Vormen van samenwerking tussen scholen en partners

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vormen van samenwerking tussen scholen en partners"

Transcriptie

1 SCHOOL EN OMGEVING VO De kracht van samenwerking Vormen van samenwerking tussen scholen en partners drs. Boudewijn Hogeboom Jump Koch Susan Potiek Sander van Veldhuizen

2 drs. Boudewijn Hogeboom, Jump Koch, Susan Potiek, Sander van Veldhuizen De kracht van samenwerking Vormen van samenwerking tussen scholen en partners

3 Colofon CPS Onderwijsontwikkeling en advies, december 2012 Ten behoeve van de leesbaarheid is in deze publicatie in veel gevallen bij de verwijzing naar personen gekozen voor het gebruik van hij. Het spreekt vanzelf dat hier ook zij gelezen kan worden. Auteurs: Eindredactie: Vormgeving: drs. Boudewijn Hogeboom, Jump Koch, Susan Potiek, Sander van Veldhuizen. (allen CPS) Elise Schouten, Lettele Digitale Klerken, Utrecht Met dank aan Bert Slotboom (CPS) en alle meewerkende scholen CPS Onderwijsontwikkeling en advies Postbus BN Amersfoort Tel: [033] Deze uitgave is tot stand gekomen in het Research & Development project Binnen- en buitenschools leren verbinden, Sturen op afstemming dat door CPS is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van OCW. Deze publicatie is ontwikkeld door CPS Onderwijsontwikkeling en advies voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. CPS vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Het is toegestaan om, in het kader van een educatieve doelstelling, niet bewerkte en niet te bewerken (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, zodanig dat de intentie en aard van het werk niet worden aangetast. Het is toegestaan om het werk in het kader van educatieve doelstellingen te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm, zoals elektronisch, mechanisch of door fotokopieën. Bronvermelding is in alle gevallen vereist en dient als volgt plaats te vinden: Bron: [auteur(s), titel publicatie, jaar van uitgave, Amersfoort: CPS.], in opdracht van het ministerie van OCW. 2

4 Inhoudsopgave Inleiding Samenwerking in het onderwijs Samenwerkingsvormen Een gemeenschappelijk doel Vier grondvormen van samenwerking Samenvatting Staalkaart Transactionele samenwerking Voorbeeld 1: duurzaam natuuronderhoud Voorbeeld 2: leren binnen en buiten de school Functionele samenwerking Voorbeeld 1: de Mas stagemakelaar Voorbeeld 2: huiswerkinstituut in de school Verkennende samenwerking Voorbeeld 1: het kennisplatform Voorbeeld 2: de Pompoen-en-pastinaak-klas Ondernemende samenwerking Voorbeeld 1: de voetbalklas Voorbeeld 2: lesprogramma tegen schooluitval Terugblik Constateringen Voorwaarden Bijlage1: Onderzoeksmethode Bijlage2: Voorbeeld van een convenant Literatuur

5 Inleiding Scholen voor voortgezet onderwijs werken samen met verschillende partners buiten het onderwijs. Welke samenwerkingsvormen gebruiken zij, wat zijn hun motieven hiervoor en welke resultaten verwachten zij van de samenwerking? Deze vraag leefde bij de onderwijsraden en het ministerie van OCW. Het ministerie gaf CPS de volgende opdracht: Breng de mogelijke samenwerkingsvormen tussen scholen en externe partners in kaart en ga na welke resultaten hierbij worden verwacht of zijn behaald. Deze publicatie geeft daar een antwoord op. We onderscheiden vier grondvormen van samenwerking met elk een eigen karakter. Elke grondvorm wordt geïllustreerd met twee casussen uit zowel het algemeen vormend onderwijs als beroepsonderwijs en groen onderwijs. Deze uitgave is bestemd voor schoolleiders, docenten, stagecoördinatoren in het voortgezet onderwijs en partners uit het bedrijfsleven en bij de overheid. In hoofdstuk 1 beschrijven we de zoektocht naar het thema samenwerking. Hoofdstuk 2 schetst het kader van waaruit we naar samenwerking kijken. Dit kader bestaat uit vier grondvormen. In hoofdstuk 3 worden de vier grondvormen geïllustreerd met ieder twee casussen. Voor iedere grondvorm geven we tips en aandachtspunten. Hoofdstuk 4 bevat afrondende opmerkingen en een terugblik. In de bijlagen vindt u de onderzoeksopzet (bijlage 1) en een beschrijving van een samenwerking waarbij wordt gewerkt met een convenant (bijlage 2). CPS heeft in eerdere R&D-trajecten aandacht besteed aan buitenschools leren. De resultaten daarvan zijn gepubliceerd: 1. School en Daarbuiten (Van 12 tot 18, juni 2012) 2. Binnen en Buiten de Kom (CPS 2011) 3. (CPS, 2010) 4. Leren doe je buiten de school (Van 12 tot 18, december 2007) 5. Ongekend Talent, leerprestaties buiten school onder de loep (CPS, 2006) Medio 2013 wordt de eindpublicatie verwacht van het R&D-traject Binnen- en Buitenschools Leren Verbinden. 4

6 Hoofdstuk 1 Samenwerking in het onderwijs Welke samenwerkingsvormen gebruiken scholen, wat zijn hun motieven hiervoor en welke resultaten verwachten zij van de samenwerking? De vraag lijkt eenvoudig, maar de praktijk blijkt weerbarstig te zijn. Met name het in kaart brengen van de intensiteit van de samenwerking was niet eenvoudig. Ook was het lastig om het samenwerkingsproces en de inhoud van de samenwerking goed te onderscheiden. De samenwerkingsmotieven van scholen blijken helder te zijn: met de andere partij kan ik iets dat ik als school zelf niet kan. De verwachte resultaten zijn al net zo duidelijk: nu kan ik een probleem oplossen of een ideaal realiseren, dat ik daarvoor niet kon. De keuze van samenwerkingspartners en de intensiteit van de samenwerking lijken vooral samen te hangen met het op te lossen probleem of het te realiseren ideaal. Hoe groter het gezamenlijke doel, hoe intensiever de samenwerking. Maar die gradaties in intensiteit in kaart brengen was ingewikkelder dan we dachten. Onderscheid maken in minder en meer intensieve samenwerking roept de behoefte op aan een criterium: welk criterium is er voor de intensiviteit van de samenwerking? De duur in jaren van de samenwerking? Het aantal uren per week? Het aantal betrokken docenten? Het aantal betrokken leerlingen? Literatuur over samenwerking in het onderwijs en gesprekken met scholen hielpen ons niet verder. Verder bleek het lastig te zijn om onderscheid te maken tussen het samenwerkingsproces en de inhoud, het product van de samenwerking. Er is vrij veel geschreven over goede en mooie samenwerkingsprojecten, maar dat zijn vooral beschrijvingen van de inhoud van projecten. De samenwerking zelf wordt nauwelijks beschreven, laat staan geproblematiseerd. In de gesprekken die we voerden met scholen lijkt het samenwerkingproces vooral een kwestie te zijn van goede persoonlijke relaties; als men elkaar kent en waardeert, is er goed samen te werken. Dat leek ons een wel heel magere conclusie. Uiteindelijk kwamen we uit bij de indeling van Kaats e.a. (2005) waar we in het volgende hoofdstuk dieper op ingaan. Het levert een kader op waarmee gradaties in samenwerkingsintensiteit in kaart kunnen worden gebracht. Het kader kan helpen om de eigen doelen scherper te stellen, wederzijdse verwachtingen te verhelderen en te analyseren wat er in de samenwerking goed gaat of beter kan. Een mooie set van instrumenten zou daarbij kunnen helpen. 5

7 Samenwerken betekent ook: over je grenzen heen kijken. Daarom hebben we binnen het voortgezet onderwijs breed gekeken, zowel in het algemeen vormend onderwijs als in het beroepsonderwijs. In het groene onderwijs vonden we een paar mooie voorbeelden van samenwerking tussen scholen en (agrarische) bedrijven en van gezamenlijke innovaties.in ieder geval is één ding heel duidelijk geworden: samenwerken staat voorlopig hoog op de agenda. 6

8 Hoofdstuk 2 Samenwerkingsvormen Op welke manieren werken scholen samen met andere organisaties? Over de inhoud van de samenwerking is al vrij veel gepubliceerd, maar over de manier waarop de samenwerking gestalte krijgt is nog niet zoveel bekend. We presenteren vier grondvormen van samenwerking. Scholen zijn geen eilanden in de samenleving. Ze werken samen met andere organisaties. Met stage-aanbieders om hun leerlingen een goede stageplek te kunnen geven, met andere scholen in de regio om het aanbod goed af te kunnen stemmen op de arbeidsmarktvraag, met vervolgscholen om ervoor te zorgen dat leerlingen niet tussen wal en schip terechtkomen of met welzijnsorganisaties, bijvoorbeeld in het kader van brede scholen. De gedachte achter al deze samenwerkingen is dat je als school niet alles alleen kunt en dat dat ook niet hoeft. 2.1 Een gemeenschappelijk doel Dat roept de vraag op hoe je die samenwerking goed kunt vormgeven. Hoe zorg je ervoor dat de som meer is dan de delen? Hoe doe je dat eigenlijk? Ondanks een lange traditie van samenwerking in het onderwijs, is er feitelijk weinig bekend over de wijze waarop de samenwerking vorm krijgt. In de publicatie Dit werkt samen (Haak, 2005) zijn tal van samenwerkingsprojecten beschreven. Centraal hierbij staat de inhoudelijk doelstelling van de samenwerking, bijvoorbeeld om schoolverzuim tegen te gaan, om de veiligheid te vergroten of om een beter aanbod te realiseren op het gebied van kunst en cultuur. In het R&D-onderzoek van CPS naar de afstemming tussen binnen- en buitenschools leren gaat het om de samenwerking tussen scholen en andere organisaties met het doel de lesinhoudelijke afstemming te verbeteren (Hogeboom, 2011). Maar de samenwerking zelf, hoe je die kunt vormgeven, daarover is nog weinig bekend. Dat was de aanleiding voor dit onderzoek. Bij samenwerken is het uitgangspunt dat de samenwerkingspartners aan een gemeenschappelijk doel werken. De school en een of meer andere organisaties hebben een gemeenschappelijk doel, waaraan ze ieder een eigen bijdrage leveren. Dit is iets anders dan inkoop of uitbesteden. 7

9 Bij inkoop maakt de school, al dan niet tegen betaling, gebruik van de diensten van een aanbieder, zoals een welzijnsorganisatie, een sportclub of bibliotheek. De school vindt dit aanbod interessant en wil er gebruik van maken. Zij tekent in op het aanbod of zorgt ervoor dat individuele docenten of leerlingen op de hoogte zijn van het aanbod, zodat zij hiervan gebruik kunnen maken. De school maakt gebruik van het aanbod, omdat het aansluit bij de visie of de doelen van de school. Op het moment dat het aanbod verandert, niet meer interessant is, stopt de school met het afnemen van deze diensten of kiest zij een andere aanbieder. Denk hierbij aan de inkoop/verhuur van leer- en hulpmiddelen. Bij uitbesteden laat de school werk dat niet tot haar kerntaak behoort over aan een organisatie die daarin is gespecialiseerd. Indertijd verzorgden scholen zelf de catering, een enkele ook de schoonmaak en het onderhoud. Veel scholen besteden dit nu uit aan een cateraar, een schoonmaak- of onderhoudsbedrijf. Scholen voor beroepsonderwijs nemen dit soort taken vaak op als onderdeel van het lesprogramma. Samenwerken is meer dan inkopen of uitbesteden, omdat de school en de andere organisatie(s) een gemeenschappelijk doel hebben. Ze geven een stukje van de eigen autonomie op om een gezamenlijk doel te bereiken. De school zegt niet, Ik doe dit niet, doe jij dit, maar ze zegt Laten we samen kijken hoe we dit gaan doen. 2.2 Vier grondvormen van samenwerking Kaats e.a. (2005) onderscheiden vier grondvormen van samenwerking: transactioneel samenwerken, functioneel samenwerken, verkennend samenwerken en ondernemend samenwerken. Deze vormen van samenwerken zijn gebaseerd op twee assen. De ene as gaat over verbeteren of vernieuwen, de andere over uitwisselen of delen. Zo ontstaan er vier grondvormen (zie figuur 1). Twee vormen functioneel samenwerken en transactioneel samenwerken - zijn gericht op het verbeteren (van het bestaande). De andere twee vormen - verkennend samenwerken en ondernemend samenwerken - zijn gericht op vernieuwen, op het realiseren van iets dat er daarvoor nog niet was. De andere as laat zien dat de samenwerkingspartners bij transactioneel samenwerken en verkennend samenwerken kennis, informatie en middelen (waaronder medewerkers) uitwisselen, en dat zij bij de andere twee grondvormen (functioneel samenwerken en ondernemend samenwerken) kennis, informatie en middelen samen delen. De vier grondvormen hebben ieder eigen besluitvormingsprocedures, sleutelfiguren en sturing. 8

10 Functioneel samenwerken Verzekeraar besteedt back-officeactiviteiten uit Delen Ondernemend samenwerken Chemisch bedrijf en farmaceut ontwikkelen nieuw medicijn Exclusief Wederzijds afhankelijk Assimilatie Consensus Unieke partners Primair belang Verbeteren Vernieuwen Facilitair manager verhoogt inkoop efficiency Transactioneel samenwerken Uitwisselen Publieke partijen commiteren zich aan kadastrale standaard Verkennend samenwerken Passende partners Inwisselbaar Onafhankelijkheid Coëxistentie Consent Randvoorwaardelijk Opdrachtgever - opdrachtnemer Morgen Eerste orde oplossing Resultaatbeschrijving Beter Stabiliteit en continuïteit Stap voor stap Gelijkwaardig Toekomst Tweede orde oplossingen Ambitie en doelstellingen Anders Creativiteit Innovatie Figuur 1: Grondvormen van samenwerken (uit: Kaats, 2005) Transactioneel samenwerken Bij transactioneel samenwerken gaat het om het verbeteren van de samenwerking in de keten. Op school krijgen leerlingen les in lokalen, op de stageplaats leren de leerlingen op de werkplek. Op school leert de leerling de lesstof, op de stageplaats leert hij zichzelf beter kennen of zijn gedrag beter aansturen. De essentie is dat organisaties, professionals, die ieder hun eigen kerntaken en competenties hebben, samenwerken door informatie, programma s en hun handelen op elkaar af te stemmen zodat dit de leerling ten goede komt. Ieder blijft bij de eigen kerntaken, maar om de dienstverlening aan de leerling te verbeteren stemmen zij de taken en werkwijzen op elkaar af. 9

11 Iedere partij beslist zelf in hoeverre zij meedoet aan de samenwerking. De deelnemers spreken met elkaar de spelregels af. Er wordt gestuurd op de gezamenlijk afgesproken regels en procedures, maar de afzonderlijke organisaties blijven verantwoordelijk. De casemanager, de stagedocent, begeleider, coördinator of leerlingbegeleider speelt de sleutelrol. Binnen het kader realiseert hij de gemaakte afspraken. Er zijn weinig formele afspraken (er is bijvoorbeeld wel een stagecontract); de samenwerking berust vooral op goede persoonlijke contacten en voltrekt zich op basis van overtuigen. Functioneel samenwerken Als organisaties functioneel samenwerken wordt er een volgende stap gezet. Organisaties gaan nauwer samenwerken en delen een deel van de bedrijfsvoering. De samenwerkende organisaties kiezen een specifieke organisatie aan wie zij samen een gemeenschappelijke dienst aanbieden. Ieder houdt de eigen taken en verantwoordelijkheden, maar er is intensief overleg over de wijze waarop de ander de afgesproken taken uitvoert. De school en de partner delen aspecten van de bedrijfsvoering. Het doel is dat de betreffende activiteit kwalitatief wordt verbeterd. De partners spreken af wat de andere partij gaat doen, onder welke condities en tegen welke kosten. Er wordt gestuurd op basis van het nakomen van deze afspraken. De directie, het management speelt bij deze samenwerkingsvorm de sleutelrol. Zij zorgt ervoor dat de condities op orde zijn, zodat de gezamenlijke dienstverlening goed verloopt. Ook zorgt de directie voor de afstemming binnen de eigen organisatie. De samenwerking is geformaliseerd. Verkennend samenwerken Bij verkennend samenwerken gaat het erom dat de samenwerkende organisaties nieuwe oplossingen vinden voor gezamenlijk ervaren problemen. De oplossing is er nog niet; de partijen werken samen om oplossingen te vinden. Er is sprake van gelijkwaardigheid, dus er is geen opdrachtgever en geen opdrachtnemer. Partijen zijn ook niet exclusief aan elkaar verbonden, zij kunnen aansluiten en weer afhaken. De samenwerking is vooral gericht op een gezamenlijke verkenning van het probleem en het samen bedenken van oplossingen voor dat probleem. Een kennisnetwerk is een goed voorbeeld van verkennend samenwerken. Denk ook aan scholen die overleggen met bedrijven in de regio over de vraag hoe ze goed kunnen inspelen op arbeidsmarktvraagstukken. De samenwerking leidt tot oplossingen die ieder voor zich kan uitvoeren of die gezamenlijk kunnen worden opgepakt. De organisaties committeren elkaar aan het gemeenschappelijk ervaren probleem of doel en stimuleren en motiveren elkaar om bij te blijven dragen aan de oplossing ervan. Inzet is om het halen en brengen in evenwicht te houden. Er wordt dan ook vooral gestuurd op wederzijds commitment. Hierbij speelt de professional, de inhoudelijk deskundige de sleutelrol. Hij brengt de inhoudelijke kennis de eigen 10

12 organisatie binnen. Deze vorm van samenwerking is vaak vrij losjes; organisaties kunnen in- en uitstappen. Ondernemend samenwerken Bij deze basisvorm gaat het erom dat de school een aanbod realiseert dat zij zelf niet kan bewerkstelligen. De school werkt nauw samen met een of meer exclusieve partners om iets nieuws neer te zetten, bijvoorbeeld een nieuw lesprogramma waarbij de inbreng van beide partijen nodig is. De partijen spreken af wat ze samen gaan doen en wat ieders bijdrage daaraan is. Zij zijn verantwoordelijk voor het aandeel dat zij vanuit de eigen organisatie leveren en zij sturen samen op het gezamenlijke doel. De ondernemende leidinggevende in de organisatie speelt de sleutelrol, gesteund door het management. De samenwerking kent, naast inhoudelijke, ook formele kanten. 2.3 Samenvatting Samenwerken is meer dan inkopen of uitbesteden. De samenwerkingsrelatie gaat verder dan een standaard klant-aanbieder-relatie, waarbij de school een dienst/ product inkoopt van een aanbiedende partij. Kaats e.a. (2005) onderscheidt vier grondvormen van samenwerking die oplopen in intensiteit: Transactioneel samenwerken: ieder stemt de eigen processen beter op elkaar af. Functioneel samenwerken: de organisatie werkt samen met een partij die een onderdeel beter kan doen dan zijzelf. De organisaties blijven (deels) verantwoordelijk. Verkennend samenwerken: de organisaties genereren samen nieuwe kennis en oplossingsmogelijkheden. Ondernemend samenwerken: de organisaties realiseren samen een nieuw product of programma. In de praktijk komen er tussenvormen voor. Scholen kunnen aan de hand van deze grondvormen hun eigen samenwerkingsrelaties typeren en nagaan of de samenwerking verbeterd kan worden of dat zij beter kunnen overgaan naar een andere samenwerkingsvorm. 11

13 Hoofdstuk 3 Staalkaart Hoe zien de vier samenwerkingsvormen eruit in de praktijk? Dit hoofdstuk beschrijft van elke grondvorm twee praktijkvoorbeelden. Bij elk voorbeeld worden de aanleiding, het hoe en wat en het resultaat van de samenwerking beschreven. We sluiten elk voorbeeld af met tips en aandachtspunten. 3.1 Transactionele samenwerking Scholen kiezen voor transactioneel samenwerken als zij samen met andere organisaties delen van het onderwijsproces willen verbeteren. Het doel is dat de leerling ervaart dat de lessen binnen en buiten de school goed verlopen, dat hij niet van het kastje naar de muur wordt gestuurd. De school en de samenwerkingspartner stemmen hun programma en faciliteiten zo af, dat dit de leerling ten goede komt. De kern van transactioneel samenwerken: Er is sprake van een vorm van opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. Het is helder welke resultaten de samenwerking moet opleveren. De samenwerking moet passend zijn. De samenwerkende partners blijven op eigen benen staan. De kracht van transactionele samenwerking is: spreek af wie wat doet. We beschrijven twee voorbeelden van transactioneel samenwerken: Het vmbo-groen van het Pius X-College in Bladel werkt samen met het Brabants Landschap en het Waterschap om de leerlingen levensecht te laten leren. De Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad in Rotterdam werkt samen met veel organisaties onder andere om de ideële, affectieve en sociale doelen van de school te realiseren. 12

14 3.1.1 Voorbeeld 1: duurzaam natuuronderhoud School: vmbo-groen van het Pius X-College in Bladel Partner: Natuurpark Groote Beerze (Brabants Landschap en Waterschap) Contactpersoon: Heleen Koggel-Lokin Aanleiding Het Pius X-College in Bladel zocht een manier om leerlingen van de afdeling vmbogroen praktijkervaring op te laten doen. De school heeft levensecht leren hoog in het vaandel staan en zocht naar mogelijkheden om de leerlingen te laten leren aan de hand van levensechte opdrachten. Hoe en wat In samenwerking met het Brabants Landschap en het Waterschap De Dommel doen leerlingen kennis en praktische ervaringen op over duurzaam onderhoud, ruimtelijke ordening, ecosystemen, het landschap en de cultuurhistorie in hun directe leefomgeving. De activiteiten vinden plaats in natuurpark Groote Beerze, een 20 hectare groot bosgebied tussen Bladel en Hapert. Het natuurpark ligt op loopafstand van de school. Docent Groen, mevrouw Koggel, zocht uit welke instanties in dit gebied actief zijn en nam contact op. Vraag was of de school en deze organisaties iets voor elkaar zouden kunnen betekenen. Dit heeft geresulteerd in een samenwerking waarbij leerlingen van Pius X een deel van het onderhoud van het natuurpark voor hun rekening nemen. Deze samenwerking is niet vrijblijvend en is daarom vastgelegd in een convenant. Doelstelling van de samenwerking is authentiek en levensecht onderwijs verder gestalte te geven. Mede dankzij een financiële impuls uit een KIGO project 1 is dit gerealiseerd. Na een succesvol eerste jaar participeert nu (2012) ook de Gemeente Bladel in deze unieke en leerzame samenwerking. Zij heeft een kleine materiaalbijdrage geleverd, waarmee de leerlingen bijenkasten hebben gemaakt en in het gebied hebben geplaatst. Leerlingen van het 3e en 4e leerjaar van vmbo-groen voeren onderhoudswerkzaamheden uit in het natuurpark. Dit doen ze tijdens de praktijklessen, ingeroosterde dubbele blokuren. Met de opvallende Pius X-bedrijfskleding zijn de leerlingen duidelijk zichtbaar. Doordat het natuurgebied op loopafstand van de school ligt, 1 KIGO Regeling Kennisverspreiding en Innovatie Groen Onderwijs 13

15 spelen reistijd en afstand geen rol. Vanaf 2012 voeren ook leerlingen van de afdeling hout en bouw onderhoudswerkzaamheden uit in het park. De school zorgt voor de benodigde gereedschappen en de begeleiding; bij specialistisch werk geven medewerkers van het Waterschap of het Brabants Landschap gerichte instructie en extra begeleiding. Ten behoeve van de competentieontwikkeling van leerlingen, heeft de school samen met Natuurbeheer en Waterschap specifieke lessen ontwikkeld. In een convenant hebben de partijen de samenwerkingsvorm vastgelegd en beschreven welke werkzaamheden de leerlingen in het natuurgebied uitvoeren. Het wat is hierin duidelijk beschreven. Over het wanneer zijn bewust géén afspraken gemaakt, omdat de school hierin alle vrijheid wil houden. Eindtermen, pta s, sportdagen, slechte weersomstandigheden en examens noemt Koggel als factoren die ertoe kunnen leiden dat de school verplichtingen niet kan nakomen. Regelmatig stelt Koggel de natuurpartijen telefonisch op de hoogte van de gedane arbeid. Overleg tussen de partijen vindt, naast een enkele fysieke bijeenkomst, plaats per telefoon of per mail. Door de gerichte samenwerking zijn de kosten minimaal en is er sprake van een win-winsituatie: voor de opdrachtgevers worden kosteloos arbeidsintensieve werkzaamheden uitgevoerd en de school heeft de gelegenheid om haar leerlingen levensecht te laten leren. Resultaat De samenwerking levert de volgende resultaten op: Authentiek en levensecht onderwijs, waarbij kennisdeling is gewaarborgd. Directie en collega s zijn op de hoogte en reageren enthousiast. De leerlingen leggen contacten met burgers/recreanten. De leerlingen dragen daadwerkelijk bij aan de ontwikkeling van duurzaam natuurbeheer en natuuronderhoud. De afdeling vmbo-groen van het Pius X-College werkt vraaggericht en dienstverlenend. In samenwerking met de deelnemende partijen zijn specifieke competentiegerichte lesopdrachten ontwikkeld, die worden aangeboden in wikiwijs-arrangementen binnen de elektronische leeromgeving van de school. De samenwerkende partijen ervaren de samenwerking en kennisdeling als vernieuwend, energiegevend en verdiepend. De leerlingen vinden het uitdagend, inspirerend en motiverend om vaardigheden te leren in een natuurlijke omgeving met begeleiding van medewerkers van natuurbeheer. Deze manier van leren is levensecht, contextrijk en zeer geschikt om competenties te ontwikkelen, te beoordelen en erop te reflecteren. 14

16 Tips en aandachtspunten Leg in een convenant de samenwerkingsvorm en de werkzaamheden vast. Beschrijf het wat en bewust niet het wanneer (met het oog op roosterproblemen en dergelijke). Onderhoud contact over de gedane arbeid. Zet tijd efficiënt in. Overleg, naast een enkele fysieke bijeenkomst, vooral per telefoon of mail. Voer de werkzaamheden uit tijdens reguliere lessen/dubbele blokuren volgens het schoolrooster. Kies een locatie dichtbij de school, zodat de reistijd minimaal is. Neem bij grote groepen een lesassistent of ouder mee. Vraag bij specialistisch werk begeleiding van de samenwerkingspartner. Minimaliseer de kosten, creëer een win-winsituatie. Werk steeds aan draagvlak en een groter netwerk binnen en buiten de school Voorbeeld 2: leren binnen en buiten de school School: Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad te Rotterdam Partners: onder meer Van Ganzewinkelgroep, Sparta Contactpersoon: Klaas Mars Aanleiding Op de Gereformeerde Scholengemeenschap Randstad is de maatschappelijke stage een integraal onderdeel van het onderwijsprogramma. De stages staan in het kader van drie thema s, waaronder duurzaamheid. De binnen- en buitenschoolse onderdelen van de maarschappelijke stage zijn goed op elkaar afgestemd. De school zoekt voor de stages niet-vrijblijvende samenwerking met organisaties die vanuit eenzelfde visie werken, zoals de Van Ganzewinkelgroep (afvalverwerkingsbedrijf), voetbalclub Sparta en enkele zorgcentra. Net zoals de school, hechten deze organisaties waarde aan duurzaamheid. Zij betrekken hier graag jongeren bij, omdat zij jongeren willen interesseren voor hun vakgebied (arbeidsmarktperspectief), maar ook omdat zij het belangrijk vinden dat jongeren kennis hebben van de thema s waaraan zij werken (maatschappelijk perspectief). Hoe en wat Op basis van haar visie ontwerpt de school het curriculum en stelt zij de doelen vast. De school legt contacten met instellingen die aansluiten bij deze doelen en maakt met deze instellingen afspraken over wat leerlingen in het kader van de 15

17 maatschappelijke stage gaan doen. Enkele voorbeelden: het energiegebruik van het Spartastadion analyseren en een advies opstellen om tot energiebesparing te komen, zwerf- en afvalstromen analyseren of een spelprogramma voor gehandicapte jongvolwassenen ontwikkelen en uitvoeren. De stagecoördinator legt het contact met de instellingen en stemt de verwachtingen af. Als de samenwerking eenmaal loopt, onderhoudt een secretaresse het contact over de uitvoering. De school geeft de leerlingen een overzicht van de stageplaatsen en maakt duidelijk wat de wederzijdse verwachtingen zijn. Leerlingen kunnen daarop intekenen. Hoe de stage precies wordt ingevuld bepalen de leerlingen zelf in nauw overleg met de stagecoördinator en de instelling. De leerlingen kunnen opdrachten kiezen die passen bij hun niveau en hun vaardigheden. De opdrachten variëren van uitvoerend tot leidinggevend (binnen de stagegroep) of meer analyserend en adviserend. De leerlingen bereiden de stage meestal voor op school.vakdocenten reiken hen daarbij de noodzakelijke inhoudelijke kennis aan en besteden aandacht aan de vereiste vaardigheden. Resultaat De nauwe samenwerking tussen de school en de stageplaatsen levert boeiende en bijzondere presentaties en producten op, waar alle betrokken partijen (de stagebieder, de school en de leerlingen) zeer tevreden over zijn. De leerlingen maken in het kader van hun stage een concreet product voor de stagebieder: een analyse, een presentatie met aanbevelingen, een ontwerp voor een tuin of speelplaats, een lessenserie of de opzet van een activiteitenmiddag, die zij zo mogelijk ook uitvoeren. Daarnaast maken de leerlingen een reflectieverslag voor de school. Door de zorgvuldige voorbereiding weten leerlingen goed wat mogelijk is en wat er van hen wordt verwacht. Dat ze trots zijn op wat ze hebben bereikt blijkt uit de afsluitende presentaties. Tips en aandachtspunten Bouw de samenwerking rustig op vanuit de visie van de school. Selecteer ook de samenwerkingspartners vanuit deze visie. Beschouw het leren buiten de school niet als iets extra s, maar als integraal onderdeel van het onderwijs. Neem het op in het rooster. Wees heel helder over wat de school verwacht van de stagebedrijven en wat de school te bieden heeft. Besteed voldoende tijd aan de afstemming van doelen en wederzijdse verwachtingen. Houdt de lijnen kort gedurende de uitvoering, zodat onduidelijkheden direct worden opgelost. 16

18 Zorg voor voldoende draagvlak binnen de school, binnen de directie en bij docenten op sleutelposities. Zorg voor heldere afspraken met de stagebedrijven, zowel op besluitvormend niveau als op uitvoerend niveau, en bewaak deze. Durf de samenwerking te beëindigen als het niet tot het gewenste resultaat leidt. Duurzame samenwerking levert het meeste op, dit vraagt een tijdsinvestering van zowel de school als van de deelnemende bedrijven. Een gemeentelijke subsidie kan faciliterend werken. Werk met een zorgvuldige (jaar)planning, zodat alle betrokkenen precies weten wat er in welke periode van hen wordt verwacht. Sluit de stages af met presentaties van de resultaten. Dat werkt erg motiverend voor de leerlingen, stagebedrijven, ouders en voor leerlingen die het jaar erna mee gaan doen. Algemene tips voor transactioneel samenwerken Spreek uit wat je van elkaar verwacht; dit kan worden verwoord in een convenant. Geef elkaar de ruimte om de bijdrage op de eigen wijze vorm te geven, bemoei je niet (teveel) met de bedrijfsvoering van de ander. Zorg voor korte communicatielijnen. Bewaak de communicatie op alle niveaus van de organisatie. Het opbouwen van samenwerking vraagt tijd; streef in principe naar een duurzame samenwerking en daarbinnen naar stapsgewijze verbetering. 3.2 Functionele samenwerking Scholen werken functioneel samen als zij werkzaamheden uit het secundaire proces (organisatorische taken) uitbesteden aan een andere, gespecialiseerde organisatie. Beide organisaties committeren zich in sterke mate aan elkaar. Ze weten heel precies van elkaar wat ze willen en wat ze doen en zijn in sterke mate van elkaar afhankelijk. Doel van deze samenwerkingsvorm is werkzaamheden die niet tot de kerntaken van de school behoren beter en effectiever uit te voeren door nauw samen te werken met een organisatie die daarin is gespecialiseerd. 17

19 Kern van functioneel samenwerken is: Er is sprake van een opdrachtgever en een opdrachtnemer. Het is helder welke resultaten de samenwerking moet opleveren. De samenwerking is exclusief. De partners delen gedeelten van de bedrijfsvoering. De samenwerkende partners overleggen over de bedrijfsvoering. De kracht van functionele samenwerking is: doe waar je goed in bent. We geven twee voorbeelden. Lentiz Dalton mavo in Naaldwijk werkt functioneel samen met een stagemakelaar van een welzijnsorganisatie en het Christelijk Lyceum te Zeist met een huiswerkinstituut Voorbeeld 1: de Mas stagemakelaar School: Lentiz Dalton mavo te Naaldwijk Partner: stagemakelaar van welzijnsorganisatie Vitis Contactpersoon: Ilse Verkade Aanleiding Vanaf het schooljaar is de maatschappelijke stage verplicht voor alle leerlingen in voortgezet onderwijs en praktijkonderwijs. Elke leerling moet tijdens de schoolloopbaan gedurende dertig uur een onbetaalde bijdrage leveren aan de maatschappij in de vorm van één of meerdere klussen. Op de de Lentiz Dalton mavo bestaat de maatschappelijke stage al ruim tien jaar. Vanuit de pedagogische visie van de Lentiz Dalton mavo, die met name wordt bepaald door het Daltonprincipe van zelfstandigheid, werd leerlingen gevraagd om zelf een stageplaats te vinden. Dit bleek al snel problemen te geven bij stagebieders: veel leerlingen belandden aan de balie van het plaatselijke verzorgingshuis met de vraag om een stageplaats. Om tot een breder aanbod van stageplaatsen te komen, werd contact gelegd met Vitis, een welzijnsorganisatie met een groot netwerk van vrijwilligersorganisaties. Aan hen vroeg de school om een muur in het schoolgebouw te vullen met vacatures in het vrijwilligerswerk. Vervolgens is de rol van makelaar maatschappelijke stage, kortweg de Mas stagemakelaar, in het leven geroepen. Deze stagemakelaar brengt vraag en aanbod 18

20 bij elkaar en ondersteunt maatschappelijke organisaties die stages aanbieden. Daarnaast zijn er in de verschillende samenwerkingsverbanden tussen scholen en makelaar tal van nevendoelstellingen ontstaan. De samenwerking met de stagemakelaar van Vitis, bestaat in deze regio ruim tien jaar. De samenwerking is toentertijd ontstaan vanuit de behoefte om leerlingen in het kader van het vak maatschappijleer meer buiten de school te laten leren. De docenten waren goed in staat om de maatschappij in de lessen uit te leggen, maar zij hadden behoefte aan een levensechte verbinding met de maatschappij. Invoering van de maatschappelijke stage maakt het mogelijk om deze verbinding te maken en leerlingen levensecht te laten leren. Hoe en wat De stagemakelaar vulde de vacaturemuur wekelijks met interessante stageplaatsen bij regionale vrijwilligersorganisaties. Zo konden leerlingen gedurende het grootste gedeelte van het schooljaar passende stageplaatsen vinden. De makelaar stemde maandelijks af met de docenten, die op die manier de mogelijkheid hadden om het stageaanbod te sturen. In de loop van de tijd is de samenwerking minder intensief geworden, maar is deze kwalitatief verbeterd. Hadden de scholen in de regio bij het opzetten van de maatscha ppelijke stage nog maandelijks overleg, nu komen zij twee maal per jaar bij elkaar in een overleg, dat wordt geleid door de stagemakelaar. Daarnaast produceert de stagemakelaar een digitale databank met stageplaatsen, traint zij de stagebieders, geeft zij gastlessen en is zij de vraagbaak in de regio. Steeds vaker worden de scholen gevraagd om de stagemakelaar te ondersteunen, bijvoorbeeld bij het geven van een training aan stagebieders of bij het opzetten van specifieke stageactiviteiten. Tot dit jaar werkte de school, naast het digitale systeem, met een projectenboek. Aan het begin van het schooljaar konden organisaties een stageproject indienen bij de makelaar, die deze vervolgens in een bepaalde periode in het boek plaatste. De school ging vervolgens op zoek naar leerlingen. Het bleek niet werkbaar om specifieke klussen ver vooraf in te plannen. Voor dit schooljaar worden bijzondere leerlingstromen ingepland en zoekt de makelaar op het juiste moment geschikte stageklussen. Zo worden projectweken ingepland of worden bijzondere groepen leerlingen geplaatst. De school werkt bijvoorbeeld met veel gastleerlingen uit andere landen. Resultaat Het succes van de samenwerking verwijst met name naar de rol van de stagemakelaar, die wordt bewaakt door de scholen in het samenwerkingsverband. Verder zit het succes van de samenwerking hem in openheid in het samenwerken, goed communiceren en tijdig evalueren en bijsturen. 19

Checklist Afspraken met elkaar maken voor scholen en stagebieders

Checklist Afspraken met elkaar maken voor scholen en stagebieders Rondom: Hoe werk je samen aan een goed begeleide stage? Checklist Afspraken met elkaar maken voor scholen en stagebieders Deze checklist is voor scholen en (potentiële) stagebieders die elkaar beter willen

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Edam-Volendam

Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Edam-Volendam Partijen: Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Edam-Volendam Gemeente: Gemeente Edam-Volendam, vertegenwoordigd door mevrouw G. Kroon-Sombroek, portefeuillehouder Welzijn. Voortgezet onderwijs: Atlas

Nadere informatie

Maatschappelijke stage

Maatschappelijke stage scholen Maatschappelijke stage Informatie voor scholen Leerlingen midden in de maatschappij dankzij maatschappelijke stage Via de maatschappelijke stage maken jongeren tijdens hun middelbare schooltijd

Nadere informatie

Maatschappelijke stage

Maatschappelijke stage scholen Maatschappelijke stage Informatie voor scholen Leerlingen midden in de maatschappij dankzij maatschappelijke stage Via de maatschappelijke stage maken jongeren tijdens hun middelbare schooltijd

Nadere informatie

Stappenplan en checklist convenant / samenwerkingovereenkomst

Stappenplan en checklist convenant / samenwerkingovereenkomst Stappenplan en checklist convenant / samenwerkingovereenkomst Met dit stappenplan en deze checklist legt u de basis voor een samenwerkingsovereenkomst tussen alle samenwerkingspartners in uw regio. Wat

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Informatie voor docenten/begeleiders

Informatie voor docenten/begeleiders Informatie voor docenten/begeleiders Maatschappelijke stage Wat is de maatschappelijke stage? Maatschappelijke stages zijn een vast en verplicht onderdeel van het onderwijs op elke school voor voortgezet

Nadere informatie

Beleidsplan Maatschappelijke stage Vmbo, Havo en Vwo Elzendaalcollege

Beleidsplan Maatschappelijke stage Vmbo, Havo en Vwo Elzendaalcollege Beleidsplan Maatschappelijke stage Vmbo, Havo en Vwo Elzendaalcollege.. Samen ontdekken waar je goed in bent Inhoud: 1. Wat wordt verstaan onder maatschappelijke stage? 2. De doelstelling van het Elzendaalcollege

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Gouden Maatschappelijke Stage Tips. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 1

Gouden Maatschappelijke Stage Tips. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 1 Gouden Maatschappelijke Stage Tips Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 1 Voorwoord Jongeren die vanaf schooljaar 2011-2012 instromen in het voortgezet onderwijs lopen tijdens hun middelbareschoolperiode

Nadere informatie

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE-INFORMATIE Functienaam Docent LB Codering 004 Organisatie Scholengemeenschap Bonaire Salarisschaal 10 Werkterrein Onderwijsproces Docenten Activiteiten

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

Wat is het doel van een convenant?

Wat is het doel van een convenant? Met dit stappenplan en deze checklist legt u de basis voor een samenwerkingsovereenkomst tussen alle samenwerkingspartners in uw regio. Wat is het doel van een convenant? Een convenant is een overeenkomst

Nadere informatie

Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Haarlemmermeer

Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Haarlemmermeer Convenant Maatschappelijke Stage Gemeente Haarlemmermeer Partijen: Gemeente: Gemeente Haarlemmermeer, vertegenwoordigd door Steffe Bak, portefeuillehouder Welzijn. Voortgezet onderwijs: Haarlemmermeer

Nadere informatie

Beleidsnotitie Maatschappelijke stages in Hengelo

Beleidsnotitie Maatschappelijke stages in Hengelo Beleidsnotitie Maatschappelijke stages in Hengelo Hengelo, maart 2009 282843 conceptnotitie Maatschappelijke Stages.doc Pagina 1 van 6 03-06-2009 1. Inleiding Dit document vormt de beleidsvisie van de

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Werkboek. In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage. Maatschappelijke stage in en rond de kerk. In 7 stappen

Werkboek. In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage. Maatschappelijke stage in en rond de kerk. In 7 stappen kerk en stage Maatschappelijke stage in en rond de kerk In 7 stappen Werkboek In 7 stappen aan de slag met maatschappelijke stage Inhoudsopgave In zeven stappen aan de slag met maatschappelijke stage 4

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Maatschappelijke stage

Maatschappelijke stage stagebieders Maatschappelijke stage Informatie voor stagebieders Vanaf 2011-2012 zoeken zo n 195.000 leerlingen per jaar een leuke, leerzame en zinvolle stageplaats Wij voelen ons maatschappelijk verantwoordelijk

Nadere informatie

Als school in het voortgezet onderwijs heeft u waarschijnlijk al te maken met maatschappelijke stage of er op zijn minst iets van gehoord. Maatschappelijke stage is een vorm van leren waarbij alle jongeren

Nadere informatie

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo

Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Handleiding bij de LOB-scan voor het mbo Inleiding Voor u ligt de handleiding bij de LOB-scan voor het mbo. De LOB-scan voor het mbo is in opdracht van MBO Diensten ontwikkeld en is te vinden op www.mbodiensten.nl.

Nadere informatie

Maatschappelijke stage

Maatschappelijke stage stagebieders Maatschappelijke stage Informatie voor stagebieders Vanaf 2011-2012 zoeken zo n 195.000 leerlingen per jaar een leuke, leerzame en zinvolle stageplaats Wat is dat eigenlijk, de maatschappelijke

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage

Plan van Aanpak. Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo. Onderdeel. Maatschappelijke Stage Plan van Aanpak Servicepunt Vrijwilligerswerk Hengelo Onderdeel Maatschappelijke Stage 2012 Concept 0.2 Inhoud Deel I Kaders 1. Inleiding 2. Doelgroep 3. Doelstelling 4. Kerntaken 4.1 Makelen en verbinden

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen

eflectietool Reflectietool Reflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool eflectietool Reflectietool Test jezelf op professioneel ondersteunen Redactie: Marieke Haitsma en Corrie van Dam Eindredactie: afdeling communicatie

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Concept Convenant maatschappelijke stage 2013 2016 voor Nieuwegein, IJsselstein en Vianen

Concept Convenant maatschappelijke stage 2013 2016 voor Nieuwegein, IJsselstein en Vianen Concept Convenant maatschappelijke stage 2013 2016 voor Nieuwegein, IJsselstein en Vianen De ondergetekenden (hierna te noemen: partijen): Gemeenten Gemeente Nieuwegein Gemeente IJsselstein (Pulse) Stichting

Nadere informatie

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid

Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Functiebeschrijving Manager Kwaliteitsbeleid Binnen O2A5 staat een belangrijke verandering voor de deur, namelijk de invoering van zgn. onderwijsteams. Voor een succesvolle implementatie van deze organisatieverandering

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid. Leg het fundament. Crebonummer 91370. Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Beoordelingseenheid A Proeve van Bekwaamheid Leg het fundament Crebonummer 91370 Opleiding Sociaal Cultureel Werker Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE 2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Opdrachten

Nadere informatie

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL

groene lyceum het Kom naar DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO WWW.GROENEWELLE.NL Kom naar het groene lyceum WWW.GROENEWELLE.NL SCHOOLJAAR 15/16 DE GROENE ROUTE NAAR HET HBO Ondernemend onderwijs voor slimme doeners in een groene omgeving. Dat is Het Groene Lyceum van De Groene Welle.

Nadere informatie

2015-2016 Beleidsplan Maatschappelijke stage OSG Willem Blaeu

2015-2016 Beleidsplan Maatschappelijke stage OSG Willem Blaeu 2015-2016 Beleidsplan Maatschappelijke stage OSG Willem Blaeu 1 Missie/visie OSG Willem Blaeu wil bevorderen dat leerlingen participeren in school en samenleving. Zij wil stimuleren dat de leerlingen de

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009

VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 VERDRINGING STAGEPLAATSEN VMBO? RESULTATEN VAN EEN INSPECTIEONDERZOEK IN HET SCHOOLJAAR 2008/2009 Utrecht, maart 2010 INHOUD Inleiding 7 1 Het onderzoek 9 2 Resultaten 11 3 Conclusies 15 Colofon 16

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Het Grote Inspiratieboek voor. Maatschappelijke Stage. Sander van Veldhuizen

Het Grote Inspiratieboek voor. Maatschappelijke Stage. Sander van Veldhuizen as Jump Koch Sander van Veldhuizen Het Grote Inspiratieboek voor Maatschappelijke Stage is verschenen! Graag geven we u een voorproefje met deze eerste, digitale paginaõ s uit het boek. Nieuwsgierig geworden?

Nadere informatie

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015

Regioleren. Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren Op weg naar de duurzame student? Carla Oonk, 8 december 2015 Regioleren de Wat s 1.Wat is regioleren? 2.Wat levert regioleren op? 3.Wat vraagt de implementatie van regioleren? 2 Regioleren in

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon:

12 Succesfactoren. voor een doorlopend onderwijstraject in, voor en na gesloten verblijf. Colofon: Tekst en samenstelling: ministeries van OCW, VenJ en VWS, DJI, Jeugdzorg Nederland, Taakgroep Onderwijs in gesloten instellingen en Gedragswerk. Deze succesfactoren zijn vooral bedoeld voor managers en

Nadere informatie

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen creating tomorrow Toegepaste Psychologie Stages en afstuderen De studie Toegepaste Psychologie (TP) aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) is een praktijkgerichte

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs

Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Ouderbetrokkenheid in het voortgezet onderwijs Een goede relatie tussen ouders en school komt het leerresultaat ten goede en dat is wat we allemaal willen! Convenant Impuls Kwaliteitsverbetering Onderwijs

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer

Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer Informatie voor leerlingen van dr. Aletta Jacobs College. Schooljaar 2012-2013 1 Welkom bij de Maatschappelijke Stage! Dit schooljaar ga jij mee doen aan de

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke

De spin in het web. Handreiking. voor werkers die direct. aan de slag willen met. de sociale netwerken van. mensen met verstandelijke De spin in het web Handreiking voor werkers die direct aan de slag willen met de sociale netwerken van mensen met verstandelijke beperkingen Anne Wibaut, Willy Calis Ad van Gennep Inleiding Wij hebben

Nadere informatie

Profielschets. Afdelingsleider

Profielschets. Afdelingsleider Profielschets Afdelingsleider Krimpenerwaard College in Krimpen aan den IJssel, 2016 Profielschets Afdelingsleider (LD) Krimpenerwaard College Afdelingsleider mavo en afdelingsleider havo. Per vacante

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Toelichting ontwikkelingsperspectief

Toelichting ontwikkelingsperspectief Toelichting ontwikkelingsperspectief Dit document is bedoeld als achtergrond informatie voor de scholen, maar kan ook (in delen, zo gewenst) gebruikt worden als informatie aan ouders, externe partners

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

ONDERSTAANDE TEKST BEVAT ENKELE RELEVANTE DELEN UIT HET CONCEPT-FUSIERAPPORT.

ONDERSTAANDE TEKST BEVAT ENKELE RELEVANTE DELEN UIT HET CONCEPT-FUSIERAPPORT. BEOOGDE ONTWIKKELINGEN ONDERSTAANDE TEKST BEVAT ENKELE RELEVANTE DELEN UIT HET CONCEPT-FUSIERAPPORT. BESTUURS- EN MANAGEMENT FILOSOFIE We zien de nieuwe organisatie als een vehikel om zowel de basisscholen

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Ouderbetrokkenheid en participatie. Ouderbetrokkenheid en participatie. Opbrengstgericht werken

KWALITEITSKAART. Ouderbetrokkenheid en participatie. Ouderbetrokkenheid en participatie. Opbrengstgericht werken ALITEITSKAART Opbrengstgericht werken PO Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits Opbrengstgericht Werken zijn te vinden op www.schoolaanzet.nl. Deze website bevat

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer

Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer Maatschappelijke Stages Hoogezand-Sappemeer Informatie voor leerlingen van het CSG Rehoboth. Schooljaar 2011-2012 Welkom bij de maatschappelijke stage! Dit schooljaar ga jij mee doen aan de maatschappelijke

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud Werknemersonderzoek Bram Masselink Willem Minderhoud (Bij)baan in het onderwijs: een meerwaarde voor school, scholier en student. Wij hechten veel waarde aan de werkomstandigheden van studenten die door

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte)

Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren. Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) VACATURE Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire is op zoek naar een ervaren Ambulant onderwijskundig begeleider (1 fte) Stichting Expertisecenter Onderwijs Zorg Bonaire (EOZ) biedt zorg en begeleiding

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Leraar basisonderwijs LB

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Leraar basisonderwijs LB FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING Leraar basisonderwijs LB januari 2013 Opdrachtgever Nieuwstraat 23 A 1621 EA Hoorn Auteur Paul Janssen Project 5POBA4560 FUNCTIE INFORMATIE Functienaam Leraar basisonderwijs

Nadere informatie

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding

Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding Visie op Loopbaanoriëntatie en begeleiding regio s-hertogenbosch en omgeving LOB is een verzameling van activiteiten binnen een loopbaangerichte leeromgeving om jongeren actief te laten werken aan hun

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1 Opbrengst van de werkgroepen tijdens het VSV Cafe 3 april met als Thema talentontwikkeling Stelling 1 Talentontwikkeling is de benadering om tot een positieve leerattitude te komen. Centraal staat de erkenning

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee

Welkom. Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Welkom Voorlichtingsavond voortgezet onderwijs Goeree-Overflakkee Goeree-Overflakkee Kwalitatief goed onderwijs www.scholenopdekaart.nl www.samenwerkingsverband-vo.nl Expertisecentrum Goeree-Overflakkee

Nadere informatie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie Kwaliteitskader aanbieders Kunsteductie juni 2013 1 1. Toetsingskaders, toetsing en registratie Inleiding Kwaliteitsmanagement vloeit voort uit de overtuiging dat kwaliteit van producten en processen vrijwel

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015

Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015 Informatiepakket vacature roostermaker sector havo/vwo 15-06-2015 1 Functie- en profielschets roostermaker B havo/vwo Profiel van de school en de sector havo/vwo Het Carmel College Salland maakt deel uit

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Workshop samenwerken. Platform Bèta Techniek General Assembly

Workshop samenwerken. Platform Bèta Techniek General Assembly Workshop samenwerken Platform Bèta Techniek General Assembly Common Eye 24-6-2015 Programma 1. Wat is samenwerken? 2. De complexiteit van samenwerken: wat maakt samenwerken lastig? 3. De vijf invalshoeken

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Adjunct-algemeen directeur

FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING. Stichting Talent Adjunct-algemeen directeur FUNCTIEBESCHRIJVING EN -WAARDERING Adjunct-algemeen directeur januari 2013 Opdrachtgever Nieuwstraat 23 A 1621 EA Hoorn Auteur P.P.J.G. Janssen Project 5POBA4560 1 FUNCTIE INFORMATIE Functienaam Adjunct-algemeen

Nadere informatie

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt.

Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Kennis in beweging eten werkt Niets is moeilijk voor wie weet hoe het werkt. Weten werkt Partner in praktijkleren en personeelsontwikkeling. Dat wil Kenniscentrum GOC zijn voor alle bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Maatschappelijke stages bij. peuterspeelzaalwerk. voor iedereen beter

Maatschappelijke stages bij. peuterspeelzaalwerk. voor iedereen beter Maatschappelijke stages bij peuterspeelzaalwerk voor iedereen beter Helpen bij opknapklussen, bij het organiseren van een opendag of extra inzet leveren op de woensdagmiddag. De jonge stagiaires brengen

Nadere informatie

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER.

Mats Werkt! WWW.MATSWERKT.NL DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. Mats Werkt! DÉ CURSUS VOOR HET BEGELEIDEN VAN MENSEN MET EEN ARBEIDSBEPERKING OP DE WERKVLOER. WWW.MATSWERKT.NL Mats werkt: Dé cursus voor het begeleiden van mensen met een arbeidsbeperking op de werkvloer.

Nadere informatie

Cultuureducatie in het basisonderwijs

Cultuureducatie in het basisonderwijs Cultuureducatie in het basisonderwijs Gemeente Westland Nulmeting Inleiding Teneinde aan het einde van het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK) vast te kunnen stellen wat de bereikte resultaten

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

Profielschets directeur

Profielschets directeur Profielschets directeur Gevraagd wordt een directeur die: richting kan geven aan het onderwijsproces van De Trieme, gebaseerd op kernwaarden, missie en onderwijskundige visie; een eigen doorleefde onderwijsvisie

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

www.masterplandyscalculie.nl

www.masterplandyscalculie.nl In gesprek met... www.masterplandyscalculie.nl Gesprekken Deze waaier is voor zorgcoördinatoren, rekencoördinatoren en rekenspecialisten die gesprekken voeren met en over een student met ernstige rekenwiskunde-problemen.

Nadere informatie

BRAIN. Workshop samenwerken. Utrecht 29 oktober 2008 Wilfrid Opheij

BRAIN. Workshop samenwerken. Utrecht 29 oktober 2008 Wilfrid Opheij Workshop samenwerken Utrecht 29 oktober 2008 Wilfrid Opheij Waarom samenwerken? 2 Samenwerken is nodig maar niet vanzelfsprekend @(#,%*4%1063-+/($3&, A%(-(/6'%& 8%0%& =>,%+%&*.%%0* #6-/&/$3% 8/$%3&%& :3,%&*

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie