Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie."

Transcriptie

1 Auteur Janny de Kleijnen Laatst gewijzigd 31 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs Maken is een onderdeel van Wikiwijsleermiddelenplein, hét onderwijsplatform waar je leermiddelen zoekt, vergelijkt, maakt en deelt.

2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1, Wat is geluid? Geluidsbron Demoproef 1 t/m 3 medium Demoproef 4 t/m 6 Ontvanger Opgaven bij hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2, Geluidssnelheid Opgaven bij hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3, Toonhoogte en frequentie demoproef 6 Opgaven bij hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4, Frequentiebereik Demoproef 7 Opgaven bij hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5, Frequentie berekenen Opgaven hoofdstuk 5 Hoofdstuk 6, Geluidssterkte Proef 8 Opgaven bij hoofdstuk 6 Hoofdstuk 7, Geluidsoverlast Opgaven bij hoofdstuk 7 Hoofdstuk 8, Blaasinstrumenten Instrument met lengte aanpassing Instrument met gaatjes Instrument met ventielen Hoofdstuk 9, Snaarinstrumenten Hoofdstuk 10 Vastleggen van geluid Opgaven bij hoofdstuk 10 Hoofdstuk 11, Werkstukken Geluid Muziekinstrument van afvalmateriaal Webquest geluid Zoemertje Fluit Zelf oordoppen ontwerpen Pagina 1

3 oorcheck Over dit lesmateriaal Pagina 2

4 Hoofdstuk 1, Wat is geluid? Geluidsbron Een geluidsbron is een voorwerp dat geluid maakt. Geluid ontstaat door trillingen van een geluidsbron. Voorbeelden van geluidsbronnen zijn: - Je stem (de stembanden trillen) - Een luidspreker (de conus trilt) - Een gitaar (De snaren trillen) Stemband Conus Pagina 3

5 Snaren van een gitaar Demoproef 1 t/m 3 Proef 1 "pingpongbal" Benodigdheden: stemvork hamer pingpongbal touw statief Uitvoering: We slaan de stemvork aan. Daarna houden we het pingpongballetje als een slinger erbij. Opdracht: Beschrijf wat er gebeurd. Probeer ook te verklaren wat het doel is van deze proef. Proef 2 "conus" Benodigdheden: conus toongenerator Piepschuimkorrels Uitvoering: We laten een conus trillen m.b.v. een toongenerator. Opdracht: Beantwoord de volgende vraag: De conus gaat sneller/langzamer trillen als het geluid omhoog gaat. Proef 3 "stembanden" Benodigdheden: - je eigen stembanden Uitvoering: Leg je hand op je keel. Maak hoge en lage geluiden. Opdracht: Beantwoord de volgende vraag: Gaan de stembanden sneller/langzamer trillen bij een hoge toon? medium Door de trilling van een geluidsbron krijg je veranderingen in luchtdruk om de geluidsbron heen. Geluid kan alleen doorgegeven worden als er een tussenstof is, zo'n tussenstof noem je een medium Pagina 4

6 . Meestal is het medium lucht, maar ook vloeistoffen en vaste stoffen kunnen geluid doorgeven. Door sommige stoffen beweegt geluid sneller, dan door andere stoffen. Denk maar aan cowboys, in een film, die aan de treinrails luisteren of er een trein aan komt. Bij het volgende hoofdstuk gaan we aan de geluidssnelheid rekenen. Luisteren naar de trein Demoproef 4 t/m 6 Proef 4 "stolp + ballon" Benodigdheden: stolp vacuümpomp ballon speld Uitvoering: We leggen een dichtgeknoopte ballon met een beetje lucht erin onder een stolp. We halen de lucht onder de stolp uit met de vacuümpomp en de ballon wordt, omdat de tegendruk kleiner wordt, groter. Op een gegeven moment zal de ballon een speld raken, die onder in de stolp ligt. De ballon zal dan knappen. Let goed op of je het geluid van de knappende ballon hoort!!! Opdracht: 1. Maak een tekening van de opstelling 2. Verklaar waarom je het geluid wel/niet goed hoort. Proef 5 "blik-telefoon" Benodigdheden: blik touw Uitvoering: 2 leerlingen gaan aan het uiteinde van de "telefoon" staan. Het touw is strak gespannen. Leerling A zegt iets tegen leerling B. Pagina 5

7 Opdracht: Leg uit: 1. Wat is de geluidsbron? 2. Wat is het medium? 3. Wat is de ontvanger? Proef 6 "resonantie" Benodigdheden: - 2 stemvorken op voet van 440 Hz (de a) - hamer Uitvoering: De eerste stemvork wordt aangeslagen en daarna afgedekt. Opdracht: Wat hoor je? Leg uit hoe dat kan. tocama bridge kn.nu/ww.1d03513 (youtube.com) Ontvanger De veranderingen in luchtdruk bereiken een ontvanger. Voorbeelden van ontvangers zijn: - Microfoon - je oren. Bij je oren gaat het trommelvlies met de veranderingen van luchtdruk meetrillen. De gehoorbeentjes brengen deze trilling van het trommelvlies over op de vloeistof in het slakkenhuis. Het slakkenhuis zet de trillingen om in elektrische signalen. De gehoorzenuw stuurt de signalen door naar de hersenen. Pagina 6

8 Opgaven bij hoofdstuk 1 1. Vul het juiste woord in Geluid ontstaat door van een geluidsbron 2. Vul de juiste woorden in Als de van een luidspreker heel snel heen en weer beweegt, ontstaan er in de omringende lucht. 3 Vul de juiste woorden in Behalve door lucht kan geluid zich ook verplaatsten door een stof en een 4. Noem 3 geluidsbronnen. 5. Wat is een medium? 6. Je kunt een trein al van ver horen aankomen als je je oor op een spoorrail legt. Door welk medium verplaatst het geluid zich dan? 7. Schrijf de namen van nummer 1 t/m 4 van het onderstaande oor? Pagina 7

9 8 Door welke tussenstof gaat geen geluid? a. Vacuum b. Kurk c. Rubber d. Lucht Pagina 8

10 Hoofdstuk 2, Geluidssnelheid kn.nu/ww.5a777e1 (teleblik.nl) klokhuis over geluid Geluid verplaatst zich in lucht met een snelheid van ongeveer 340 meter per seconde. In andere stoffen is de geluidssnelheid vaak veel groter. Kijk maar in de tabel. Stofnaam Geluidssnelheid (m/s) Baksteen 3500 Helium 965 Koper 2250 Lucht 340 water 1500 Formule: geluidssnelheid = afstand / tijd In de natuurkunde worden grootheden vaak afgekort. v = geluidssnelheid in m/s of in km/h s = afstand in m of in km t = tijd in s of in uur De bovenstaande formule kunnen we dus ook met afkortingen schrijven: Voorbeeld 1: Geluid gaat in 7,5 seconde door een onbekende stof. Het geluid heeft dan 16,875 km afgelegd. a. Wat is de geluidssnelheid? b. Door welke stof gaat het geluid? (Kijk in het bovenstaande tabel.) antwoord: a. Schrijf eerst de gegevens op: gegevens: tijd = t = 7,5 s Pagina 9

11 afstand = s = 16,875 km = m Gevraagd: snelheid = v =...m/s Berekening: v=s/t v = / 7,5 v = 2250 m/s b. Het geluid gaat dus door koper. Voorbeeld 2: De geluidssnelheid in lucht is dus 340 m/s. Het onweert, De lichtsnelheid is veel groter dan de geluidssnelheid, dus de flits zie je meteen. a. Wat is de afstand die het geluid van de bliksem heeft afgelegd na 1 seconde? b. Wat is de tijd die de het geluid van de bliksem erover doet om 1 km af te leggen? antwoord: a. Schrijf eerst de gegevens op: gegevens: snelheid = v = 340 m/s tijd = t = 1 s Gevraagd: afstand = s=...m Berekening: s=vxt s = 340 x 1 s = 340 m b. gegevens: snelheid = v = 340 m/s afstand = s = 1 km = 1000 m Gevraagd: tijd = t=...s Berekening: t=s/v t = 1000/340 t = 2,94 s (dus ongeveer 3 s) Dat betekent dat het geluid in 3 seconden een afstand aflegt van iets meer dan een kilometer. Zo kun je snel uitrekenen hoever een onweersbui bij je vandaan is. Als er 3 seconde zit tussen de bliksem en de donder dan is het onweer een kilometer weg. Dus als er 12 seconde tussen de bliksem en de donder zijn, is het onweer 4 kilometer bij je vandaan. Pagina 10

12 Opgaven bij hoofdstuk 2 1. Vul de onderstaande tabel verder in: snelheid afstand 340 m/s 600 m s 3 km/s 850 m s m/s 3000 m 58 km/uur km tijd 2 min en 28 s 50 min 2. De geluidssnelheid in lucht is ongeveer 340 m/s. Hoeveel meter legt het geluid in 6,5 seconde af? Laat een berekening zien. 3. Bij een onweersbui hoor je de donder pas na 5 seconde. Bereken hoever de bui van je verwijderd is. 4. Hanneke ziet in de verte een heistelling. Het valt haar op dat ze de klap niet hoort op het moment dat het heiblok op de paal valt. Hoe komt dit? 5. Geluid door de stof Helium. a. Zoek in de tabel in het hoofdstuk op wat de geluidssnelheid door Helium is. b. Bereken de afstand die het geluid in 2,3 s heeft afgelegd. Noteer een berekening. 6. Geluid door lucht gaat 343 m/s. Hoe lang doet het over 4000 meter? a s b. 0,09 s c. 11,7 s d. 4,5 s 7. Pagina 11

13 Je tikt op een betonnen muur, die 1 km lang is. Iemand anders staat op het einde van die muur met zijn oor ertegen aan (1 km verder) en hoort de tik na 0,2 seconden. Wat is de geluidssnelheid door beton? a m/s b. 5 m/s c. 500 m/s d. 0,0002 m/s 8. Je staat op 500 meter van een muur en fluit heel hard. Hoe lang duurt het voordat je je echo hoort? (geluidssnelheid is 343 m/s) a. 0,72 s b. 8,83 s c. 1,46 s d. 2,92 s 9. Je zwemt onder water en hoort iemand zingen die boven water staat. Het geluid gaat 500 meter door de lucht en 300 meter door het water. Hoe lang doet het geluid hier over? (V.lucht = 343 m/s en V.water = 1480 m/s) a. 1,2 s b. 0,2 s c. 1,7 s d. 1,5 s Pagina 12

14 Hoofdstuk 3, Toonhoogte en frequentie Herhaling Proef 1:Als je een stemvork aanslaat, beginnen de benen van de stemvork te trillen. Dat kun je goed zien als je een trillende stemvork tegen een pingpongballetje houdt, dat aan een touwtje aan een statief hangt. Het balletje gaat dan meetrillen. Het aantal trillingen per seconde wordt de frequentie genoemd. De frequentie wordt gemeten in Hertz (Hz). Heinrich Hertz was een Duitse natuurkundige, die de radiogolven ontdekt heeft. Om hem te eren is de eenheid van frequentie naar hem genoemd. Als een stemvork een frequentie heeft van 440 HZ, dan betekent dat dat de benen van de stemvork 440 keer peer seconde trillen. Hoe hoger de frequentie des te hoger de toon die je hoort. (Denk aan proef 3, waarbij we met onze hand de trillingen in onze keel voelden.) Je kunt geluidstrillingen zichtbaar maken met behulp van een microfoon en een oscilloscoop. De microfoon zet de geluidstrillingen om in elektrische trillingen. De oscilloscoop laat de elektrische trillingen op een schermpje zien. samenvatting: Frequentie = het aantal trillingen per seconde in Hz. Frequentie geeft de toonhoogte aan. Hoe hoger de frequentie, hoe hoger de toon. Op de oscilloscoop zie je bij een hogere frequentie, dat de trillingen dichter op elkaar zitten. demoproef 6 Pagina 13

15 Proef 6: Benodigdheden: gitaar Uitvoering: Sla de dikke en de dunne snaar aan. Welk verschil hoor je? Span een snaar los en strak. Welk verschil hoor je? Opgaven bij hoofdstuk 3 1. Een bas is een lage mannenstem. Een sopraan is een hoge vrouwenstem. Bij welke stem is de frequentie het laagst? 2. Het gezoem van een mug klinkt veel hoger dan het gezoem van een bij. Bij welk van de twee insecten bewegen de vleugels per seconde het vaakst op en neer? Leg je antwoord uit! 3. Welke snaar trilt het snelst? Een snaar met een lage/hoge toon? Een dikke/dunne snaar? 4. Als een gitarist zijn gitaar wil stemmen klinkt de 2e snaar te hoog. De frequentie moet omhoog/omlaag De snaar moet strakker/losser gespannen worden. 5. Mensen kunnen tonen horen waarvan de frequentie ligt tussen 20 Hz en Hz. Wat verstaat men onder een frequentie van 20 Hz? a. 20 trillingen per uur b. 20 trillingen per minuut c. 20 trillingen per seconde d. Geen van bovenstaande antwoorden is juist. Pagina 14

16 Hoofdstuk 4, Frequentiebereik Geluid met een hele hoge of een hele lage frequentie kun je niet horen. De meeste jonge mensen horen tonen tussen de 20 en Hz. (dus van 20 tot 20 khz) Dit is het frequentiebereik van je gehoor. Als je ouder wordt verandert het frequentiebereik. Vooral hoge tonen kun je dan niet goed horen. Dieren hebben vaak een ander frequentiebereik dan mensen Geluid met een hogere frequentie dan Hz, wat mensen dus niet meer kunnen horen noemen we ultrasoon. Pagina 15

17 Een hondenfluitje is voor mensen onhoorbaar, maar het geeft een ultrasoon geluid, wat honden nog wel kunnen horen. Sommige dieren communiceren met ultrasone geluiden. Vleermuizen en bruinvissen maken contact met ultrasone geluiden. Vleermuizen zoeken hun prooien door te luisteren naar de echo s van de ultrasone geluiden die ze uitzenden. Infrasoon zijn geluiden met een frequentie lager dan 20 Hz, deze kunnen wij mensen niet horen. Olifanten kunnen door middel van infrasoon geluid met elkaar over grote afstanden communiceren. Demoproef 7 Hoe groot is jullie frequentiebereik? De docent laat je met behulp van een toongenerator en een luidspreker verschillende tonen horen. Opgaven bij hoofdstuk 4 1. a. tussen de 20 Hz en Hz b. tussen de Hz en Hz c. tussen de Hz en Hz Pagina 16

18 Hoofdstuk 5, Frequentie berekenen Zoals je ondertussen weet is geluid een trilling. Hieronder zie je hoe geluid wordt weergegeven op een oscilloscoop. Op deze afbeelding zie je 3 trillingen. Één trilling is 1 keer op en neer. De trillingstijd is de tijdsduur van precies één trilling. En 1 ms = 0,001 s. Voorbeeld 1: vraag: Hoe groot is de trillingstijd van de bovenstaande afbeelding in seconde? antwoord: De trillingstijd is de tijdsduur van 1 trilling. Hierboven is de trillingstijd dus 5 ms. En 1 ms = 0,001 s, dus 5 ms = 0,005 s. Je kunt rekenen aan geluid. Je kunt de trillingstijd uitrekenen als je de frequentie weet, en andersom. Frequentie is het aantal trillingen per seconde in Hz.(1 khz = 1000 Hz.) f = 1/T of T = 1/f f = frequentie [Hz] Pagina 17

19 T = Trillingstijd [s] Voorbeeld 2: vraag: Een toon heeft de frequentie van 50 Hz. (Dit zijn 50 trillingen in 1 s) Hoe groot is de trillingstijd in ms? antwoord: Gegevens: f = 50 Hz Gevraagd: T Berekening: T= 1/f T = 1/50 T =0,02 s T = 0,02 s = 20 ms. Voorbeeld 3: vraag: Een trilling duurt 200 ms. Wat is de frequentie? antwoord: Gegevens: T = 200 ms = 0,2 s Gevraagd: f Berekening: f = 1/T f = 1/0,2 f = 5 Hz Pagina 18

20 Voorbeeld 3: vraag: a. Hoeveel trillingen zijn hier afgebeeld? b. Hoe groot is de trillingstijd? c. Bereken de frequentie. antwoord: a. Er zijn 6 1/4 trillingen afgebeeld. b. T = 0,34 s (dat wil zeggen 1 trilling duurt 0,34 s) c. Gegevens: T = 0,34 s Gevraagd: f Berekening: f = 1/T f = 1/0,34 f = 2,94 Hz, afgerond 5 Hz kn.nu/ww.1c10078 (youtube.com) filmpje met uitleg rekenen met frequentie en trillingstijd Opgaven hoofdstuk 5 Opgaven bij hoofdstuk 5: Frequentie berekenen Pagina 19

21 1. Leg in eigen woorden uit wat "trillingstijd" is. 2. Als iemand een A speelt op een keyboard, dat is 440 Hz. De grootheid bij 440 Hz is frequentie/trillingstijd? 3. Vul in: grootheid afkorting grootheid eenheid afkorting eenheid Hertz T s 4. Bereken bij de onderstaande situaties de frequentie van de gemeten toon. Let op de instelling van de oscilloscoop. a) 20 ms per hokje b) 30 ms per hokje 5.In de onderstaande figuur zie je een beeld van een oscilloscoop. Beantwoord de onderstaande vragen. a) Hoeveel trillingen zijn er te zien? b) Schets wat je op het scherm zou zien als de toon 4 x zo laag was. c) Wat is de trillingstijd als 1 hokje 2 ms is. Pagina 20

22 d) Wat is de frequentie? 6. Bereken de frequenties bij de onderstaande trillingstijden. a. T= 250 ms b. T = 10 ms 7. Bereken van de volgende frequenties de trillingstijden in ms. a. f = 25 Hz b. f = 80 Hz Pagina 21

23 Hoofdstuk 6, Geluidssterkte Als je heel hard tegen een stemvork slaat gaan de benen van de stemvork niet sneller, maar wel heviger trillen. Het geluid klinkt dan harder. De frequentie van de trilling verandert niet, maar wel de amplitude. De Amplitude = de hoogte van de trilling. In het plaatje zie je 3 trillingen. De frequentie is hetzelfde. (De trillingen zijn even ver uit elkaar) De tonen zijn dus even hoog. De amplitude (de uitwijking) is niet hetzelfde. De onderste toon is harder dan de bovenste toon. Je meet de geluidssterkte in decibel (db). Een klas aan het werk geeft een geluidssterkte van ongeveer 60 db. Bij 140 db doen je oren pijn en kunnen ze ook beschadigd raken. Je meet de geluidssterkte met een decibelmeter. Omdat mensen niet alle tonen even goed horen, wordt de geluidssterkte vaak gemeten met een speciaal filter, waarbij rekening wordt gehouden met het menselijk gehoor. Dit filter heet het (A)filter en de eenheid waarin dan gemeten wordt is de db(a). Pagina 22

24 Bij een geluidssterkte van 0 db(a) is het geluid zo zacht dat je het niet kunt horen. Dit noem je de gehoordrempel. Als het geluid zo hard is dat het pijn doet aan je oren,noem je die geluidssterkte de pijngrens. Je denkt misschien dat een geluid van 80 db twee keer zo hard is als een geluid van 40 db. Dat is niet zo. Voor de geluidssterkte geldt de volgende regel: Als de geluidssterkte met 3 db toeneemt, is het geluid twee keer zo hard. Dus als 1 scooter een geluid maakt van 70 db: Pagina 23

25 dan maken 2 dezelfde scooters een geluid van 73 db en 4 dezelfde scooters een geluid van 76 db. Proef 8 Doel van de proef: Hoeveel db produceert onze klas? Pagina 24

26 Benodigdheden: db-meter met A-filterr Uitvoering: Docent meet bij het bureau de geluidssterkte wanneer: 1 persoon fluistert de klas fluistert 1 persoon schreeuwt de klas schreeuwt evt. telefoon Opgaven bij hoofdstuk Een agent controleert of Iwans brommer niet te veel lawaai maakt. Volgens de voorschriften moet hij de decibelmeter op 50 cm afstand van de knalpijp houden. Vul in: groter of kleiner a. De agent meet een te hoge waarde voor de geluidssterkte, als de afstand is dan 50 cm b. De agent meet een te lage waarde voor de geluidssterkte als de afstand is dan 50 cm. c. Iwan zou ten onrechte een boete kunnen krijgen als de afstand is dan 50 cm 2. Op een test CD staat een fluittoon die steeds luider wordt. De hoogte van de toon verandert niet. Niels luistert naar de fluittoon. Vul in: Ja, Nee a. Verandert de frequentie van de fluittoon? b. Verandert de amplitude van de trillingen? Pagina 25

27 3. In dit plaatje zie je de verpakking van een aantal rotjes. a. Wat zegt de fabrikant over de geluidsterkte? b. Kan dit vuurwerk gevaarlijk zijn voor je gehoor? 4. In het Top Oss stadion wordt op de middenstip de geluidssterkte gemeten. Als er duizend mensen aan het juichen zijn, geeft de decibelmeter 80 db aan. Schat hoe groot de geluidssterkte ongeveer zal zijn als er honderdduizend mensen aan het juichen zijn. Laat zien hoe je aan je berekening bent gekomen. Pagina 26

28 Hoofdstuk 7, Geluidsoverlast Harde geluiden kunnen je gehoor beschadigen. Geluiden met een geluidssterkte van meer dan 140 db zijn zeker slecht voor je oren. Maar ook een geluid van 80 db kan slecht zijn als je het langere tijd hoort. Om te onderzoeken of je gehoor beschadigd is kan een arts of een audicien een audiogram maken. In het plaatje zie je een audiogram van een mens met een normaal gehoor. Geluiden, die je gehoor niet beschadigen kunnen wel hinderlijk zijn. Denk maar aan een druppende kraan of een buurjongen, die oefent op zijn nieuwe drumstel. We spreken dan van geluidsoverlast. Pagina 27

29 Je kunt natuurlijk maatregelen nemen om iets te doen aan geluidsoverlast. Je kunt die maatregelen verdelen in 3 groepen 1. Maatregelen bij de bron van het geluid 2. Maatregelen bij de ontvanger 3. Maatregelen tussen de bron en de ontvanger. Bij een snelweg worden allerlei maatregelen genomen om er voor te zorgen, dat de mensen die in de buurt wonen geen last hebben van de herrie van de weg. De wegen worden geasfalteerd met geluidsarm asfalt. De motoren van de auto s en vrachtwagens worden ook steeds stiller. Bij de snelweg worden vaak ook geluidsschermen of geluidswallen geplaatst. Als deze maatregelen zijn maatregelen bij de bron. Bij nieuwe wegen wordt er altijd voor gezorgd dat er langs de snelweg een strook land is waar niet op gebouwd mag worden. Dit is een maatregel tussen de bron (snelweg) en de ontvanger (huizen). Je kan natuurlijk ook de huizen goed isoleren. Het geluid kan dan de huizen niet in. Dit is een maatregel bij de ontvanger. Als je in een ruimte werkt waar veel geluid is, is het belangrijk om gehoorbeschermers te dragen. Als de machine, die het geluid maakt op een harde vloer staat, klinkt het geluid vaak hard. Men kan de machine dan op rubberen doppen zetten. In een ruimte met harde muren en vloeren klinkt geluid veel harder. Als er in die ruimte zachte materialen zijn, zoals gordijnen en vloerbedekking, dan klinken de geluiden minder hard. De zachte materialen lijken het geluid te absorberen. kn.nu/ww.3a46a3b (teleblik.nl) Willem Wever over geluidsschermen ( start bij 8 minuten) Pagina 28

30 Kernpunt geluid en geluidsoverlast kn.nu/ww.a5a37be (youtu.be) Opgaven bij hoofdstuk 7 1. Stel je hebt een buurjongen die graag op zijn elektrische gitaar speelt. Jij wil lekker buiten in de tuin zitten. Noem een aantal maatregelen die je zou kunnen nemen om geen last van de herrie van de buurjongen te hebben. 2. In lege ruimtes heb je vaak vele nagalm. Dat komt omdat de muren en de vloeren het geluid weerkaatsen. Waar heb je meer nagalm a. in een kamer met vloerbedekking of in een kamer met tegels op de vloer? b. in een badkamer of in een slaapkamer? c. in een lege concertzaal of in een zaal met publiek? Pagina 29

31 Hoofdstuk 8, Blaasinstrumenten Instrument met lengte aanpassing Een blaasinstrument geeft geluid omdat er een kolom lucht in trilling wordt gebracht. Hoe langer de luchtkolom, hoe lager de toon. Om een melodie te kunnen spelen moet je meerdere tonen kunnen maken. Bij blaasinstrumenten kun je de lengte van de luchtkolom op verschillende manieren veranderen. Bij een orgel kun je meerdere tonen maken met orgelpijpen met verschillende lengtes. Je hebt dus meerdere orgelpijpen nodig. Ook bij een panfluit heb je verschillende lengtes. Er zijn ook blaasinstrumenten waarbij je de lengte van de luchtkolom kunt verstellen. Een schuiftrompet (of trombone) is daar een goed voorbeeld van. Pagina 30

32 Instrument met gaatjes Veel blaasinstrumenten hebben of kleppen. Als alle gaatjes dicht zitten krijg je de laagste toon. Voorbeelden van deze instrumenten zijn de blokfluit, een dwarsfluit of een klarinet. Pagina 31

33 Instrument met ventielen Tenslotte heb je ook nog blaasinstrumenten die met ventielen werken. Voorbeelden zijn de trompet en de hoorn. Door middel van de ventielen kun je de lucht door extra stukken buis laten gaan, waardoor je een andere toon krijgt. We kunnen zelf een blaasinstrument maken met behulp van een maatcilinder en een stukje PVCbuis. Wanneer hoor je de laagste toon? Pagina 32

34 Hoofdstuk 9, Snaarinstrumenten Als je een snaar laat trillen hoor je een geluid. Hoe dikker de snaar, des te lager de toon. Hoe langer de snaar, des te lager de toon. Hoe strakker de snaar gespannen is, hoe hoger de toon. Een basgitaar geeft lagere tonen dan een gewone gitaar. De snaren zijn langer en dikker. Pagina 33

35 Een harp is een snaarinstrument met snaren met verschillende lengtes. De kortste snaren geven de hoogste tonen. Pagina 34

36 Pagina 35

37 Hoofdstuk 10 Vastleggen van geluid Geluid wordt dus veroorzaakt door dingen die trillen, bijvoorbeeld de snaren van een gitaar, de stembanden in je keel en de benen van de stemvork. De trilling van de benen van de stemvork kun je zichtbaar maken met een stuk carbonpapier. Je maakt een naald of een punaise vast aan de uiteinde van het been, laat de stemvork trillen en haalt de stemvork over het papier. Kijk maar naar het plaatje hieronder. De figuur die ontstaat noem je een golfspoor. Elk soort geluid heeft zijn eigen golfspoor. De natuurkundige Berliner bedacht in 1887 een manier om de golfsporen van geluid vast te leggen in een metalen schijf. Eerder waren golfsporen ook al vastgelegd in kokers waar een laagje kaarsvet of was op zat. In de metalen plaat of het laagje was werden golfsporen vastgelegd. Als je dan met een naald over deze golfsporen ging, ging de naald trillen. Heel zachtjes hoorde je dan het geluid weer terug. Voor het versterken van het geluid werd vroeger een grote toeter gebruikt. Later werd dit geluid elektronisch versterkt. Pagina 36

38 Doordat de naald over de platen ging, beschadigden de platen snel en kreeg je slechter geluid. Je kon de platen 'grijs draaien'. Daarom werd de CD ( Compact Disc) speler bedacht. De plaat wordt niet afgelezen door een naald, maar door een laser, een lampje. Op de CD zitten geen groeven, maar kleine putjes. Het lampje gaat langs de putjes en dat zorgt voor eletronische signaaltjes. De CD wordt dus niet beschadigd. Pagina 37

39 Tegenwoordig wordt geluid helemaal elektronisch vastgelegd, vaak als MP3 bestanden op je computer. kn.nu/ww.a6de063 (teleblik.nl) klokhuis geluidsdragers ( 1990) Opgaven bij hoofdstuk Muziek kan vastgelegd worden op een grammofoonplaat, op een CD of als bestand op je computer. a. Noteer een voordeel van de CD vergeleken met de grammofoonplaat. b. Noteer een voordeel van computerbestanden vergeleken met de CD. 2. Er zijn allerlei apparaten die we niet meer gebruiken omdat er later iets beters uitgevonden is: a. De...is in plaats gekomen van de grammofoonplaat. b. De...is in plaats gekomen van de typemachine c. Het...is in plaats gekomen van de zonnewijzer. d. De...is in plaats gekomen van de kroontjespen e. De...is in de plaats gekomen van het telraam f. De... is in plaats gekomen van de kolenkachel Pagina 38

40 Hoofdstuk 11, Werkstukken Geluid Hieronder volgen de opdrachten die je gaat doen in de techniekles. Het is aan de de docent of alle opdrachten aan bod komen. Er kan natuurlijk altijd een andere keus gemaakt worden. Muziekinstrument van afvalmateriaal Muziekinstrument kn.nu/ww.c138a06 (doc, maken.wikiwijs.nl) Muziekinstrument van PVC pijp kn.nu/ww.82fbba9 (youtube.com) Pagina 39

41 Pagina 40

42 Pagina 41

43 Pagina 42

44 Webquest geluid Webquest geluid kn.nu/ww.ca39916 (spotarchitecture.nl) Zoemertje Fluit Zelf oordoppen ontwerpen oorcheck Ga naar Maak de volgende opdrachten op een A3 vel. Maak er wat moois van. Pagina 43

45 TEST JEZELF Neem de tabel over en noteer je resultaten van Hoortest Check out Hoe hoog kom jij? MP3 check GEHOOR EN SCHADE Schrijf een samenvatting of maak een woordweb met de belangrijkste informatie uit gehoor en schade. UITGAAN 1. Welke soorten oordoppen zijn er? Hoe werken ze? 2. Hoe hard mag de muziek maximaal staan bij een schoolfeest? Waarom? MUZIEKSPELER 1. Hoe hard mag het geluid van je telefoon maximaal staan? 2. Welke koptelefoon is het veiligst? Pagina 44

46 Antwoorden 1. Vul het juiste woord in Geluid ontstaat door van een geluidsbron Juist antwoord: Vul het juiste woord in Geluid ontstaat door trillingen van een geluidsbron 2. Vul de juiste woorden in Als de van een luidspreker heel snel heen en weer beweegt, ontstaan er in de omringende lucht. Juist antwoord: Vul de juiste woorden in Als de conus van een luidspreker heel snel heen en weer beweegt, ontstaan er trillingen in de omringende lucht. 3 Vul de juiste woorden in Behalve door lucht kan geluid zich ook verplaatsten door een stof en een Juist antwoord: Vul de juiste woorden in Behalve door lucht kan geluid zich ook verplaatsten door een vaste stof en een vloeistof 8 Door welke tussenstof gaat geen geluid? Pagina 45

47 1. Vacuum 2. Kurk 3. Rubber 4. Lucht 6. Geluid door lucht gaat 343 m/s. Hoe lang doet het over 4000 meter? s 2. 0,09 s 3. 11,7 s v = 343 m/s s = 4000 m t = s/v = 4000/343= 11,7 s 4. 4,5 s 7. Je tikt op een betonnen muur, die 1 km lang is. Iemand anders staat op het einde van die muur met zijn oor ertegen aan (1 km verder) en hoort de tik na 0,2 seconden. Wat is de geluidssnelheid door beton? m/s 2. 5 m/s m/s 4. 0,0002 m/s 8. Je staat op 500 meter van een muur en fluit heel hard. Hoe lang duurt het voordat je je echo hoort? (geluidssnelheid is 343 m/s) 1. 0,72 s 2. 8,83 s 3. 1,46 s s = 500 m v = 343 m/s t = s / v = 500 /343 = 1,45 s (dit is de afstand van de fluit naar de muur, het geluid moet ook nog terug naar je oor komen!) 4. 2,92 s s = 500 m v = 343 m/s t = s / v = 500 /343 = 1,45 s (heen) t = 1,46 x 2 = 2,92 s (heen en terug) 9. Je zwemt onder water en hoort iemand zingen die boven water staat. Het geluid gaat 500 meter door Pagina 46

48 de lucht en 300 meter door het water. Hoe lang doet het geluid hier over? (V.lucht = 343 m/s en V.water = 1480 m/s) 1. 1,2 s Je hebt alle afstanden bij elkaar opgeteld (s = = 800m) En alle snelheden (v = = 1823 m/s) t = s/v = 800/1823 = 0,43 s Dit mag helaas niet. Je moet de tijd van het geluid door het water en door lucht, apart uitrekenen. 2. 0,2 s Je hebt de tijd van het geluid door het water uitgerekend, nu nog door lucht. water: s = 300 m v = 1480 m/s t = s/v = 300/1480 = 0,2 s 3. 1,7 s lucht: s = 500 m v = 343 m/s t = s /v = 500 /343 = 1,5 s water: s = 300 m v = 1480 m/s t = s/v = 300/1480 = 0,2 s tijd-totaal = tijd-water + tijd-lucht = 0,2 + 1,5 s = 1,7 s 4. 1,5 s Je hebt de tijd van het geluid door de lucht berekend, nu nog door het water. lucht: s = 500 m v = 343 m/s t = s /v = 500 /343 = 1,5 s 5. Mensen kunnen tonen horen waarvan de frequentie ligt tussen 20 Hz en Hz. Wat verstaat men onder een frequentie van 20 Hz? trillingen per uur Pagina 47

49 2. 20 trillingen per minuut trillingen per seconde 4. Geen van bovenstaande antwoorden is juist tussen de 20 Hz en Hz 2. tussen de Hz en Hz 3. tussen de Hz en Hz Een agent controleert of Iwans brommer niet te veel lawaai maakt. Volgens de voorschriften moet hij de decibelmeter op 50 cm afstand van de knalpijp houden. Vul in: groter of kleiner a. De agent meet een te hoge waarde voor de geluidssterkte, als de afstand is dan 50 cm b. De agent meet een te lage waarde voor de geluidssterkte als de afstand Pagina 48

50 is dan 50 cm. c. Iwan zou ten onrechte een boete kunnen krijgen als de afstand is dan 50 cm Juist antwoord: 1. Een agent controleert of Iwans brommer niet te veel lawaai maakt. Volgens de voorschriften moet hij de decibelmeter op 50 cm afstand van de knalpijp houden. Vul in: groter of kleiner a. De agent meet een te hoge waarde voor de geluidssterkte, als de afstand kleiner is dan 50 cm b. De agent meet een te lage waarde voor de geluidssterkte als de afstand groter is dan 50 cm. c. Iwan zou ten onrechte een boete kunnen krijgen als de afstand kleiner is dan 50 cm 2. Op een test CD staat een fluittoon die steeds luider wordt. De hoogte van de toon verandert niet. Niels luistert naar de fluittoon. Vul in: Ja, Nee a. Verandert de frequentie van de fluittoon? b. Verandert de amplitude van de trillingen? Juist antwoord: Op een test CD staat een fluittoon die steeds luider wordt. De hoogte van de toon verandert niet. Niels luistert naar de fluittoon. Vul in: Ja, Nee a. Verandert de frequentie van de fluittoon? Nee b. Verandert de amplitude van de trillingen? Ja Pagina 49

51 Over dit lesmateriaal Colofon Auteur Janny de Kleijnen Laatst gewijzigd 31 March 2016 om 09:16 Licentie Dit lesmateriaal is gepubliceerd onder de Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederlands licentie. Dit houdt in dat je onder de voorwaarde van naamsvermelding vrij bent om: het werk te delen - te kopiëren, te verspreiden en door te geven via elk medium of bestandsformaat het werk te bewerken - te remixen, te veranderen en afgeleide werken te maken voor alle doeleinden, inclusief commerciële doeleinden. Meer informatie over de CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Aanvullende informatie over dit lesmateriaal Van dit lesmateriaal is de volgende aanvullende informatie beschikbaar: Eindgebruiker leerling/student Moeilijkheidsgraad gemiddeld Pagina 50

52 Bronnen Bron Type tocama bridge Link Link Link Link Kernpunt geluid en geluidsoverlast Video Link Muziekinstrument van PVC pijp Link Webquest geluid Link Gebruikte Wikiwijs Arrangementen Arrangementen klas (z.d.).. geluid Pagina 51

Tabellenboek. Gitaar

Tabellenboek. Gitaar 4T versie 1 Natuur- en scheikunde 1, Geluid Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Slj en Zan Tabellenboek 1. Neem de volgende tabel netjes over

Nadere informatie

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken 4 Geluid DO-IT Datum 4. Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken PARAGRAFEN Datum 4. Opdrachten -9 4.2 Opdrachten -24 4.3 Opdrachten -27 4.4 Opdrachten -8 Test jezelf 4 PRACTICUM

Nadere informatie

4 Geluid 81213-4. Noordhoff Uitgevers bv

4 Geluid 81213-4. Noordhoff Uitgevers bv 4 Geluid 76 81213-4 In een stadion kan het soms heel stil zijn. Je kunt dan even praten met je buurman. Maar vaak is er een zee van geluid. Het publiek moedigt met zingen en spreekkoren de spelers aan.

Nadere informatie

NaSk overal en extra opgaven

NaSk overal en extra opgaven NaSk overal en extra opgaven Opg. 1. Extra opgaven Deel 1: Opgave 1: In de les heeft je docent een experiment uitgevoerd, waarbij een metalen liniaal in trilling gebracht werd. Bij het eerste experiment

Nadere informatie

Horen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Horen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 April 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63355 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand.

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Uitwerkingen 1 Als dit heen en weer beweegt om de evenwichtsstand. Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Een trilling = de beweging van een voorwerp tussen twee opeenvolgende

Nadere informatie

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen Geluid BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30 Luidspreker Drukverschillen Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Oor Trommelvlies met daarachter hamer aambeeld, stijgbeugel trilhaartjes met

Nadere informatie

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2)

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Geluidsbron, tussenstof en ontvanger Een geluidsbron is een voorwerp dat trilt. Dat kan in principe ieder voorwerp zijn. Of je een geluid kan horen

Nadere informatie

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77026 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda de Haan 13 mei 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77026 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Verhoudingen. Sabine Sijpkes. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/68601

Verhoudingen. Sabine Sijpkes. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/68601 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sabine Sijpkes 13 november 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68601 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

> Lees Hoe praten we?

> Lees Hoe praten we? LB 8-70. Trillende lucht > Lees Hoe praten we? > Lees Dat klinkt mooi! Maak de zin af. Geluid is Zet de volgende zinnen in de goede volgorde. Zet er het juiste cijfer voor. Je borstkas versterkt het geluid.

Nadere informatie

Het hart. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46498

Het hart. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/46498 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 03 december 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/46498 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6)

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Vraag 1 Een luidspreker en een microfoon zijn in principe op dezelfde manier opgebouwd. Alleen werken ze in omgekeerde richting. Wat bij een luidspreker

Nadere informatie

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/77026

Eenheden lengtematen. Miranda de Haan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/77026 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda de Haan 13 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77026 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Rebus maken. Marjolijn Feddema. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marjolijn Feddema 02 November 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67971 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft.

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft. Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

Denk om je oren. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Denk om je oren. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Het Hooghuis Laatst gewijzigd 30 July 2013 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/45804 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Cieluid maken en. horen

Cieluid maken en. horen sn 1 M 1 w BASISSTOF Hoofdstuk 8 Geluid 1 Cieluid maken en horen Edwin heeft zijn eigen stem opgenomen. Als hij het bandje afspeelt, merkt hij dat zijn stem heel anders klinkt dan hij gewend is. Weet jij

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Oppervlakte. Esther van Meurs. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/97739

Oppervlakte. Esther van Meurs. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/97739 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Esther van Meurs 07 maart 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/97739 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Wonen er straks mensen op Mars?

Wonen er straks mensen op Mars? Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ida Schuurman 05 February 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/49143 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Dichtheid. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Dichtheid. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres P.J. Dreef 01 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/82827 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Reclame commercial. Jeltine Wilkens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79984

Reclame commercial. Jeltine Wilkens. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79984 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jeltine Wilkens 01 juli 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/79984 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Techniek klas 2. Rogier Jupijn. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Techniek klas 2. Rogier Jupijn. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Rogier Jupijn Laatst gewijzigd 07 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/79711 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Vast, vloeibaar, gas. Tirza van Zandwijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Vast, vloeibaar, gas. Tirza van Zandwijk. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Tirza van Zandwijk Laatst gewijzigd 01 November 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/67996 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Toets Communicatie (eindtoets) 1

Toets Communicatie (eindtoets) 1 Toets Communicatie (eindtoets) 1 De toets bij het hoofdstuk communicatie. Maak in elk geval de toets passend bij de route die je hebt gedaan. Maak ook nog een toets voor een andere route. Probeer zo goed

Nadere informatie

H2 Elektriciteit lj2 vmbo-t

H2 Elektriciteit lj2 vmbo-t Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Thomas Boogers 20 juni 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/102341 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 11 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s.

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s. Inhoud... 2 Opgave: Golf in koord... 3 Interferentie... 4 Antigeluid... 5 Staande golven... 5 Snaarinstrumenten... 6 Blaasinstrumenten... 7 Opgaven... 8 Opgave: Gitaar... 8 Opgave: Kerkorgel... 9 1/10

Nadere informatie

Opgaven Beeld- en staafdiagram

Opgaven Beeld- en staafdiagram Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marieke Spijkstra 05 februari 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68565 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Webquest. Mathijs Verschoor. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Webquest. Mathijs Verschoor. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mathijs Verschoor 07 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71717 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Drijven of zinken? Miranda Bouma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61359

Drijven of zinken? Miranda Bouma. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61359 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Miranda Bouma 24 mei 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/61359 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Meten. Kirsten Nederpel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Meten. Kirsten Nederpel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Kirsten Nederpel 24 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73382 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Winkelen bij de IKEA. Merel Schalker. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Winkelen bij de IKEA. Merel Schalker. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Merel Schalker 03 November 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/68198 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Spreken op Niveau. Bas Lanters ; rob sanders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spreken op Niveau. Bas Lanters ; rob sanders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres Bas Lanters ; rob sanders 13 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/72529 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Golven. 4.1 Lopende golven

Golven. 4.1 Lopende golven Golven 4.1 Lopende golven Samenvatting bladzijde 158: Lopende golf Transversale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/transversale_golfsimulation.html Longitudinale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/longitudinale_golfsimulation.html

Nadere informatie

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 February 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63418 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Webquest boot maken. Thom Schreuder. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Webquest boot maken. Thom Schreuder. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Thom Schreuder 21 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71360 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Organen van het menselijk lichaam

Organen van het menselijk lichaam Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Nick Hoogeveen 25 mei 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/30863 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Tekenen vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Tekenen vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62354 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

: Tekstboek. Hoofdstuk 5

: Tekstboek. Hoofdstuk 5 : Tekstboek Hoofdstuk 5 5.1A 1. Popmuziek, klassiek, jazz.. Als het geluid hard is en niet prettig klinkt. 3. Overvliegende straaljager. 4. Stembanden. 5. Telefoon, radio, tv, mobilofoon. 6. Toongenerator

Nadere informatie

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946

Webquest boten maken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/57946 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Irma Meinen 16 March 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57946 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Thema: Multimedia/IT. Audio

Thema: Multimedia/IT. Audio Audio OPDRACHTKAART MM-02-07-01 Wat is geluid? Voorkennis: Je hebt Multimedia-opdrachten 1 tot en met 4 (MM-02-03 t/m MM-02-06) afgerond. Intro: Een multimediaproductie zonder geluid is bijna niet voor

Nadere informatie

Thema 1: de vier rijken

Thema 1: de vier rijken Auteur Eddy Raaijmakers Laatst gewijzigd 15 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/85139 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken

4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken 4 Geluid 4.1 Geluid horen en maken 2 De luidspreker van de buren trilt, het is een geluidsbron. Daardoor wordt de lucht afwisselend ingedrukt en uitgerekt. Zo onstaat trillende lucht: gebiedjes van hoge

Nadere informatie

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Reis door Europa vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63401 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte

Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte Les bij artikel Pro-krant: Meteorieten stenen uit de ruimte Auteur Linders Laatst gewijzigd Licentie Webadres 30 September 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/43691

Nadere informatie

Woorden, woorden en nog eens woorden. Wat kun je ermee?

Woorden, woorden en nog eens woorden. Wat kun je ermee? Woorden, woorden en nog eens woorden. Wat kun je ermee? Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wim Lievers 03 March 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/37055 Dit

Nadere informatie

Oplossing zoeken kwadratisch verband vmbo-kgt34

Oplossing zoeken kwadratisch verband vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74207 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Voetafdruk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Voetafdruk hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62170 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Het wonderlijke lichaam

Het wonderlijke lichaam Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ferry Wubs 19 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/70191 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Ursula Nederlands brugklas havo werkwoordspelling

Ursula Nederlands brugklas havo werkwoordspelling Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Liesbeth Verstappen 18 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/71071 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Romeinen wonen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62220

Romeinen wonen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62220 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 oktober 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62220 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Koude Oorlog. Kaylee de Gooijer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/71729

Koude Oorlog. Kaylee de Gooijer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/71729 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Kaylee de Gooijer 12 maart 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/71729 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Rekenen MBO - Bouw. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Rekenen MBO - Bouw. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jesper Raijmakers 25 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77595 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Werkwoorden oefenen S13

Werkwoorden oefenen S13 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Fatima Khamkham 25 mei 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77755 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Lijn, lijnstuk en punt vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 May 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57058 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Luisteren en kijken - Lichaamstaal vmbo-kgt34

Luisteren en kijken - Lichaamstaal vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74616 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Massamedia - 1 vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Massamedia - 1 vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77309 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ...

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ... Hiernaast is het dier te zien dat waarschijnlijk het allerhardste geluid maakt in de dierenwereld. Het is de Coqui, een boomkikker van Puerto Rico. Zijn roep bestaat uit twee korte toontjes. Hoewel hij

Nadere informatie

Oppervlakte ruimtelijke figuren

Oppervlakte ruimtelijke figuren Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Esther van Meurs 22 maart 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/98805 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Word 2010 Les 5. CSV 21st century skills. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Word 2010 Les 5. CSV 21st century skills. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Word 2010 Les 5 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres CSV 21st century skills 25 November 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73482 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Het Groene Lyceum - klas 1 - Lesgeven

Het Groene Lyceum - klas 1 - Lesgeven Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Martijn Sytsma 24 June 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/42395 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Gezichtsbedrog hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62517

Gezichtsbedrog hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62517 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 30 mei 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62517 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Drinkwater - Mavo 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Drinkwater - Mavo 2. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Drinkwater - Mavo 2 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ruben Eisses 20 March 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73903 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Luisteren en kijken - Reclame vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Luisteren en kijken - Reclame vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74515 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Harry Potter. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Harry Potter. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres E i Kiwijs 15 September 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/32748 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Luisteren en kijken - Reclame vmbo-kgt34

Luisteren en kijken - Reclame vmbo-kgt34 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74634 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Digitaal portfolio Davina Jonker

Digitaal portfolio Davina Jonker Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Davina Jonker 19 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/86996 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Fictie - Songteksten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Fictie - Songteksten vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74526 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Competentie Strategie

Competentie Strategie Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Feenstra & Houter 21 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73935 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Wortel en Machten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Wortel en Machten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 12 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74200 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Breuken som en verschil

Breuken som en verschil Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Monique Faken 18 december 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/56142 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Breuken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/67789

Breuken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/67789 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Dani Grit 02 november 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67789 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Daar komen de Romeinen!

Daar komen de Romeinen! Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Elena Smallenbroek 25 September 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/53728 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Thema 5 Communicatie. Aline de Vries. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Thema 5 Communicatie. Aline de Vries. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Aline de Vries 09 November 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/67765 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Rekenen MBO - Bouw. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77595

Rekenen MBO - Bouw. Jesper Raijmakers. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77595 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jesper Raijmakers 25 juni 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77595 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Oppervlakte cirkel vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Oppervlakte cirkel vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 May 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/57133 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Het magazijn. Marjolein Schuiling. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Het magazijn. Marjolein Schuiling. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Marjolein Schuiling Laatst gewijzigd 07 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/92448 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Samenwerken. Jannette Ritzema. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/89302

Samenwerken. Jannette Ritzema. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/89302 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Jannette Ritzema 01 november 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/89302 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Voorbereiding 6.2. Peter van de Minkelis. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Voorbereiding 6.2. Peter van de Minkelis. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Voorbereiding 6.2 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Peter van de Minkelis 13 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/79168 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Aardbevingen. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/47695

Aardbevingen. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/47695 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Teleblik quizzen 18 november 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/47695 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

Normen en waarden vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77317

Normen en waarden vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/77317 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 juni 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/77317 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Oplossen van vergelijkingen

Oplossen van vergelijkingen Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Stefano Ciampichetti 11 november 2011 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/34255 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Digitale kaarten vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Digitale kaarten vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 26 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

De brug van Leonardo da Vinci

De brug van Leonardo da Vinci Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sefanja Brink 06 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/58043 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Spreken - Presenteren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Spreken - Presenteren vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 25 August 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/74577 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Een logo voor de OS vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 13 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63417 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Wiskunde: de cirkel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Wiskunde: de cirkel. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres bas ghijssen 29 June 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/51039 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63418

Olympisch stadion vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63418 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 10 maart 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63418 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Boekverslag maken BBL

Boekverslag maken BBL Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres CSV Nederlands Onderbouw 13 december 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/86618 Dit lesmateriaal is gemaakt met

Nadere informatie

Seksuele intimidatie vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Seksuele intimidatie vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77312 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Visitekaartje maken met Windows Publisher

Visitekaartje maken met Windows Publisher Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Matthijs Admiraal 03 september 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/83328 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Dagtoerisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Dagtoerisme vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 August 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63430 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Webkwestie schijf van vijf

Webkwestie schijf van vijf Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Lisanne Wemmers 21 December 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/70096 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Animatie. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Animatie. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteurs Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 05 March 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40434 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Fictie - Strips vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74517

Fictie - Strips vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/74517 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 augustus 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/74517 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie