Competentie SAMENWERKEN. Lessenpakket

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Competentie SAMENWERKEN. Lessenpakket"

Transcriptie

1 Competentie SAMENWERKEN Lessenpakket

2

3 Inhoudsopgave 1 Inleiding Rode draad Opwarmer Eigen definitie en inschatting van SAMENWERKEN Brainstorm Eigen inschatting van de competentie SAMENWERKEN Samenwerkingsopdrachten met de nadruk op communicatievaardigheden Balkenspel Schaap en herder De rij Vragenlijst observatoren Nabespreking Ondersteunende activiteiten Een- en tweezijdige communicatie Theorie: Feedback geven en ontvangen Feedback oefening: als deze persoon een dier was Samenwerkingsopdrachten met de nadruk op de verschillende rollen De plastiek Het spinnenweb Het huisje Vragenlijst observatoren Nabespreking Ondersteunende activiteiten en theorie Theorie Stad van Axen Oefening stad van Axen Integratieoefening: Bij de Derdianen... 29

4

5 LEGIO: Competentie - Samenwerken 1 Inleiding In dit lessenpakket wordt de competentie SAMENWERKEN ingeoefend. De nadruk ligt op doen, reflecteren, nabespreken en leerpunten formuleren. Omdat dit lessenpakket in functie van de toekomstige tewerkstelling werd ontwikkeld, wordt er vooral aandacht besteed aan het communicatieve aspect van een samenwerking en de verschillende rollen die nodig zijn in een samenwerking. Ondersteunende theorie en activiteiten worden aangeboden om leerlingen daarvoor gevoelig te maken. 2 Rode draad De competentie SAMENWERKEN en de bijhorende gedragsindicatoren zijn de rode draad voor alle samenwerkingsopdrachten en nabesprekingen van dit lespakket. De leerling kan de evolutie van zijn leerproces volgen door het volgende stappenplan te volgen. Stap 1 De leerling vinkt, naar aanleiding van zijn eigen ervaringen met SAMENWERKEN, aan welke gedragsindicatoren hij onder de knie heeft en welke gedragsindicatoren hij wil inoefenen. Bij deze keuze wordt hij ondersteund door de klas. Zie punt 4, eigen definitie en inschatting van SAMENWERKEN. Stap 2 Na elke samenwerkingsopdracht bespreekt hij zijn gedrag met de klas. Hij evalueert zichzelf en krijgt feedback van de klas in functie van de gedragsindicatoren. Zie punt 5.5 en 7.5 bij nabespreking. Er zijn 7 samenwerkingsopdrachten, dus de leerling krijgt 7 leermomenten. Stap 3 Op basis van de zelfevaluatie en de feedback van de klas, kiest de leerling één of enkele gedragsindicatoren waar hij tijdens de volgende samenwerkingsopdracht wil werken. Stap 4 Zowel de zelfevaluatie, de feedback van de klas als zijn leerpunten, noteert hij in het volgende schema. Resultaat Een geschreven leerproces waaruit blijkt welke vorderingen de leerling doorlopen heeft. 1

6 2

7 LEGIO: Competentie - Samenwerken Competentie SAMENWERKEN Leerverslag Voornaam en Naam: Gedragsindicatoren Ik overleg in groep over de taken. Ik kom gemaakte afspraken na. Ik geef relevante informatie aan het team. Ik stel gerichte vragen aan collega s om relevante informatie te verkrijgen. Ik houd rekening met verschillen tussen mensen en hun manier van werken en communiceren. Ik houd collega s op de hoogte van de stand van zaken van mijn deeltaak. Ik houd collega s op de hoogte van mijn manier van werken. Ik luister naar de mening van collega s. Ik vraag naar de evaluatie van mijn deeltaak. Ik stimuleer en help collega s als de situatie daarom vraagt en het werk het toelaat. Ik geef aan wanneer en waarom ik niet meer optimaal kan functioneren. Ik draag zorg voor anderen als zij niet optimaal kunnen functioneren. Ik reageer flexibel door mijn werkwijze te wijzigen indien nodig. Ik stem mijn werkzaamheden af op die van mijn collega s. Ik neem als teamlid mijn verantwoordelijkheid op voor het eindresultaat. Ik neem verantwoordelijkheid voor de hulp die ik bied. Ik stel het gemeenschappelijke resultaat van het team centraal. Ik draag bij aan een positieve werksfeer. Noteer hier de gedragsindicatoren die je reeds beheerst op basis van je eigen ervaringen. Zie oefening 4.2, pagina

8 LEGIO: Competentie - Samenwerken Samenwerkingsopdracht: Balkenspel Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: Samenwerkingsopdracht: Schaap en herder Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: 4

9 Samenwerkingsopdracht: De rij Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: Samenwerkingsopdracht: De plastiek Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: 5

10 Samenwerkingsopdracht: Het spinnenweb Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: Samenwerkingsopdracht: Het huisje Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Conclusies: 6

11 Samenwerkingsopdracht: De Derdianen Zelfevaluatie: Feedback van de klas: Eindconclusies: 7

12 LEGIO: Competentie - Samenwerken 3 Opwarmer Doel Deze opwarmer kan dienen als introductie van het lessenpakket. Uitvoering De leerkracht laat de leerlingen schouder aan schouder staan in de kleinst mogelijke kring. Ze sluiten hun ogen en steken hun handen, licht gespreid, op schouderhoogte voor zich uit. Ze pakken nu handen van anderen beet en doen hun ogen weer open. De opdracht is nu de aldus ontstane knoop te ontwarren zonder dat men elkaars handen loslaat. Dit is altijd mogelijk, maar er zal flink nagedacht en over elkaar heen geklommen moeten worden. Deze oefening brengt doorgaans hilariteit teweeg en men kan er ook wat van leren. Nabespreking Wat belemmerde en wat bevorderde het vinden van de oplossing? Wanneer en waardoor kreeg je eventueel de neiging om vals te spelen en vlug even iemands hand los te laten? Welke verbanden kan je leggen met SAMENWERKEN in het algemeen? 4 Eigen definitie en inschatting van SAMENWERKEN 4.1 Brainstorm Doel De leerling formuleert eerst een eigen definitie van de competentie SAMENWERKEN om daarna zijn definitie te verbreden met die van het lessenpakket. Opdracht aan de klas De leerkracht schrijft het woord SAMENWERKEN op het bord en nodigt de leerlingen uit om alle gedragingen, ideeën, gedachten, beelden en gevoelens die bij hen opkomen, op te noemen. De leerkracht noteert alles op bord en vraagt aan de klas om een definitie te formuleren op basis van het resultaat van de brainstorm. De definitie wordt vergeleken met de gedragsindicatoren van de competentie SAMENWERKEN. De leerkracht kadert het belang van het beheersen van de competentie SAMENWERKEN voor de toekomstige tewerkstelling. 4.2 Eigen inschatting van de competentie SAMENWERKEN Doel De leerling beoordeelt zijn vermogen tot SAMENWERKEN aan de hand van de gedragsindicatoren van de competentie SAMENWERKEN. Opdracht aan de klas De leerkracht vraagt aan de leerlingen om één of twee voorbeelden te zoeken waarin ze aantonen hoe ze samenwerken met anderen. Die voorbeelden zijn te vinden in de uitvoering van een vakantiejob, in het uitoefenen van een hobby, of in het privé-leven. 8

13 Elke leerling omschrijft zijn voorbeeld aan de hand van de star-methode. Zie onderstaand formulier Individuele opdracht Wat zijn jouw ervaringen met SAMENWERKEN. Zoek in de uitvoering van je vakantiejob, in het uitoefenen van je hobby of in je privé-leven naar voorbeelden waarin je hebt samengewerkt. Vul het onderstaande formulier in. STAR Vragen Jouw verhaal S Situatie Beschrijf een situatie waarin je hebt samengewerkt met anderen. T Taken Wat was jouw taak of rol in dit voorbeeld? Wat werd er van je verwacht? A Activiteiten Hoe heb je dat aangepakt? Hoe heb je dat opgelost? Wat waren de opmerkingen? Hoe ben je daarmee omgegaan? Hoe heb je het voor elkaar gekregen? R Resultaat Wat was het resultaat? Waar heeft dit toe geleid? Wat vond je ervan? Hoe voelde jij je erbij? Wat vonden de andere mensen ervan? Plenum Elke leerling bespreekt één of enkele voorbeelden aan de hand van de STAR-methode. De medeleerlingen, die het verhaal aanhoren, vinken ondertussen die gedragsindicatoren aan die ze menen te herkennen in het verhaal. Na het verhaal geven de medeleerlingen aan wat hen is opgevallen in functie van de gedragsindicatoren. De leerling met het verhaal noteert in zijn eigen schema welke gedragsindicatoren hij al onder de knie heeft en aan welke gedragsindicatoren hij aandacht wil geven tijdens de komende samenwerkingsopdrachten. 9

14 5 Samenwerkingsopdrachten met de nadruk op communicatievaardigheden 5.1 Balkenspel Opdracht voor de klas Iedere subgroep (van 5 tot 7 leerlingen) moet proberen, uitsluitend met gebruikmaking van de uitgereikte hulpmiddelen, een bouwwerk maken dat aan de onderstaande eisen voldoet. In volgorde van belangrijkheid: het moet hoog zijn; zo stevig zijn, dat het bouwwerk een schaar kan dragen die er bovenop gelegd wordt; een aantrekkelijke vormgeving hebben. Na afloop zal een jury, bestaande uit de lesgever en observatoren, de bouwwerken vergelijken en de winnende subgroep aanwijzen. Materiaal per subgroep: 3 vellen stevig wit papier; 1 schaar; 2 potloden; 1 liniaal; pot/tube goede lijm; 3 vellen papier voor ontwerpen; viltstiften voor decoratie. Bouwvoorschriften Knip van de vellen papier repen, elk 4 cm breed en zo lang als het papier is. Repen in de lengte doormidden vouwen, zodat 2 cm brede L-vormige 'balken' ontstaan. Alle andere vormen van balken (bijvoorbeeld T-, U-, Z-, en/of kokerbalken) zijn niet toegestaan. De balken mogen niet aan elkaar gelijmd worden, noch om te verlengen, noch om te verstevigen. Opbouw 1 De leerkracht motiveert deze samenwerkingsoefening. 2 De klas wordt opgedeeld in subgroepen van 5-7 personen; per subgroep ten minste één observator (die van te voren geïnstrueerd is). 3 De instructie wordt door de leerkracht voorgelezen, bijvoorbeeld met behulp van een flap. Zo nodig worden onduidelijkheden opgehelderd. 4 Tijdsduur wordt aangegeven (circa 40 minuten). 5 De subgroepen gaan aan de slag. 6 Vijf minuten voor het einde waarschuwt de klas, dat de tijd bijna verstreken is. 7 Direct na afloop bepaalt de jury, op grond van eisen en voorschriften, welke groep gewonnen heeft. 8 De subgroepen krijgen gelegenheid om 'stoom af te blazen. Instructie observatoren De volgende punten worden geobserveerd: Hoe pakt de groep de taak aan (werkschema, leider(s), besluitvorming, taakverdeling, coördinatie van taken, enzovoort)? Letten de groepen tijdens het werken op elkaar (competitie)? Hoe is de tijdsplanning? Zijn er werkfasen (planning, taakverdeling, maken van onderdelen, bouw, versiering)? Welke gedragsindicatoren van de competentie SAMENWERKEN komen aan bod? Nota bene: Het instrueren van de observatoren vindt natuurlijk plaats zonder dat de deelnemers erbij zijn. 10

15 5.2 Schaap en herder Opdracht voor de klas Een herder moet proberen om zijn schapen in een kooi te krijgen. Er zijn echter enkele problemen: bij het begin van de opdracht weet je niet wie de herder is; bij het begin van de opdracht weet je niet waar de kooi is; de herder mag geen betekenisvolle geluiden maken - hij mag enkel klanken schreeuwen; de schapen kunnen geen enkel geluid maken - zij zijn gedurende de opdracht stil, de schapen zijn geblinddoekt; de herder is lam en moet steeds op dezelfde plaats blijven staan. De klas krijgt voldoende tijd om afspraken te maken over hoe de herder de schapen in een kooi kan krijgen. Opbouw: 1 Geef eerst de opdracht. 2 Laat veel ruimte voor vragen. 3 Geef ze de tijd om afspraken te maken. 4 Kom bij het maken van deze afspraken enkel tussen als ze een regel niet respecteren. 5 Als de afspraken onderling gemaakt zijn, vraag je of deze voor iedereen duidelijk zijn en of iedereen ze ook begrepen heeft. 6 Je blinddoekt iedereen en verspreidt ze (binnen gehoorsafstand) over het terrein. Je neemt ze best bij de arm om ze te verspreiden. 7 De laatste persoon doe je zijn blinddoek af en je vertelt hem dat hij de herder is. 8 Je duidt de kooi aan. Deze moet zeker binnen gehoorsafstand liggen. 9 Je laat de herder beginnen. 10 Als het echt fout loopt, d.w.z. je ziet dat ze op deze manier nooit in de opdracht zullen slagen, roep je ze best opnieuw samen voor een overlegmoment en start je van voor af aan met een nieuwe herder. Tips voor de leerkracht: Om aan te tonen hoe belangrijk het is dat iedereen de afspraken nauwkeurig volgt kun je de tweede maal iemand laten herder zijn waarvan je denkt dat hij niet mee is. De eerste keer neem je best iemand waarvan je denkt dat hij wel mee is. Men moet immers het gevoel hebben dat het mogelijk is. Tip voor de klas: (moet natuurlijk niet direct verteld worden - enkel als men er niet zelf uitkomt) De herder moet door wild geroep zorgen dat de schapen allemaal rond hem verzamelen en een treintje vormen. Dan kan hij via tekens de groep naar de kooi leiden. Die tekens kunnen zijn: oo = vooruit uu = links ie = rechts aa = stap ee = achteruit De schapen moeten gewoon de eerste persoon volgen. 11

16 5.3 De rij Opbouw De klas wordt opgesplitst in groep A en B. Elke leerling staat op een blad papier en staan achter elkaar. Tussen groep A en B ligt een leeg blad. A5 A4 A3 A2 A1 B1 B2 B3 B4 B5 Het doel van deze oefening is dat ze van plaats wisselen op die manier dat groep de plaatsen achtereenvolgens inneemt van groep B en omgekeerd. Het eerste groepslid van A moet dus op de laatste plaats van B komen te staan en zo verder. Hierbij dienen enkele regels in acht genomen te worden: Je moet bij elke verplaatsing op een leeg blad gaan staan. Eén voor één verplaatsen. Je mag niet achteruit. Je mag geen 2 personen voorbij steken. Je mag niemand van de eigen groep voorbij steken. Wanneer de rij zich niet meer kan verplaatsen, moet je volledig opnieuw beginnen. Oplossing A1 naar leeg B1 over A1 naar leeg B2 naar leeg A1 over B2 naar leeg A2 over B1 naar leeg A3 naar leeg B1 over A3 naar leeg B2 over A2 naar leeg B3 over A1 naar leeg B4 naar leeg A1 naar leeg A2 over B3 naar leeg A3 over B2 naar leeg A4 over B1 naar leeg B1 naar leeg B2 over A4 naar leeg B3 over A3 naar leeg B4 over A2 naar leeg A2 naar leeg A3 over B4 naar leeg A4 over B3 naar leeg B3 naar leeg B4 over A4 naar leeg A1 naar leeg 12

17 5.4 Vragenlijst observatoren 1 Wat vond je van de samenwerking? 2 Wat liep goed? 3 Wat liep moeilijk? 4 Vind je dat iedereen genoeg aan bod kwam? Waarom wel / niet? 5 Vind je dat er naar iedereen geluisterd werd? 5.5 Nabespreking Individueel invullen ter voorbereiding van het plenumgesprek 1 Wat vond je van de samenwerkingsopdracht? 2 Wat liep er goed, waar ben je tevreden over? 3 Wat liep er mis, waar ben je niet tevreden over? 4 Vind je dat jezelf genoeg aan bod bent gekomen? Waarom wel/niet? 5 Vind je dat er naar iedereen geluisterd is? 6 Rangschik de volgende uitspraken van 1 tot 5. 1 = meest juist - 5 = minst juist. Ik vind... dat slagen in de opdracht het belangrijkste was in deze samenwerkingsopdracht; dat we op zo een manier meer moesten SAMENWERKEN; dat iedereen aan bod is gekomen - er werd met iedereen rekening gehouden; dat we op een andere manier met elkaar bezig zijn; dat sommige mensen een ander gezicht opzetten bij het ;samenwerkingsopdracht Plenum Vragen 1 en 2 per leerling bespreken. 1 Wat vond je van jezelf tijdens deze samenwerkingsopdracht? 2 Antwoord toetsen bij de medeleerlingen: Wat deed het je X iets te zien doen? Hoe kwam dat over? De ontvangen feedback en leerpunten voor de volgende opdracht noteert de leerling in zijn schema (zie pagina 5-9). Vraag voor de klas. 3 Welke aandachtspunten nemen we mee voor de klas, Dit doen we al goed Hierin kunnen we nog verbeteren 13

18 6 Ondersteunende activiteiten 6.1 Een- en tweezijdige communicatie Doel De leerlingen de verschillen laten zien tussen één- en tweezijdige communicatie. De leerlingen de basisaspecten van goed instrueren en actief luisteren laten ontdekken. Materiaal Tekening 1 en 2 (zie bijlage1), potlood en papier Uitvoering De leerkracht legt uit waar de oefening toe dient. Hij vraagt de groep op te splitsen in drietallen: A is instructeur B moet de opdracht van de instructeur uitvoeren C observeert wat wel en niet lukt wij het instrueren A en B gaan met de rug naar elkaar toe zitten. A krijgt de tekeningen 1 en 2, B krijgt een paar vellen papier en een potlood. Tegen de B s zegt de leerkracht dat ze tweemaal een tekening gaan maken op aanwijzing van hun instructeur. Bij de eerste tekening mogen de B s niets zeggen of vragen. Bij de tweede tekening mogen ze dat wel. Voor elke tekening krijgt men maximum 10 minuten. Tegen de A s zegt de leerkracht dat ze minstens één minuut de tekeningen moeten bestuderen, alvorens ze beginnen met de uitleg. Na elke tekening wordt er een plenaire evaluatie gehouden. In hoeverre verschillen de resultaten van de twee tekeningen? Wat zijn de kenmerken van een duidelijke instructie? (zie bijlage 2) Opmerkingen: Gewoonlijk neemt het tweerichtingsverkeer meer tijd in beslag, maar geeft een beter resultaat en is voor de betrokkenen prettiger. Goede instructeurs zoeken vaak eerst uit, hoe de figuren in het totale vlak staan, gebruiken maatvoering die in de tekeningen is verwerkt, gebruiken meetkundige termen die de ander ook kan kennen, en zijn vindingrijk in het vinden van benamingen voor de krullen en oortjes in de tekeningen. Bovendien zijn ze methodisch en geduldig. 6.2 Theorie: Feedback geven en ontvangen Feedback betekent letterlijk terugkoppeling. Het geven van feedback is een belangrijke vaardigheid voor de leerkracht. Door middel van feedback wisselen leerkracht en leerlingen informatie uit over elkaars houding en gedrag. Daardoor is de leerling in staat zijn handelen kritisch onder de loep te nemen en zonodig aan te passen. Feedback wordt nogal eens verward met kritiek. Mensen voelen zich aangevallen of ervaren de feedback als een teken van falen. Dat is jammer. Want wie feedback ziet als een kans om te leren, bevindt zich dagelijks in een boeiende leeromgeving. Reacties op ons gedrag krijgen we immers voortdurend, verbaal en non-verbaal. De kunst is om er voor open te staan, de signalen op te pikken en te bepalen welke feedback nuttig is om te vertalen naar acties. Feedback bevordert: Werkresultaten Werkrelaties en sfeer Zelfkennis Kennis van anderen Lerend vermogen 14

19 1 Feedback geven Regels voor het geven van feedback Beschrijf gedrag dat je hebt waargenomen Voorbeeld: Niet: "Jij luisterde niet naar de reactie van Peter" Maar: "Toen Peter reageerde op jouw voorstel, zag ik dat jij naar buiten keek en je wenkbrauwen optrok." Geef aan welk effect dat op je gevoel en je gedrag heeft Voorbeeld: Niet: "Dat vind ik belachelijk." Maar: "Dat geeft mij het gevoel dat je Peter of dit gesprek niet serieus neemt. Dat ontmoedigt. " Maak de stap naar de ander Geef de ander de gelegenheid te reageren. Check of je boodschap is overgekomen en of de ander zich in jouw waarneming herkent. Voorbeeld: " Herken je dat?" " Wat vind je daarvan?" " Klopt dit volgens jou?" "Begrijp je wat ik bedoel?" Eventueel: Geef advies voor alternatief gedrag Als leerkracht is het je doelstelling het gedrag van de leerling te verbeteren. In veel gevallen is het zinvol de feedback af te sluiten met een suggestie of advies voor effectiever gedrag. Geef de ander eerst de ruimte om zelf op alternatieven te komen. Voorbeeld: " Toen Peter reageerde op jouw voorstel, zag ik dat jij naar buiten keek en je wenkbrauwen optrok. Dat geeft mij het gevoel dat je Peter of dit gesprek niet serieus neemt. Dat ontmoedigt me. Begrijp je dat? Ik had het prettiger gevonden als je Peter had aangekeken en gereageerd had op zijn voorstel. Dan had ik me uitgenodigd gevoeld om ook te reageren." 2 Feedback ontvangen Regels voor het ontvangen van feedback Het is lastig om goed om te gaan met commentaar, zo blijkt in de praktijk. We hebben de neiging ons af te sluiten voor negatieve reacties. Positief commentaar wuiven we weg of bagatelliseren we. In plenumgesprekken is het ontvangen van feedback net zo belangrijk als het geven van feedback. Doorgaans zal de leerling in de positie verkeren dat hij feedback ontvangt, maar ook de leerkracht doet er goed aan open te staan voor feedback. Luister en vraag zonodig om toelichting Wie feedback ontvangt, is gebaat bij een actieve opstelling: luisteren, samenvatten, doorvragen (LSD). Voorbeeld: " Ik begrijp dat het je stoorde toen ik naar buiten keek op een moment dat Peter me aansprak. Wanneer deed ik dat precies en hoe lang? " 15

20 Toon waardering Een gouden regel in feedback is de ander te bedanken voor zijn informatie. Dat voelt misschien wat vreemd, maar als je feedback ziet als een leerinstrument is het nog niet zo gek: de ander geeft je immers informatie waarmee jij je voordeel kunt doen. Voorbeeld: " Fijn dat je dit tegen me zegt. Ik was me niet bewust dat mijn gedrag dit effect had." Beoordeel de feedback Degene die de feedback ontvangt, beoordeelt zelf wat hij met de feedback gaat doen. Vind je de feedback terecht of onterecht? Herken je wat de ander zegt? Kun je er iets mee? Vind je de feedback een afgewogen oordeel of een losse flodder? Ga in geen geval in de verdediging. Beter is het om op zoek te gaan naar alternatieven of achterliggende redenen. Voorbeeld: Niet: "Ja maar, wat Peter zei, was oude koek." Maar: "Je zegt dat je het gevoel had dat ik Peter of het gesprek niet serieus nam." Wat had ik volgens jou moeten doen?" Doe iets met de feedback Laat de feedbackgever weten wat je met zijn commentaar doet. Als je besluit er niets mee te doen, zeg je het ook. Voorbeelden: "Ik heb gehoord wat je zei maar ik ben het niet met je eens." "Ik heb gehoord wat je zei en ik ben het met je eens. Volgende keer ga ik proberen actief te luisteren." 3 Tips voor Feedback Zorg voor een gezamenlijk belang Voor beide gesprekspartners (leerkracht en leerling) moet de feedback belang hebben. Als leerkracht wil je de ander bijvoorbeeld bewust maken van zijn uitstraling en geef je aanknopingspunten om bij te sturen of aan te scherpen. De leerling gebruikt de feedback om te leren over zichzelf, om te veranderen, om betere werkresultaten te bereiken of relaties op te bouwen. Creëer een sfeer van veiligheid Voor effectieve feedback is het nodig dat de informatie wordt uitgewisseld in een sfeer van veiligheid, respect en vertrouwen. Ontbreekt dat gevoel, dan zal de terugkoppeling alleen maar leiden tot verkeerde interpretaties, misverstanden en weerstand. Alleen als de ander zich veilig voelt, zal hij durven doorvragen en repliek durven geven. Beschrijf waargenomen gedrag Feedback gaat over gedrag dat je hebt waargenomen: gedrag dus dat objectief kan worden vastgelegd door een camera. Geen interpretaties, maar gedragingen die je met de zintuigen hebt waargenomen. Niet: "Jij was woedend." Maar: "Je zat aan de tafel. Je verhief je stem, je gezicht was rood aangelopen en je had zweetdruppeltjes op het voorhoofd. Je stond op en sloeg met de vuist op tafel." 16

21 Zorg dat de feedback actueel is Feedback werkt het beste als de tijd tussen het waargenomen gedrag en de feedback zo kort mogelijk is. Op deze manier kun je concrete voorbeelden noemen. De ander kan zich dan het gedrag herinneren. Geef ik-boodschappen Wie effectieve feedback geeft, moet weten dat ik-boodschappen beter werken dan jijboodschappen. Een jij-boodschap wijst naar de ander ("jij doet iets fout") en heeft als risico dat de ander ontkent of in de verdediging schiet. In beide gevallen leidt het de aandacht af van wat je wilt zeggen. Met een ik-boodschap houd je het bij jezelf. Als je jouw observatie beschrijft, kan de ander daar niets aan af doen. Wees specifiek en concreet Door specifiek te zijn, voorkom je misverstanden en weerstanden. Verzamel zoveel mogelijk informatie. Een handig hulpmiddel is vooraf antwoord te geven op deze vragen: Wie? (Wie doet iets? Wie waren erbij betrokken?) Wat? (Wat gebeurde er?) Waar? (Waar gebeurde het?) Wanneer? (Wanneer vond de gebeurtenis plaats? Hoe lang duurde het?) Hoe? (Hoe gebeurde het?) Geef advies Het beste is dat de leerling zélf met suggesties en ideeën komt om gedrag of houding te verbeteren. Soms is het gewenst dat de leerkracht een advies geeft. Voorbeeld "Ik zag dat je tijdens je presentatie uitsluitend op je papier keek. Dat geeft mi,j als toehoorder, het gevoel dat je het publiek niet belangrijk vindt. Als je zo nu en dan opkijkt en rondkijkt, maak je contact." Geef alleen feedback als gedrag te veranderen is Feedback heeft alleen zin als gedrag te veranderen is. Een stotteraar feedback geven op zijn verbale gedrag, heeft weinig zin als je weet dat hij vanaf zijn kindertijd stottert. Het wordt anders als je ziet dat het stotteren alleen optreedt in bepaalde situaties, dan zou de feedback zich kunnen richten op het managen van lastige situaties of omstandigheden. 6.3 Feedback oefening: als deze persoon een dier was Doel Leerlingen een andere, meer beeldende, manier van feedback geven, laten oefenen. Leerlingen tonen hoe ze intuïtieve en creatieve vaardigheden kunnen gebruiken bij het inschatten van anderen. Uitvoering De oefening wordt gebruikt als aanzet tot oefenen van feedback geven. De leerlingen gaan in een kring zitten. Eén van de leerlingen (rader) wordt naar buiten gestuurd. De anderen kiezen een andere persoon, het onderwerp, wiens identiteit door de rader moet geraden worden. De rader wordt naar binnen geroepen en moet de identiteit van het onderwerp raden door de groep voorwerp-associatievragen te stellen zoals: als deze persoon een dier was, wat voor dier zou hij zijn? (weer, boom, bloem, plant, fruit, dier, vogel, boek, muzieksoort, auto, schip, maaltijd, geur, kleur, huis, meubelstuk, vloerbedekking, tuin, ) 17

22 De klas krijgt de opdracht niet diep na te denken, maar direct te roepen als er een associatie bij hen opkomt. Als er veel ideeën zijn, moet de rader maar twee of drie associaties als aanwijzing te horen krijgen, voordat hij, zo nodig, een nieuwe voorwerpassociatie stelt. De associaties mogen niet verwijzen naar het uiterlijk van de te raden persoon, anders wordt de oefening te makkelijk voor de rader, en krijgt het onderwerp ook geen relevante feedback. De rader moet ook op zijn intuïtie afgaan en de naam van het onderwerp noemen op het moment dat hij een idee krijgt over wie het is. De rader moet zeggen waarom hij denkt dat die persoon het onderwerp is. Zelfs als het antwoord niet juist was, wordt er op deze manier feedback gegeven. Het raden moet doorgaan totdat het onderwerp geraden is. Deze ronde van de procedure wordt afgesloten door het onderwerp de kans te geven te vragen wat bepaalde associaties inhielden voor de feedbackgevers. Het onderwerp wordt vervolgens de rader, verlaat de kamer en een nieuw onderwerp wordt gekozen. Opmerkingen: de onderwerpen mogen de vragen van de rader ook beantwoorden. Het is altijd interessant om te horen wat voor ideeën naar voor komen uit de associatie van de onderwerpen zelf. De oefening wordt besloten met een korte plenaire discussie over de aard van de op deze manier verkregen feedback, de ontvankelijkheid van de leerlingen ervoor. 18

23 7 Samenwerkingsopdrachten met de nadruk op de verschillende rollen 7.1 De plastiek Opdracht voor de klas Iedereen gaat op een stuk vierkante plastiek staan. De opdracht is de plastiek op zo n manier omdraaien dat niemand de grond raakt. Iedereen moet tijdens de oefening altijd op de plastiek staan. Als iemand de grond raakt, wordt de oefening opnieuw gedaan. Oplossing: Een hoek van de plastiek omdraaien zodat er een strik ontstaat. Eén persoon gaat op het puntje van de strik staan en trekt de strik naar zich toe zodat die groter wordt. Zo ontstaat er plaats voor de volgende persoon. Moeilijkheidsgraad: De groep wordt zelf scheidsrechter. Ze bepalen zelf of ze opnieuw moeten beginnen en of ze geslaagd zijn in de opdracht. Materiaal: plastiek Als iedereen kort bij elkaar op de plastiek staat, moet er nog 1/3 plastiek over zijn. 7.2 Het spinnenweb Constructie maken Tussen twee bomen of palen die ongeveer 3 m uit elkaar staan, wordt er een spinnenweb gemaakt met sjortouw. De gaten van het web moeten groot genoeg zijn zodat er een volwassen persoon erdoor kan zonder de touwen te raken. Opdracht voor de klas Met de hele klas moeten jullie van de ene kant van het net naar de andere kant gaan. Jullie moeten door 5 verschillende gaten in het web geraken. Als iemand het touw of de palen (of de bomen) raakt - zowel iemand die helpt als iemand die door het net gaat - moet de hele klas vanaf nul opnieuw beginnen. Eens je aan de andere kant van het web geraakt bent, kan je, tijdens de opdracht niet meer terug. Wanneer de opdracht lukt (de gaten zijn niet te moeilijk en niet te gemakkelijk) is dit een prachtige opdracht omdat er een grote taakspanning hangt. Mocht de opdracht erg snel afgelopen zijn, kun je: een aantal gaten kleiner maken, iemand blinddoeken, twee personen aanduiden die tijdens de volledige opdracht hun knieën en ellebogen niet mogen plooien. Als begeleider grijp je enkel in wanneer de groep onveilige dingen plant of doet. De leerlingen van de klas zijn ook scheidsrechter. Ze moeten zelf de regels respecteren. 19

24 7.3 Het huisje Opdracht voor de klas De klas krijgt de opdracht om een huisje te vormen met een touw. Iedereen is geblinddoekt tijdens de opdracht. 1 Twee leerlingen krijgen die instructies van de opdrachtgever. 2 Die twee leerlingen lichten de groep in en samen bepalen ze hoeveel tijd ze nodig zullen hebben om de opdracht uit te voeren. 3 De opdracht wordt uitgevoerd. Enkele observatoren noteren hun bevindingen. 4 Nabespreking Materiaal touw en blinddoeken Voorwaarden: 1 Elke leerling is verantwoordelijk voor een onderdeel van het huis (hoek of kant van het huis). 2 De touwen dienen volledig gebruikt worden. 3 Blinddoeken verwijderen indien alle leerlingen akkoord zijn. 4 Startpositie van de klas bij het uitvoeren van de opdracht: in een cirkel, schouder tegen schouder met de touwen in het midden. 20

25 7.4 Vragenlijst observatoren 1 Wat vond je van de samenwerking? 2 Wat liep goed? 3 Wat liep moeilijk? 4 Vind je dat iedereen genoeg aan bod kwam? Waarom wel / niet? 5 Wie had de leiding in de groep? 6 Welke andere rollen heb je gezien? 7 Nemen de deelnemers dezelfde rol op in de klas? 7.5 Nabespreking Individueel invullen ter voorbereiding van het plenumgesprek 1 Wat vond je van de samenwerkingsopdracht? 2 Wat liep er goed, waar ben je tevreden over? 3 Wat liep er mis, waar ben je niet tevreden over? 4 Vind je dat jezelf genoeg aan bod bent gekomen? 5 Waarom wel/niet? 6 Wie had er bij het begin van de opdracht de leiding in de klas? 7 Wie had er tijdens en op het einde van de opdracht de leiding in de klas, 8 Waren de personen die nu de leiding hadden dezelfde personen als diegenen die in de klas de leiding hebben? Plenum Vragen 1 en 2 per leerling bespreken. Wat vond je van jezelf tijdens deze samenwerkingsopdracht? Antwoord toetsen bij de medeleerlingen: Wat het je X zien doen? Hoe kwam dat over? De ontvangen feedback en leerpunten voor de volgende opdracht noteert de leerling in zijn schema (zie pagina 5-9). Vraag voor de klas. Welke aandachtspunten nemen we mee voor de klas, Dit doen we al goed Hierin kunnen we nog verbeteren 21

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve

Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Themabundel Samen werken = samenwerken bij De Belvertshoeve Assistent medewerker Dit project is mede mogelijk gemaakt met een bijdrage uit het Europees Sociaal Fonds Voorwoord Deze themabundel is bedoeld

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

PREVENTIEPLAN PESTBELEID

PREVENTIEPLAN PESTBELEID PREVENTIEPLAN PESTBELEID Waar kinderen samen zijn wordt geplaagd, wordt wel eens gepest. Pesten komt helaas op iedere school voor. Het is een probleem dat zich niet gemakkelijk laat oplossen. Pesten speelt

Nadere informatie

10 dieren de Axenroos

10 dieren de Axenroos 10 dieren de Axenroos Met Sint-Jozefsschool Ieper zijn we dit jaar gestart met het aanbrengen van de Axenroos Dit is een bestaand concept dat duidelijk maakt hoe mensen zich tegenover elkaar gedragen,

Nadere informatie

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo

Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Reflecteren met kinderen; leren door vragen Yvonne Kleefkens en José van Loo Jonge kinderen denken graag na over de wereld. Dat uit zich al heel vroeg in bijvoorbeeld de vragen die ze stellen: waarom,

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren WE DOEN HET SAMEN Over samenwerking en feedback geven www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren Situering In een inloophuis werk je bijná altijd samen met twee of drie mensen. Vaak is

Nadere informatie

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1

IJSHOCKEY SPORTLEIDER 1 BELANG VAN COMMUNICATIE Alles wat u doet als teambegeleider/sportleider gebeurt via communicatie, zoals het motiveren van spelers, het luisteren naar spelers, het oplossen van de problemen in het team,

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur

Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Blok 3. Gesprekstechnieken, 2 uur Wat is communicatie LSD (luisteren, samenvatten en doorvragen) Open vragen stellen Waarderend gesprek Hoe geef je feedback (doorlopend proces) Oefenen d.m.v. rollenspellen

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Onderhandelen en afspraken maken

Onderhandelen en afspraken maken OPDRACHTFORMULIER Onderhandelen en afspraken maken Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten of je docent.

Nadere informatie

RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS

RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS RIJMENDE DIEREN VAN DE AXENROOS Leuke, leerzame en ludieke Buikspreekshow van Aarnoud Agricola www.goochelaar.biz AARNOUD AGRICOLA, buikspreker en goochelaar Keizerstraat 37 3512 EA Utrecht 06-39 48 93

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Reflectie en feedback

Reflectie en feedback Reflectie en feedback Doelen bijeenkomst Kennis uitbreiden over reflectie en feedback Vaardigheden oefenen met stimuleren van reflectie Hoe in te bedden in de organisatie (wie, wanneer, teamoverzicht,

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen!

Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Ken jezelf, dan leer je de ander beter kennen! Workshop NEVI Inkoopdag, 25 juni 2015 Joost van Eijk Remco Kramers Agenda Even voorstellen Wat is Het NIC? Wat zijn jullie verwachtingen? Jouw grondhouding

Nadere informatie

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS

ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS ENKELE HULPMIDDELEN EN TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN GESPREK VOOR GESPREKSVOERDERS Geef de voorbereidingsvragen aan je medewerkers enkele dagen voor het gesprek plaatsvindt Bereid jezelf goed voor door de

Nadere informatie

competenties en voorbeeldvragen

competenties en voorbeeldvragen competenties en voorbeeldvragen 1 Aanpassingsvermogen Blijft doelmatig handelen door zich aan te passen aan een veranderende omgeving of veranderende taken, andere vakgebieden of verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Uitdeler Basisspelvormen voor een touw

Uitdeler Basisspelvormen voor een touw Uitdeler Basisspelvormen voor een touw Naar de andere kant Span een touw op 1 meter hoogte of gebruik 2 mensen om het touw vast te houden. De groep staat aan een kant van het touw, hand in hand. Opdracht:

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel

POENS.NL. Onomatopeespel. Spelvarianten deel 1. Onomatopeespel - spelvarianten deel 1 - www.poens.nl - Jeroen Knevel POENS.NL Onomatopeespel Spelvarianten deel 1 1 Onomatopee Het auditief beeld als expressief coaching instrument Jezelf beter leren kennen, de ander beter leren kennen, beter zicht krijgen op het samenwerken,

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

TOPS & FLOPS. Feedback geven en ontvangen. Inhoud

TOPS & FLOPS. Feedback geven en ontvangen. Inhoud Feedback geven en ontvangen Inhoud Doelgroep Vakgebied Duur Materialen Doelen In deze les leren leerlingen feedback geven en ontvangen. Leerlingen denken na over de manier waarop je feedback formuleert

Nadere informatie

Reflectie gespreksvaardigheden. Gespreksvaardigheden dhr. H.J.J. Korte VD-A240-11 Liza Kester 12003107 Voeding en Diëtetiek 1C1 28 januari 2013

Reflectie gespreksvaardigheden. Gespreksvaardigheden dhr. H.J.J. Korte VD-A240-11 Liza Kester 12003107 Voeding en Diëtetiek 1C1 28 januari 2013 Reflectie gespreksvaardigheden Gespreksvaardigheden dhr. H.J.J. Korte VD-A240-11 Liza Kester 12003107 Voeding en Diëtetiek 1C1 28 januari 2013 Inleiding Tijdens periode twee van blok één zijn er vier lessen

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Coaching volgens het GROW-model

Coaching volgens het GROW-model Coaching volgens het GROW-model Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 1 Dalton is no method, no system, Dalton is an influence, a way of life 2 Coachingsmodel GROW G Goal

Nadere informatie

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten

Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl. Begeleiden van pabostudenten Opleiders in de school: Els Hagebeuk elshagebeuk@de-gouw.nl Sjef Langedijk sjeflangedijk@de-gouw.nl Begeleiden van pabostudenten Dit stuk geeft je handvatten bij de begeleiding van een pabostudent. Als

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Communicatie op de werkvloer

Communicatie op de werkvloer Communicatie op de werkvloer Voor een goede communicatie op de werkvloer is het noodzakelijk dat we letterlijk dezelfde taal spreken. Een goede kennis van het vakjargon is dan ook erg belangrijk. Net zo

Nadere informatie

Werkvorm 1: "Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet"

Werkvorm 1: Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet Werkvorm 1: "Je laatste Whatsapp, Sms, Ping of Tweet" Doel: Leerlingen komen in gesprek over hun persoonlijke leefwereld Vanaf A2/ F1 Vertel je gesprekspartner gedurende een /twee minuten over je laatste

Nadere informatie

Relatiespel SPEELWIJZE. www.crearepartners.com. SPEELWIJZE RELATIESPEL - Bladzijde 1 / 9

Relatiespel SPEELWIJZE. www.crearepartners.com. SPEELWIJZE RELATIESPEL - Bladzijde 1 / 9 SPEELWIJZE RELATIESPEL - Bladzijde 1 / 9 SPEELWIJZE Relatiespel De meesten van ons besteden een flink deel van hun tijd aan relaties met anderen. Het is dan ook van groot belang deze contacten zo prettig

Nadere informatie

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG

NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG NASLEEP VAN EEN RUZIE OF EEN BETREURENSWAARDIG INCIDENT Toelichting Deze brochure is een vertaling van de handleiding van Gottman (www.gottman.com) voor het verwerken van ruzies uit het verleden en betreurenswaardige

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

De Axenroos DE AXENROOS: SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING IN ONZE SCHOOL

De Axenroos DE AXENROOS: SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING IN ONZE SCHOOL De Axenroos DE AXENROOS: SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING IN ONZE SCHOOL "Ik leer jou leiden", zegt de leeuw. "Ik leer jou volgen", zegt de kameel. "Van mij leer je zorgen", zegt de bever. "Van mij leer

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG:

GESPREKKEN VOEREN NEDERLANDS AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: AAN HET EINDE VAN DEZE UITLEG: - Kun je een verzorgde brief schrijven. - Kun je op een juiste manier werkwoorden vervoegen. - Schrijf je op een juiste manier in meervoud. - Gebruik je hoofdletters op een

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment

Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment Studenten handleiding Competentie Ontwikkel Moment MBO en HBO studenten 3 de en 4 de jaars, HBO studenten verkorte opleiding en cursisten vervolgopleidingen Jeroen Bosch Ziekenhuis 1 Juni 2014, Jeroen

Nadere informatie

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode

Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Sollicitatiegesprekken volgens de STAR methode Tijdens sollicitatiegesprekken wil je zo snel en zo goed mogelijk een kandidaat voor een openstaande functie selecteren. De STAR vragenmethode is een gedegen

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School

Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Nieuwsbrief 3 De Vreedzame School Blok 3 Blok 3: We hebben oor voor elkaar Blok 3: Algemeen: In dit blok stimuleren we de kinderen om oor voor elkaar te hebben. De lessen gaan over communicatie, over praten

Nadere informatie

Sociale vaardigheden axenroos

Sociale vaardigheden axenroos Sociale vaardigheden axenroos Wanneer kinderen spelen, leren,, omgaan met andere kinderen, volwassenen, hun omgeving verwerven ze op spontane wijze heel veel sociale vaardigheden. Net zoals bij een moedertaal.

Nadere informatie

Workshop communicatie

Workshop communicatie Workshop communicatie Feedback is collegiale ondersteuning of toch niet? Wat wil de beroepsvereniging betekenen voor Verzorgenden en Verpleegkundigen? Wij willen onze beroepsgroepen in staat stellen hun

Nadere informatie

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep

- Leerlijn Leren leren - CED groep. Leerlijn Leren leren CED groep Leerlijn Leren leren CED groep 1 1. Taakaanpak Leerlijn leren leren CED groep Groep 1 a. Luistert en kijkt naar de uitleg van een opdracht in een één op één situatie b. Wijst aan waar hij moet beginnen

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

Doel en resultaat WPOplus training

Doel en resultaat WPOplus training Doel en resultaat WPOplus training Effect: Werknemers vergroten zichtbaar de vaardigheden goed werknemerschap en daardoor kunnen ze doorstromen in hun loopbaan Resultaat: Deelnemers in staat stellen WPO

Nadere informatie

In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk)

In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) In onze flat (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) Racistische houdingen leiden niet alleen tot gewelddadige aanvallen op vreemdelingen of vluchtelingen maar ook tot discriminatie op gebied van huisvesting,

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht

Thema 7 Activiteit 5. medelln. en leerkracht De leerlingen ontwerpen hun vlag op een los blad. 3 de leerjaar : Overzicht lesverloop 50 1 De leerlingen ontwerpen een persoonlijke piratenvlag. Ze stellen hun vlag voor aan hun medeleerlingen in een

Nadere informatie

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen Vogel ABC Inhoud Voor de leerling... 2 Inleiding... 2 Aanpak... 2 Opdracht... 3 Evaluatie-formulier (groep 3-4)... 4 Voor de leraar... 5 Instructie en feedback... 5 Verbinding met hele groep... 5 Beoordeling...

Nadere informatie

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W

Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W Zelfreflectie meetinstrument Ondernemende houding studenten Z&W 1 Naam student: Studentnummer: Datum: Naam leercoach: Inleiding Voor jou ligt het meetinstrument ondernemende houding. Met dit meetinstrument

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Hiervoor zet ik me in! in klas

Hiervoor zet ik me in! in klas Hiervoor zet ik me in! in klas Ik ben voorzichtig met de spullen van een ander. Ik kom altijd op tijd op school. In de klas praat ik zachtjes met andere leerlingen. Ik behandel anderen zoals ik zelf behandeld

Nadere informatie

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME Algemene opzet van de les Doelen: - Kinderen kunnen gedachten, gevoelens en houdingen bij thema s uit de film Gods Lam uitdrukken in dramavorm. - Kinderen

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

Workshops. Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik. Ontworpen door: SJOKA

Workshops. Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik. Ontworpen door: SJOKA Workshops Wie ben ik, wat voel ik, wat kan ik Ontworpen door: SJOKA Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Verkorte weergave workshop 1, 2 en 3... 3 Workshop 1 Wie ben ik... 4 Workshop 2 Wat voel ik... 10 Workshop

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Samen in gesprek over plezier in het werk

Samen in gesprek over plezier in het werk Samen in gesprek over plezier in het werk Gesprekshandleiding Samen in gesprek over plezier in het werk Inleiding Werkdruk is een ervaring. Twee mensen in dezelfde situatie, in dezelfde organisatie kunnen

Nadere informatie

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken?

Vragen Hoe kan je veiligheid inbouwen zodat je alle leerlingen kan betrekken? Vraag Hoe kan je de ideeënbus actief en betekenisvol maken? Methodiek Kringgesprek Beter samen leven en meer leren in de klas. Een participatieve sfeer in de klas of op de school kan men op verschillende manieren bewerkstelligen. Werken met kringgesprekken is hierbij

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie