Voor vervolg Opgave 1: Z.O.Z.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voor vervolg Opgave 1: Z.O.Z."

Transcriptie

1 Schoolexamenvragen ethiek. Achteraan is een antwoordmodel opgenomen. Het bestaat uit 3 aan casus gerelateerde opgaven met in totaal 13 onderdelen. Voor elk onderdeel staat tussen haakjes het maximaal te behalen aantal punten. In totaal zijn er 39 punten te behalen. SUCCES! Opgave 1 Consequentialisme of gevolgenethiek Student Y die op het eind van zijn eerste studiejaar voor een beslissend tentamen is gezakt, stapt naar zijn professor toe met het verzoek zijn tentamencijfer te verhogen. De professor deelt hem mee dat Y naar zijn mening echt geen beter cijfer verdiend heeft. "Daar ben ik het wel mee eens", zegt Y, "maar als ik geen hoger cijfer krijg, kan ik niet doen wat ik heel graag wil: mijn studie medicijnen voortzetten. Geen hoger cijfer krijgen kan voor mij het verschil betekenen tussen het uitoefenen van een beroep dat me enorm aantrekt en het jaar in, jaar uit zwoegen in een baan die me helemaal niet ligt. De gevolgen daarvan voor mijn geluk zouden heel erg groot zijn. En wat uw geluk betreft: het verhogen van mijn tentamencijfer zal daar nauwelijks invloed op hebben. Alles bij elkaar vind ik, dat u me een hoger cijfer zou moeten geven." (2) 1 Leg uit waarom de redenering van student Y een utilistisch karakter heeft. Laat in je uitleg duidelijk uitkomen wat het utilistisch principe inhoudt. Stel de professor gaat niet in op het verzoek van student Y. De professor kan hiervoor verschillende redenen hebben. Hij zou aan zijn plicht kunnen refereren of het niet deugdzaam achten, maar hij kan ook op utilistische gronden het verzoek afwijzen. De professor hanteert dan een andere maar eveneens utilistische benaderingswijze dan student Y doet. (3) 2 Geef de utilistische redenering die de professor zou kunnen gebruiken kort weer. Geef aan waarin de utilistische benaderingswijze van de professor afwijkt van die van student Y. In de tekst hierboven wordt expliciet gesproken over geluk. Jeremy Bentham geeft verschillende criteria waarmee vormen van geluk met elkaar vergeleken worden. (4) 3 Geef voor zowel de student als de professor aan welk criterium het meest geschikt is om te hanteren bij respectievelijk het verzoek tot verhoging van het cijfer (door de student) en de afwijzing daarvan (door de professor). Licht je keuzen toe. In Trouw van stond begin dit jaar een interview met de Vlaamse ethicus Arnold Burns (universiteit van Leuven) over het door de Tweede Kamer voorgestelde verbod op seks met dieren. Een dergelijk verbod is niet nieuw: In de Middeleeuwen stond er de doodstraf op. Wel nieuw is de redenen waarom seks met dieren wordt verboden, volgens Burns. Ook de Australische filosoof Peter Singer vindt dat in het utilisme ook rekening gehouden moet worden met dieren, om niet te vervallen in speciësisme. (2) 4 Leg uit waarom het utilisme volgens Singer ook van toepassing is op dieren. Licht je antwoord zo toe dat duidelijk wordt wat verstaan moet worden onder speciësisme. 1 Voor vervolg Opgave 1: Z.O.Z.

2 Vervolg Opgave 1 Toch blijkt uit het interview dat het volgens Burns helemaal niet gaat om het leed dat dieren aangedaan wordt. Lees uit het genoemde interview: Toch kunnen we makkelijk voorbeelden verzinnen waarbij de seksuele opgewondenheid van mensen verhevigd wordt zonder dat het dier pijn leidt. Bovendien, als pijn de doorslaggevende factor zou zijn, dan vallen deze seksuele handelingen gewoon onder dierenmishandeling. Daarom ben ik ervan overtuigd dat ook deze nieuwe wet alleen tot stand kon komen omdat hij indirect een beroep doet op onze taboegevoeligheid. Dat zie je ook aan de reacties van de Kamerleden: pervers, weerzinwekkend en bah, wat vies. Uit walging? Die walging is een fysieke uiting van het taboe, niet het taboe zelf. ( ) Die walging komt niet voort uit de schade die het beest zou worden toegebracht, die komt voort uit het taboe dat overschreden dreigt te worden. [Uit: Trouw, 10 februari 2010] Kennelijk reageren de Kamerleden (en anderen) instinctief op het dreigende doorbreken van een taboe. Wanneer het om morele instincten gaat, kunnen we Verplaetse raadplegen. Hij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar onze morele instincten en hij onderscheidt er vier: De hechtingsmoraal, de geweldsmoraal, de reinigingsmoraal en de samenwerkingsmoraal. (3) 5 Beargumenteer uit welk moreel instinct de walging van seks met dieren voortkomt. Leg ook uit hoe de benadering van Verplaetse zich verhoudt met gevestigde ethische theorieën als het utilisme. Met zijn Deep Ecology wil de Noorse filosoof Arne Naess het utilisme uitbreiden tot onze planeet Aarde. Volgens hem behoeven ook meren, gebergten en bodemschatten morele bekommernis. De vraag rijst of het utilisme hierop van toepassing kan zijn. (3) 6 Kan Naess zijn pleidooi voor morele bekommernis voor (delen van) onze planeet de Aarde op het utilisme baseren? Zo ja, leg uit hoe hij dat kan doen. Zo nee, op welke theorie kan hij zich het best baseren en hoe? Voor Opgave 2: Zie ander blad 2

3 Opgave 2: Deugdethiek en plichtethiek Madonna Louisa Ciccone werd in 1958 geboren te Bay City, Michigan en doorliep de middelbare school moeiteloos. Als jong meisje was dansen haar lust en haar leven. In 1978 vertrok ze naar New York. Madonna bereikte niet alleen de doelen die ze voor zichzelf gesteld had, ze stelde zich ook als taak om de dubbele seksuele moraal aan de kaak te stellen. De discussie over wat er op seksueel gebied wel en niet vertoond mocht worden, speelde zich grotendeels af over haar hoofd en lichaam. Er werden natuurlijk wel meer videoclips gemaakt met veel borsten en billen. Maar de verdienste van Madonna is dat ze de traditionele rolpatronen omdraaide. In haar clips stond seks in het teken van onafhankelijkheid. Haar carrière is een kruistocht tegen de conservatieve Amerikaanse onderdrukking van de vrouwelijke lustbeleving. In Material Girl speelt ze een vrouw die hogerop wil. Als het daarvoor nodig is, verleidt ze een vent, gaat voor zijn centen. Maar zorgt ze er wel voor dat ze nooit de onderliggende partij wordt. [Uit: History: Cultuur van de massa in de tweede helft van de twintigste eeuw. (Arnhem: Lambo 2001)] Uit bovenstaande tekst blijkt dat Madonna een emancipatoir rolmodel is en elders in hetzelfde artikel wordt expliciet gesteld dat Madonna veel vrouwelijke fans heeft en dat meisjes haar zien als hun grote voorbeeld. Hoewel Madonna s houding wellicht wat extreem te noemen is, zouden we haar toch als levenskunstenares kunnen zien en wanneer we haar levenskunst deugdethisch opvatten, kunnen we ons afvragen of Madonna als voorbeeld kan bijdragen aan de morele vorming van jongeren. (3) 7 Wat is het belang van voorbeelden voor een morele vorming in deugdethische zin? Beargumenteer in je toelichting of Madonna al dan niet een voorbeeld kan vormen voor morele vorming in deugdethische zin. In haar documentaire Beperkt Houdbaar bespreekt Sunny Bergman voorbeelden voor meisjes en vrouwen die wellicht minder deugdzaam zijn. Zij stelt dat er sprake is van een onrealistisch schoonheidsideaal, dat in leven gehouden wordt door extreem slanke modellen waarvan gefotoshopte afbeeldingen in tijdschriften verschijnen. (3) 8 Leg uit waarom de voorbeelden uit de documentaire Beperkt Houdbaar in strijd zijn met de deugdethiek. Formuleer ook vanuit de plichtethiek een moreel oordeel over het instant houden van zo n onrealistisch schoonheidsideaal. Het verstand speelt in de plichtethiek van Immanuel Kant een nog belangrijker rol dan in de deugdethiek van Aristoteles. (2) 9 In welk opzicht speelt het verstand bij Kant een belangrijker rol dan bij Aristoteles? In de ethiek van Kant speelt het hoogste goed een belangrijke rol. Omdat een mens in staat is tot morele oordelen, komt Kant tot drie postulaten. (4) 10 Waarom kan de mens het hoogste goed niet op eigen kracht bereiken? Noem in de toelichting op je antwoord deze drie postulaten en leg uit welke rol ze spelen. 3 Opgave 3: Z.O.Z.

4 Opgave 3: Politieke ethiek Volgens sommigen kan er voldoende aanleiding zijn om wetsovertreding of zelfs het gebruik van geweld te rechtvaardigen. Zo ook Michel Onfray (zie eerste opgave). Soms, wanneer je alles hebt geprobeerd, alles, echt alles en wanneer je je leven of je geestelijke en lichamelijke gezondheid op het spel zet door iemand zijn gang te laten gaan die vastbesloten is je iets aan te doen, kun je geweld niet vermijden. Wanneer je van geweldloosheid een absoluut principe maakt, geef je een tegenstander die geen middel schuwt a priori het groene licht. Als we in een ideale wereld leefden, zou het uiteraard niet nodig zijn dergelijke extreme maatregelen te nemen, maar de wereld is niet ideaal en, wat het persoonlijke welzijn betreft kan geweld iets tot stand brengen waar de politie, de moraal en de geestelijke gezondheidszorg niet toe in staat zijn, ondanks al hun afzonderlijke of gecombineerde inspanningen. ( ) Geweld wordt, wanneer het defensief is, op morele gronden verdedigd, omdat het een proces stopzet dat destructief en catastrofaal dreigt te worden. Daarentegen is offensief geweld onverdedigbaar. (Michel Onfray: Antihandboek voor de filosofie. Rotterdam: Lemniscaat, 2003 p.182.) Onder zekere omstandigheden kan men volgens Onfray spreken van een recht op geweld. (3) 11 Leg uit waarom dat recht op geweld (als het al bestaat) noodzakelijk een negatief recht moet zijn en geen positief recht. Geef een toelichting op je antwoord zodat duidelijk wordt welke rol de correlatiethese van rechten en plichten hier speelt. (3) 12 Zijn er volgens jou situaties waarin er sprake zou kunnen zijn van een plicht op gebruik van geweld? (Bedenk dat een plicht een correlatie heeft met een recht!) Zo ja, geef aan onder welke omstandigheden er sprake kan zijn van een plicht op het gebruik van geweld en hoe die plicht gerechtvaardigd kan worden. Zo nee, leg uit waarom er in geen enkele situatie sprake van een plicht kan zijn. Volgens Onfray verloopt het gebruik van geweld altijd op dezelfde manier met de volgende stadia: bedreiging, intimidatie, feitelijk geweld en vernietiging. (Idem. p.183.) (4) 13 Noem één van de stadia uit dit verloop van geweld waarin sprake is van een situatie zoals het prisoners dilemma beschrijft en één stadium waarin geen sprake is van een situatie zoals het prisoners dilemma beschrijft. Licht je antwoord zo toe dat duidelijk wordt wat een prisoners dilemma-situatie is en waarom het zich juist in die stadia al dan niet voordoet. - Einde Schoolexamen - 4

5 Antwoordmodel schoolexamen filosofie: Ethiek (SE3) 1 (2) Weergave utilitair principe (1) Toepassen op tekst (1) 2 (3) Stellen doel [of toepassen regelutilisme] (1) Voorbeeldredenering (1) Verschil met redenering student (1) 3 (4) Criterium student plus uitleg (2) Criterium professor plus uitleg (2) 4 (2) Toepassing utilisme op dieren (vlg Singer) (1) Uitleg Speciësisme (1) 5 (3) Walging komt voort uit reinigingsinstinct (1) Argumentatie daarvoor (1) Verplaetse bedrijft descriptieve ethiek (itt prescriptief) (1) 6 (3) Standpunt of Naess zich op het utilisme kan beroepen (1) Zo ja hoe; zo nee welke theorie dan en hoe (2) 7 (3) Standpunt of Madonna een deugdethisch voorbeeld kan zijn (1) Argumentatie of toelichting (1) Belang van voorbeelden voor deugdethiek (1) 8 (3) Uitleg waarom vb en in strijd zijn met deugdethiek (2): Extreem, dus niet het midden (1) Irreëel, dus onmogelijk na te volgen (1) Plichtethisch oordeel over schoonheidsideaal (1) 9 (2) Kant: inzien morele wet (rationalistische benadering) (1) Aristoteles: instrument om het midden te vinden (1) 10 (4) Uitleg hoogste goed op eigen kracht onbereikbaar (1) [Hoogste goed bestaat uit: zedelijkheid (bereikbaar) en gelukzaligheid (niet)] Uitleg rol drie postulaten (3): Vrije wil: morele wet volgen of niet (1) Onsterfelijke ziel: Gelukzaligheid in hiernamaals (1) Schepper (God): naar ieders zedelijkheid (omniscient) juiste hoeveelheid gelukzaligheid geven (omnipotent) (1) 11 (3) Uitleg correlatiethese (1) Weergave verschil tussen negatief recht en positief recht (1) Uitleg waarom hier sprake moet zijn van negatief recht (1) 12 (3) Redenering voor of tegen het bestaan van een plicht tot geweld (1) Toepassing correlatie van recht en plicht (1) Rechtvaardiging of weerlegging (1) 13 (4) Stadium waar PD een rol speelt (1) [Bedreiging of intimidatie] Stadium waar PD geen rol speelt (1) [Geweld of vernietiging] Uitleg waarom in die stadia PD al dan niet een rol speelt (1) Uitleg PD (1) -Einde antwoordmodel- 5

(3) 3 Leg uit dat Onfray hierboven de kern van de ethiek van Kant weergeeft. Geef ook aan hoe Kant zijn visie op liegen zou beargumenteren.

(3) 3 Leg uit dat Onfray hierboven de kern van de ethiek van Kant weergeeft. Geef ook aan hoe Kant zijn visie op liegen zou beargumenteren. Schoolexamenvragen ethiek. Achteraan is een antwoordmodel opgenomen. Het bestaat uit 3 aan casus gerelateerde opgaven met in totaal 11 onderdelen. Voor elk onderdeel staat tussen haakjes het maximaal te

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie

Examen VWO. filosofie filosofie Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 31 mei 9.00 12.00 uur 20 06 Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 15 vragen. Voor elk

Nadere informatie

Consequentialisme (Gevolgenethiek)

Consequentialisme (Gevolgenethiek) 22 oktober 2016 Ethiek Ethische theorieën Deontologie (Plichtethiek) Consequentialisme (Gevolgenethiek) Deugdethiek Casus bespreking Conclusies Filosofie van het juiste handelen. Systematische bezinning

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V Wijziging pagina 5: het centraal examen duurt 180 minuten FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.09.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo I

Eindexamen Filosofie vwo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 Alledaagse deugden 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: verschil van de deugdethiek met andere ethische benaderingen: de deugdethiek richt zich op de persoon en

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores

Vraag Antwoord Scores Opgave 2 Waanzin 6 maximumscore 2 een weergave van de overeenkomst tussen Descartes benadering van emoties en de beschreven opvatting over melancholie in de Oudheid: een fysiologische benadering 1 een

Nadere informatie

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven:

Een ander domein is de wetenschap. Wetenschap kan men als volgt omschrijven: Pagina B 1 Samenvatting inleidende les ethiek 8/02/06 ETHIEK. Filosofie is denken, hard nadenken over vanalles en nog wat, en hoort eigenlijk bij ethiek. Ethiek zelf kan me ook een beetje vergelijken met

Nadere informatie

TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs

TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs TOETSMATRIJS: Ethiek voor Makelaars en Taxateurs Doel van het diploma Met dit diploma laten makelaars en taxateurs zien dat ze kritische professionals zijn met kennis van de ethiek. Deze kennis en houding

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo 2001 - I

Eindexamen Filosofie vwo 2001 - I Eindexamen Filosofie vwo 00 - I 3 Antwoordmodel Opgave Het ontstaan van leven Een juist antwoord bevat de volgende elementen: een goede uitleg van wat inductie is; een goede uitleg van het inductieprobleem

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

Eindexamen filosofie havo I

Eindexamen filosofie havo I Beoordelingsmodel Opgave 1 De graaf van Monte-Cristo 1 maximumscore 3 een uitleg van welke primaire hartstocht haat kan worden afgeleid: de droefheid 1 de opvatting van Spinoza over haat: de wil tot verwijderen

Nadere informatie

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen

Ethiek en welzijn. Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Ethiek en welzijn Helicon Opleidingen MBO Nijmegen Jos Hendriks, docent dierenhouderij Prof.Dr. Hub Zwart, ethicus Radboud Universiteit Prof.Dr. Johan de Tavernier, ethicus K.U. Leuven Mens dier relatie

Nadere informatie

Eindexamen havo filosofie 2012 - I

Eindexamen havo filosofie 2012 - I Opgave 2 Emoties op de beursvloer 8 maximumscore 2 een weergave van het verband volgens Aristoteles tussen verdiensten, ambities en aanzien bij een fier mens: door hoge ambitie en hoge verdiensten verdient

Nadere informatie

DE GROTE FILOSOFIEQUIZ

DE GROTE FILOSOFIEQUIZ DE GROTE FILOSOFIEQUIZ Opzet: 4 rondes. Leerlingen vormen groepjes, hoe veel leerlingen per groepje is afhankelijk van de grootte van de klas. Per ronde 10 vragen die beantwoord moeten worden op een antwoordvel.

Nadere informatie

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve.

Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Het normatieve, het subjectieve en het objectieve. Wat is een ethisch dilemma? Dilemma s s, issue s s en problemen. Casus. Di Drie bedreigingen bd i van het moreel bewustzijn.

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo I

Eindexamen Filosofie vwo I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 De deugd en kledingvoorschriften 1 Een juist antwoord bevat de volgende elementen: Een antwoord op de vraag onder welke deugd de rechtvaardiging van de meisjes kan vallen volgens

Nadere informatie

Hand- out Crash Course Filosofie College 1: Ethiek

Hand- out Crash Course Filosofie College 1: Ethiek Hand- out Crash Course Filosofie College 1: Ethiek College 1 gaat over het deelgebied van de ethiek. In de filosofie wordt nagedacht over de vraag wanneer een handeling moreel goed te noemen is. Zijn er

Nadere informatie

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 maandag 21 mei 9.00-12.00 uur

Examen VWO. filosofie. tijdvak 1 maandag 21 mei 9.00-12.00 uur Examen VWO 2007 tijdvak 1 maandag 21 mei 9.00-12.00 uur filosofie Dit examen bestaat uit 15 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 43 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles

Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Sessie 1 De eudaimonistische ethiek van Aristoteles Wat vertelde Aristoteles lang geleden in Athene in zijn colleges aan het Lyceum over ethiek? Wat beschouwde hij als het doel van handelen? Wat verstond

Nadere informatie

VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015

VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015 BCG EBIs integriteit, waarden en normen versus toezicht VTOI De Dag van het Toezicht 17 april 2015 DRIE DIMENSIES VAN INTEGRITEIT Integriteit door het volgen van regels 3 Goed Moreel oordelen Argumenten

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Ethische knopen doorhakken in het sociaal werk

Ethische knopen doorhakken in het sociaal werk Ethische knopen doorhakken in het sociaal werk Peter Brepoels Intro De auteurs: Kris Stas, Agnes Verbruggen en Hilde Vlaeminck: docenten beroepsethiek en deontologie, uit drie verschillende opleidingen

Nadere informatie

ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016

ETHISCHE REFLECTIE ETHISCHE REFLECTIE 20/05/2016 OP HET HANDELEN ALS ERGOTHERAPEUT Autonomie in verbondenheid Dit is voor mij persoonlijk het raakvlaak tussen ergotherapie en ethiek. De autonomie van de cliënt in relatie tot zijn omgeving Het handelen

Nadere informatie

Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap.

Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap. Activiteit: Impliciete Associatietest Doelstelling Testen of u onbewuste vooroordelen hebt ten aanzien van mannen en vrouwen in de wetenschap. Materialen Computer met internettoegang Werkmethodes De IAT

Nadere informatie

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma:

Dilemmamethode. Formuleer het dilemma: Dilemmamethode (zie: Jacques Graste, Omgaan met dilemma s. Een methode voor ethische reflectie hoofdstuk 2 in Henk Manschot en Hans van Dartel In gesprek over goede zorg. Overlegmethoden voor ethiek in

Nadere informatie

Toets: Menselijk ingrijpen in een ecosysteem

Toets: Menselijk ingrijpen in een ecosysteem Toets: Menselijk ingrijpen in een ecosysteem Lees de onderstaande tekst, die bewerkt is naar een artikel van de DN redactie van het Algemeen Dagblad van 21 oktober 2004. Beantwoord daarna de vragen. De

Nadere informatie

Essay. Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet

Essay. Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet Essay Norbert Vogel* Morele feiten bestaan niet Ethici onderscheiden zich van gewone mensen doordat zij niet schijnen te weten wat morele oordelen zijn. Met behulp van elkaar vaak uitsluitende ismen trachten

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare

Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare Opgave 1 Verbeelding bij Shakespeare 1 maximumscore 2 een uitleg van de oplossing van de paradox van de fictionele emoties volgens Van Hove aan de hand van tekst 1: we weten dat theater fictie voorspiegelt,

Nadere informatie

Opgave 2 Doen wat je denkt

Opgave 2 Doen wat je denkt Opgave 2 Doen wat je denkt 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom Swaab het bestaan van vrije wil verwerpt op grond van de experimenten van Libet: bewustzijn komt pas na de beslissingen van de hersenen

Nadere informatie

filosofie havo 2016-I

filosofie havo 2016-I Opgave 1 Ebola 1 maximumscore 2 een uitleg dat er in tekst 1 geen sprake is van gelijke kansen voor de ebolapatiënten, omdat de farmaceutische industrie alleen medicijnen ontwikkelt waarop winst gemaakt

Nadere informatie

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl)

Examen HAVO. Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Maatschappijleer (oude stijl en nieuwe stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 19 juni 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 86 punten te behalen;

Nadere informatie

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang:

Voor de beoordeling zijn de volgende passages van de artikelen 41, 41a en 42 van het Eindexamenbesluit van belang: filosofie Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 05 Tijdvak 1 Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4

Nadere informatie

HC 2014 Wonen dag 2. Dagprogramma. Herbestemmen Ethiek

HC 2014 Wonen dag 2. Dagprogramma. Herbestemmen Ethiek HC 2014 Wonen dag 2 Herbestemmen Ethiek Dagprogramma 09.30 uur Welkom, voorstellen en administratie 09:45 uur Herbestemmen intro en opdracht 1 11:00 uur Pauze 11:15 uur Opdracht Herbestemmen 2 12:30 uur

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO VMBO onderbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk vindt.

Nadere informatie

Programma vandaag: Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag

Programma vandaag: Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster en planning Introductievraag aan de slag 1 Invullen vragenlijst maken plattegrond 10 min Invullen vragenlijst Hoe werken we met wiskunde? Rooster

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF

VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF VOORTGEZET ONDERWIJS FIJN IN JE EIGEN LIJF 1 Algemene informatie Beste docent, Voor u ligt de toolkit die RADAR voor u heeft ontworpen. Vanuit de resultaten van de Diverscity-meter is deze toolkit voor

Nadere informatie

VIER TYPEN VAN ETHISCHE THEORIE een encyclopedisch overzicht

VIER TYPEN VAN ETHISCHE THEORIE een encyclopedisch overzicht VIER TYPEN VAN ETHISCHE THEORIE een encyclopedisch overzicht Paul van Tongeren In de vorige vier hoofdstukken zijn niet alle bestaande vormen van ethische theorie besproken, maar wel de meest belangrijke.

Nadere informatie

Seksualisering: beeldvorming en opvattingen

Seksualisering: beeldvorming en opvattingen Seksualisering: beeldvorming en opvattingen What s up? Congres Seks over de grens 26 januari 2009 Hanneke Felten en Kristin Janssens (MOVISIE) Inhoud van deze workshop 1. Seksualisering: wat is het? 2.

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Tom Regans pleidooi voor dierenrechten als basis voor ethisch veganisme door Titus Rivas Zoals veel lezers van Vega! al zullen weten, bestaat er

Tom Regans pleidooi voor dierenrechten als basis voor ethisch veganisme door Titus Rivas Zoals veel lezers van Vega! al zullen weten, bestaat er Tom Regans pleidooi voor dierenrechten als basis voor ethisch veganisme door Titus Rivas Zoals veel lezers van Vega! al zullen weten, bestaat er sinds enkele maanden een leesclubje van veganisten met belangstelling

Nadere informatie

Inleiding Ethiek Havo

Inleiding Ethiek Havo Inleiding Ethiek Havo 1 DE ETHISCHE OPTIEK Doel en opzet van dit hoofdstuk. In dit hoofdstuk krijg je een inleiding in ethiek. Het is de bedoeling dat je na dit hoofdstuk: - weet wat een ethische benadering

Nadere informatie

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn

Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Waarom welzijn? Over de ethiek van diergebruik en de waarde van welzijn Dr. Franck L.B. Meijboom Ethiek Instituut & Faculteit Diergeneeskunde Universiteit Utrecht Welzijn We zijn niet de eerste! Welzijn

Nadere informatie

Interne gedragscode voor patiënten- en gehandicaptenorganisaties

Interne gedragscode voor patiënten- en gehandicaptenorganisaties Interne gedragscode voor patiënten- en gehandicaptenorganisaties Wat is een interne gedragscode? Een gedragscode beschrijft expliciet de gedragsnormen en regels voor medewerkers (inclusief vrijwilligers

Nadere informatie

WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS

WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS B A S I S B O E K WIJSGERIGE ETHIEK F R ANK R EB EL (R ED. ) ISVW UITGEVERS Inhoudsopgave Inleiding 6 1 Normatieve ethiek: Susan Wolf over de motivatie tot moreel handelen 10 2 Deugdethiek: het aristotelisme

Nadere informatie

Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15

Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15 Inleiding 13 Levenskunst en ethiek 13 Bouwstenen voor iedereen 14 Zestien filosofen 14 De hoofdstukken 15 1 Plato: rechtvaardigheid als harmonie 19 Wat is rechtvaardigheid? 20 De rechtvaardige staat 25

Nadere informatie

Welzijn van mens en dier: Ethische beschouwingen

Welzijn van mens en dier: Ethische beschouwingen Welzijn van mens en dier: Ethische beschouwingen Dr. Ir. Stef Aerts Odisee Hogeschool Ethics@Arenberg, KU Leuven Thema s Mens-dierrelatie Dierethiek en welzijn Bekommernissen in AAI 2 Historisch perspectief

Nadere informatie

Deel I Ethische theorieën 25

Deel I Ethische theorieën 25 Woord vooraf 13 Introductie 17 Deel I Ethische theorieën 25 I DE TELEOLOGISCHE TRADITIE: ARISTOTELES 27 Paul van Tongeren Introductie 27 1 Historische en systematische situering 27 1.1 De polis in het

Nadere informatie

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen.

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen. Woordenlijst Het oog in de storm Hoofdstuk 5 absolute vrijheid totale vrijheid waarin je door niets of niemand in je vrijheid belemmerd wordt. altruïsme een bepaalde >>ethische positie. Altruïsten stellen

Nadere informatie

Student Jolien van der Lee Studentnummer Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum

Student Jolien van der Lee Studentnummer Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum Student Jolien van der Lee Studentnummer 1601659 Specialisatie content design Vak Seminar Blok D Docent Madris Duric Inleverdatum 27-05-2015 Beantwoording van de volgende vraag Wat is de ethische verantwoordelijkheid

Nadere informatie

FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 FILOSOFIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Dag van de integriteit

Dag van de integriteit Dag van de integriteit Ken jezelf! Van niets te veel De twee opschriften op de tempel bij het Orakel van Delphi (500 jr v. Chr), waar mensen heen gingen voor advies bij keuzes in hun leven. Lezing voor

Nadere informatie

Proefexamen PsBK3. Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg

Proefexamen PsBK3. Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg Proefexamen PsBK3 Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg Dit proefexamen PsBK3 bestaat uit 2 cases met bijbehorende open vragen. Het werkelijke examen PsBK3 bestaat uit 6 cases met bijbehorende open

Nadere informatie

Opgave 1: Vrije wil als zelfverwerkelijking

Opgave 1: Vrije wil als zelfverwerkelijking * PTA code: ED/st/05 * Docent: MLR * Toetsduur: 100 minuten. * Deze toets bestaat uit 11 vragen. Het totaal aantal punten dat je kunt behalen is: 32. * Kijk voor je begint telkens eerst de vraag kort door,

Nadere informatie

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014

naar: Jed McKenna, Jed McKenna s theorie van alles, Samsara, 2014 Opgave 2 Spiritueel scepticisme tekst 6 Jed McKenna is de schrijver van verschillende boeken over spiritualiteit. In zijn boeken speelt hij de hoofdrol als leraar van een leefgemeenschap. McKenna is spiritueel

Nadere informatie

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V FILOSOFIE VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2018 V17.03.3 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid

Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid Opgave 2 Neuroplasticiteit en wilsbekwaamheid tekst 4 Studeer, slaap, maak muziek, stress niet, maak vrienden, geniet aanzien, drink niet, zweet, speel en kies je ouders met zorg. Dit zijn volgens de Nederlandse

Nadere informatie

milieuethiek inleiding milieuethiek inleiding C.A.M. (Kees) Vromans MA 1

milieuethiek inleiding milieuethiek inleiding C.A.M. (Kees) Vromans MA 1 21-3-2012 milieuethiek C.A.M. (Kees) Vromans MA 1 WIE IS WIE DOEL ETHIEK HASDENBOSCH: WAARDEVERHELDERING WAT DOEN WE VANDAAG 21-3-2012 milieuethiek C.A.M. (Kees) Vromans MA 2 WAT DOEN WE VANDAAG 1. GESCHIEDENIS

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit?

3. In de inleiding worden verschillende woorden gebruikt om de mate van aandacht van de media weer te geven. Welke woorden zijn dit? Tekst lezen en woordenschat 1. Bekijk de buitenkant van de tekst van deze les. a) Wat voor soort tekst is dit (bijvoorbeeld: nieuwsbericht, achtergrondartikel, column)? Waarom denk je dat? b) Waar denk

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie vwo II

Eindexamen Filosofie vwo II 3 Antwoordmodel Opgave 1 De empirische werkelijkheid 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een goede uitleg van wat het verificatie- en het confirmatieprincipe inhouden 2 een goede uitleg dat

Nadere informatie

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse

C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse C. 3 Wat wil ik Wat is je ambitie/drive; jouw motivatie en interesse en ook: wil ik werken, of door naar een (passende) hbo-opleiding? Optie 1: Een vraag die ieder mens zich vroeg of laat stelt: wat wil

Nadere informatie

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers

Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Handreiking ethische dilemma s in de zorg voor asielzoekers Verantwoording van het onderzoek en Toelichting op de handreiking Literatuurstudie Ethiek en gezondheidszorg voor kwetsbare groepen en asielzoekers

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. filosofie (nieuwe stijl en oude stijl)

Correctievoorschrift VWO. filosofie (nieuwe stijl en oude stijl) filosofie (nieuwe stijl en oude stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 04 Tijdvak 1 inzenden scores Verwerk de scores van de alfabetisch eerste tien kandidaten per

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie havo 2003 - II

Eindexamen Filosofie havo 2003 - II 3 Antwoordmodel Oude en nieuwe media 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een uitleg hoe een hiërarchie in de staat volgens Hobbes ontstaat 2 een uitleg van het begrip sociaal contract in verband

Nadere informatie

Tijd: 8:30. Klas: 3HVc 9:10. Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad (zie paper 1)

Tijd: 8:30. Klas: 3HVc 9:10. Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad (zie paper 1) Lesplan les 1 Seksualiteit: Grenzen en Wensen Tijd: 8:30 Klas: 3HVc Aantal lln: 15 Introductie van de lessenserie: grenzen en wensen Beginsituatie Leerlingen hebben week hiervoor toets seksualiteit gehad

Nadere informatie

Opgave 3 De burger als rechter

Opgave 3 De burger als rechter Opgave 3 De burger als rechter Bij deze opgave horen tekst 5 en de tabellen 2 en 3 uit het bronnenboekje. Inleiding Hoe behoren volgens het Nederlandse publiek veroordeelde plegers van misdrijven gestraft

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring

Correctievoorschrift HAVO en VHBO. Nederlands tekstverklaring Nederlands tekstverklaring Correctievoorschrift HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak VHBO Tijdvak 9 99 Inzenden scores Uiterlijk 7 mei de

Nadere informatie

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling 2014000336 Meldcode bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling Het College van Bestuur van Saxion Hogeschool Overwegende: dat het College van Bestuur verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 maandag 19 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 maandag 19 juni uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2017 tijdvak 2 maandag 19 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 51 punten

Nadere informatie

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases.

reflectieopdrachten en door middel van het toepassen van het analysemodel in praktijkcases. Toelichting vooraf Een van onze auteurs, Pierre Winkler, heeft op verzoek van de landelijke kenniskring ethiek in het mbo, een lezing gehouden over plaats en vormgeving van ethiek in SLB, Burgerschap en

Nadere informatie

Schoolexamenvragen voor wijsgerige antropologie NB de omvang is méér dan ik voor één SE gebruik! Achteraan is een antwoordmodel toegevoegd.

Schoolexamenvragen voor wijsgerige antropologie NB de omvang is méér dan ik voor één SE gebruik! Achteraan is een antwoordmodel toegevoegd. Schoolexamenvragen voor wijsgerige antropologie NB de omvang is méér dan ik voor één SE gebruik! Achteraan is een antwoordmodel toegevoegd. Opgave 1: Over lichaam en geest In 1986 promoveerde Meijsing

Nadere informatie

CAT B / Cursusafhankelijke toets

CAT B / Cursusafhankelijke toets Oefentoets CAT B1.2.4 0809 / Cursusafhankelijke toets Cursus B1.2 4 0708 het verhaal van de patiënt Cursuscoördinator dr. A.K. Oderwald 4 Opdrachten, gesloten boek, open vragen, MET antwoord aanwijzingen

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst. Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013

Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst. Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013 Meldcode huiselijk geweld en (kinder-)mishandeling Groenhorst Aantal bijlagen: 2 Vastgesteld: 19-09-2013 1 Inhoud 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 3 ACHTERGROND... 4 4 UITVOERING... 4 5 VERANTWOORDELIJKHEDEN...

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Les 11: Wat is seks? Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen kunnen verschillende betekenissen geven aan seksualiteit. Kinderen zijn zich ervan bewust dat iedereen seksuele gevoelens heeft, en dat je je daarvoor

Nadere informatie

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode?

Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? Casus Seksuele handelingen als zorgvraag: directe aanpassing beroepscode? 1. Inleiding In de media was de afgelopen weken uitgebreid aandacht voor de casus van de studente verpleegkunde die geacht werd

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

De veiligheidskundige als filosoof-logicus. Normen en waarden voor de veiligheidskundige

De veiligheidskundige als filosoof-logicus. Normen en waarden voor de veiligheidskundige De veiligheidskundige als filosoof-logicus Normen en waarden voor de veiligheidskundige Wat? Onderzoeksvraag: naar de diversiteit aan taken van de veiligheidskundige Aan de hand van metaforen; de VK als:

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Doel. Spel. www.ihots.nl. Duur: - Groep - Individueel. Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief.

Doel. Spel. www.ihots.nl. Duur: - Groep - Individueel. Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief. www.ihots.nl Doel Laat je inspireren door de voorbeeld vragen in deze spiekbrief Spel Alle spellen Gebruik deze spiekbrief telkens wanneer je een spel start in de ihots app. Laat je inspireren door de

Nadere informatie

Adolescentiepsychologie

Adolescentiepsychologie Adolescentiepsychologie B I J E E N K O M S T 6 M O R E L E O N T W I K K E L I N G Redmar Oosterkamp ML00327 r.oosterkamp@hr.nl Doel vandaag D E S T U D E N T K A N : D E T H E O R I E VA N K O H L B

Nadere informatie

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011

Zingeving/Ethiek. Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 2011 Zingeving/Ethiek Lisanne Koopman VR3 B1B Hogeschool van Amsterdam 25-1-2011 Inhoud Casus: seksuele handelingen in de zorg... 3 1. Zingevingsvragen... 3 2. Een moreel dilemma en de onderliggende waarden..3

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw HAVO/VWO bovenbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 2 Religieus recht 7 maximumscore 2 een beargumenteerd standpunt over de vraag of religieuze wetgeving en rechtspraak voor bepaalde bevolkingsgroepen tot cultuurrelativisme leidt 1 een uitleg van

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Opgave 1 Emoties van Afrika tot Japan

Opgave 1 Emoties van Afrika tot Japan Opgave 1 Emoties van Afrika tot Japan tekst 1 In de 19e eeuw voer Charles Darwin met zijn schip de Beagle vijf jaar lang rond de wereld om natuuronderzoek te doen. Bij die reis kwam hij in contact met

Nadere informatie

MIRARI Van kritiek naar dialoog.

MIRARI Van kritiek naar dialoog. MIRARI Van kritiek naar dialoog. Door Tomas Serrien Verwondering is het begin van alle wijsheid. (Aristoteles) Mirari - 1 HET WAT en HET WAAROM: Het grondidee van Mirari. Het is tijd voor een filosofisch

Nadere informatie

Datum: 17 oktober 2011

Datum: 17 oktober 2011 Jongere: Maarten van Diepen Educatiemeter geeft informatie over WIE je bent en HOE je denkt over opleiding en werk. Bespreek de uitslag met je begeleiders en durf eerlijk te zeggen wat het je waard is

Nadere informatie

Meldprotocol 1 kindermishandeling en huiselijk geweld

Meldprotocol 1 kindermishandeling en huiselijk geweld Meldprotocol 1 kindermishandeling en huiselijk geweld Inleiding Tot op heden geldt voor mediators evenmin als voor andere beroepsgroepen een wettelijke verplichting om kindermishandeling of huiselijk geweld

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38646 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pronk, Michiel Title: Verandering van geloofsvoorstelling : analyse van legitimaties

Nadere informatie

Jezus deed het voor jou

Jezus deed het voor jou Jezus deed het voor jou Gemeenteschets voor jongeren van 12-15 jaar Je best doen Zeg, ben jij al begonnen met dat proefwerk Engels? Nee, nog niet. Veel te druk met andere dingen. Jij? Ja, ben al even bezig.

Nadere informatie