NEM Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NEM Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013"

Transcriptie

1 NEM Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND

2 NEM Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 Een rapportage van RAVON In opdracht van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Gegevensautoriteit Natuur Jelger Herder, Annemarie van Diepenbeek & Raymond Creemers STICHTING RAVON POSTBUS BK NIJMEGEN

3 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 Colofon 2013 Stichting RAVON, Nijmegen Tekst: Jelger Herder, Annemarie van Diepenbeek & Raymond Creemers Met medewerking van Peter Frigge Foto omslag: Knoflookpad Jelger Herder In opdracht van: Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Gegevensautoriteit Natuur. Wijze van citeren: Herder, J.E., A. van Diepenbeek & R.C.M. Creemers, NEM Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën Stichting RAVON, Nijmegen. Rapport

4 Stichting RAVON INHOUD 1 INLEIDING Kader Vraagstelling PRIORITERING x10 km-hokken VERZAMELDE GEGEVENS Vrijwilligersgegevens Verkregen via andere organisaties Eindresultaat per doelsoort Validatie VERSPREIDINGSBEELDEN DOELSOORTEN Doelsoorten reptielen hazelworm zandhagedis gladde slang adder Doelsoorten amfibieën vuursalamander kamsalamander vinpootsalamander knoflookpad rugstreeppad boomkikker heikikker poelkikker WERVING EN BEGELEIDING VAN VRIJWILLIGERS Excursies & Weekeinde Cursussen Website, nieuwsbrief en social media Werving en overige public relations Helpdesk EVALUATIE Vrijwilligersbestand Gegevensinwinning en -verwerking Conclusies, knelpunten en aanbevelingen Contractuele verplichtingen DANKWOORD LITERATUUR BIJLAGE 1 excursieoverzicht BIJLAGE 2 Flora- en faunawet tabel 2 en HR bijlage V soorten BIJLAGE 3 Contractsoorten reptielen BIJLAGE 4 Contractsoorten amfibieën... 45

5 4 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013

6 Stichting RAVON 1 INLEIDING 1.1 Kader RAVON is eind 2012 door de Gegevensautoriteit Natuur opnieuw gevraagd om de verspreiding van beleidsrelevante reptielen en amfibieën in kaart te brengen. Deze opdracht is een vervolg op de Inhaalslag verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën en het verspreidingsonderzoek reptielen & amfibieën 2008, 2009, 2010 en 2011 (Spikmans et al., 2006, Kuenen & Creemers, 2007, Kuenen et al.., 2008, Herder et al., 2009, Herder et al., 2010, Herder et al. 2011a, Herder et al., 2011b, Herder et al., 2012b). Sinds 2010 valt het verspreidingsonderzoek onder het NEM. Het Verspreidingsonderzoek reptielen valt samen met het NEM meetnet reptielen en het Verspreidingsonderzoek amfibieën valt samen met het NEM meetnet amfibieën. Formeel zijn dit twee losse opdrachten maar in de praktijk wordt het Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën, net als voorgaande jaren, als één project gezien. Dit verslag behandelt dan ook, net als voorgaande jaren, zowel het Verspreidingsonderzoek reptielen als het Verspreidingsonderzoek amfibieën. Bij het verzamelen van gegevens met betrekking tot reptielen en amfibieën worden vrijwilligers ingezet. De vrijwilligers onderzoeken volgens een vaste methode of de betreffende soort (nog) aanwezig is in potentieel habitat (van Diepenbeek & van Delft, 2006). Hiernaast wordt gebruik gemaakt van losse waarnemingen, gerichte navraag bij waarnemers en van gegevens die door andere organisaties verzameld worden. 1.2 Vraagstelling Er zijn verschillende meetdoelen binnen het NEM. Enerzijds zijn deze meetdoelen gericht op het verzamelen van verspreidingsgegevens. Anderzijds richten ze zich op het verzamelen van trends in aantallen. Deze aantalsmonitoring valt onder de NEM meetnetten Amfibieen en Reptielen. Deze worden hier niet besproken. Meetdoelen voor het NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën zijn: Habitatrichtlijn: verspreiding van soorten: het verzamelen van de distribution (verspreiding op 10 x10 km-hokniveau) van soorten van Bijlage II en IV van de Habitatrichtlijn en het leefgebied (verspreiding op 1x1 km-hokniveau) van alle soorten van Bijlage II en IV van de habitatrichtlijn (Meetdoel 2 uit CBS kwalitetisrapportage) Habitatrichtlijn: structuur & functie van habitattypen (o.a. Rode Lijst-status van typische soorten): Landelijke (trend in) verspreiding op uurhokniveau (5x5 km) van typische soorten van de habitattypen (Bijlage I). Deze gegevens zijn nodig voor het bepalen van de kwaliteit van de habitattypen, ten behoeve van de zesjaarlijkse rapportage aan de EU. Binnen de typische soorten wordt in eerste instantie gestuurd op de zogenaamde urgent bedreigde soorten (meetdoel 6) Overige meetdoelen voor reptielen en amfibieën: o Habitatrichtlijn: landelijke trends van soorten van Bijlage V (meetdoel 7) o Rode lijsten: Rode Lijst-status van soorten (meetdoel 10) o Convention on Biological Diversity: landelijke trends (meetdoel 12) o Klimaatverandering: landelijke trends en fenologische verschuivingen (meetdoel 22) o Natuurgraadmeters: landelijke trends, trends per biotoop etc. (meetdoel 23) o Stadsnatuur (meetdoel 24) o Invasieve exoten (meetdoel 25) 5

7 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 Samengevat richt de gegevensinwinning zich op het vaststellen van het verspreidingsbeeld op 10x10 km-hok niveau vanaf 2012 van amfibieën en reptielen van de Habitatrichtlijn bijlage II en IV en van typische soorten van de HR. Ten behoeve van de rapportage naar de EU voor de Habitatrichtlijn in 2018, onderdeel range van soorten, is het gewenst dat de verspreiding van doelsoorten landsdekkend bekend is op 10x10 km-hokniveau. Voor soorten van de Habitatrichtlijn bijlage I en de Rode Lijst status van typische soorten is een landsdekkende verspreiding op een schaal van 5x5 km-hok gewenst. De periode waarover de gegevens verzameld moeten worden duurt zes jaar en loopt van 2012 tot 2017 waarna de gegevens kunnen worden verwerkt in de rapportage naar Brussel (2018). Het verspreidingsonderzoek concentreert zich met name op de zwakke plekken in het verspreidingsbeeld. Om de Gegevensautoriteit Natuur een indruk te geven van de vorderingen gaat deze rapportage in op de volgende zaken: de hoeveelheid verzamelde verspreidingsgegevens per 10x10 en per 1x1 kilometerhok per doelsoort waarbij onderscheid is gemaakt tussen: o Onderzoeksperiode o 2013 alleen de actualiteit van de gegevens: o waarnemingen die verzameld zijn binnen de huidige onderzoeksperiode (2012 t/m 2017) en waarnemingen van 1980 t/m 2011 evaluatie van het vrijwilligersbestand (aantal vrijwilligers, behoefte aan uitbreiding aantal waarnemers, behoefte aan opleiding/bijscholing) evaluatie van de logistiek van de gegevensinwinning en verwerking een beschrijving van de problemen die zich tijdens de uitvoering van de opdracht hebben voorgedaan en hoe hiermee is omgegaan verbeteringen die doorgevoerd moeten worden, conclusies en aanbevelingen. Zie voor de contractsoorten en hun beleidsstatus Bijlage 3 en Bijlage 4. Enkele soorten worden voldoende gevolgd binnen de aantalsmonitoring (Meetnetten) waardoor er geen extra inspanning geleverd hoeft te worden vanuit het verspreidingsonderzoek. Foto 1 De geelbuikvuurpad wordt afdoende gevolgd binnen het Meetnet amfibieën (foto: Jelger Herder). 6

8 Stichting RAVON 2 PRIORITERING Dit hoofdstuk geeft een toelichting op de toegepaste priortering. Er zijn twee prioriteiten op de website, gebaseerd op of het hok reeds onderzocht wordt of niet x10 km-hokken Er is in 2013 gestuurd op de hokken die nog niet geactualiseerd waren over de periode Deze sturing vind plaats via de kaartmodule op de RAVON website. De nog te actualiseren 10x10 km-hokken over de periode op de RAVON website hebben twee verschillende prioriteiten gekregen: - Hoge prioriteit (als er nog niemand heeft aangegeven in het hok te willen gaan zoeken naar de doelsoort:: nog niet geclaimde hokken ) - Normale prioriteit (als er reeds iemand heeft aangegeven in het hok te willen gaan zoeken naar de doelsoort: geclaimde hokken ) Op deze manier worden vrijwilligers gestimuleerd de nog niet geclaimde hokken te onderzoeken maar vormt het reeds geclaimd zijn van een hok niet direct een belemmering voor een vrijwilliger om er toch te gaan kijken. Dit systeem is ingevoerd omdat in verleden bleek dat reeds geclaimde hokken niet altijd ook werkelijk bezocht worden door de vrijwilliger (om uiteenlopende redenen). Andere vrijwilligers lieten de reeds geclaimde hokken links liggen. Deze nieuwe methode ondervangt dat door enkel de prioriteit naar beneden te stellen als een hok geclaimd is en het hok dus nog wel aan te bieden. Foto 2: Rugstreeppad, een lastig te inventariseren soort (foto: Jelger Herder). 7

9 8 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013

10 Stichting RAVON 3 VERZAMELDE GEGEVENS In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de verspreidingsgegevens die in 2013 verzameld zijn. In totaal zijn er x10 geactualiseerd voor de twaalf doelsoorten met daarbinnen een totaal van 2708 kilometerhokwaarnemingen voor deze soorten. 3.1 Gegevens De verspreidingsgegevens van reptielen en amfibieën die worden verzameld komen uit verschillende bronnen: via de kaartmodule op de RAVON website van het verspreidingsonderzoek Reptielen en Amfibieën via de online invoerportals Telmee.nl en Waarneming.nl via de invoerportals van de NEM Meetnetten (aantalsmonitoring) Losse waarnemingen (op waarnemingskaartjes of in persoonlijke bestanden). Via gerichte oproepen per of telefonische benadering van lokale natuurverenigingen. waarnemingen die verzameld zijn tijdens (door RAVON) georganiseerde excursies. Gegevens uit professionele opdrachten uitgevoerd door RAVON of door derden. Website verspreidingsonderzoek Reptielen & Amfibieën Op de RAVON website is een aparte pagina aangemaakt voor het verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën: Op deze pagina kunnen de vrijwilligers voor iedere doelsoort van het verspreidingsonderzoek kaartjes vinden met de prioritaire 10x10 km-hokken die onderzocht dienen te worden. Vrijwilligers kunnen op basis hiervan hokken gaan onderzoeken en hun bevindingen doorgeven. Voor het doorgeven van positieve waarnemingen worden de vrijwilligers doorgestuurd naar het invoerportal Telmee.nl. Door een koppeling tussen Telmee.nl en de kaartjes met prioritaire km-hokken worden reeds afgeronde hokken direct groen op de kaartjes zodat er geen dubbel werk wordt gedaan. Tot augustus 2012 was ook Waarneming.nl direct gekoppeld aan de kaartjes op de website van het verspreidingsonderzoek. Een wijziging bij Waarneming.nl heeft deze actuele koppeling echter teniet gedaan. De kaartjes worden sindsdien geupdate met informatie uit de NDFF. Hierdoor zit er nu een vertraging van twee tot vier weken tussen de invoer op Waarneming.nl en de actualisatie van het hok in de kaartmodule. Telmee.nl en Waarneming.nl Via de online invoerportals komen jaarlijks duizenden waarnemingen binnen. Omdat Telmee.nl deels ook voor het verspreidingsonderzoek en de losse waarnemingen uit de Meetnetten wordt gebruikt is het moeilijk onderscheid te maken tussen losse waarnemingen en gericht verzamelde gegevens. RAVON stimuleert invoer van losse waarnemingen op zowel Telmee.nl als Waarneming.nl. Van belang is dat de vrijwilligers zich prettig voelen bij het systeem dat ze kiezen zodat de drempel laag is voor het doorgeven van waarnemingen. Uiteindelijk komen de waarnemingen via beide invoerportals ter beschikking van het verspreidingsonderzoek. 9

11 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 Meetnetten Via de NEM Meetnetten reptielen en amfibieën worden op gestandaardiseerde wijze gegevens verzameld op trajecten verspreid over heel Nederland. Doel van de Meetnetten is het verkrijgen van trends in aantallen. Naast de doelsoorten worden er op de trajecten ook veel waarnemingen verzameld van andere reptielen en amfibieën. Deze kunnen ook worden ingevoerd in de voor de meetnetten ontwikkelde invoerportals. Zowel het Meetnet Reptielen (2011) als het Meetnet Amfibieën (2012) hebben inmiddels invoerportals in gebruik genomen waardoor de vrijwilligers hun data zelf direct invoeren op Telmee.nl. De data van de doelsoorten zelf worden ook aan de NDFF toegevoegd en dragen dus ook bij aan het verspreidingsonderzoek. Losse waarnemingen Het aantal losse waarnemingen dat bij RAVON binnenkomt in de vorm van losse bestandjes, waarnemingskaartjes en mondelinge mededelingen neemt af. Het overgrote deel van de waarnemingen komt nu digitaal binnen via de online invoerportals. Losse waarnemingen die worden doorgegeven via telefoon of worden door RAVON medewerkers direct ingevoerd in Telmee.nl of er wordt verzocht aan de vrijwilligers deze waarnemingen zelf door te geven via Telmee of Waarneming.nl. De bestanden die nog wel bij RAVON binnenkomen worden geconverteerd en toegevoegd aan de RAVON-database. Benadering natuurclubs In 2012 zijn ook een groot aantal lokale natuurverenigingen zoals afdelingen van het IVN en de KNNV benaderd met de gerichte vraag of ze waarnemingen hebben van de doelsoorten in nog te actualiseren 10x10 km-hokken in hun gebied. Dit levert enerzijds direct waarnemingen op, anderzijds worden de mensen bewust gemaakt te letten op de doelsoorten in hun werkgebied. Excursies Tijdens de excursies en het Hemelvaartweekend die in 2012 zijn georganiseerd zijn er weer een groot aantal hokken onderzocht op de aanwezigheid van één of meer van de doelsoorten. Professionele opdrachten Tot slot worden gegevens verzameld in het kader van andere opdrachten waarbij professionele inventarisaties worden uitgevoerd door RAVON medewerkers. De door RAVON verzamelde gegevens komen allen in de NDFF. Hieronder vallen ook de gegevens verzameld met Environmental DNA (edna), een relatief nieuwe inventarisatiemethode gebaseerd op het feit dat alle organismen die in het water leven daarin DNA achter laten via feaces, urine en huidcellen. Door watermonsters te nemen en deze te analyseren op het DNA van de doelsoort is het voorkomen van deze doelsoort aan te tonen. RAVON is pionier op het gebied van edna (gestart binnen het NEM) en voert inmiddels voor een groot aantal opdrachtgevers inventarisaties en onderzoeken uit. Hieronder zitten ook doelsoorten van het NEM reptielen en amfibieën (te weten: de kamsalamander en knoflookpad). 10

12 Stichting RAVON 3.2 Verkregen via andere organisaties In het kader van het verspreidingsonderzoek wordt er ook gebruikt gemaakt van gegevens die verzameld zijn door andere organisaties zoals adviesbureaus en terreinbeheerders. Het grootste deel van deze gegevens komt binnen via de NDFF. Daarnaast komen er van enkele organisaties ook nog digitale gegevens bestanden binnen. Deze zijn door RAVON verwerkt en toegevoegd aan de NDFF. 3.3 Eindresultaat per doelsoort In 2013 zijn er x10 kilometerhokken (tabel 3) en x1 kilometerhokken (tabel 4) voor de doelsoorten van het verspreidingsonderzoek geactualiseerd. Tabel 3 geeft een overzicht van het aantal geactualiseerde 10x10 km-hokken voor de periode , het totaal aan te actualiseren 10x10 km-hokken, het aantal geactualiseerde 10x10 km-hokken per jaar en de stand van zaken als percentage geactualiseerde 10x10 km-hokken tot op heden. Tabel 3: Geactualiseerde 10x10 kilometerhokken binnen de periode In de eerste kolom staan de doelsoorten. In de tweede en derde kolom staat het aantal afgeronde 10x10 kilometerhokken uitgesplitst naar jaar/periode. In de vierde kolom staat het totaal aantal afgeronde 10x10 hokken binnen de periode , in de vijfde kolom staat het aantal te actualiseren 10x10 kilometerhokken (= gezamenlijke actuele en potentiële habitat) en in de zesde kolom staat het percentage dat geactualiseerd is binnen de periode Totaal Totale range (10x10 km) Percentage geactualiseerde 10x10 kmhokken Nederlandse Naam Reptielen hazelworm % zandhagedis % gladde slang % adder % Amfibieën vuursalamander % kamsalamander % vinpootsalamander % knoflookpad % rugstreeppad % boomkikker % heikikker % poelkikker % Totaal % 11

13 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013 Tabel 4: Aantal geactualiseerde kilometerhokken in 2012 en 2013 en totaal binnen de periode In de eerste kolom staan de doelsoorten, in de tweede en derde kolom staan het aantal unieke km-hokken waarbinnen de doelsoort in 2012 of 2013 is aangetroffen. In de derde kolom staan het aantal unieke km-hokken waarbinnen de doelsoort in de periode is aangetroffen. Aantal geactualiseerde km-hokken 2012 Aantal geactualiseerde kmhokken 2013 Aantal geactualiseerde kmhokken Nederlandse naam Reptielen hazelworm zandhagedis gladde slang adder Amfibieën vuursalamander kamsalamander vinpootsalamander knoflookpad rugstreeppad boomkikker heikikker poelkikker Totaal

14 Stichting RAVON 3.4 Validatie De waarnemingen zijn deels automatisch gevalideerd via Telmee en deels handmatig gevalideerd. Er is in hoofdlijnen gevalideerd op drie punten: locatie, fenologie en determinatie. Alle binnengekomen waarnemingen zijn gevalideerd. Slechts een zeer klein deel van de binnengekomen waarnemingen (ongeveer 1%) is afgekeurd. De automatische validatie in is in 2010 geïmplementeerd in telmee. De validatie loopt via validatieregels die zijn opgesteld in 2008 (Herder en Creemers 2008). De automatische validatie neemt een deel van het werk uit handen. Toch blijft het valideren van het resterende deel van de waarnemingen (Waarneming.nl, losse bestanden en de waarnemingen die niet door de automatische validatie komen) veel tijd en moeite kosten. Deze inspanning is echter cruciaal voor het verkrijgen van een goed en betrouwbaar databestand. Voor het valideren van de data uit Waarneming.nl heeft RAVON in 2012 een handige webtool ontwikkeld. Met deze tool kunnen de waarnemingen uit Waarneming.nl vergeleken worden op een kaart tegen een achtergrond waarop de goedgekeurde waarnemingen uit de NDFF geplot zijn. Zo worden verdachte waarnemingen (buiten bekende verspreiding) overzichtelijk in kaart gebracht. Deze kunnen vervolgens met 1 klik op de muis worden geopend en bekeken worden op Waarneming.nl zelf. Hier kunnen dan vragen worden gesteld aan de waarnemer en wijzigingen worden voorgesteld. Ook kan er direct een foutcode/status aan de waarnemingen worden toegekend. Deze webtool is een enorme vooruitgang t.o.v. het verleden toen de data van waarneming.nl nog offline gevalideerd werd. De validatie zelf loopt goed. Bij Telmee.nl wordt er het gehele jaar door up to date gevalideerd waardoor de waarnemers directe feedback krijgen. Op Waarneming.nl is de data enkel aan het eind van het jaar gevalideerd (na gereedkomen van de webtool). In het verleden werd de data van Waarneming.nl slechts 1 keer per jaar gedownload en gevalideerd. Door de het gemak van de nieuwe webtool is het mogelijk om dit in de toekomst vaker te doen. Tevens zijn er twee RAVON medewerkers toegetreden tot het team van Admins op Waarneming.nl. Hierdoor heeft RAVON meer capaciteit op waarneming.nl voor de validatie. De foto s op Waarneming.nl zijn eenvoudig online te valideren en werden ook in het verleden al regelmatiger gevalideerd. Foto 3: Levendbarende hagedis: deze soort wordt nogal eens verward met de zandhagedis (foto: Jelger Herder). 13

15 14 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2013

16 Stichting RAVON 4 VERSPREIDINGSBEELDEN DOELSOORTEN Dit hoofdstuk beschrijft de verspreiding van de doelsoorten amfibieën en reptielen in Nederland. Per soort wordt aan de hand van kaarten een beschrijving gegeven van de verspreiding binnen Nederland, de volledigheid van het verspreidingsbeeld en de actualiteit van de waarnemingen. 4.1 Doelsoorten reptielen Hazelworm Verspreiding binnen Nederland Met uitzondering van Zeeland worden in alle Nederlandse provincies hazelwormen waargenomen. In de Noordoostpolder (Flevoland) en de Hollandse duinen gaat het zeer waarschijnlijk om uitzettingen. De verspreiding van de hazelworm in Nederland valt grotendeels samen met de aanwezigheid van pleistocene zandgronden, maar de soort wordt ook aangetroffen op andere bodemsoorten. De voorkeurshabitat van de hazelworm bestaat uit enigszins vochtige, met dichte vegetatie bedekte gebieden. De soort komt voor in bossen, bosranden, heide, houtwallen, struwelen, spoor- en wegbermen, kalkgraslanden, vestingwerken, steenhopen, ruderale plaatsen en tuinen. De meeste waarnemingen hebben betrekking op bos- en heideterreinen. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 km-hokniveau is het verspreidingsgebied van de hazelworm waarschijnlijk nagenoeg compleet. De range van de hazelworm bedraagt x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode reeds x10 km-hokken afgerond, wat neerkomt geactualiseerd percentage van 64%. Dit percentage blijft iets achter bij andere soorten. Dit komt door de verborgen levenswijze van de hazelworm gecombineerd met het grote verspreidingsgebied en dus groot aantal te onderzoeken hokken. 15

17 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën Zandhagedis Verspreiding binnen Nederland In Nederland is het voorkomen van de zandhagedis gebonden aan de hogere zandgronden en de duinen. De kustduinen en de Veluwe vormen samen de twee belangrijkste kerngebieden. In de Zeeuwse duinen ontbreekt de soort overigens, net als op Texel en Ameland. Op Schiermonnikoog is de soort uitgestorven. De zandhagedis wordt in vooral aangetroffen op droge struikheideterreinen en in open duinstruweel. Daarnaast komt de soort voor langs infrastructuren (weg- en spoorbermen) en op ruderale terreinen. De zandhagedis heeft een voorkeur voor zandige op het zuiden geëxponeerde hellingen. De optimale habitat is een mozaïek van rijk gestructureerde dwergstruikvegetatie, afgewisseld met hogere grassen, kale grond en plekken met open zand. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de zandhagedis waarschijnlijk compleet. De range van de zandhagedis bedraagt 91 10x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode reeds 80 10x10 km-hokken afgerond, wat neerkomt geactualiseerd percentage van 88%. Hiermee ligt de actualisatie van de range van de zandhagedis goed op schema. Dit komt mede doordat het een opvallende, gemakkelijk waarneembare soort is, waarvan de verspreiding bijna geheel samenvalt met drukbezochte gebieden zoals de duinen en heideterreinen. 16

18 Stichting RAVON Gladde slang Verspreiding binnen Nederland Het verspreidingsgebied van de gladde slang in Nederland omvatte ooit grote delen van de hogere zandgronden. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt tegenwoordig op de Veluwe (Veluws district). In de andere districten waar de soort voorkomt (Drents, Kempen, Oost-Nederlands district) is de verspreiding vaak beperkt tot grotere hoogvenen en stuwwallen. In Nederland heeft de gladde slang een voorkeur voor hoogveen en heide. Daarnaast komt de soort voor langs infrastructuren (weg- en spoorbermen) en soms ook op ruderale terreinen en langs bosranden. De gladde slang komt met name voor in droge heidegebieden, maar soms ook in open bossen en jonge aanplant op zandgrond. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de gladde slang waarschijnlijk compleet. De range van de gladde slang bedraagt 69 10x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode 46 10x10 km-hokken afgerond, wat neerkomt geactualiseerd percentage van 67%. Hiermee blijft de actualisatie van de range van deze soort iets achter bij de overige soorten. De voortgang is vergelijkbaar met de voortgang in de vorige onderzoeksperiode ( ). Dit komt doordat de gladde slang een zeer verborgen leefwijze heeft. Daardoor is er een erg hoge inspanning nodig om deze soort waar te nemen. Veel overgebleven hokken liggen in marginale habitats waar de dichtheden van de gladde slang laag zijn en actualisatie dus moeilijk is. 17

19 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën Adder Verspreiding binnen Nederland De adder komt voor op de hoge zandgronden van Nederland met uitzondering van de duinen. Er zijn momenteel nog twee grote min of meer aaneengesloten leefgebieden van de adder, gelegen in Friesland en Drenthe (het Drents district) en op de Veluwe (in het Veluws district). Daarnaast is de soort nog aanwezig in Overijssel en Limburg. In maar liefst vier provincies (Noord-Brabant, Utrecht, Noord-Holland en Groningen) is de adder uitgestorven. De adder komt met name voor op hoogveen en heide maar soms ook in (open) bos en struweel langs infrastructuur (spoor- en wegbermen). De adder is een vochtminnende soort die vaak wordt aangetroffen op venoevers en op de overgang van natte naar droge gebieden. Binnen zijn leefgebied dienen er voldoende open plekken te zijn om te zonnen en ook voldoende schuilmogelijkheden. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de adder waarschijnlijk compleet. De range van de adder bedraagt 64 10x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode 52 10x10 kmhokken afgerond, wat neerkomt geactualiseerd percentage van 81%. De actualisatie van de range van de adder ligt daarmee goed op schema. Dit komt doordat het een opvallende soort is waarvan de verspreiding bijna geheel samenvalt met relatief drukbezochte natuurgebieden. 18

20 Stichting RAVON 4.2 Doelsoorten amfibieën Vuursalamander Verspreiding binnen Nederland De verspreiding van de vuursalamander beperkt zich tot Zuid-Limburg. Daarnaast zijn er geruchten over vuursalamanders in het zuidoosten van Gelderland. Ondanks herhaalde, intensieve zoektochten zijn ze daar niet aangetroffen. Net over de grens in Duitsland is er wel een populatie aanwezig. Een heuvelachtig landschap met vochtige loofbossen, doorsneden met bronbeekjes vormen het typische leefgebied van de vuursalamander. Kalkrijke bodems, bronnen en een hoge bodemvochtigheid lijken de belangrijkste biotoopeisen te zijn. Een ander belangrijk aspect van dit schaduwrijke biotoop is de aanwezigheid van koele, vochtige schuilplaatsen. Voor het afzetten van de larven is helder, zuurstofrijk water van bronbeekjes, bronputten en bronpoelen noodzakelijk. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de vuursalamander waarschijnlijk compleet. De range van de vuursalamander bedraagt 4 10x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode Dit jaar (2013) zijn de er waarnemingen verzameld uit de laatste 2 nog openstaande 10x10 km-hokken waarmee de range compleet geactualiseerd is (100%). Hiermee is het net als in de vorige periode de eerste soort waarvoor de actualisatie van de range is afgerond. Dit komt mede door de beperkte range en grote aandacht voor de vuursalamander in verband met de sterke achteruitgang van de soort als gevolg van een schimmelziekte. Hierdoor wordt de soort zeer intensief gevolgd en gemonitoord op de locaties waar zij nog voorkomt. 19

21 Eindrapport NEM verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën Kamsalamander Verspreiding binnen Nederland De kamsalamander komt verspreid over het gehele zuiden, midden en oosten van ons land voor. Hij is vrij zeldzaam en wordt landelijk gezien als een kwetsbare soort die in zijn verspreiding achteruit gaat. Zijn voorkeur gaat uit naar kleinschalige landschappen met bospercelen, heggen en struwelen. Het voortplantingsbiotoop bestaat voornamelijk uit matig voedselrijke tot voedselrijke, stilstaande wateren met een goed ontwikkelde onderwatervegetatie. Veel vindplaatsen zijn beekof rivierbegeleidend. De poel mag niet geheel beschaduwd zijn en moet permanent water bevatten. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de kamsalamander waarschijnlijk grotendeels compleet. De range van de kamsalamander bedraagt x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode x10 km-hokken afgerond, wat neerkomt op een geactualiseerd percentage van 61%. Dit jaar is er een grote slag geslagen voor deze soort (eind 2012 stond de actualisatie nog op 49%). Door de grote range staan er nog steeds veel hokken open voor actualisatie. Daarnaast komt de soort ook veelvoudig voor in landelijk gebied waar minder waarnemers actief zijn en is de soort redelijk lastig te vinden door haar verborgen levenswijze. Hierdoor komen er voor deze soort minder losse waarnemingen binnen en is het nodig gericht op zoek te gaan naar deze soort. Voor een zo compleet mogelijke actualisatie van deze soort is er in veel inspanning geleverd. Dit zal de komende jaren moeten worden doorgezet om de range zo compleet mogelijk te actualiseren 20

22 Stichting RAVON Vinpootsalamander Verspreiding binnen Nederland De verspreiding van de vinpootsalamander beperkt zich in Nederland tot de provincies Noord-Brabant en Limburg. De soort is zeldzaam en gaat achteruit, waardoor zij als kwetsbaar wordt beschouwd. De vinpootsalamander komt voornamelijk voor in bosgebieden op zandgrond. Aan de samenstelling van het bos worden weinig eisen gesteld. In Noord- Brabant en het noordelijke deel van Limburg is de soort te vinden in de grotere bos- en heidegebieden, waar de vinpootsalamander zich voortplant in heidevennen, bosvijvers en poelen. In het Zuid- Limburgse heuvelland komt de vinpootsalamander vooral voor in en rond hellingbossen waar hij van allerlei typen water gebruik maakt voor zijn voortplanting en zelfs in karrensporen en langzaam stromende beekjes zijn eieren afzet. Actualiteit en volledigheid van het verspreidingsgebied Op 10x10 kmhok niveau is het verspreidingsgebied van de vinpootsalamander waarschijnlijk grotendeels compleet. De range van de vinpootsalamander bedraagt 50 10x10 km-hokken. Doel is deze range compleet te actualiseren in de periode In totaal zijn binnen deze periode 33 10x10 km-hokken afgerond, wat neerkomt op een geactualiseerd percentage van 66%. Hiermee ligt de soort op schema voor de actualisatie. Komende jaren zal er gericht gestuurd moeten worden op de nog openstaande hokken. 21

Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2008

Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2008 Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Verspreidingsonderzoek reptielen en amfibieën 2008 Een rapportage van RAVON In opdracht van het ministerie

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën http://www.ravon.nl/kaartmodule Versie 1.1 30 maart 2015 Edo Goverse p.a. IBED/UvA Postbus 93501 1090 EA Amsterdam 020-525 7331 e.goverse@uva.nl

Nadere informatie

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Handleiding Thijs Schippers Versie 1.0 (juni 2016) Colofon Datum: Juni 2016 Titel: Handleiding invoermodule Subtitel: Meetnet Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Nadere informatie

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode

Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Bureauonderzoek natuurwaarden wijzigingsplan Boekenrode Natuurwaardenkaart Voor het inventariseren van de natuurwaarden van Heemstede zijn in het rapport Natuurwaardenkaart van Heemstede Waardering van

Nadere informatie

Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide

Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide 2010 Mark Klerks November 2010 Inleiding: Het jaar 2010 kwam maar langzaam op gang. Vooral het voorjaar was

Nadere informatie

Environmental DNA Ontwikkelingen en mogelijkheden

Environmental DNA Ontwikkelingen en mogelijkheden Environmental DNA Ontwikkelingen en mogelijkheden Jelger Herder Nijmegen, 21 maart 2013 Veel soorten zijn lastig te vinden Grote modderkruiper Verlandende vegetaties Verstopt zich bij gevaar in de modder

Nadere informatie

Inventarisatie beschermde vissen met behulp van vrijwilligers in het beheersgebied van Waterschap Zuiderzeeland 2008

Inventarisatie beschermde vissen met behulp van vrijwilligers in het beheersgebied van Waterschap Zuiderzeeland 2008 Inventarisatie beschermde vissen met behulp van vrijwilligers in het beheersgebied van Waterschap Zuiderzeeland 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Inventarisatie beschermde vissen met

Nadere informatie

Verspreidingsonderzoek vissen 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND

Verspreidingsonderzoek vissen 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Verspreidingsonderzoek vissen 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Verspreidingsonderzoek vissen 2008 Een rapportage van RAVON In opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Nadere informatie

Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA

Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA Onzichtbaar maar wel aanwezig! Soorten in kaart brengen met Environmental DNA STOWA Gentechnieken-dag Presentatie is eigendom van RAVON en SPYGEN Enkel voor eigen gebruik deelnemers. Niks uit deze presentatie

Nadere informatie

Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland

Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten

Nadere informatie

Verspreidingsonderzoek vissen 2009

Verspreidingsonderzoek vissen 2009 Verspreidingsonderzoek vissen 2009 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Verspreidingsonderzoek vissen 2009 Een rapportage van RAVON In opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

Nadere informatie

Meerjarenplan. Vrijwilligers beschermen

Meerjarenplan. Vrijwilligers beschermen Meerjarenplan Vrijwilligers beschermen 2008 t/m 2012 Vrijwilligers beschermen Stichting RAVON RAVON zet zich, samen met haar betrokken donateurs en vrijwilligers, al jaren in voor de bescherming van reptielen,

Nadere informatie

Vissenweekend Overijssel 2013

Vissenweekend Overijssel 2013 Vissenweekend Overijssel 2013 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Vissenweekend Overijssel 2013 Een rapportage van RAVON M.E. Schiphouwer & A. de Bruin December 2013 STICHTING RAVON POSTBUS

Nadere informatie

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

RAVON JAARVERSLAG 2007

RAVON JAARVERSLAG 2007 RAVON JAARVERSLAG 2007 reptielen amfibieën vissen onderzoek Nederland Gelderse vissers s nachts in actie Foto: Maaike Pouwels Voorkant: rivierdonderpad (Cottus perifretum) Foto: Paul van Hoof RAVON heeft

Nadere informatie

Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad.

Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad. Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad. REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg

Nadere informatie

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Inleiding Op 10 april is een excursie gehouden op landgoed Den Treek Henschoten vanuit Ravon Utrecht. Doel van deze excursie was

Nadere informatie

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap.

Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. NATUURVERBINDING HOORNEBOEG GOOIS NATUURRESERVAAT Productiebos maakt plaats voor oorspronkelijk heidelandschap. PRODUCTIEBOS MAAKT PLAATS VOOR OORSPRONKELIJK HEIDELANDSCHAP TEN ZUIDEN VAN HILVERSUM LIGGEN

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde.

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Status Definitief Datum 7 april 2015 Handtekening Matthijs

Nadere informatie

Flora- en faunawet. Gedragscode Bestendig beheer groenvoorziening

Flora- en faunawet. Gedragscode Bestendig beheer groenvoorziening Flora- en faunawet De Flora- en faunawet (Ffwet) is in april 2002 in werking getreden. De wet beschermt alle in het wild levende flora en fauna in Nederland. Bij het uitvoeren van werkzaamheden moet altijd

Nadere informatie

Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182

Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182 Notitie Referentienummer Datum Kenmerk GM-0055696 16 februari 2012 313182 Betreft Actualisatie locatieonderzoek natuurwaarden 1 Aanleiding In 2007 is door Grontmij het Locatieonderzoek natuurwaarden Projectlocatiegebied

Nadere informatie

Eindrapport. Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland

Eindrapport. Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland Eindrapport Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland Eindrapport Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap

1.2 landschap, natuur en recreatie. Landschap 1.2 landschap, natuur en recreatie Landschap Radio Kootwijk vormt een belangrijke schakel in een aaneengesloten open tot halfopen droog tot vochtig stuifzand- en heidegebied dat zich uitstrekt van het

Nadere informatie

RAVON Hemelvaartweekend

RAVON Hemelvaartweekend RAVON Hemelvaartweekend Noord-Holland 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND RAVON Hemelvaartweekend Noord-Holland 2008 Een rapportage van RAVON J.E. Herder & K. Pluis augustus 2008 m.m.v.

Nadere informatie

Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad

Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag T. Ursinus In den Eng Investment 11.148 december 2011 Voortplantingswater

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage.

VIER MODELLEN. Bouwstenen. Een meer uitgebreide beschrijving van de bouwstenen en informatie over het beheer vindt u in de bijlage. 2 VIER MODELLEN In dit hoofdstuk beschrijven we vier verschillende inrichtingsmodellen: Kleinschalig landschap, Moeraszone, Nat kralensnoer en Droog kralensnoer. In extra informatiepagina s geven we aan

Nadere informatie

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland Utrecht, januari 2010 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie

CSI in de Polder Environmental DNA voor het opsporen van dieren

CSI in de Polder Environmental DNA voor het opsporen van dieren CSI in de Polder Environmental DNA voor het opsporen van dieren Jelger Herder Nijmegen, 20 april 2013 Veel soorten zijn lastig te vinden Grote modderkruiper Verlandende vegetaties Verstopt zich bij gevaar

Nadere informatie

Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen

Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen Libellenmonitoring in Nederland ervaringen na 16 jaar tellen Tim Termaat Libellenstudiedag Vlaanderen 15 februari 2014 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Hoe gaat

Nadere informatie

Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking

Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013 Rapportnummer 2013-022 Datum 20-11-2013 Samensteller Ineke Radstaat-Koopmans Offerte ingediend bij Prins

Nadere informatie

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen

Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Analyse ontwikkeling leerlingaantallen Naar aanleiding van de 1 oktobertelling 2014 heeft VGS Adivio weer een korte analyse uitgevoerd waarbij onderzocht is in hoeverre de leerlingaantallen onderhevig

Nadere informatie

Tuinieren voor amfibieën en reptielen

Tuinieren voor amfibieën en reptielen Tuinieren voor amfibieën en reptielen Hoe maak ik mijn tuin aantrekkelijk voor salamanders, kikkers, padden, hagedissen en (ring)slangen? Edo van Uchelen Bij het werken in de tuin of de heemtuin kom je

Nadere informatie

Verspreidingsonderzoek libellen 2009

Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Verspreidingsonderzoek libellen 2009 Tekst: Tim Termaat (De Vlinderstichting) & Vincent Kalkman (EIS-Nederland) Met medewerking van: Jaap Bouwman, Kim Huskens, René

Nadere informatie

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006

Landelijke peiling Nijmegen 2000. Resultaten eindmeting, januari 2006 Resultaten eindmeting, januari 2006 O&S Nijmegen januari 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Onderzoeksresultaten 5 2.1 Eerste gedachte bij de stad Nijmegen 5 2.2 Bekendheid met gegeven dat Nijmegen de

Nadere informatie

Padden Praat 2008 2. Publicatie overzetresultaten. PADDEN.NU: stand van zaken. Forum Padden.nu

Padden Praat 2008 2. Publicatie overzetresultaten. PADDEN.NU: stand van zaken. Forum Padden.nu Padden Praat 2008 2 PADDEN.NU: stand van zaken De website padden.nu is in februari van start gegaan. Zoveel mogelijk paddenwerkgroepen zijn op de hoogte gesteld van het project. Momenteel staan er op padden.nu

Nadere informatie

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003

Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Ontwikkeling werkdruk in het onderwijs 1999-2003 Eindrapport Een onderzoek in opdracht van het Vervangingsfonds Frank Schoenmakers Rob Hoffius B3060 Leiden, 21 juni 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 4 2 Verantwoording:

Nadere informatie

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda Uit de serie Natuur in Gouda 10 2 colofon tekst: Cyclus, gemeente Gouda en RAVON lay-out: Steenbergen Ontwerp Studio foto s: André van Kleinwee en Richard

Nadere informatie

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland 2011

Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland 2011 Stand van zaken huisvesting kinderopvang in Nederland 2011 Utrecht, juli 2011 Buitenhek Management & Consult Winthontlaan 200 Postbus 85183 3508 AD Utrecht T +030 287 59 59 F +030 287 59 60 info@buitenhek.nl

Nadere informatie

Verspreidingsonderzoek Nederlandse zoogdieren VONZ 2008

Verspreidingsonderzoek Nederlandse zoogdieren VONZ 2008 Verspreidingsonderzoek Nederlandse zoogdieren VONZ 2008 Drs. J.B.M. Thissen & Ir. R.H. Witte van den Bosch (red.) Drs. C. Achterberg Drs. D. L. Bekker Ir. E.T.C. de Bruijckere Ir. V.A.A. Dijkstra April

Nadere informatie

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM

Nadere informatie

Inhaalslag verspreidingsonderzoek

Inhaalslag verspreidingsonderzoek 19 7(1) 2005 1 Inhaalslag verspreidingsonderzoek Voor de tweede achtereenvolgende keer verschijnt RAVON in de vorm van een themanummer, waarbij een bepaald onderwerp volop in de schijnwerpers wordt gezet.

Nadere informatie

Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten

Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten Resultaten enquête gemeenten en openbare oplaadpunten Uitgevoerd door: 1 Colofon Uitgave Programma Elektrisch rijden Natuur&Milieu Postbus 1578 3500 BN Utrecht Hamburgerstraat 28a 3512 NS Utrecht Uitgevoerd

Nadere informatie

SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN

SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN SAMENVATTING RAPPORT VAN HET KWALITEITSONDERZOEK NAAR MATE VAN KLANTTEVREDENHEID OVER DIENSTVERLENING VAN ADVOCATEN 1. ALGEMEEN 1.1 INHOUD Onderwerp Pagina 1. ALGEMEEN 1.1 Inhoud 1 1.2 Het onderzoek en

Nadere informatie

Nieuwsbrief 16 van RAVON Afdeling Utrecht Mei 2014

Nieuwsbrief 16 van RAVON Afdeling Utrecht Mei 2014 Nieuwsbrief 16 van RAVON Afdeling Utrecht Mei 2014 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Op zaterdag 28 mei 2011 is er vanuit RAVON Utrecht een excursie georganiseerd naar het Kombos te Maarsbergen. Het doel van de excursie was om deelnemers

Nadere informatie

d rm Neder wa e landopg

d rm Neder wa e landopg Opgewarmd Nederland deel Plant en dier: blijven, komen, weggaan of... Soorten, verspreiding en klimaat Kleine beestjes: sterk in beweging Libellen: voordeel van een warmer klimaat Dagvlinders: extra onder

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN

Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN Groengebied Amstelland AB 16-04-2009 Agendapunt 8 Ecologische verbinding Holendrechter- en Bullewijkerpolder BIJLAGE 2: NOTA VAN UITGANGSPUNTEN De Holendrechter- en Bullewijkerpolder als ontbrekende schakel

Nadere informatie

Padden.nu 2008. Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND

Padden.nu 2008. Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Padden.nu 2008 Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Padden.nu 2008 Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! J.E. Herder, november 2008 STICHTING

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering augustus 2013 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, september 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Inhaalslag Verspreidingsonderzoek. De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts. BLWG Rapport 2004.07.

Inhaalslag Verspreidingsonderzoek. De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts. BLWG Rapport 2004.07. Inhaalslag Verspreidingsonderzoek De mossen van de Habitatrichtlijn: Geel schorpioenmos & Tonghaarmuts BLWG Rapport 2004.07 Oktober 2004 In opdracht van Expertisecentrum LNV Inhaalslag verspreidingsonderzoek,

Nadere informatie

Voedsel: Regenwormen, muggenlarven, libellen, kokerjuffers, slakken en insecten.

Voedsel: Regenwormen, muggenlarven, libellen, kokerjuffers, slakken en insecten. Dit profiel dient gelezen, geïnterpreteerd en gebruikt te worden in combinatie met de leeswijzer, waarin de noodzakelijke uitleg van de verschillende paragrafen vermeld is. Kamsalamander (Triturus cristatus)

Nadere informatie

Grote vos Nymphalis polychloros

Grote vos Nymphalis polychloros Nymphalis polychloros Jan Goedbloed Soortbeschrijving De is een grote bruinrode vlinder, behorend tot de familie van de schoenlappers Nymphalidae waar ook, Atalanta, Dagpauwoog, Gehakkelde aurelia en Distelvlinder

Nadere informatie

Analyse NVM openhuizendag

Analyse NVM openhuizendag Analyse NVM openhuizendag Gemaakt door: NVM Data & Research Datum: 1 juli 2011 Resultaten analyse Openhuizenbestand 26 maart 2011 Er doen steeds meer woningen mee aan de NVM-openhuizendag. Op 26 maart

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Enschede 2 December 2010 Rapportnummer 0123 Projectnummer

Nadere informatie

Draaihals, verdwenen als broedvogel op de Meinweg

Draaihals, verdwenen als broedvogel op de Meinweg Draaihals, verdwenen als broedvogel op de Meinweg Maar voor hoe lang nog? Jan Boeren Stichting Koekeloere Inhoud presentatie Waarom is een Draaihals een Draaihals Meinweg al tientallen jaren kerngebied

Nadere informatie

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE]

[ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] 4 2010 Matchcare BV Afdeling Analyse en Arbeidsmarktinformatie [ARBEIDSMARKTRAPPORTAGE] Trends en inzichten in de vraagzijde van de arbeidsmarkt over het vierde kwartaal van 2010. Arbeidsmarktrapportage

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

Vogels van riet en ruigte. Baardman Panurus biarmicus

Vogels van riet en ruigte. Baardman Panurus biarmicus Groen: Werkzaamheden mogelijk. Oranje: Werkzaamheden mogelijk: ja, mits na overleg met ecoloog en eventuele mitigerende maatregelen. Rood: Werkzaamheden mogelijk: nee, tenzij toestemming van de ecoloog

Nadere informatie

Waarnemingen. AIC te Castricum

Waarnemingen. AIC te Castricum 7 AIC te Castricum Waarnemingen Op het braakliggend terrein grenzend aan de Beverwijkerstraatweg is de vegetatie nauwelijks ontwikkeld. Oude restanten van een fundering zijn nog zichtbaar. Overal ligt

Nadere informatie

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL

Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Bezuinigingen openbaar groen Branche vereniging VHG Uitvoering december 2010 VELDWERK OPTIMAAL Veldwerk Optimaal B.V. 's-hertogenbosch, januari 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. ONDERZOEKSVERANTWOORDING 2 1.1

Nadere informatie

StudentenBureau Stagemonitor

StudentenBureau Stagemonitor StudentenBureau Stagemonitor Rapportage Mei 2011 1 SAMENVATTING... 3 ERVARINGEN... 3 INLEIDING... 4 ONDERZOEKSMETHODE... 5 RESPONDENTEN... 5 PROCEDURE... 5 METING... 5 DEEL I ANALYSE... 6 1. STAGE EN ZOEKGEDRAG...

Nadere informatie

Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland

Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland Nieuwsbrief Jaar van de Patrijs in Zeeland 2013 is door Vogelbescherming Nederland en Sovon uitgeroepen tot het Jaar van de Patrijs. Deze fraaie vogel is de laatste decennia sterk afgenomen (-95%).Ten

Nadere informatie

Advies leefgebied rugstreeppad in inbreidingslocatie Hoogstede te Arnhem

Advies leefgebied rugstreeppad in inbreidingslocatie Hoogstede te Arnhem Advies leefgebied rugstreeppad in inbreidingslocatie Hoogstede te Arnhem Een rapportage van Stichting RAVON in opdracht van Gemeente Arnhem C.W. Kuijsten Augustus 2007 STICHTING RAVON POSTBUS 1413 6501

Nadere informatie

Toets flora en fauna Doonheide 34-34a te Gemert

Toets flora en fauna Doonheide 34-34a te Gemert Toets flora en fauna Doonheide 34-34a te Gemert Datum : 6 maart 2014 Projectnummer : 14-0040 Opdrachtgever : C.A.M Brouwers Combat Gemert bv Doonheide34a 5421 ZP Gemert 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In verband

Nadere informatie

Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013

Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013 Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet

Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet Ruimtelijke ontwikkelingen en de Flora- en faunawet Inleiding Praktisch overal in Nederland komen beschermde soorten flora en fauna voor. Bekende voorbeelden zijn de aanwezigheid van rugstreeppadden op

Nadere informatie

Wat zijn occupancy modellen?

Wat zijn occupancy modellen? Wat zijn occupancy modellen? en hoe helpen ze om orde uit chaos te halen? Arco van Strien & Leo Soldaat CBS Natuurstatistieken Minisymposium Orde uit Chaos 14 maart 213 Natuurmonitoring Gestandaardiseerde

Nadere informatie

Onderwaterbeschoeiing Gouda

Onderwaterbeschoeiing Gouda Onderwaterbeschoeiing Gouda Advies over Vissen, Amfibieën en Reptielen m.b.t. de aanleg van onderwaterbeschoeiing Een rapportage van RAVON in opdracht van Bunnik BV J.E. Herder Oktober 2006 STICHTING RAVON

Nadere informatie

Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker. Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven. September 2014. mei 2013

Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker. Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven. September 2014. mei 2013 Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker mei 2013 September 2014 Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven Inhoud 1. Inleiding... 4 2. Ligging en ontwikkelingen... 5 2.1 Ligging... 5 2.2

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Het voorkomen van vleermuizen, amfibieën en vissen in het gebied van de stedelijke uitbreidingslocatie te Elst. 1 INLEIDING...

INHOUDSOPGAVE. Het voorkomen van vleermuizen, amfibieën en vissen in het gebied van de stedelijke uitbreidingslocatie te Elst. 1 INLEIDING... INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 2 2 METHODE... 3 2.1 VLEERMUIZEN... 3 2.2 AMFIBIEËN... 3 2.3 VISSEN... 3 3 RESULTAAT... 4 3.1 VLEERMUIZEN... 4 3.2 AMFIBIEËN... 4 3.3 VISSEN... 4 4 CONCLUSIE... 5 LITERATUUR...

Nadere informatie

Nieuwsbrief 11 van RAVON Afdeling Utrecht december 2012

Nieuwsbrief 11 van RAVON Afdeling Utrecht december 2012 Nieuwsbrief 11 van RAVON Afdeling Utrecht december 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig

Nadere informatie

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015

Woningtransacties per maand, Nederland 2013-2015 Uitstekend eerste halfjaar 2015 Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt heeft een prima eerste half jaar achter de rug. In de eerste 6 maanden van 2015 werden door het Kadaster 75.249 woningtransacties

Nadere informatie

Padden Praat 2010 1. PADDEN.NU: stand van zaken. Bedankt en succes!

Padden Praat 2010 1. PADDEN.NU: stand van zaken. Bedankt en succes! Padden Praat 2010 1 PADDEN.NU: stand van zaken In januari 2008 is gestart met het project Padden.nu, waarna in februari de gelijknamige website is gelanceerd. Op dit moment hebben zich 48 werkgroepen aangesloten

Nadere informatie

11-11-2013. Onderzoek Klachtenafhandeling Steenmarter. Hans Hollander en Charlotte Derriks. Inhoud. Inleiding Aanleiding.

11-11-2013. Onderzoek Klachtenafhandeling Steenmarter. Hans Hollander en Charlotte Derriks. Inhoud. Inleiding Aanleiding. Onderzoek Klachtenafhandeling Steenmarter Hans Hollander en Charlotte Derriks Inleiding Aanleiding Enquête 1998 Hoofdvragen 2013 Enquête 2013 Resultaten 2013 Aard en aantallen Doorverwijzing Afhandeling

Nadere informatie

Leeswijzer internationale doelen binnen het gebiedsproces van agrarisch natuurbeheer Versie 0.1 16 mei 2014

Leeswijzer internationale doelen binnen het gebiedsproces van agrarisch natuurbeheer Versie 0.1 16 mei 2014 Leeswijzer internationale doelen binnen het gebiedsproces van agrarisch natuurbeheer Versie 0.1 16 mei 2014 Inleiding In deze leeswijzer vindt u een uitgebreidere uitleg over de het gebruik en interpretatie

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 21 Mei 2014 Rapportnummer 031 Projectnummer 012 opdrachtgever Fam. Ten Dam Kolenbranderweg

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2

NIEUWSBRIEF FEBRUARI 2014 NR. 2 Vanaf 1 januari 2016 gaat Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb2016) van start. Vanuit een collectieve aanpak van het agrarisch natuur- en landschapsbeheer willen overheid, koepels en collectieven

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven Q3 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen. We hebben opnieuw een absoluut record te pakken sinds onze metingen begin 2002: het betaalgedrag

Nadere informatie

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004.

Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. Ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt tot 1 juli 2004. 1 In deze notitie wordt een beeld geschetst van de ontwikkelingen op de agrarische grondmarkt over de periode vanaf 1 januari tot 1 juli 2004.

Nadere informatie

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%.

Op Europees niveau is de soort in de periode 1980-2011 met 52% afgenomen, en ten opzichte van 1990 met 6%. 1 De spreeuwenstand gaat vanaf eind jaren zeventig achteruit. Over de periode 1984-2012 is de broedpopulatie in Nederland zelfs met gemiddeld 4% per jaar afgenomen. Daardoor resteert momenteel minder dan

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Als het gaat om betaalgedrag van het Nederlandse bedrijfsleven kunnen we met een tevreden gevoel terugkijken op. Dat blijkt als we niet

Nadere informatie

104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol

104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol 104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol t.b.v. FF-wet-inventarisaties rijkswegen, kanalen en vaarten van Rijkswaterstaat Droog versie 2.1 maart 2015 Wijzigingen ten opzichte van versie 2.0 Reptielen:

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF ISSN: 1871-8221. Winter 2006 Winter 2008

NIEUWSBRIEF ISSN: 1871-8221. Winter 2006 Winter 2008 1 nr.43 NIEUWSBRIEF F ISSN: 1871-8221 Winter 2006 Winter 2008 1 REGIOCOÖRDINATOREN DUINEN PWN NOORD HOLLAND Paul van der Linden Van Oldebarneveldweg 40 1901 KC Castricum 06-51419637 paul.vd.linden@pwn.nl

Nadere informatie

Nico-Dirk van Loo en Mark Wilmot Taakgroep AERIUS + monitoren. Cursus AERIUS

Nico-Dirk van Loo en Mark Wilmot Taakgroep AERIUS + monitoren. Cursus AERIUS Nico-Dirk van Loo en Mark Wilmot Taakgroep AERIUS + monitoren Cursus AERIUS Programma Wat is AERIUS? Doelstelling Fase III Welke informatie zit er in AERIUS Introductie gebruikersinterface Lunch Gebiedsgericht

Nadere informatie

Bereikmetingen IVN Limburg 2013

Bereikmetingen IVN Limburg 2013 Bereikmetingen IVN Limburg 2013 Rapportage bereikmeting Limburgse IVN afdelingen Bestuur IVN District Limburg, 20 januari 2015 Inhoud Samenvatting... 1 Bereik per regio of afdeling... 1 Nadere toelichting...

Nadere informatie

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012!

ER IS NOG PLEK BIJ CURSUSSEN NAJAAR 2012! ASW Cursus bulletin Het ASW Cursusbulletin blikt terug op cursussen die zijn geweest en brengt onder de aandacht wat er de komende maanden op de kalender staat. Wilt u dit bulletin rechtstreeks in uw mailbox

Nadere informatie

Padden Praat 2009 1. PADDEN.NU: stand van zaken

Padden Praat 2009 1. PADDEN.NU: stand van zaken Padden Praat 2009 1 PADDEN.NU: stand van zaken In januari 2008 is gestart met het project Padden.nu, waarna in februari de gelijknamige website is gelanceerd. Zoveel mogelijk paddenwerkgroepen zijn op

Nadere informatie

RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT

RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT Rapportage over 2001 2009 KNNV afdeling Delfland Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133 2600 AC DELFT

Nadere informatie

De HuisartsenOmnibus van oktober 2013

De HuisartsenOmnibus van oktober 2013 De HuisartsenOmnibus van oktober 2013 een online omnibusonderzoek bij 200 huisartsen De Hart&Vaatgroep Cardiovasculair risicomanagement Inhoudsopgave Pagina 1. Inleiding en verantwoording 3 1.1 Het bureau

Nadere informatie

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010,

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014. Deel: Waterschap Hunze en Aas Groen: Krabbenscheer; Rood: Groene glazenmaker. In de gemeente Emmen zijn nu op meerdere

Nadere informatie

schubben & slijm Resultaten Verspreidingsonderzoek Amfibieën en Reptielen 2009 Portrettengalerij van 99 kamsalamanders Kwabalen in Flevoland

schubben & slijm Resultaten Verspreidingsonderzoek Amfibieën en Reptielen 2009 Portrettengalerij van 99 kamsalamanders Kwabalen in Flevoland schubben & slijm RAVON nieuwsbrief voor en door vrijwilligers nummer 3 maart 2010 Resultaten Verspreidingsonderzoek Amfibieën en Reptielen 2009 Portrettengalerij van 99 kamsalamanders Kwabalen in Flevoland

Nadere informatie

Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg

Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg Eerste impressie Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg 30 mei 2011 Leo Cok en Hester Tjalma Wim Hoddenbagh (Transitiebureau Jeugd) Martine Meijers (project Slim Samenwerken) 1 1. Toelichting bij

Nadere informatie

Bermenplan Assen. Definitief

Bermenplan Assen. Definitief Definitief Opdrachtgever: Opdrachtgever: Gemeente Assen Gemeente Mevrouw Assen ing. M. van Lommel Mevrouw M. Postbus van Lommel 30018 Noordersingel 940033 RA Assen 9401 JW T Assen 0592-366911 F 0592-366595

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

FLORON jaarverslag 2013. Wilde planten op de kaart

FLORON jaarverslag 2013. Wilde planten op de kaart FLORON jaarverslag 2013 Wilde planten op de kaart 2FLORON jaarverslag 2013 Planten op de kaart in jubileumjaar Het jaar 2013 was het eerste volle jaar waarin de Stichting FLORON opereerde als pure vrijwilligersorganisatie

Nadere informatie

Tenzij anders staat aangegeven, bevat het rapport gemiddelde scores (schoolcijfer).

Tenzij anders staat aangegeven, bevat het rapport gemiddelde scores (schoolcijfer). Instelling: (45) Stadsarchief Amsterdam Toelichting op het rapport Dit rapport bestaat uit 3 onderdelen. Deel 1 Resultaten Dit deel bevat de actuele resultaten van uw instelling. Indien eerder aan de Kwaliteitsmonitor

Nadere informatie