerd dat Drax gecommitteerd is de houdbaarheid van deze strategie te waarborgen. Zo heeft Drax diverse testen uitgevoerd bij haar leveranciers. Bij een bezoek aan een van hun energiecomplexen hebben we zelf de hightech opslagfaciliteiten mogen aanschouwen. We hebben tijdens het bezoek meer inzicht gekregen over het productieproces van duurzaam geproduceerde biomassa. We zijn ook tevreden over de initiatieven van Drax op het gebied van gezondheid en veiligheid. Bovendien zien zij de hogere standaarden ook graag toegepast in hun productiefaciliteiten in de Verenigde Staten. De transformatie die Drax heeft doorgemaakt, is indrukwekkend en past binnen de trend van verduurzaming van energie. PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN

24 HOOFDSTUK 3 ENGAGEMENT 3.3 Corporate governance Voor het thema corporate governance, goed ondernemingsbestuur, heeft PNO Media in 2013 zo n 220 engagements gevoerd met 107 verschillende bedrijven. Bij 68 engagements is er positieve vooruitgang geboekt en bij 152 engagements is de status niet veranderd. Er zijn 7 engagements succesvol afgerond. Eén engagement is gestaakt omdat aandelen van het bedrijf (een Europese bad bank ) nog nauwelijks voorkwamen in de klantenportefeuilles van onze adviseur Hermes Equity Ownership. Besloten is om de middelen die voor deze engagement werden aangewend te besteden aan engagements met bedrijven waarvan het aandelenbezit in de klantenportefeuilles nog wel van voldoende omvang is. De laatste status van engagement was dat de bank aangaf de dubbelfunctie van Chairman of the Board en CEO te gaan scheiden. Een succes lag dus in het vooruitzicht. Er zijn 7 engagements met succes afgerond. Bij twee bedrijven, beide uit de Verenigde Staten, ging het eveneens om het scheiden van de functies van Chairman of the Board en CEO. Twee andere succesvolle engagements hadden betrekking op het beloningsbeleid. Deze bedrijven waren bereid om duidelijke criteria vast te stellen voor het toewijzen van het variabele deel van de beloning. Zoals hieronder aangegeven, betekent het helaas niet dat een goed beloningsbeleid ook altijd consequent wordt toegepast. Het scherp monitoren hiervan is dan ook noodzakelijk. Status engagements corporate governance Status actieve engagements Voltooide engagements Thema Engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Corporate Governance Vooruitgang engagements governance Corporate governance Geen vooruitgang Positieve vooruitgang PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen

Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen Pensioenfonds PNO Media 2 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2012 Pensioenfonds

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

pensioenspecial Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media December 2012 wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen.

pensioenspecial Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media December 2012 wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen. pensioenspecial December 2012 Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen.nl Inhoud Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Visie en uitgangspunten 4 1.1 Beleggingsdoelstelling

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen

Beleid Verantwoord Beleggen N.V. Versie: 5 Inhoudsopgave Over Aegon en Verantwoord Beleggen 3 Inleiding 3 Verantwoord Beleggen volgens Aegon 3 ESG-integratie 4 Uitvoering en verantwoording 4 Beleid Verantwoord Beleggen 5 Goed bestuur

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

ABP beleid inzake verantwoord beleggen

ABP beleid inzake verantwoord beleggen ABP beleid inzake verantwoord beleggen 2 ABP Beleid inzake verantwoord beleggen Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 5 1. Rekening houden met ESG-factoren... 6 2. De dialoog met ondernemingen aangaan...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 Beleggingsjaar positief verlopen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DOEL VAN DE MANUCHAR GEDRAGSCODE... 3 TOEPASSINGSGEBIED... 3 TOEZICHT OP DE NALEVING... 3 GEDRAGSCODE... 4 RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 NALEVING

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014 Dufas Code Vermogensbeheerders Verslag over 2014 Inhoud 1. Over dit verslag 3 2. Algemene principes 4 2.1 Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten 4 2.2 Vermogensbeheerders kennen hun

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015

Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Beleggingsaanbod a.s.r. Presentatie Astra Zeneca 27 oktober 2015 Onderdeel van a.s.r. a.s.r. is de Nederlandse verzekeringsmaatschappij voor alle verzekeringen. Bij a.s.r. werken ruim 3.900 medewerkers

Nadere informatie

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN

TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN TETRALERT - ONDERNEMING VOORSTEL TOT HERZIENING VAN DE RICHTLIJN AANDEELHOUDERSRECHTEN 1. Inleiding Op 9 april 2014 maakte de Europese Commissie aan het Europees Parlement een voorstel van richtlijn over

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE

GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE GEDRAGSCODE FUND GOVERNANCE ACHMEA BELEGGINGSFONDSEN BEHEER B.V. Inleiding, statutair gevestigd te s-gravenhage (KvK nr. 8062738), beschikt over een vergunning als beheerder van beleggingsinstellingen,

Nadere informatie

Maatschappelijk Jaarverslag 2012

Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Maatschappelijk Jaarverslag 2012 Inhoudsopgave Blad Voorwoord 2 1. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) 3 2. MVO en Prins Bouw 3 3. Beleid 4 4. Speerpunten 5 5. Duurzaam bouwen 9 6. Toekomst 10

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

ALGEMEEN. Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen. Naam student(en)

ALGEMEEN. Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen. Naam student(en) ALGEMEEN Naam bedrijf/organisatie: Vestiging (plaats) Naam/namen geïnterviewde personen Naam student(en) 1 In wat voor sector is het bedrijf waar je stage loopt werkzaam? 2 Wat is het karakter van de hoofdactiviteit

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V.

- Vaststelling van de jaarrekening 2014 van ABN AMRO Group N.V. Verantwoording stemgedrag eerste half jaar 2015 Stemgedrag op vergaderingen van aandeelhouders en genomen aandeelhoudersbesluiten buiten vergadering 1. Inleiding NLFI onderschrijft het belang van de Nederlandse

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke combinatie van pensioenexpertise en vastgoedexpertise

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Vastgoed en vastgoedfinancieringen

Vastgoed en vastgoedfinancieringen Vastgoed en vastgoedfinancieringen Dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen Syntrus Achmea Real Estate & Finance is dé strategisch vastgoedpartner voor pensioenfondsen. Dankzij onze unieke

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS Pagina 1 van 5 fã~öáåé=íüé=êéëìäí ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS 1 Inleiding Bij ARCADIS hebben we onze missie als volgt gedefinieerd: Onze diensten zijn gericht op verbetering van de kwaliteit

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING 1 / 5 Geachte leverancier, Sapa is een gediversifieerd industrieconcern dat wereldwijd actief is. Sapa s waarden en onze cultuur van duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Onze benadering van beleggen op de beurs

Onze benadering van beleggen op de beurs TlB Onze benadering van beleggen op de beurs Inleiding Dit is de derde versie van de Beleggingsstrategie voor beleggingen op de beurs zoals toegepast door Triodos Investment Management B.V. * voor haar

Nadere informatie

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN

31.07.2015 VOORSTEL EN TOELICHTING TOT WIJZIGING VAN DE VOORWAARDEN VAN DEELNAME VAN DELTA LLOYD CORPORATE BOND FUND, DELTA LLOYD COLLATERALIZED BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN LT BOND FUND, DELTA LLOYD SOVEREIGN XLT BOND FUND, DELTA LLOYD SUB SOVEREIGN

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie