BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN"

Transcriptie

1 BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN Om meer inzicht te verkrijgen in de oorzaken van oplopende bedrijfslasten bij woningcorporaties heeft Aedes in samenwerking met BDO een bedrijfslastenonderzoek uitgevoerd. De onderzoekers hebben hiervoor cijfers geanalyseerd en met beleidsbepalers van een geselecteerde groep corporaties gesproken. Het bedrijfslastenonderzoek is indicatief van aard en is niet bedoeld om sluitende antwoorden te geven. Wel geeft het onderzoek corporaties inzicht in de drijvers achter de kosten en dus handvatten om bedrijfslasten te beïnvloeden. Omdat mensen tellen.

2 2 Bedrijfslasten nader bekeken BEDRIJFSLASTEN NADER BEKEKEN Om meer inzicht te verkrijgen in de oorzaken van oplopende bedrijfslasten bij woningcorporaties heeft Aedes in samenwerking met BDO een bedrijfslastenonderzoek uitgevoerd. Het gaat hierbij feitelijk om zogenaamde overhead, dus zonder directe lasten als onderhoud en financiering. Op basis van een zorgvuldig gekozen selectie van woningcorporaties hebben de onderzoekers cijfers geanalyseerd en hebben met bestuur en management van deze corporaties verdiepingsgesprekken plaatsgevonden om de oorzaken van de ontwikkelingen te achterhalen. Het bedrijfslastenonderzoek is indicatief van aard en is niet bedoeld om sluitende antwoorden te geven. Wel geeft het onderzoek corporaties inzicht in de drijvers achter de kosten en dus handvatten om bedrijfslasten te beïnvloeden. De voornaamste bevindingen zijn: Twee belangrijke thema s die steeds terugkomen: de invloed van het (overheids)beleid en de mate van kostenbewustzijn bij corporaties. Bij de meerderheid van de geïnterviewde corporaties zijn reeds initiatieven ondernomen om bedrijfslasten terug te dringen. Deze interventies kenmerken zich echter veelal door hun ad hoc karakter i.p.v. dat ze gebaseerd zijn op een integraal plan en kennis van onderliggende krachten (drijvers) achter de ontwikkeling van de bedrijfslasten. Doelgericht beleid ten aanzien van de kostendrijvers blijkt van cruciaal belang als onderdeel van resultaatgerichte sturing. Binnen het onderzoek hebben we de drijvers geclusterd rond de thema s strategie en beleid, management van medewerkers, leiderschap, en management van middelen die als onderliggende krachten fungeren bij het stijgen van de bedrijfslasten bij corporaties. De totaalindruk is dat er voor de corporaties nog een behoorlijk verbeterpotentieel is m.b.t. het terugdringen van de bedrijfslasten. Belangrijke beïnvloedbare kosten zijn personele lasten, leefbaarheidsuitgaven, advies- en automatiseringskosten. Het terugdringen van deze lasten zal echter niet lukken zonder scherpe keuzes rond de drie gevonden drijvers en een coherente visie op hoe tot de gewenste verandering te komen. Inleiding en aanpak Corporaties staan financieel onder druk. Door afnemende bedrijfsopbrengsten en toenemende kosten, is de sector genoodzaakt haar bedrijfsen verdienmodel aan te passen. De ontwikkeling van de bedrijfslasten vormt hierin een concreet aandachtspunt voor zowel de politiek alsook binnen de sector zelf. De bedrijfslasten van de corporaties zijn in de periode structureel aanzienlijk toegenomen. In dit licht bezien is het waardevol om beter inzicht te verkrijgen in de oorzaken van oplopende bedrijfslasten. Derhalve heeft Aedes in samenwerking met BDO bij een aantal corporaties de bedrijfslasten onderzocht. Het doel van het onderzoek is het verkrijgen van meer gedetailleerd zicht op de oorzaken van de ontwikkeling van de verschillende bedrijfskostencategorieën. Met het in kaart brengen van de voornoemde oorzaken kunnen de onderliggende organisatorische krachten (ook wel drijvers genoemd) achter deze ontwikkelingen zichtbaar worden. Een beter inzicht in de onderliggende drijvers van stijgende bedrijfslasten maakt het mogelijk voor corporaties om structurele interventies te plegen, in plaats van de situationele interventies die individuele corporaties momenteel reeds frequent toepassen. Het onderzoek richt zich op de periode , alsmede de verwachte ontwikkeling in het lopende en komende jaar. Een honderdtal corporaties heeft haar medewerking toegezegd en gedetailleerd inzicht geboden in de ontwikkeling van de bedrijfskosten. Uit deze 100 corporaties is een representatieve selectie gemaakt qua omvang en regiospreiding. Het betreft 25 corporaties waarvan de cijfers op een gedetailleerd niveau zijn geanalyseerd. Er is per deelnemende corporatie een analyse gemaakt van de ontwikkeling van de onderliggende kostencategorieën. Vervolgens zijn bestuur en management geïnterviewd om uit de door de corporatie ondernomen verbeteracties de onderliggende beïnvloedende drijvers te achterhalen voor de stijgende en dalende trends t.a.v. deze kostencategorieën. Bij de onderzoeksaanpak is rekening gehouden met de heterogeniteit van de sector, maar is indicatief van aard zonder fact finding centraal te stellen. Door deze heterogeniteit ontstaat een breed beeld van de mogelijkheden om de bedrijfslasten te beïnvloeden. Het onderzoek beoogt een bijdrage te leveren aan de discussie en is niet bedoeld om sluitende antwoorden te geven. In de eerste plaats is het een kostenonderzoek, waarin geen relatie met de baten wordt gelegd. De verschillen tussen de deelnemende corporaties maakt het geven van eenduidig advies lastig. Het kan echter voor individuele corporaties gebruikt worden om een meer structurele aanpak vorm te geven teneinde stijgende bedrijfskosten aan te pakken. In de figuren op de volgende pagina is de verdeling en ontwikkeling van de totale bedrijfslasten inzichtelijk gemaakt, zowel inclusief als exclusief heffingen. Na correctie voor verhuurderheffing blijkt dat bedrijfslasten pieken in 2009 en daarna iets terugvallen en zeer geleidelijk dalen. De sector bezint zich al geruime tijd op het terugdringen van de bedrijfslasten. Concreet worden hierbij in gesprekken de teruglopende bezetting voor projectontwikkeling, het terugdringen van de externe inhuur en het beperken van de ondersteunende functies genoemd. De hierna opgenomen nadere analyse geeft mede antwoord op de vraag of dit een structurele trend is. In algemene zin kan gesteld worden dat de oorzaken van de oplopende bedrijfslasten in twee hoofdcategorieën zijn in te delen. Het lokale en centrale overheidsbeleid (heffingen en daaruit voortvloeiende administratieve lasten) leidt in directe en indirecte zin tot een stijging van de bedrijfslasten. Onvoldoende aandacht voor en sturing op kostenbewustzijn bij corporaties is de tweede oorzaak van oplopende bedrijfslasten.

3 Bedrijfslasten nader bekeken 3 Deze tweede categorie van oorzaken is interessant, vanwege het feit dat deze oorzaken zelf door corporaties beïnvloed kunnen worden, en vormt derhalve de focus van dit onderzoek. In de analyse van de acht gedefinieerde kostencategorieën wordt dus vooral de nadruk gelegd op de beïnvloedbare oorzaken van kostendalingen en -stijgingen. Tevens wordt er verbinding gezocht met de hieraan gekoppelde onderliggende drijvers. Of de besteding van middelen al dan niet een volkshuisvestelijk belang dient, maakt geen onderdeel uit van het onderzoek. Wel blijkt dat corporaties ook in dit opzicht steeds kritischer worden. 1 Personeelskosten De personeelskosten vormen de grootste categorie in de samenstelling van de totale overige bedrijfslasten (het aandeel betreft 42,81% excl. heffingen over de periode ). Een belangrijke oorzaak van het oplopen van personeelskosten per VHE is het in stand houden van een eigen onderhoudsdienst. Een beleid dat voorziet in uitbesteding van de onderhoudsdienst blijkt een significante daling in de personeelskosten tot gevolg te hebben. Logischerwijs valt te verwachten dat bij uitbesteding deze lasten terugkomen onder de onderhoudslasten en er dus geen sprake is van een reële besparing. Toch zijn er op basis van de analyse en interviews duidelijke aanwijzingen dat ondanks het btw-voordeel dat men geniet indien de corporatie medewerkers op de loonlijst heeft er toch sprake is van een minder efficiënte bedrijfsvoering. De verklaring hiervoor is onder andere dat externe inhuur geen leegloopkosten met zich meebrengt en externe marktpartijen hun interne kostprijs beter kunnen beheersen. Tevens hebben corporaties afname in de personeelskosten bewerkstelligd door het sturen op uitbesteding van het projectmanagement (in tegenstelling tot het in dienst houden van een te grote afdeling projectontwikkeling). Overigens komt vanuit de interviews wel naar voren dat de kostprijs van eigen onderhouds- en projectafdelingen ook sterk wordt beïnvloed door de huidige marktomstandigheden waardoor significante inkoop/ aanbestedingsvoordelen worden gerealiseerd. De vraag is in hoeverre deze voordelen duurzaam zijn. Andere oorzaken van hoge personeelskosten zijn de verhuurproblematiek en de daaraan gekoppelde leefbaarheidsactiviteiten die corporaties ontplooien. In het algemeen kan gezegd worden dat corporaties met een dalende kostentrend op het vlak van personeelskosten een inkrimping van het personeelsbestand nastreven door gericht beleid en actieve sturing op procesefficiëntie (plattere organisatiestructuur en minder managementlagen) alsmede interne invulling van vacatures. 2 Overige personeelskosten Opvallend aan deze kostencategorie is de aanzienlijke daling van kosten in relatie tot het aandeel van de totale bedrijfslasten (excl. heffingen) gedurende de onderzoeksperiode: van 9,73% in 2008 daalde deze categorie naar 5,72% in 2012, terwijl in 2014 het aandeel naar verwachting slechts 4,92% bedraagt van de totale overige bedrijfslasten. De voornaamste factor hierin betreft de daling van de lasten voor de inhuur van uitzendkrachten. Dit is onder meer ingegeven door een afname van nieuwbouwprojecten en het scherper sturen op de externe inhuurkosten. Ook bestaat in algemene zin een trend om boven cao vergoedingen af te schaffen dan wel sterk te reduceren. Er dient opgemerkt te worden dat er in het onderzoek geen samenhang is geconstateerd in de ontwikkeling tussen de directe personeelskosten en de inhuur van uitzendkrachten. Binnen corporaties die kostendalingen laten zien is een veranderend bewustzijn waar te nemen om bezettingsvraagstukken bij voorkeur intern op te lossen dan wel scherper in te kopen vanuit bijvoorbeeld sectorcollectieven. Het fundamenteel kritisch nadenken over de invulling, kwaliteit en ontwikkeling van het personeel ligt hieraan ten grondslag. 3 Directe exploitatielasten De directe exploitatielasten laten sinds 2012 een substantiële stijging zien: deze stijging is te relateren aan de door de overheid opgelegde heffingen, zoals de saneringssteun en de verhuurdersheffing. Het aandeel van de directe exploitatielasten in de totale bedrijfslasten stijgt van 7,66% in 2007 naar meer dan een derde (33,60%) in Na correctie voor de verhuurdersheffing, vertonen de exploitatielasten slechts een licht stijgende trend. De grootst beïnvloedbare component binnen deze categorie zijn de leefbaarheidsuitgaven. Corporaties die een dalende trend laten zien op het vlak van leefbaarheidsuitgaven kenmerken zich door het feit dat zij alleen leefbaarheidsactiviteiten in enge zin toepassen: sturing op interventies direct rond en verbonden aan de woning.

4 4 Bedrijfslasten nader bekeken Dergelijke corporaties hanteren een beleid dat kritisch richt en evalueert of leefbaarheidsinterventies corresponderen met de behoeften van de huurder en de doelstelling van de organisatie. Een dergelijke aanpak leidt ook daadwerkelijk tot het terugdringen van leefbaarheidskosten. In de gesprekken is terecht erop gewezen dat deze uitgaven in veel gevallen een bijdrage leveren aan de verhuurbaarheid van het bezit, het beperken van vervolgschade of (deels) kunnen worden doorberekend aan de huurders. 4 Zakelijke lasten De zakelijke lasten omvatten gemiddeld 17,61% van de totale bedrijfslasten exclusief heffingen. Gedurende de onderzoeksperiode viel bij 83% van de corporaties een stijging in deze categorie waar te nemen. De ontwikkeling van de OZB-lasten vormt een belangrijk onderdeel van de stijging. Sommige corporaties hebben te maken gekregen met een buitengewone stijging in zakelijke lasten doordat de rioolheffing/ watersysteemheffing verplaatst is van de huurder naar de verhuurder. Bewuste sturing op de overige zakelijke lasten, zoals verzekeringen, maar ook controle op WOZ-waarderingen kan besparingen opleveren. Corporaties met een helder en krachtig beleid zullen deze doelstellingen eerder realiseren dan corporaties die minder gericht en koersvast zijn in de vertaling van het beleid naar te behalen resultaten. 5 Huisvestingskosten De huisvestingskosten zijn met gemiddeld 4,31% van de totale bedrijfslasten (excl. heffingen) een relatief kleine post binnen de bedrijfslasten. Het beleid ten aanzien van de verbetering van de bestaande huisvesting (bv. de herinrichting van gebouwen) blijkt grote invloed te hebben op de omvang van deze post. Deze investeringen hebben een negatieve impact op de huisvestingskosten op de korte termijn, maar door het beperken van benodigde meters kantoorruimte hopen corporaties deze kosten in de toekomst terug te verdienen. Overige beïnvloedbare oorzaken die bepalend zijn voor het terugdringen van huisvestingskosten zijn de mate van centralisatie en de kritische beoordeling van servicecontracten. Corporaties die succesvol zijn in het terugdringen van de huisvestingskosten streven actief een goede en efficiënte aansturing van middelen (werkruimte, samenwerkingsverbanden) na, gekoppeld aan het toepassen van een helder personeelsbeleid ( het nieuwe werken ). 6 Bestuurskosten De bestuurskosten vormen met gemiddeld 1,18% de kleinste categorie in de samenstelling van de totale bedrijfslasten (excl. heffingen). In deze categorie is wel de bezoldiging van de Raad van Commissarissen opgenomen, maar niet de honorering van de directeur-bestuurder, welke over het algemeen is opgenomen in de post: personele lasten. Binnen de publieke discussie krijgen deze kosten echter terecht wel veel aandacht. Zaken die volgens corporaties tot een dalende trend op het vlak van bestuurskosten kunnen leiden, betreffen het inkrimpen van het aantal functionarissen en het scherper letten op overige bestuurskosten, zoals vergaderkosten. Tevens is de Wet Normering Topfunctionarissen (WNT), die ook de honorering van toezichthouders omvat, een factor in het terugdringen van de bestuurskosten in 2013 en Over het algemeen geldt dat corporaties die dalende kosten laten zien op het vlak van bestuurskosten een duidelijke ambitie aan de dag leggen om slagvaardiger te opereren en te streven naar continue verbetering en efficiëntie: zelfs in een relatief kleine post als de bestuurskosten trachten zij verbeterslagen te maken. Veel betrokkenen ervaren de nadrukkelijke aandacht voor deze kosten ook als een mogelijke bedreiging voor de kwaliteit van bestuur en governance. 7 Automatiseringskosten De automatiseringskosten zijn in omvang te vergelijken met de huisvestingskosten. Bij het merendeel van de corporaties zijn de automatiseringskosten gestegen tussen 2007 en In deze periode is zichtbaar dat het grootste deel van de corporaties veel heeft geïnvesteerd in automatisering. Implementatie van een ERP-systeem of uitbreiding van de huidige primaire systemen omvat het grootste deel van de automatiseringskosten. Het is opvallend dat bij slechts een beperkt deel van de geïnterviewde corporaties automatisering heeft geleid tot meer efficiëntie of het terugdringen van het personeelsbestand. De toenemende administratieve druk ten gevolge van verscherpte wet- en regelgeving is hiervoor deels verantwoordelijk. Daarnaast geven veel corporaties aan behoefte te hebben aan betere procesondersteuning, klantinformatie en managementinformatie. Een aantal (voornamelijk kleinere) corporaties is er echter wel in geslaagd een efficiëntieslag te maken. Dit hebben zij bewerkstelligd door het formuleren van duidelijke beleidsdoelstellingen op het gebied van automatisering en een strakke sturing op het resultaat. De wijze waarop middelen worden aangewend om de automatiseringsactiviteiten efficiënt en effectief uit te voeren is erg belangrijk bij de realisatie van besparingen op deze post. 8 Algemene kosten De algemene kosten betreffen in de onderzoeksperiode gemiddeld 12,41% van de totale kosten. Bij grotere corporaties is waar te nemen dat het beleid tot terugdringen van advieskosten samengaat met het bevorderen van de interne expertise binnen de organisatie. Dit zou op termijn kunnen leiden tot een verlaging van de advieskosten, maar ook tot een heroverweging t.a.v. make of buy: uitbesteden of zelf doen. Voor kleinere corporaties is het beperkt haalbaar of minder rendabel om meer interne expertise in huis te halen teneinde de advieskosten te drukken. Bij deze categorie van corporaties is een toename van de initiatieven tot samenwerking waarneembaar om waar mogelijk de gewenste schaalvoordelen te realiseren. De doelgerichte organisatiecultuur vormt een belangrijke verklaring voor het duiden van de verschillen tussen corporaties met hoge en lage advieskosten. Organisaties die kritischer kijken naar de uitbesteding van advieswerk laten een dalende trend zien. Een gestructureerde HRaanpak is noodzakelijk in het komen tot betere beslissingen aangaande de invulling van de gewenste expertise binnen de corporatie.

5 Bedrijfslasten nader bekeken 5 Conclusie en aanbevelingen Kostencategorie Personeelslasten Overige personeelslasten Directe exploitatielasten Zakelijke lasten Huisvestingskosten Bestuurskosten Automatiseringslasten Algemene kosten Aanbevelingen tot kostenreductie Inkrimpen onderhoudsdienst Uitbesteding dagelijks onderhoud en projectmanagement Vereenvoudiging mutatieprocessen Efficiëntere bezetting personeelsbestand Leefbaarheidsverantwoordelijkheid meer bij huurders leggen Digitalisering frontoffice en vergroten zelfwerkzaamheid klanten Reductie inhuur nieuwbouw specifieke functionarissen Een veranderend bewustzijn ontwikkelen t.a.v. bezettingsproblematiek Beleid gericht op kritische beoordeling leefbaarheidsprojecten en gerichte sturing op toegevoegde waarde Beperken leefbaarheidsuitgaven tot activiteiten direct verbonden aan de woning Nadrukkelijke controle WOZ-waarden Bewuste sturing overige zakelijke lasten zoals verzekeringen Slimme verbetering, vernieuwing en herinrichting van gebouwen en omgeving Decentralisatie Kritisch beoordelen van servicecontracten Reductie aantal toezichthouders Lagere frequentie externe vergaderingen en beter bewaken representatie en bestuursadvies Opheffen drielagenmodel Duidelijke beleidsdoelstellingen op het gebied van automatisering leidt tot betere kostenbeheersing Betere integratie automatiseringsoplossingen Kritische beoordeling van uitbesteding advieswerk Gezamenlijk inhuren van advies Onderliggende drijvers Strategie en beleid Een beleid en aansturing werkelijk gericht op het realiseren van kostenreductie, blijkt succesvol te zijn. Kritische beoordeling van de wensen van stakeholders en de koppeling daarvan aan de mogelijkheden van de organisatie leidt tot kostenbeheersing. Leiderschap In het verlengde van een doelgericht beleid, is het van belang dat er gericht gecontroleerd en (bij)gestuurd wordt op het beoogde resultaat van de lastenreductie in de praktijk. Een beperkt en slagvaardig management dat de organisatie inspireert tot verbetering en efficiëntie is belangrijk. Management van mensen Kritisch nadenken over de bezetting, kwaliteit en ontwikkeling van personeel heeft directe invloed op de financiële prestaties van de corporatie. Daarnaast is een gestructureerde HR-aanpak cruciaal voor de huidige en toekomstige professionaliteit van de organisatie. Management van middelende wijze waarop middelen (geld, kennis/ technologie, materialen en diensten) worden aangewend om de activiteiten efficiënt en effectief uit te voeren erg belangrijk is bij het duurzaam realiseren van bedrijfslastenbeheersing. Goede analyse van vraagstelling, oplossingsmogelijkheden en nieuwe (samen)werkvormen leiden niet zelden tot betere oplossingen tegen minder kosten. De conclusie van het bedrijfslastenonderzoek is dat tussen corporaties grote verschillen in bedrijfslastenbeheersing bestaan. Gerichte interventies in de bedrijfsvoering maken het mogelijk om doelmatiger te werken en hierdoor kosten te reduceren. De onderzoeksresultaten laten zien dat strategische keuzes in de bedrijfsvoering een significante invloed hebben op het kostenniveau. Kosten als leefbaarheidsuitgaven, personeelslasten en advieskosten zijn hiermee te beïnvloeden. De drijvers die zijn onderkend kunnen corporaties helpen effectieve beheersmaatregelen te nemen. Het behoort niet tot de scope van het onderzoek om drijvers diepgaander te analyseren of aanbevelingen te doen voor het toepassen van drijver specifieke interventies. Een vervolgonderzoek om deze generieke krachten nader te analyseren kan derhalve interessant zijn. Meer informatie Geïnteresseerd? Ga naar bdo.nl/woningcorporaties of bel voor een persoonlijke afspraak met onze specialisten van de Branchegroep Woningcorporaties via telefoonnummer

6 Deze publicatie is zorgvuldig voorbereid, maar is in algemene bewoordingen gesteld en bevat alleen informatie van algemene aard. Deze publicatie bevat geen advies voor concrete situaties, zodat uitdrukkelijk wordt aangeraden niet zonder advies van een deskundige op basis van de informatie in deze publicatie te handelen of een besluit te nemen. Voor het verkrijgen van een advies dat is toegesneden op uw concrete situatie kunt u zich wenden tot BDO Consultants B.V. of een van haar adviseurs. BDO Consultants B.V. en haar adviseurs aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade die het gevolg is van handelen of het nemen van besluiten op basis van de informatie in deze publicatie. BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk. In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam BDO actief is op het gebied van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en consultancy). BDO Consultants B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aansprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam BDO optreden. BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms. 11/2013 CO1342

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT.

MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD DAT TELT. MEER GRIP OP UW BEDRIJFSVOERING IN EEN SNEL VERANDERENDE WERELD Omdat mensen tellen. DE TIJD VOOR VERANDERING IS NU De wereld verandert. Misschien wel sneller dan ooit. Snel schakelen wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES

DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES 1 ONDERZOEKSRAPPORTAGE DRIJVERS ACHTER BEDRIJFSLASTENONTWIKKELING BIJ WONINGCORPORATIES In opdracht van Aedes 1 oktober 2013 2 INHOUDSOPGAVE MANAGEMENTSAMENVATTING VOORWOORD 1 DE ONDERZOEKSAANPAK 7 2 KADERS

Nadere informatie

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij

NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij NIEUWE REGELGEVING VOOR ORGANISATIES VAN OPENBAAR BELANG De gevolgen voor uw organisatie op een rij Omdat mensen tellen. Nieuwe regelgeving voor Organisaties van Openbaar Belang 3 Invoering nieuwe regelgeving

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Aedes-benchmark Duurzaamheid. Prestatieveld letter. Prestatieveld letter. Energetische prestatie. Energie-Index. CO2-uitstoot.

Aedes-benchmark Duurzaamheid. Prestatieveld letter. Prestatieveld letter. Energetische prestatie. Energie-Index. CO2-uitstoot. SAMENGEVAT Dit jaar presenteert Aedes voor de vierde keer de Aedes-benchmark. In deze corporatiemonitor vindt u op hoofdlijnen informatie over de samenstelling van de prestatievelden en de belangrijkste

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014

Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014 Aedes-benchmark Ledenconsultatie Bedrijfsvoering 2014 Niet-muteerbare velden Muteerbare velden I Personeelslasten HF Hard feit PL1 Lonen & salarissen 3.1.1B-I 3.1.1B-I OS Onderbouwde schatting PL2 Sociale

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2010 Corporatie in Perspectief L0278 Zaanstad Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële kengetallen

Nadere informatie

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn:

Uit de beleidsvisie maakt de AFM op dat vier modellen voor de inrichting van de corporatie te onderscheiden zijn. Dit zijn: Ministerie van VROM t.a.v. dr. P. Winsemius Postbus 20951 2500 EZ DEN HAAG Datum 22 januari 2007 Uw kenmerk DB02006310723 Betreft Advies inzake (financieel) toezicht op activiteiten met en zonder staatssteun

Nadere informatie

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (voorts COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten, een overzicht van de

Nadere informatie

Profielschets van de omvang en samenstelling van de Raad van Commissarissen en zijn leden

Profielschets van de omvang en samenstelling van de Raad van Commissarissen en zijn leden Bijlage a Profielschets van de omvang en samenstelling van de Raad van Commissarissen en zijn leden De functie van de Raad van Commissarissen. In deze profielschets wordt eerst ingegaan op de achtergronden

Nadere informatie

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen

Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Profielschets ten behoeve van de leden van de Raad van Commissarissen Algemeen kwaliteitsprofiel Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Commissarissen is, dat de Raad uit generalisten bestaat die

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0705 Veenendaalse Woningstichting t.a.v. het bestuur Postbus 168 3900 AD VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM

REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM REGLEMENT AUDITCOMMISSIE RAAD VAN COMMISSARISSEN STICHTING WOONSTAD ROTTERDAM 25 april 2012 pagina 2 Artikel 1 Doelstelling De Auditcommissie maakt onderdeel uit van de Raad van Commissarissen van de Stichting

Nadere informatie

V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s

V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s V e r v o l g o n d e r z o e k b e d r i j f s l a s t e n w o n i n g c o r p o r a t i e s Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak

KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak KWALITEIT DIENSTVERLENING Gemeente Oirschot Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 23 september 2011 1. Achtergrond en aanleiding In 2008 heeft de gemeente Oirschot de Bestuursvisie 2002-2012

Nadere informatie

Zero Based Begroten. De andere kant van de kaasschaafmethode

Zero Based Begroten. De andere kant van de kaasschaafmethode Zero Based Begroten De andere kant van de kaasschaafmethode Je moet de tijd nemen voor Zero Based Begroten, en je moet lef hebben Zero Based begroten legt een duidelijke relatie tussen de doelstellingen,

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering

Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid. Werk in uitvoering Investeringsstatuut Stichting Wonen Zuid Werk in uitvoering Vastgesteld door de Bestuurder op 17-06-2014 Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 26-03-2015 INHOUD INVESTERINGSSTATUUT INLEIDING...

Nadere informatie

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector.

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Huur beleid Ru t te II Een overzicht van de impact van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Januari 2015 Inleiding De huren zijn de afgelopen twee jaar fors gestegen.

Nadere informatie

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES

LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Good enough never is LEAN MANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Hoe Lean Management kan helpen in een onstuimige wereld Auteur Drs. Carla van der Weerdt RA is Managing

Nadere informatie

APOTHEKERS. Omdat mensen tellen.

APOTHEKERS. Omdat mensen tellen. APOTHEKERS Omdat mensen tellen. 2 Apothekers ADVIESGROEP APOTHEKERS APOTHEKERS VERDIENEN EEN ADVISEUR DIE THUIS IS IN HUN ZAKEN OF HET NU GAAT OVER DE AANKOOP DAN WEL VERKOOP VAN EEN APOTHEEK, FISCALE

Nadere informatie

Visie op toezicht en bestuur Raad van Toezicht en Raad van Bestuur Woonstichting t Heem

Visie op toezicht en bestuur Raad van Toezicht en Raad van Bestuur Woonstichting t Heem Visie op toezicht en bestuur Raad van Toezicht en Raad van Bestuur Woonstichting t Heem Versie: 9 juni 2017 Vastgesteld door Raad van Toezicht en Raad van Bestuur: 21 juni 2017 Inleiding Met de Invoering

Nadere informatie

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN

BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO CONSULTANTS VOOR VRIJ ONDERNEMEN BDO Consultants 3 BDO CONSULTANTS Als resultaat telt, schakelt u BDO Consultants B.V. in. Wij realiseren binnen uiteenlopende branches succesvolle projecten door onze

Nadere informatie

Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Cijfers vergelijkbaar maken. Niet-beïnvloedbare kosten

Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Cijfers vergelijkbaar maken. Niet-beïnvloedbare kosten Benchmark: Hoe werkt het vergelijkbaar maken van gegevens? Benchmarking gaat over het vergelijken van gegevens. Maar dan moeten die gegevens wél eenduidig zijn. Een belangrijk onderdeel van de Aedes-benchmark

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN

De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN Onderwerp Sturing en bedrijfsvoering SW Steller J. den Hoedt De leden van de raad van de gemeente Groningen te GRONINGEN Telefoon (050) 367 41 57 Bijlage(n) 0 Ons kenmerk 6168312 Datum Uw brief van Uw

Nadere informatie

Missie, visie en maatschappelijke verankering

Missie, visie en maatschappelijke verankering Jaarplan 2014 1 Missie, visie en maatschappelijke verankering In ons ondernemingsplan 2014-2017 hebben we onze missie en visie voor de komende jaren vastgesteld. In dit jaarplan is verwoord welke stappen

Nadere informatie

AEDES BENCHMARK WEBINAR JULI 2015

AEDES BENCHMARK WEBINAR JULI 2015 AEDES BENCHMARK WEBINAR JULI 2015 VERSTERKING PARTICIPATIE Deelname kleinere corporaties bevorderen, deelname grotere behouden en uitbouwen Onderlinge support binnen sector voor participatie vergroten

Nadere informatie

Beleidskader agenda van onze gewenste ontwikkelingen Samen Onderwijs Maken = Leerzaam

Beleidskader agenda van onze gewenste ontwikkelingen Samen Onderwijs Maken = Leerzaam Beleidskader 2017 agenda van onze gewenste ontwikkelingen Samen Onderwijs Maken = Leerzaam College van Bestuur, vastgesteld 06-12-2016 Inleiding We hebben inmiddels het tweede jaar van ons meerjarenbeleidsplan

Nadere informatie

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA (Uw eigen kantoor in China) Yu Shan Management Yu Shan Management Co. Ltd, opgericht in 2005 door mr.cees Baay, is een in Azië gevestigde onderneming met kantoren

Nadere informatie

Klaar om te wenden. Jaarbericht 2013

Klaar om te wenden. Jaarbericht 2013 Klaar om te wenden Jaarbericht 2013 De zeilterm klaar om te wenden wordt gebruikt om een overstag aan te kondigen, zodat de bemanning voorbereidingen kan treffen. Bij een overstag draait de voorsteven

Nadere informatie

Snel aan de slag instructie Mijn BDO

Snel aan de slag instructie Mijn BDO Snel aan de slag instructie Mijn BDO nieuwe perspectieven 1 Op deze helppagina vindt u de informatie die u nodig heeft om optimaal gebruik te maken van de onderdelen binnen een Mijn BDO omgeving van uw

Nadere informatie

Industry consulting. Care management. Effectieve procesinnovatie in de zorg. Onze zorg Kwaliteit nu én in de toekomst

Industry consulting. Care management. Effectieve procesinnovatie in de zorg. Onze zorg Kwaliteit nu én in de toekomst Industry consulting Care management Effectieve procesinnovatie in de zorg Onze zorg Kwaliteit nu én in de toekomst Effectieve procesinnovatie Iedere organisatie is uniek. Dat is in de zorg niet anders.

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Meer Control met minder Instrumentarium?

Meer Control met minder Instrumentarium? financiële specialisten voor de non-profit www.jeconsultancy.nl Meer Control met minder Instrumentarium? Verslag van de workshop tijdens het Voorjaarscongres op dinsdag 20 mei in Apeldoorn JE Consultancy

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ

herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ herijkte ondernemingsplan 2016 / 2017 WONINGSTICHTING SWZ Voorwoord Voor u ligt het herijkte ondernemingsplan van SWZ. Dit is het antwoord op de vraag die we onszelf en onze belangrijkste stakeholder huurdersbelangenvereniging

Nadere informatie

Commitment without understanding is a liability

Commitment without understanding is a liability Commitment without understanding is a liability Accent Organisatie Advies Risicocultuur tastbaar maken Propositie van Accent Organisatie Advies Frank van Egeraat Januari 2017 Nederlandse Corporate Governance

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L1875 Stichting Woningcorporaties Het Gooi en Omstreken t.a.v. het bestuur Postbus 329 1200 AH HILVERSUM Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L0884 Woningstichting Goed Wonen Koedijk Sint-Pancras t.a.v. het bestuur Bovenweg 180 A 1834 CJ SINT PANCRAS Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief

Nadere informatie

Eindtotaal 1.304 1.460 1.591

Eindtotaal 1.304 1.460 1.591 Openbaar Onderwerp Invulling taakstellingen/bezuinigingen DGG/Sector Openbare Ruimte Programma / Programmanummer Bestuur & Middelen / 9610 BW-nummer BW-00970 Portefeuillehouder B. Jeene Samenvatting Dit

Nadere informatie

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement

Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Actualiteitendag Platform Deelnemersraden Risicomanagement Benne van Popta (voorzitter Detailhandel) Steffanie Spoorenberg (adviseur Atos Consulting) Agenda 1. Risicomanagement 2. Risicomanagement vanuit

Nadere informatie

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken

Ondernemingsplan 2014 2017. Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Ondernemingsplan 2014 2017 Ambities blijven overeind door scherpe focus op kerntaken Missie QuaWonen QuaWonen is dé woningcorporatie voor de Krimpenerwaard. Wij bieden goede huisvesting aan mensen die

Nadere informatie

CO2 prestatieladder niveau 5

CO2 prestatieladder niveau 5 CO2 prestatieladder niveau 5 Ordina vindt duurzaam ondernemen belangrijk. Dit betekent dat Ordina in de eigen bedrijfsvoering streeft naar een goed evenwicht tussen economische, ecologische en sociale

Nadere informatie

SAMENVATTING. Succes verzekerd!?

SAMENVATTING. Succes verzekerd!? SAMENVATTING Succes verzekerd!? Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij gemeentelijke samenwerking op gebied van lokale sociale zekerheid en de rol van de gekozen samenwerkingvorm daarin Universiteit

Nadere informatie

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark

Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark Meest gestelde vragen over de resultaten, methode en proces Aedes-benchmark 1. Resultaten Wat is het belangrijkste resultaat bij het onderdeel kwaliteit? Ruim 144.000 huurders spraken zich uit over de

Nadere informatie

WAARDERINGSKAMER NOTITIE. Betreft: Managementsamenvatting benchmarkresultaten 1999-2002. Datum: 19 november 2003 Bijlage(n):

WAARDERINGSKAMER NOTITIE. Betreft: Managementsamenvatting benchmarkresultaten 1999-2002. Datum: 19 november 2003 Bijlage(n): WAARDERINGSKAMER NOTITIE Betreft: Managementsamenvatting benchmarkresultaten 1999-2002 Datum: 19 november 2003 Bijlage(n): Doel van de benchmark WOZ-kosten De afgelopen jaren heeft de Waarderingskamer

Nadere informatie

Toelichting begroting 2014

Toelichting begroting 2014 Toelichting begroting 2014 1. TOELICHTING 1.1 Algemeen Bij het opstellen van de begroting heeft Hefpunt zichzelf het doel gesteld om de bijdrage van de waterschappen voor 2014 op het niveau te houden zoals

Nadere informatie

Inkoopsamenwerking. Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian

Inkoopsamenwerking. Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian Inkoopsamenwerking Samen ambities realiseren Harco Bouwman, Partner, Trevian WIE IS TREVIAN? HET ONTSTAAN TREVIAN HEEFT HAAR WORTELS IN DE CORPORATIE SECTOR EN IS IN 2009 ONDER DE NAAM TREVIN OPGERICHT

Nadere informatie

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling

Ruimte voor ontwikkeling. Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling Ruimte voor ontwikkeling Financiële haalbaarheid en management van gebiedsontwikkeling U WILT UW GEBIED ONTWIKKELEN. DAT ROEP VEEL VRAGEN OP: HOE PAK IK DAT AAN? EN IS HET FINANCIEEL WEL HAALBAAR IN DEZE

Nadere informatie

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen.

het ONDerNemerspeiL Omdat mensen tellen. het ondernemerspeil Onderzoek naar het werkelijke rendement van Ondernemend Nederland - juni 2012 Omdat mensen tellen. voorwoord Met Het Ondernemerspeil brengt BDO in kaart hoe het werkelijk is gesteld

Nadere informatie

Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN

Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN Benchmark KCC Woningcorporaties 2014 IMPRESSIE RESULTATEN Project 112238 Versie 01 / 8 augustus 2014 Voor u ligt de impressie van de Benchmark KCC Woningcorporaties 2014. Dit document geeft een anonieme,

Nadere informatie

CO2 communicatieplan

CO2 communicatieplan CO2 communicatieplan Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstelling... 3 3 Doelgroepen... 3 4 Communicatiemiddelen... 6 01.10.D - CO2 Communicatieplan / versie 2 / 01.09.2016 / Pagina 1 van 6 1 Inleiding

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera

Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera Profielschets Raad van Commissarissen Woningstichting Omnivera 1 Uitgangspunten Het toezicht richt zich vooral op het bewaken van de maatschappelijke doelstellingen van de rechtspersoon. Continuïteit bij

Nadere informatie

LEREN VAN ELKAAR, VERBETEREN MET ELKAAR

LEREN VAN ELKAAR, VERBETEREN MET ELKAAR LEREN VAN ELKAAR, VERBETEREN MET ELKAAR Leren en verbeteren vanuit de Aedes-benchmark U wilt meer halen uit de Aedes-benchmark? Gerichter kunnen sturen op de cijfers van het huurdersoordeel? Werken aan

Nadere informatie

FINANCIEEL MANAGEMENT

FINANCIEEL MANAGEMENT BDO CONSULTANTS FINANCIEEL MANAGEMENT Omdat mensen tellen. Financieel Management 3 FINANCIEEL MANAGEMENT DE CONTROLE OVER UW FINANCIËN Een effectief financieel beleid anticipeert op toekomstige ontwikkelingen

Nadere informatie

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel

diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel HR benchmark: diepgaande analyse en inzicht in besparingspotentieel KPMG ziet veel corporaties die gedwongen zijn, of anticiperen op schaarser wordende middelen en veranderende kerntaken. Aangezien de

Nadere informatie

Presentatie NORA/MARIJ

Presentatie NORA/MARIJ Presentatie NORA/MARIJ 6 november 2009 Peter Bergman Adviseur Architectuur ICTU RENOIR RENOIR = REgie NuP Ondersteuning Implementatie en Realisatie Overzicht presentatie Families van (referentie-)architecturen

Nadere informatie

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders

Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties. Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Advies voor bestuur, toezicht en stakeholders Incompany Masterclasses voor commissarissen van woningcorporaties Het programmamanagement

Nadere informatie

Algemene Rekenkamer..,

Algemene Rekenkamer.., Algemene Rekenkamer, BEZORGEN Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 E w voorlichting@rekenkamernl

Nadere informatie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie

Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Interne organisatie beïnvloedt effectiviteit en efficiëntie Systematische vergelijking van de interne organisatie en prestaties van corporaties toont aan dat kleine corporaties met veel ervaring als maatschappelijke

Nadere informatie

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten

Verzuimcijfers 2010 sector Gemeenten Verzuimcijfers 00 sector Gemeenten A+O fonds Gemeenten, april 0 Ziekteverzuim bij gemeenten daalt licht tot, procent in 00 Het ziekte van gemeenten is in 00 licht gedaald tot, procent. Ten opzichte van

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2011 Corporatie in Perspectief L0151 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In Corporatie in Perspectief is te zien hoe de volkshuisvestelijke en financiële

Nadere informatie

Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark

Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark Veel gestelde vragen en antwoorden over resultaten, opbouw en methode Aedes-benchmark Resultaten Huurdersoordeel (bouwsteen Kwaliteit) Wat is het belangrijkste resultaat van het huurdersoordeel? Het Huurdersoordeel

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V.

PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. BIJLAGE B BIJ DE TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE EERSTE ALGEMENE VERGADERING VAN AANDEELHOUDERS VAN ALLIANDER N.V. TE HOUDEN OP 12 MEI 2011 PROFIELSCHETS RVC ALLIANDER N.V. 1. OMVANG EN SAMENSTELLING

Nadere informatie

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden

Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden STUDIEDAG Projectmatig werken in lokale overheden LEUVEN 27 oktober 2011 Projectmatig werken in de lokale sector Katlijn Perneel, Partner, ParFinis Projectmatig 2 - werken voor lokale overheden 1 Inhoud

Nadere informatie

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde.

Missie We zijn een maatschappelijke vastgoedonderneming, die met en voor bewoners samenwerkt aan krachtige wijken met toekomstwaarde. Governance handboek Besturingsmodel Havensteder Inleiding Het besturingsmodel van woningcorporatie Havensteder maakt de verbanden zichtbaar tussen missie, visie en strategie. En de daarvan afgeleide doelstellingen,

Nadere informatie

WHITE PAPER INRICHTING EN GOVERNANCE VAN VERMOGENSBEHEER

WHITE PAPER INRICHTING EN GOVERNANCE VAN VERMOGENSBEHEER WHITE PAPER INRICHTING EN GOVERNANCE VAN VERMOGENSBEHEER 14 september 2017 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleggingsbeleid... 4 3. Governance bestuur... 4 3.1. Bestuur... 4 3.2. Taken- en rolverdeling...

Nadere informatie

Memo: Wob-verzoek inhuur

Memo: Wob-verzoek inhuur Memo: Wob-verzoek inhuur Aan: Leden Algemeen Bestuur VRU Van: Algemeen directeur Datum: 13 juli 2017 Onderwerp: Wob-verzoek inhuur Bijlagen: A. Overzicht inhuuropdrachten groter dan 100.000 B. Normen WNT

Nadere informatie

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw

OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT. Groningen, maart 2016 Wim Pauw OPERATIONEEL RISKMANAGEMENT Groningen, maart 2016 Wim Pauw Risicomanagement Risicomanagement is steeds meer een actueel thema voor financiële beleidsbepalers, maar zij worstelen vaak met de bijbehorende

Nadere informatie

ber ng V 19 decem gro3 AL Be

ber ng V 19 decem gro3 AL Be ALV 19 december 2016 Begro3ng 2017 Achtergrond cijfers Transi'ejaar (2016-2017) Scha6ng kosten van uitbesteden opera'onele ac'viteiten & werkzaamheden technisch adviseur Daling bestuurskosten S'jging advieskosten

Nadere informatie

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg

Steenwinkel Kruithof Associates Management en Informatica Consultants. Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Opzetten en inrichten Shared Service Center in de zorg Hoe zet je gezamenlijk een nieuw en succesvol (ICT) Shared Service Center (SSC) op? En hoe zorg je ervoor dat de samenwerking tussen de deelnemende

Nadere informatie

BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS

BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS BDO BRANCHEGROEP BOUW SAMENWERKEN VANUIT EEN SOLIDE BASIS Omdat mensen tellen. BDO BRANCHEGROEP BOUW De Nederlandse bouwsector De afgelopen jaren zijn voor de Nederlandse bouwsector turbulent geweest.

Nadere informatie

BIJLAGE B REDUCTIE 2015

BIJLAGE B REDUCTIE 2015 BIJLAGE B REDUCTIE 2015 Versie 1 april 2015 v1.0 Managementsysteem Fugro GeoServices B.V. Blz. 1 van 10 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Reductiedoelstellingen 2015 3 3. Vaststelling van de reductiedoelstellingen

Nadere informatie

Organisatiestructuur 3.0

Organisatiestructuur 3.0 Organisatiestructuur 3.0 Organisatiestructuur 3.0 Uitgangspunten / Bestuurlijk Coalitieprogramma: - Groeien in externe gerichtheid, slagvaardigheid, ondernemerschap - Investeren in de kwaliteit van de

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009. Geacht bestuur, L0117 Stichting Portaal t.a.v. het bestuur Postbus 375 3900 AJ VEENENDAAL Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur, Ieder

Nadere informatie

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg.

Onderwerpen. Perspectief van kwaliteit in de zorg. De keuze van het Kwaliteits-management-systeem. Certificering: ISO 9001 voor de Zorg. ISO 9001 voor de zorg: een bewuste keuze ir.drs. A. van der Star MSHE Normcommissie ISO 9001 Zorg NEN 1 februari 2011 Bijdragen: H. Dekker: Certificatie in de Zorg Onderwerpen Perspectief van kwaliteit

Nadere informatie

Samenwerking & Bedrijfsvoering

Samenwerking & Bedrijfsvoering Samenwerking & Bedrijfsvoering Plan van Aanpak Plan van aanpak: Themaonderzoek Samenwerking en Bedrijfsvoering Bestuurlijk opdrachtgever Ambtelijk opdrachtgever Naam projectleider T.C.C. den Braanker C.A.

Nadere informatie

PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN WONINGBOUWVERENIGING POORTUGAAL

PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN WONINGBOUWVERENIGING POORTUGAAL PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN WONINGBOUWVERENIGING POORTUGAAL 1. Uitgangspunten Deze profielschets is vastgesteld en goedgekeurd in de vergadering van de Raad van Commissarissen d.d. 17 mei 2013

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist

Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist Profielschets Raad van Commissarissen R.K. Woningbouwvereniging Zeist 1. Inleiding De RvC van de R.K. Woningbouwvereniging Zeist heeft drie taken: - toezicht houden op het bestuur en op de gang van zaken

Nadere informatie

(financiële) verantwoording passend onderwijs

(financiële) verantwoording passend onderwijs (financiële) verantwoording passend onderwijs Conferentie Naoberschap - Meesterschap, vrijdag 10 oktober 2014 Start with why? Waarom is verantwoording van belang? Hoe geef ik handen en voeten aan verantwoording?

Nadere informatie

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING

MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING MODEL SWOT ANALYSUS REAL ESTATE SWOT-ANALYSUS REAL ESTATE TOELICHTING EN HANDLEIDING PORTEFEUILLEMANAGEMENT EN SWOT ANALYSE Portefeuillemanagement is een dynamisch proces waarbij telkens opnieuw geanalyseerd,

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PMO IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PMO PROJECT MANAGEMENT OFFICE Een Project Management Office voorziet projecten,

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE)

NIMA B EXAMEN BUSINESS MARKETING ONDERDEEL B JANUARI 2016 VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) VRAGEN EN ANTWOORDINDICATIES NIMA B BUSINESS MARKETING ONDERDEEL 1 (CASE) 26 JANUARI 2016 1 Vragen bij de case WINTECH..GESTRAND IN HET ZICHT VAN DE HAVEN? (totaal 90 punten) Vraag 1 (20 punten) a. Bereken

Nadere informatie

DEMO en Financiële dienstverlening

DEMO en Financiële dienstverlening DEMO en Financiële dienstverlening Richard Schoones 28-9-2012 1 Wie ben ik? Ruim 30 jaar actief binnen Financiële dienstverlening Ondernemer Als zelfstandig intermediair & gevolmachtigde Directie van Lanschot

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Bijlage 15: Casussen

Bijlage 15: Casussen Bijlage 15: Casussen In deze bijlage vragen we u te reageren op een vijftal casussen. Hierbij staat aangegeven hoeveel pagina s u maximaal mag gebruiken voor de uitwerking van de casussen (tabblad 7).

Nadere informatie

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner

In 8 stappen naar bedrijfskundig FM. Van FM-specialist tot strategisch businesspartner In 8 stappen naar bedrijfskundig FM Van FM-specialist tot strategisch businesspartner Inhoud STAP 1. Maak een businessplan voor FM STAP 2. Zorg voor een optimale werkomgeving STAP 3. Zorg voor een flexibele

Nadere informatie

Rapportage 3 e kwartaal 2016 Exploitatie Hefpunt

Rapportage 3 e kwartaal 2016 Exploitatie Hefpunt Rapportage 3 e kwartaal 2016 Exploitatie Hefpunt 1. Algemeen Ten opzichte van de begroting De bijdrage van de waterschappen voor 2016 komt uit op het bedrag waar in de begroting van 2016 rekening mee was

Nadere informatie

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur,

Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief Geacht bestuur, L1557 Woningstichting Progrez t.a.v. het bestuur Postbus 8008 3301 CA DORDRECHT Rijnstraat 8 Postbus 30941 2500 GX Den Haag www.vrom.nl Datum 27 november 2009 Betreft Oordeelsbrief 2009 Geacht bestuur,

Nadere informatie

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance

Januari 2011. Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties. Governance, Risk & Compliance Januari 2011 Visiedocument Bestuurdersaansprakelijkheid Woningcorporaties - Governance, Risk & Compliance Agenda Bespreken ontwikkelingen Governance, Risk & Compliance Invloed op bestuurdersaansprakelijkheid

Nadere informatie

ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht

ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; Beloningsbeleid verdient meer aandacht 2 ONDERZOEK BIJ FINANCIËLE ONDERNEMINGEN; BELONINGSBELEID VERDIENT MEER AANDACHT 1 INTRODUCTIE Vrijwel iedereen deelt de overtuiging

Nadere informatie

Wat gaat het kosten? Baten & lasten totaal. Bedragen * Inkomsten Lasten Bijdrage gemeente

Wat gaat het kosten? Baten & lasten totaal. Bedragen * Inkomsten Lasten Bijdrage gemeente Wat gaat het kosten? Bedragen * 1. Inkomsten Lasten Bijdrage gemeente Integratie-uitkering 3.55 3.55 Bbz24 177 298 12 44.28 4.855-3.173 Bijzondere bijstand en minimabeleid 4.331 4.331 Organisatie (incl.

Nadere informatie

SLIMME CORPORATIES DOEN ONDERHOUD MEER VANUIT REGIE 1 + 1 = 10

SLIMME CORPORATIES DOEN ONDERHOUD MEER VANUIT REGIE 1 + 1 = 10 SLIMME CORPORATIES DOEN ONDERHOUD MEER VANUIT REGIE 1 + 1 = 10 KOVON congres 10 oktober 2013 Marc Calon Voorzitter Aedes vereniging van woningcorporaties AEDES Corporaties: ca. 2,4 miljoen huurwoningen

Nadere informatie

Search, werving en selectie

Search, werving en selectie Search, werving en selectie voor vaste, tijdelijke én interim-functies in het publieke domein Samen naar beter. PublicSpirit PublicSpirit combineert bewezen deskundigheid op het gebied van search, werving,

Nadere informatie

- PERSBERICHT - -NEDERLANDSE ZORGKOSTEN BLIJVEN DALEN-

- PERSBERICHT - -NEDERLANDSE ZORGKOSTEN BLIJVEN DALEN- - PERSBERICHT - Utrecht, 19 juni 2012 -NEDERLANDSE ZORGKOSTEN BLIJVEN DALEN- 61% van de zorginstellingen verwacht geen stijging van de zorgkosten door meer productie, 29% verwacht zelfs een daling. Dit

Nadere informatie

Corporatie in Perspectief

Corporatie in Perspectief Samenvatting CFV 2009 Corporatie in Perspectief L2108 Eindhoven Samenvatting Corporatie in Perspectief Ter introductie In toenemende mate is er behoefte om met behulp van kengetallen inzicht te krijgen

Nadere informatie

5 oktober Voor de digitale economie

5 oktober Voor de digitale economie 5 oktober 2017 Voor de digitale economie Op donderdag 5 oktober 2017 organiseert Nederland ICT voor het Expertisecentrum Organisatie & Personeel een ICT Markttoets over de vernieuwing van de Carrière Sites

Nadere informatie