Ada van der Hoeven. Cohesie tussen zorg en veiligheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ada van der Hoeven. Cohesie tussen zorg en veiligheid"

Transcriptie

1 Ada van der Hoeven Cohesie tussen zorg en veiligheid

2

3 Cohesie tussen zorg en veiligheid Ada van der Hoeven

4 APS Colofon APS is een toonaangevend adviesbureau op het gebied van leren, onderwijsvormgeving, schoolontwikkeling, leiderschap, verbetering en verandering. Via advies, training, coaching, projectleiding en interimmanagement werken wij met bestuurders, leidinggevenden en leraren aan duurzame vernieuwing. Onze aanpak is geënt op wetenschappelijke inzichten, deelname aan innovatieprojecten en ervaring met de praktijk van alledag. Deze publicatie is ontwikkeld door APS voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het Ministerie van OCW. APS vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Het is toegestaan om, in het kader van een educatieve doelstelling, niet bewerkte en niet te bewerken (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, zodanig dat de intentie en aard van het werk niet worden aangetast. Het is toegestaan om het werk in het kader van educatieve doelstellingen te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm, zoals elektronisch, mechanisch of door fotokopieën. Titel Cohesie tussen zorg en veiligheid Auteur Ada van der Hoeven Lay-out Caro Grafico Grafisch Ontwerp, Culemborg Foto omslag Shutterstock APS, Utrecht, november 2013 Bronvermelding is in alle gevallen vereist en dient als volgt plaats te vinden: Bron: Van der Hoeven, A. (2013). 'Cohesie tussen zorg en veiligheid.' Utrecht: APS, in opdracht van het Ministerie van OCW.

5 INHOUD 1. Inleiding 9 2. Onderzoeksvraag Werkwijze en verantwoording Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning Literatuurlijst en websites Woordvelden Inventarisatie van begrippen Analyse van de begrippen Begrippenclusters Praktijkverkenning Theoretisch kader Kleurenschema Veiligheid Preventiepiramide SAFE Herstelrecht in het onderwijs Veilige leeromgeving en zorgzame leeromgeving Observaties Inbreng expertpanel Zorg en veiligheid in de Nederlandse context Integrale aanpak Internaliserend en externaliserend probleemgedrag Conclusie Literatuurlijst 51 Bijlage 55 Beschrijving interventies 55 inhoud 5

6

7 Hoofdstuk 1 Inleiding

8

9 1. Inleiding In de schoolpraktijk ontmoeten onderwijs en gedrag elkaar dagelijks. De school als instituut met een onderwijsgevende taak heeft te maken met leerlingen die moeite hebben hun gedrag aan te passen aan dat onderwijs. Andersom geldt het net zo: scholen hebben soms moeite om hun gedrag aan te passen aan hun leerlingen. In het boek Gedragsproblemen in scholen. Het denken en handelen van leraren beschrijven Van der Wolf en Van Beukering de leraar als frontliniewerker die moet schipperen tussen een systeemwereld en leefwereld met de daarbij behorende dilemma s, overwegingen en beslissingen. Van der Wolf en Van Beukering geven een handreiking aan scholen hoe om te gaan met gedragsproblemen en de centrale rol die de leraar en de lespraktijk daarin innemen. Dit onderzoek beschrijft hoe de verschillen in denken over onderwijs, zorg en veiligheid verder overbrugd kunnen worden in schoolorganisaties. Als onderwijs, zorg en veiligheid namelijk niet integraal bekeken worden in een school zijn kinderen de grote verliezers. Bepaalde leerlingen en hun ouders voelen zich dan van het kastje naar de muur gestuurd omdat de interventies in het onderwijscurriculum en de zorgpraktijk niet voldoende op elkaar zijn afgestemd. Daarnaast is het zo dat zorgvuldig ingerichte zorgstructuren regelmatig falen als het gaat om de afstemming op een individuele leerling. En dat terwijl scholen met behulp van eenvoudige middelen kunnen onderzoeken of hun onderwijscurriculum, zorgpraktijk en veiligheidsinterventies voldoende geïntegreerd op elkaar zijn afgestemd. Deze publicatie biedt scholen een overzicht van interventies en denkwijzen die de cohesie tussen zorg en veiligheid in het onderwijs bevorderen. 1. inleiding 9

10

11 Hoofdstuk 2 Onderzoeksvraag

12

13 2. Onderzoeksvraag De hoofdvraag die binnen dit onderzoek centraal staat is: Hoe zou cohesie tussen zorg en veiligheid gedefinieerd kunnen worden op basis van de literatuur en de schoolpraktijk in het primair onderwijs? Daarbij hebben we de volgende deelvragen geformuleerd: a. Welke begrippen hangen samen met cohesie tussen zorg en veiligheid? (literatuurverkenning en expertpanel) b. Welke bestaande instrumenten hangen samen met cohesie tussen zorg en veiligheid? (literatuurverkenning en expertpanel) c. Welke beelden hebben schoolleiders, ib ers en leraren bij cohesie tussen zorg en veiligheid? (praktijkverkenning) Om deelvraag a te beantwoorden is een literatuurverkenning uitgevoerd volgens de zogenaamde sneeuwbalmethode. Het onderzoek startte met publicaties rondom zorg en veiligheid van de Landelijke Pedagogische Centra (KPC Groep, CPS en APS) en van het Nederlands Jeugdinstituut. Parallel aan dit proces is een panel van experts op het gebied van zorg en veiligheid geraadpleegd in de vorm van individuele (telefonische) interviews. Aan deze experts is bijvoorbeeld gevraagd welke termen te maken hebben met cohesie tussen zorg en veiligheid en welke publicaties hier meer informatie over geven. Het panel bestond uit medewerkers van het NJi, consultants van de Landelijke Pedagogische Centra en experts vanuit universiteiten en hogescholen. Er is dus breed begonnen met het verzamelen van informatie en publicaties omtrent zorg en veiligheid en er werd geen analysekader gebruikt om bepaalde studies of publicaties wel of niet te selecteren. Nadat voldoende informatie was vergaard, heeft verdere afbakening plaatsgevonden (o.a. Coffey & Atkinson, 1996). De opbrengst van dit proces is een overzicht van begrippen die zorg, veiligheid en cohesie beschrijven. Om deelvraag b te beantwoorden is gebruikgemaakt van hetzelfde expertpanel. In de (telefonische) interviews is gevraagd naar bestaande instrumenten die samenhangen met cohesie tussen zorg en veiligheid. Verder is een inventarisatie gemaakt van instrumenten die ontwikkeld zijn door de Landelijke Pedagogische Centra en het Nederlands Jeugdinstituut en eventueel andere instanties omtrent zorg en veiligheid. Ook hier is weer breed verzameld en is pas later in het proces de richting voor dataverzameling afgebakend (o.a. Coffey & Atkinson, 1996). De opbrengst van dit proces is een overzicht van instrumenten. Om deelvraag c te beantwoorden zijn open interviews gehouden met schoolleiders, ib ers en leraren van zes scholen waarin de verzamelde begrippen en instrumenten zijn gebruikt als stimulus om beelden van cohesie tussen zorg en veiligheid te expliciteren. Het doel was om zo veel mogelijk ervaren of niet ervaren praktijkvoorbeelden te verzamelen waaruit blijkt hoe scholen de cohesie tussen zorg en veiligheid vormgeven. De schoolleiders, ib ers en leraren zijn geselecteerd uit verschillende schoolcontexten. De opbrengst is verwerkt in het woordveld zorg en het woordveld veiligheid. Opbrengst De opbrengst van dit onderzoek is een brochure of een digitale tool met een overzicht van instrumenten die de integrale aanpak van zorg en veiligheid ondersteunen. De instrumenten uit dit overzicht kunnen gebruikt worden om meer cohesie tussen zorg en veiligheid op scholen tot stand te brengen. 2. onderzoeksvraag 13

14

15 Hoofdstuk 3 Werkwijze en verantwoording

16

17 3. Werkwijze en verantwoording In dit hoofdstuk staat een beschrijving van de werkwijze en een verantwoording van de gemaakte keuzes. De eerste stap in het onderzoek was het vaststellen van de begripsbepaling van het onderwerp cohesie tussen zorg en veiligheid. Welke begrippen worden gebruikt in de praktijk en in de literatuur om deze cohesie te omschrijven? Om dat te onderzoeken is gezocht naar literatuur die de cohesie tussen zorg en veiligheid omschrijft en is een overzicht gemaakt van de begrippen die op de websites van twee expertisecentra gebruikt worden. Deze twee expertisecentra, Centrum School en Veiligheid (CSV) en het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), richten zich op verschillende onderdelen binnen dit thema. Er is een inventarisatie gemaakt van alle begrippen die in de context gebruikt worden bij zowel onderwijs als zorg als veiligheid. De website van het Nederlands Jeugdinstituut bevat een aantal factsheets over het vormgeven van sociale veiligheid in en om de school. Deze factsheets zijn geanalyseerd om tot een goede begripsbepaling te komen. De website van Centrum School en Veiligheid is niet geanalyseerd omdat deze vooral gericht is op onderwijs en veiligheid en niet op zorg. De inventarisatie en analyse zijn te vinden in paragraaf 4.3 en 4.4. Met behulp van de sneeuwbalmethode is vanuit de publicaties op de website van het NJi en via de bronnen die daar genoemd worden vervolgens gericht gezocht naar verdere relevante literatuur waarin de begrippen onderwijs, zorg en veiligheid centraal staan. De literatuurlijst die dit opgeleverd heeft staat in paragraaf 4.1. De aanvullingen vanuit het expertpanel staan daarbij apart vermeld. Van iedere publicatie staat vervolgens een inventarisatie van de gebruikte begrippen in paragraaf 4.2. Vervolgens zijn de begrippen die een relatie hebben met zowel onderwijs als zorg als veiligheid, apart geclusterd en verder geordend. In den lande zijn een aantal experts op het gebied van zorg en veiligheid. De inventarisatie van het begrippenkader en de bijbehorende analyse zijn aan hen voorgelegd om deze van inhoudelijk commentaar te voorzien. Dit commentaar is integraal verwerkt in het onderzoek. Met behulp van het begrippenkader en de input van het expertpanel is gekeken welke actuele instrumenten op dit moment gebruikt worden om de cohesie tussen zorg en veiligheid te omschrijven. Deze instrumenten zijn het Kleurenschema Veiligheid (ontwikkeld door Frits Prior) en de Preventiepiramide (ontwikkeld door Johan Deklerck). Beide instrumenten worden in paragraaf 5.1 en 5.2 beschreven. In Nederland is het Kleurenschema Veiligheid een praktijkinstrument om de cohesie tussen zorg en veiligheid te beschrijven. In België wordt de Preventiepiramide als inhoudelijke onderlegger gebruikt. Het expertpanel voegde hier nog de modellen SAFE, Herstelrecht in het onderwijs en Veilige leeromgeving en zorgzame leeromgeving aan toe. Er is één publicatie die de cohesie tussen zorg en veiligheid in alle facetten beschrijft. Dat is het boek De Preventiepiramide. Preventie van probleemgedrag in het onderwijs (Deklerck, 2011). In hoofdstuk 7 trekken we een voorzichtige conclusie naar aanleiding van de hoofdvraag van dit onderzoek: waaruit bestaat de cohesie tussen zorg en veiligheid? Het laatste deel van dit onderzoeksverslag bestaat uit een overzicht van de instrumenten die scholen kunnen inzetten om de cohesie tussen zorg en veiligheid te bevorderen. Deze instrumenten staan in een aparte bijlage vermeld en zijn geordend naar vier categorieën: 1. Organisatie 2. Gedrag 3. Pesten 4. Pedagogisch handelen 3. werkwijze en verantwoording 17

18

19 Hoofdstuk 4 Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning

20

21 4. Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning Om een antwoord te krijgen op de vraag welke begrippen samenhangen met de cohesie tussen zorg en veiligheid zijn twee verkenningen uitgevoerd (zie paragraaf 4.2). Allereerst is een inventarisatie gemaakt van de begrippen die gebruikt worden in de schoolpraktijk. Deze begrippen hebben we verwerkt in een woordveld (zie paragraaf 4.6). Verder is een literatuurverkenning uitgevoerd met behulp van de sneeuwbalmethode. Vanuit de ene publicatie breidt het onderzoek zich uit naar de bronnen van die publicatie, die ook weer hun bronnen hebben. Deze zoektocht leverde voor het Nederlands taalgebied een viertal bronnen op. De inventarisatie van de literatuur leverde begrippen op die de cohesie tussen zorg en veiligheid beschrijven. Deze begrippen zijn vervolgens geanalyseerd. De literatuur die de experts hebben aangedragen is niet meegenomen in deze begrippenanalyse. Behalve een literatuurverkenning is ook een analyse gemaakt van de begrippen die op de websites van twee expertisecentra gebruikt worden. Deze twee expertisecentra zijn: het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en Centrum School en Veiligheid (CSV). Het NJi heeft factsheets over dit onderwerp op haar website staan. CSV vermeldt good practices. Door verschillende experts uit het expertpanel is ingebracht dat het denken over zorg en veiligheid om een voorzichtige benadering vraagt. Het begrip zorg en bijbehorende zorgconcepten zijn ontstaan in de gezondheidszorg en passen als het ware niet binnen het onderwijs. Hetzelfde geldt voor de begrippen veiligheid en preventie. Deze begrippen (zorg, zorgconcepten, preventie en veiligheid) zijn onvoldoende vertaald naar het denken en handelen van de gewone leraar en dat draagt mede bij aan het ontstaan van verkokering. De volgende personen maakten deel uit van het expertpanel: Dhr. dr. D. Wienke (NJi, lector Groot Stedelijk Beleid Onderwijs & Jeugdzorg bij InHolland) Dhr. dr. K. Hiemstra (APS, projectleider Centrum School en Veiligheid) Mevr. drs. R. van Vugt (APS, teamleider schoolontwikkeling) Dhr. dr. K. van der Wolf (gedragsexpert en zelfstandig onderwijsadviseur) Dhr. prof. dr. J. Deklerck (criminoloog, Universiteit Leuven) Mevr. drs. I. Spee (expert schoolveiligheid, Instituut voor Psychotrauma) Bij het zoeken naar literatuur is opvallend dat de term cohesie tussen zorg en veiligheid geen hits oplevert. Deze term is vooral in gebruik bij de beleidsmakers. Vandaar ook dat door de input van experts een veel breder literatuurveld in beeld kwam, dan in eerste instantie het uitgangspunt was. 4.1 Literatuurlijst en websites De volgende bronnen zijn gebruikt om het begrippenkader te bepalen: Deklerck, J. (red.) (2012). Een veelkleurig verhaal. Preventie en aanpak van probleemgedrag in het onderwijs. Leuven/Den Haag: Acco Deklerck, J. & Overveld, K. van (2011). De preventiepiramide. Preventie van probleemgedrag in het onderwijs. Leuven/Den Haag: Acco Lynne, K. e.a. (2012). Voorkom probleemgedrag. Strategieën die werken voor de basisschool. Amsterdam: SWP Stevens, L. (red.) (2013). Pedagogische tact. Op het goede moment het juiste doen, óók in de ogen van de leerling. Antwerpen: Garant De good practices op de website van Centrum School en Veiligheid De volgende factsheets op de website van het Nederlands Jeugdinstituut: - Zorgzame_leeromgeving_nji.pdf - Veilige_leeromgeving_nji.pdf 4. Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning 21

22 - Handreiking_Wie_doet_wat_bij_schoolveiligheid_in_po_so.pdf - Handreiking_Waarden_normen_en_regels_bij_een_veilige_school.pdf - Handreiking_Totstandkoming_veiligheidsbeleid_en veiligheidsplan_po_so.pdf - Handreiking_Sociale_veiligheid_en_leiderschap_in_het_po_en_so.pdf Vanuit gesprekken met het expertpanel zijn daaraan toegevoegd: Wilschut, M. en Chênevert, C. (2011). Borgen van drie schoolinterventies. De uitdaging van cyclisch verbeteren. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut Wolf, K. van der & Beukering, T. van (2011). Gedragsproblemen in scholen. Het denken en handelen van leraren. Leuven: Acco Het SAFE-model, ontwikkeld door KPC Groep, s-hertogenbosch De website van Expertisecentrum voor Herstelrecht in het Onderwijs (ECHO: 4.2 Woordvelden De woordvelden hieronder bieden een overzicht en ordening van de begrippen uit de literatuur. We pretenderen niet compleet te zijn met deze woordvelden, maar ze geven wel inzicht in taalgebruik en bijbehorende concepten. Zorg literatuuranalyse zorgstructuur - zorgarrangementen - pedagogische tact - handelen van de leraar - competenties van de leraar - protocollen - handelingsplannen - ontwikkelingsprobleem - zorgleerlingen - gedragsfunctieanalyse - leerproblemen - veilige leeromgeving - ketenpartners praktijkverkenning zorgstructuur - intern begeleider - ondersteuningsarrangement - schoolbrede aanpak - gedragsstoornis - emotioneel probleem - internaliserend probleemgedrag - zorg gepeste - handelingsgericht werken - 1-zorgroute - ontwikkelingsperspectief - profiel van de school - groepshandelingsplan - interventie - zorgadviesteam - wetgeving - schoolcultuur Veiligheid protocollen - handhaven - probleemgedrag - pesten - zorgadviesteam - moeilijk gedrag - agressie - externaliserend probleemgedrag - relationele agressie - verbale agressie - fysieke veiligheid - veiligheidsplan - corrigerende maatregelen - sociale veiligheid - incidenten - aanpak pester - grensoverschrijdend gedrag - normen - veiligheidscoördinator - lastig gedrag - seksuele intimidatie - cyberpesten - sociale context van de klas - interventie - grensoverschrijdend gedrag - schoolcultuur 4.3 Inventarisatie van begrippen In deze paragraaf staat een inventarisatie van de begrippen die gebruikt worden om zorg in de school en veiligheid in de school te omschrijven. De bron van deze inventarisatie is de literatuurlijst uit paragraaf 4.1. De eerste inventarisatie is aangevuld met begrippen vanuit het expertpanel en de praktijk: gesprekken met schoolleiders, ib ers, leraren en onderwijsbegeleiders. Het gebruik van de woorden cohesie tussen zorg en veiligheid veronderstelt een relatie tussen beide. Hieronder staat per bron een overzicht van de gebruikte begrippen in relatie tot onderwijs, zorg en veiligheid. Het begrip onderwijs staat erbij omdat dat het verbindende begrip is en de context waarbinnen dit onderzoek plaatsvindt. 22 cohesie tussen zorg en veiligheid

23 De markering in het overzicht betekent het volgende: blauw : begrip in de context van de relatie tussen onderwijs en veiligheid op school groen : begrip in de context van de relatie tussen onderwijs en zorg/zorgbeleid op school geel : begrip in de context van de relatie tussen onderwijs en veiligheid en zorg/zorgbeleid op school Een X betekent dat een begrip regelmatig (minstens één keer) gebruikt wordt in de bron. Twee XX betekent dat een begrip leidend is (minstens drie keer gebruikt) in een bron. Deklerck, J. (red.) (2012). Een veelkleurig verhaal. Preventie en aanpak van probleemgedrag in het onderwijs. Leuven/Den Haag: Acco Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Probleemgedrag xx xx xx Gedragsstoornis x x x Moeilijk gedrag x Leeftijdsgebonden gedragsprobleem x Emotioneel probleem x x Omgevingsafhankelijk gedrag xx x x Identiteitsontwikkeling x Ontwikkelingsprobleem x x x Pesten x x Preventie x Effectieve interventie x Internaliserend probleemgedrag x xx Externaliserend probleemgedrag x xx Brede schoolaanpak xx x x Preventie xx x xx Kwaliteitbevorderend beleid x Gericht op probleem xx Gericht op welzijn x x Algemene preventie x x Curatieve preventie x xx Specifieke maatregelen x x x Relationele agressie x x Deklerck, J. & Overveld, K. van (2011). De preventiepiramide. Preventie van probleemgedrag in het onderwijs. Leuven/Den Haag: Acco Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Externaliserend probleemgedrag x x Internaliserend probleemgedrag x x Lichte delinquentie x x Zware delinquentie x x x Preventie x x Verstoren van lessen x Spijbelen x x Verbale agressie x x Pesten x x Spijbelen x x Straf x x 4. Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning 23

24 Fundamentele preventie x Algemene preventiemaatregelen x Specifieke preventiemaatregelen x x Curatieve maatregelen x x Probleemgericht x x Welzijnsgericht x x Integrale schoolaanpak x x x Lynne, K. e.a. (2012). Voorkom probleemgedrag. Strategieën die werken voor de basisschool. Amsterdam: SWP Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Leerproblemen x x Gedragsproblemen x x Preventieve schoolbrede aanpak x x x Zorgleerlingen x x Gedragsfunctieanalyse x x Nederlands Jeugdinstituut Begrippen die het Nederlands Jeugdinstituut gebruikt in factsheets die via de website zijn te downloaden: Zorgzame_leeromgeving_nji.pdf Veilige_leeromgeving_nji.pdf Handreiking_Wie_doet_wat_bij_schoolveiligheid_in_po_so.pdf Handreiking_Waarden_normen_en_regels_bij_een_veilige_school.pdf Handreiking_Totstandkoming_veiligheidsbeleid_en_veiligheidsplan_po_so.pdf Handreiking_Sociale_veiligheid_en_leiderschap_in_het_po_en_so.pdf Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Zorgzame school xx xx Pedagogische taak xx x x Veilige en zorgzame leeromgeving x Zorgzame leeromgeving xx xx Pesten x x x Aanpak pester x x Zorg gepeste x x Gedragsproblemen x x Zorgstructuur xx xx Intern begeleider x x Zorgadviesteam xx xx xx Ketenpartners x x Integrale aanpak xx xx xx Licht curatief xx x xx Ondersteuningsarrangement x x Fysieke veiligheid xx xx Veiligheidsplan xx xx Veiligheidsbeleid xx xx Arbowet xx xx Geweld xx xx Incidenten xx xx 24 cohesie tussen zorg en veiligheid

25 Sociale veiligheid x x Preventief gedrag x Corrigerende maatregelen x x Grensoverschrijdend gedrag x x Justitie xx x Veiligheidscoördinator x x Waarden x x Normen xx xx Regels xx xx Handhaven en naleven x x 4.4 Analyse van de begrippen In het schema hieronder staan de begrippen uit de inventarisatie hierboven die betrekking hebben op zowel onderwijs als zorg als veiligheid. Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Probleemgedrag xx xx xx Gedragsstoornis x x x Omgevingsafhankelijk gedrag xx x x Ontwikkelingsprobleem x x x Brede schoolaanpak xx x x Preventie xx x xx Specifieke maatregelen x x x Zware delinquentie x x x Integrale schoolaanpak x x x Preventieve schoolbrede aanpak x x x Pedagogische taak xx x x Pesten x x x Integrale aanpak xx xx xx Licht curatief xx x xx Zorgadviesteam xx xx xx 4.5 Begrippenclusters Het in kaart brengen van de gebruikte woorden/woordvelden in relatie tot het onderwerp cohesie tussen zorg en veiligheid maakt zichtbaar dat een paar begrippen specifiek gebruikt worden om die cohesie te beschrijven. De begrippen uit paragraaf 4.4 laten zich comprimeren tot: schoolbrede aanpak/preventie, lastig gedrag/pesten en interventies. Deze begrippen worden alle meer dan één keer omschreven in verschillende bewoordingen en ze worden in alle gebruikte bronnen één of meerdere keren omschreven in relatie tot de woorden onderwijs, zorg én veiligheid. 1. Preventie In de tabel hieronder staan de begrippen die met preventie te maken hebben. Onder preventie vallen alle activiteiten en maatregelen die bijdragen aan het voorkomen van incidenten. 4. Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning 25

26 Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Brede schoolaanpak xx x x Integrale aanpak xx xx xx Integrale schoolaanpak x x x Preventieve schoolbrede aanpak x x x Preventie xx xx xx 2. Gedrag Uit de inventarisatie blijkt dat ook het begrip gedrag op verschillende manieren beschreven wordt. Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Probleemgedrag xx xx xx Gedragsstoornis x x x Ontwikkelingsprobleem x x x Omgevingsafhankelijk gedrag xx x x Pesten xx xx xx 3. Interventies Een aantal begrippen komen eenmalig voor en zijn te vatten onder de overkoepelende term interventies. Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Specifieke maatregelen x x x Licht curatief x x x Zware delinquentie x x xx Pedagogische taak xx x x Observaties Bij de clusters vallen twee begrippen buiten de begripsbepaling omdat ze niet in de context van de drie woorden onderwijs, zorg en veiligheid vallen: internaliserend probleemgedrag en externaliserend probleemgedrag. Bij het vaststellen van het theoretisch kader blijkt dat deze begrippen wel een sterke relatie hebben met cohesie tussen zorg en veiligheid. Dit wordt verder uitgewerkt in hoofdstuk 5 Theoretisch kader en hoofdstuk 6 Observaties. Begrip Onderwijs Zorg Veiligheid Internaliserend probleemgedrag x xx Externaliserend probleemgedrag x xx Er is één begrip dat maar in één bron voorkomt: pedagogische taak. Dit begrip wordt in deze bron meerdere keren gebruikt. Maar omdat het begrip slechts in één bron voorkomt, vervalt het als bruikbaar in de begripsbepaling. 4.6 Praktijkverkenning Onder een aantal mensen uit de praktijk is een verkenning uitgevoerd. Deze groep bestond uit: twaalf leraren, twee intern begeleiders, een schoolbegeleider, drie directeuren basisonderwijs en een coördinator van een samenwerkingsverband. Zij hebben de volgende vragen beantwoord: 26 cohesie tussen zorg en veiligheid

27 Praktijkverkenning Cohesie tussen zorg en veiligheid 1. Kunt u een woordveld maken bij het begrip zorg? 2. Kunt u een woordveld maken bij het begrip veiligheid? 3. Hoe omschrijft u cohesie tussen zorg en veiligheid? 4. Op welke wijze geeft uw organisatie de cohesie tussen zorg en veiligheid vorm? 5. Welke instrumenten worden in uw school gebruikt om de cohesie tussen zorg en veiligheid te bevorderen? De praktijkverkenning had als doel de beelden van het onderwijsveld bij het onderzoeksonderwerp in beeld te krijgen. Hieronder een overzicht: De woorden bij het begrip zorg zijn nagenoeg gelijk aan die in het woordveld in paragraaf 4.2. Bij het begrip veiligheid worden minder woorden gebruikt en wordt twee keer 'politie op school' genoemd. Woordveld zorg zorgstructuur - intern begeleider - ondersteuningsarrangement - schoolbrede aanpak - gedragsstoornis - emotioneel probleem - internaliserend probleemgedrag - zorg gepeste - handelingsgericht werken - 1-zorgroute - ontwikkelingsperspectief - profiel van de school - groepshandelingsplan - interventie - zorgadviesteam - wetgeving - schoolcultuur Woordveld veiligheid protocollen - probleemgedrag - pesten - zorgadviesteam - moeilijk gedrag - agressie - fysieke veiligheid - veiligheidsplan - corrigerende maatregelen - sociale veiligheid - incidenten - aanpak pester - grensoverschrijdend gedrag - normen - lastig gedrag - seksuele intimidatie - cyberpesten - sociale context van de klas - interventie - grensoverschrijdend gedrag - schoolcultuur - politie op school Op de vraag Hoe omschrijft u de cohesie tussen zorg en veiligheid? werd heel verschillend geantwoord. De leraren beantwoordden die vraag met: Geen idee, Dat ligt vooral bij de intern begeleider en de directeur en Het lijkt me nodig, maar volgens mij doen we dat niet en Ik denk door alles wat we in de school afspreken over zorg en veiligheid goed op elkaar af te stemmen. De intern begeleiders antwoordden: Een integrale aanpak en "Een schoolbrede benadering. De directeuren noemden het afstemmen van protocollen en handelen van leraren. De schoolbegeleider schreef: Vanuit het kind denken, handelen en organiseren. De praktijkverkenning bij de vraag Op welke wijze geeft uw organisatie de cohesie tussen zorg en veiligheid vorm? gaf bij alle ondervraagden een antwoord waarin het communiceren over en afstemmen van onderwijs en zorg en veiligheid doorklinkt. En tegelijk werd er opgemerkt dat er niet op die manier gekeken wordt. Het begrip cohesie tussen zorg en veiligheid wordt niet herkend in het veld. In de schoolpraktijk wordt samenhang tussen zorg en veiligheid veel meer omgaan met lastig gedrag, het kind centraal, of passende arrangementen genoemd. Geen van de scholen gebruikt specifieke instrumenten om de cohesie tussen zorg en veiligheid te bevorderen. In één geval werd opgemerkt dat daar toch geen instrument voor is?. Eén school gebruikt KiVa, maar noemt dat niet als instrument om de cohesie tussen zorg en veiligheid te bevorderen. De praktijkverkenning geeft de cohesie tussen zorg en veiligheid vooral weer als schoolbrede benadering, afstemmen op elkaar en een integrale benadering. Wat opvalt, is dat een ieder vanuit zijn/ haar eigen rol de vraag benadert en er invulling aan geeft. Opvallend is ook dat het begrip cohesie tussen zorg en veiligheid nauwelijks herkenning vindt in het veld. De wijze waarop scholen omgaan met de cohesie tussen zorg en veiligheid en de wijze waarop ze die benaderen vraagt om extra onderzoek. De praktijkverkenning geeft informatie over de wijze waarop de begrippen zorg en veiligheid geïnterpreteerd worden. Er lijkt nog onvoldoende kennis aanwezig in de scholen om op een integrale manier onderwijs, zorg en veiligheid vorm te geven. 4. Cohesie tussen zorg en veiligheid - een verkenning 27

28

29 Hoofdstuk 5 Theoretisch kader

30

31 5. Theoretisch kader Er zijn een aantal instrumenten die scholen kunnen gebruiken om de cohesie tussen zorg en veiligheid in kaart te brengen. Deze instrumenten geven in hun werkwijze onderwijs, zorg en veiligheid een gelijkwaardige status. Het eerste model is het door Frits Prior ontwikkelde Kleurenschema Veiligheid. Dit model beschrijft een viertal factoren die invloed hebben op onderwijs, zorg en veiligheid. In Nederland is dit het enige model dat dit integraal beschrijft. Het model is ontwikkeld in de praktijk van het werken met scholen. Het tweede model is de Preventiepiramide van Johan Deklerck. Beide modellen worden hieronder beschreven. Vanuit het expertpanel zijn de modellen SAFE, Herstelrecht in het onderwijs en Veilige leeromgeving en zorgzame leeromgeving toegevoegd. Ook deze worden hieronder beschreven. 5.1 Kleurenschema Veiligheid Het Kleurenschema Veiligheid is een model waarin twee lijnen en een viertal principes geordend worden. Het is een model dat gaandeweg het werken op het snijvlak tussen onderwijs, zorg en veiligheid is ontwikkeld. Prior heeft als tijdelijk projectleider van de Kwaliteitsteams Veiligheid hier vorm aan gegeven. Onderlegger voor het model vormen onder andere het boekje Kiezen, passen, plannen en de werkwijze Zevenbladverbond (zie Vanuit de twee lijnen proactief versus reactief en met mensen versus met voorzieningen ontstaat een kwadrant waarin alle facetten die te maken hebben met cohesie tussen zorg en veiligheid een plek krijgen. Prior beschrijft vier principes die bijdragen aan cohesie tussen zorg en veiligheid: structuur, cultuur, vaardigheid en bereidheid. Die principes worden geordend op twee lijnen. Toelichting bij de vier principes: Structuur materiële voorzieningen en regelingen die helpen achteraf de schade van negatief gedrag te beperken en te herstellen Cultuur materiële voorzieningen en regelingen die helpen de schade te voorkomen en tegelijk positief gedrag bevorderen Vaardigheid inzet van mensen die achteraf helpen de schade van negatief gedrag te beperken en te herstellen Bereidheid inzet van mensen die helpen de schade te voorkomen en positief gedrag bevorderen 5. theoretisch kader 31

Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren.

Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren. Herstelgericht werken, een basis voor veilig leren. Hans Oostrik Herstelrecht is een internationaal zeer succesvol model voor conflicthantering, waarbij de focus vooral is gericht op herstel van aangerichte

Nadere informatie

Veiligheid in het primair onderwijs

Veiligheid in het primair onderwijs Veiligheid in het primair onderwijs 1 april 2009 Maarssen 8 april 2009 Amsterdam 9 april 2009 Den Haag 21 april 2009 Eindhoven 22 april 2009 Assen Marij Bosdriesz, Cecile Godefrooy, Marina Moerkens Programma

Nadere informatie

Herstelrecht als basis voor een verbindende school.

Herstelrecht als basis voor een verbindende school. Herstelrecht als basis voor een verbindende school. Samenvatting. Steeds meer scholen maken kennis met de uitgangspunten en mogelijkheden van Herstelrecht. Dit artikel is een korte terugblik op de ontstaansgeschiedenis

Nadere informatie

Herstelrecht als basis voor een verbindende school door Hans Oostrik, april 2009

Herstelrecht als basis voor een verbindende school door Hans Oostrik, april 2009 Herstelrecht als basis voor een verbindende school door Hans Oostrik, april 2009 Samenvatting Steeds meer scholen maken kennis met de uitgangspunten en mogelijkheden van Herstelrecht. Dit artikel is een

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

Gedragsexpert. Doelgroep

Gedragsexpert. Doelgroep Gedragsexpert De Post-HBO opleiding Gedragsexpert heeft tot doel leraren, intern begeleiders en zorgcoördinatoren zo goed mogelijk toe te rusten met kennis, inzichten en vaardigheden op het gebied van

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

11 Visie op schoolveiligheid. Clusius College Purmerend. Clusius College Purmerend Versie 091126

11 Visie op schoolveiligheid. Clusius College Purmerend. Clusius College Purmerend Versie 091126 11 Visie op schoolveiligheid Clusius College Purmerend Clusius College Purmerend Versie 091126 Inhoudsopgave Visie op schoolveiligheid... 1 1. Beleidsmatige aspecten... 2 2. Sociale aspecten... 3 3. Grensoverschrijdende

Nadere informatie

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben:

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben: Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid Handig om bij de hand te hebben: Schoolplan Zorgplan Veiligheidsplan Schoolondersteuningsplan Beleid 1. Geef aan

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen

Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Met handelingsgericht werken opbrengstgericht aan de slag 1. Inleiding Arjan Clijsen, Noëlle Pameijer & Ad Kappen Wat is de samenhang tussen handelingsgericht werken (HGW) en opbrengstgericht werken (OGW)?

Nadere informatie

Veiligheidskaart. Checklist voor een veilige school. Naam school/locatie:

Veiligheidskaart. Checklist voor een veilige school. Naam school/locatie: eiligheidskaart Checklist voor een veilige school Naam school/locatie: Inleiding In 2008 is het project Kwaliteitsteams eiligheid van start gegaan. Deze vijf regionale teams zijn ingesteld in opdracht

Nadere informatie

Sociale veiligheid binnen het onderwijs

Sociale veiligheid binnen het onderwijs Sociale veiligheid binnen het onderwijs Door een brede benadering is een systematische totaalaanpak van de veiligheidsproblematiek in en rond scholen mogelijk. Die focust niet alleen op de school, maar

Nadere informatie

I N H O U D S O P G A V E

I N H O U D S O P G A V E Pestprotocol Pagina: 2 I N H O U D S O P G A V E 1. Pesten... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Signalering... 3 1.3 Preventie... 4 1.3.1 Mentorlessen... 4 1.3.2 Blijvende aandacht... 4 1.3.3 De rol van de ouderraad...

Nadere informatie

Naar een onderzoekende cultuur in de school

Naar een onderzoekende cultuur in de school Naar een onderzoekende cultuur in de school Uit meerdere studies blijkt dat leraren heel goed onderzoek kunnen doen naar de eigen lespraktijk om hun onderwijs te verbeteren. Als meerdere leraren gezamenlijk

Nadere informatie

Definitieve versie februari 2015

Definitieve versie februari 2015 1 Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Steven Stemerding Algemene gegevens School Steven Stemerding BRIN 12GJ Directeur Marloes Snel Adres Slingeplein 10 Telefoon 010-4808635 E-mail Bestuur Basisondersteuning

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd

Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Transitie en transformatie van de zorg voor jeugd Een geslaagde transformatie & transitie? Vanaf januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor het preventieve en curatieve jeugdbeleid. Hieronder

Nadere informatie

Sociale veiligheid op school

Sociale veiligheid op school Sociale veiligheid op school 1 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd worden op t Kofschip met betrekking tot de sociale veiligheid. Het is een weerslag

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Stappenplan bij een incident VO

Stappenplan bij een incident VO Stappenplan bij een incident VO Hieronder staan acties beschreven die ondernomen kunnen worden als er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen leerlingen. Voor sommige acties geldt dat

Nadere informatie

Digitaal Veiligheidsplan

Digitaal Veiligheidsplan Digitaal Veiligheidsplan Overzicht aandachtspunten sociale veiligheid 2015-12-01 16:53 Een veilige school is een school waar leerlingen en personeel met plezier leren en werken en waar zij zich zo goed

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het?

Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? Team passend onderwijs wat is het, hoe werkt het? werkgroep bundelen van expertise, 25 mei 2012 Aanleiding voor een team passend onderwijs Passend onderwijs betekent dat iedere leerling het onderwijs en

Nadere informatie

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc

C:\Users\admin\AppData\Local\Microsoft\Windows\Temporary Internet Files\Content.Outlook\DY4SI3QT\Zorgstructuur de Reuzepas.doc De zorgstructuur op de Reuzepas Het team van de Reuzepas heeft voor zichzelf de volgende missie geformuleerd: De Reuzepas biedt onderwijs, dat kinderen in een sociale, veilige en uitdagende leeromgeving

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht

Schoolondersteuningsprofiel. 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Schoolondersteuningsprofiel 09AY00 Rooms Katholieke Basisschool De Brembocht Inhoudsopgave Toelichting 3 DEEL I INVENTARISATIE 6 1 Typering van de school.7 2 Kwaliteit basisondersteuning 7 3 Basisondersteuning

Nadere informatie

Veiligheid en schoolklimaat

Veiligheid en schoolklimaat de staat van het onderwijs 3 Veiligheid en schoolklimaat Over het algemeen voelen leerlingen zich veilig op school. Dat geldt niet voor alle leerlingen. Soms zijn er bovendien ernstige incidenten met verstrekkende

Nadere informatie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie

visie, gedrag, overtuigingen, gevoelens, handelen, reflectie Boek : Auteur : Bespreker : Jo Dauwen Datum : juni 2010 Gedragsproblemen in scholen Het denken en handelen van leraren Kees van der Wolf en Tanja van Beukering, Acco ISBN: 9 789033 474989. In een notendop

Nadere informatie

Preventieve Ambulante Begeleiding

Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding 1. Wat is Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding is een kortdurende dienstverlening in de vorm van ondersteuning en advisering door een ambulant

Nadere informatie

Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1

Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1 Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1 Inleiding Anit-pest protocol Wat is pesten? Op de site van het Nederlands Jeugd Instituut staat het volgende: Pesten is een stelselmatige vorm

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Tekst: Anita Michgelsen, Magda van der Wulp & Alyce Zandbergen

Tekst: Anita Michgelsen, Magda van der Wulp & Alyce Zandbergen De intern begeleider is een belangrijke professional als het gaat om de kwaliteit van het onderwijs. Je bent de spil in de ondersteuning van leraren bij de begeleiding van hun leerlingen en hebt, afhankelijk

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel

Schoolondersteuningsprofiel Schoolondersteuningsprofiel samenwerkingsverband primair onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 1. 4 2. Missie en Visie 4 3. ondersteuning 5 4. Wat kan de 6 4.1 Regionale afspraken minimaal te bieden ondersteuning

Nadere informatie

Actieplan Veilige School 2015-2018

Actieplan Veilige School 2015-2018 Actieplan Veilige School 2015-2018 Inleiding De actieplannen Veilige School 1 van de afgelopen jaren hebben er voor gezorgd dat het onderwerp veiligheid goed op de kaart van het Haagse onderwijs staat.

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs 8 Doorlopende leerlijnen Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013)

GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) GEDRAGSCODE Samuëlschool ( mei 2013) Deze gedragscode is opgesteld omdat de Samuelschool een veilige school wil zijn. Een school waarin de identiteit en het unieke van iedere persoon uitgangspunt is van

Nadere informatie

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND

SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND SCHOOLVEILIGHEIDSPLAN MONTESSORISCHOOL ELZENEIND Inhoudsopgave Inleiding Onderzoek Visie schoolveiligheidsplan Montessorischool Elzeneind Doelstelling beleidsplan Preventief beleid Curatief beleid Registratie

Nadere informatie

Stappenplan bij een incident PO

Stappenplan bij een incident PO Stappenplan bij een incident PO Hieronder staan acties beschreven die ondernomen kunnen worden als er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen kinderen. Voor sommige acties geldt dat ze

Nadere informatie

Herstellend handelen in onderwijs. Programma. Programma

Herstellend handelen in onderwijs. Programma. Programma Herstellend handelen in onderwijs Dag van de opvoeder Kortrijk Februari 2012 Lieve Windels / Stijn Deprez Programma Situering Ligand (vzw Oranjehuis) Centrum voor herstel / preventie (om uitsluiting te

Nadere informatie

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 1: Matrix Handelingsgericht werken Schoolwide Positive Behavior Support Oplossingsgericht werken

Nadere informatie

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po

Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Richtlijnen Commissie Leerling Ondersteuning (CLO) Samenwerkingsverband De Liemers po Minimaal noodzakelijk bij aanmelding voor alle leerlingen: Ondertekend aanmeldingsformulier Handelingsgericht Zorgformulier

Nadere informatie

De rol van de school. bij polarisatie en radicalisering van jongeren

De rol van de school. bij polarisatie en radicalisering van jongeren De rol van de school bij polarisatie en radicalisering van jongeren Haagse Hogeschool 11 november 2015 Stichting School & Veiligheid ondersteunt scholen bij het bevorderen van een sociaal veilig klimaat.

Nadere informatie

PESTPROTOCOL AUGUSTINIANUM

PESTPROTOCOL AUGUSTINIANUM PESTPROTOCOL AUGUSTINIANUM PESTPROTOCOL AUGUSTINIANUM INHOUD Inhoud pagina 1 Inleiding pagina 2 Wat is pesten? De visie van school pagina 3 De preventieve aanpak op school pagina 4 - mentorles - gastles

Nadere informatie

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders Maria Beerten maria.beerten@telenet.be 1 what do you think rapport School kwetst en sluit uit talenten worden verspild Relaties

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Positive Behavior Support (PBS)

Positive Behavior Support (PBS) Positive Behavior Support (PBS) Anita Snoek & Annette Giling 13 januari 2014 Wat is PBS? Schoolbrede preventieve aanpak van gedrag, gericht op ALLE leerlingen. Aanleren en bekrachtigen van positief gedrag

Nadere informatie

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013

Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Project: Ontwikkelen van Outcome-indicatoren voor de Zorg Advies Teams, Tilburg Dossiernummer: 50-50405-99 ZonMw, 18-07-2013 Projectgroep: Gemeente Tilburg: Mw. M. Lennarts, beleidsmedewerker, dhr. W.

Nadere informatie

Schoolondersteuningsprofiel. 14QN00 IBS De Twamester

Schoolondersteuningsprofiel. 14QN00 IBS De Twamester Schoolondersteuningsprofiel 14QN00 IBS De Twamester Inhoudsopgave Toelichting... 3 DEEL I INVENTARISATIE... 6 1 Typering van de school... 7 2 Kwaliteit basisondersteuning... 7 3 Basisondersteuning... 8

Nadere informatie

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid.

Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Protocol Goed gedrag is onze zorg. Onderdeel: Anti pestbeleid. Een onderwijsprotocol tegen pesten houdt in dat door samenwerking het probleem van het pestgedrag bij kinderen wordt aangepakt. Hiermee willen

Nadere informatie

1 e BAG conferentie. Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen

1 e BAG conferentie. Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen 1 e BAG conferentie Wim Claasen Pedagogisch handelen: voorkomen en ondervangen Voorkomen is beter dan genezen Een eenvoudige waarheid, maar in de praktijk niet vanzelfsprekend. Hebt u wel eens geprobeerd

Nadere informatie

Pestprotocol Nutsscholen Oss. Pestprotocol Nutsscholen Oss

Pestprotocol Nutsscholen Oss. Pestprotocol Nutsscholen Oss INHOUD 1. Waarom wij kiezen voor een pestprotocol 2. Handelingsprotocol aanpak van pestgedrag 3. Op welke wijze wordt in onze school gewerkt aan het voorkomen van pestgedrag? 4. Welke maatregelen worden

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT

PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT PESTPROTOCOL OBS DE DUIZENDPOOT Vooraf In dit pestprotocol staat welke maatregelen de school neemt om pesten te voorkomen (preventie) en pesten aan te pakken. Het geeft aan dat OBS De Duizendpoot het bestrijden

Nadere informatie

ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT

ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT ANTI-PESTPROTOCOL ISW IRENESTRAAT POELDIJK, 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord

Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord Opbrengstgericht Werken in de praktijk. De leerkracht aan het woord Schoolpsychologencongres, Amsterdam 15 maart 2013 Drs. Klaartje Kuitenbrouwer kkuitenbrouwer@hetabc.nl Opbrengstgericht Werken (OGW)

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag Klachten als gevolg van ongewenst gedrag 1. Inleiding In deze nota zal ongewenst gedrag op het gebied van seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en discriminatie aangeduid worden als ongewenst

Nadere informatie

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA

Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA Jaarverslag 2014-2015 DE DELTA VOORWOORD In dit verslag van obs de Delta treft u op schoolniveau een verslag aan van de ontwikkelingen in het afgelopen schooljaar in het kader van de onderwijskundige ontwikkelingen,

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen

Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid. Beleid en protocollen Sociaal-emotionele ontwikkeling & Sociale Veiligheid Beleid en protocollen OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd

Nadere informatie

Gedragsprotocol. Gedragsprotocol

Gedragsprotocol. Gedragsprotocol Gedragsprotocol 1 Inleiding De gangbare naam voor dit gedragsprotocol is pestprotocol. Echter; in dit protocol omschrijven we niet alleen hoe te handelen in geval van pesten. We geven er de voorkeur aan

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Uw producten en diensten in de etalage!

Uw producten en diensten in de etalage! Portal School aan Zet Toelichting aanbod onderwijsadviesbureaus Uw producten en diensten in de etalage! https://portal.schoolaanzet.nl 1 School aan Zet lanceert in september 2012 de online portal van School

Nadere informatie

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO

STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO STICHTING SCHOLENGROEP PRIMATO OPENBAAR PRIMAIR ONDERWIJS HENGELO OV. PROTOCOL AGRESSIE EN GEWELD (TUSSEN OUDERS EN SCHOOL) Indien er sprake is van een calamiteit in de zin van geweld op school kan het

Nadere informatie

Pestprotocol Versie maart 2015

Pestprotocol Versie maart 2015 Pestprotocol Versie maart 2015 Inleiding De Goudse Waarden heeft in de missie beschreven waar zij voor staat. In de missie staat dat De Goudse Waarden een scholengemeenschap is die herkenbaar wil zijn

Nadere informatie

De kern van SWPBS in 6 pijlers: Schoolwide PBS is een: School Wide Positive Behavior Support (SWPBS) De kern van SWPBS in 6 pijlers: Doel van SWPBS

De kern van SWPBS in 6 pijlers: Schoolwide PBS is een: School Wide Positive Behavior Support (SWPBS) De kern van SWPBS in 6 pijlers: Doel van SWPBS School Wide Positive Behavior Support (SWPBS) Sandra Koot en Monique Baard www.educote.nl 06-14980658 Schoolwide PBS is een: Schoolbrede, preventieve aanpak van gedrag, gericht op alle leerlingen Gericht

Nadere informatie

Jaarlijks doet Stichting VSNON verslag van het aantal en het soort klachten en geeft aan op welke wijze de klachten zijn opgelost.

Jaarlijks doet Stichting VSNON verslag van het aantal en het soort klachten en geeft aan op welke wijze de klachten zijn opgelost. Klachtenbeleid 1 Waarom een klachtenbeleid? Stichting VSNON vindt het belangrijk dat het onderwijs aan onze leerlingen naar tevredenheid van ouders/leerlingen en van onze medewerkers verloopt. Daar doen

Nadere informatie

Workshop SWPBS en Pestpreventie. Angeline van der Kamp MA

Workshop SWPBS en Pestpreventie. Angeline van der Kamp MA Workshop SWPBS en Pestpreventie Angeline van der Kamp MA SWPBS Conferentie Vrijdag 14 november 2014 De Staatsecretaris van OCW: Pestpreventie op school MOET!. en hoe gaan we dat doen met SWPBS? Workshopleider

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Inhoud. Feiten over pesten en conflicten in het leven van een kind Rol van de school Wat kan de leraar doen? Problemen vóór zijn Pestvrije school

Inhoud. Feiten over pesten en conflicten in het leven van een kind Rol van de school Wat kan de leraar doen? Problemen vóór zijn Pestvrije school 17 april Nieuwegein Inhoud Feiten over pesten en conflicten in het leven van een kind Rol van de school Wat kan de leraar doen? Problemen vóór zijn Pestvrije school Geen grapjes over pesten 16-4-2012 2

Nadere informatie

Protocol Hulp aan leerling en personeel

Protocol Hulp aan leerling en personeel Protocol Hulp aan leerling en personeel IV PROTOCOL Agressie, geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten binnen de school (Dit protocol is gebaseerd op het beleidsplan in bijlage I) Hieronder

Nadere informatie

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel

Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel pagina 1 van 8 Gecomprimeerd schoolondersteuningsprofiel Algemene gegevens School BRIN School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring (20KY00) School voor Speciaal Basisonderwijs De Kring 20KY Directeur

Nadere informatie

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics

De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics De Piramide van Pavlov, de interactiedriehoek en de rubrics Hoe kunnen we gedragsproblemen in het onderwijs substantieel verminderen? Een integrale benadering voor op de werkvloer leidt tot minder ervaren

Nadere informatie

Pestprotocol. Basisschool De Wilge Corn. Drebbelstraat 64 1222 SC Hilversum

Pestprotocol. Basisschool De Wilge Corn. Drebbelstraat 64 1222 SC Hilversum Pestprotocol Basisschool De Wilge Corn. Drebbelstraat 64 1222 SC Hilversum Opgesteld in schooljaar 2012-2013 Waarom een pestprotocol? In de missie van de Wilge staat dat wij een veilige, sfeervolle leeromgeving

Nadere informatie

Vandalisme: Het met opzet vernielen of schade toebrengen aan andermans bezittingen

Vandalisme: Het met opzet vernielen of schade toebrengen aan andermans bezittingen Gedragsprotocol 1. achtergrond en doelstellingen 2. definiëring van begrippen 3. de schoolregels 4. categorieën van ongewenst gedrag 5. verplichte en mogelijke acties bij de vijf categorieën. 1. Achtergrond

Nadere informatie

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE

RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE RAPPORT PERIODIEK KWALITEITSONDERZOEK STICHTING ADA, KUSADASI, TURKIJE School : Stichting ADA, Kusadasi, Turkije Plaats : KUSADASI - TURKIJE BRIN-nummer : 28FH Onderzoeksnummer : 111345 Datum schoolbezoek

Nadere informatie

Protocol veilig klimaat

Protocol veilig klimaat Protocol veilig klimaat Onze school wil een veilige school zijn voor iedereen. Kernwoorden hierbij zijn respect voor en acceptatie van elkaar. Een goede samenwerking tussen personeel, ouders/verzorgers

Nadere informatie

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum PESTPROTOCOL Zaanlands Lyceum Zaandam, 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6 Het

Nadere informatie

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016

Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 Anti Pest protocol Almere College Dronten 2014-2016 1 Inhoudsopgave: 1. Kernwaarden Almere College Dronten 3 2. Pesten wat is dat? 4 3. Signalen bij pesten 5 4. Het vijf sporen beleid van het Almere College

Nadere informatie

Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte.

Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte. Passend onderwijs en weloverwogen beslissen. Praten over leerlingen op basis van een ontwikkelingsperspectief en onderwijsbehoefte. Door Elena Carmona van Loon Onderwijs- Zorgstructuur Een heldere structuur

Nadere informatie

1. Methodieken met als doel om door agressie bedreigde hulpverlening verder te zetten?

1. Methodieken met als doel om door agressie bedreigde hulpverlening verder te zetten? Icoba-reflecties over het Onderzoek naar werkzame methodieken binnen de bijzondere jeugdbijstand ter continuering van de hulpverlening die door agressie bedreigd wordt. Tussen december 2011 en mei 2012

Nadere informatie

GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D

GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D GRIP OP DE GROEP H E I D I R O E L O F S - J A C O B S A M B U L A N T B E G E L E I D E R R E C V I E R L A N D http://vimeo.com/35354057 PROGRAMMA 1. De Groep 2. Rollen in een positieve en negatieve

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007

Passend Perspectief. Samenvatting en conclusies. mei 2007 Passend Perspectief een onderzoek naar de toekomstige ontwikkeling van de zorgexpertise van het regulier voortgezet onderwijs in Voorne-Putten/Rozenburg mei 2007 Samenvatting en conclusies In het najaar

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Convenant Veiligheid in en om de school Veiligheid in en om de school

Convenant Veiligheid in en om de school Veiligheid in en om de school Convenant Veiligheid in en om de school Veiligheid in en om de school Gemeenten Weert, Nederweert en Cranendonck Convenant voor: Voortgezet Onderwijs Voortgezet Speciaal Onderwijs Middelbaar Beroeps Onderwijs

Nadere informatie

Schoolplan 2011-2015 jaarplan periode 3

Schoolplan 2011-2015 jaarplan periode 3 Jaarplan 2014-2015 Dit jaarplan van De Steenen Brug vloeit voort uit: beleidskeuzes binnen stichting Swalm & Roer de 4-jarenplanning aangegeven in het schoolplan 2011-2015 het geëvalueerde jaarplan van

Nadere informatie

We onderscheiden 5 betrokkenen en gaan daarom uit van de vijf-sporen-aanpak.

We onderscheiden 5 betrokkenen en gaan daarom uit van de vijf-sporen-aanpak. Het Pestprotocol Inleiding Op onze school proberen we voor de kinderen een veilig klimaat te scheppen. De kinderen moeten zich geborgen weten op onze school. Toch komt pesten regelmatig voor, ook bij kinderen

Nadere informatie

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g SWPBS: meer dan behaviorisme? Programma Welkom & intro: de kern Pedagogische kwaliteit: de opdracht & keuzes in de uitvoering Theoretische kaders De functie & kwaliteit van feedback Belonen/ erkennen/

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

VERSIE 1.0 (DEFINITIEF

VERSIE 1.0 (DEFINITIEF Klachtenbeleid Stichting Vrije Scholen Noord- en Oost-Nederland BESTUURSBUREAU VERSIE 1.0 (DEFINITIEF 3-9-2014) Opgesteld door: André Last Klachtenbeleid Stichting Vrije Scholen Noord- en Oost-Nederland

Nadere informatie

Richtlijn / info voor ouders. Uithuisplaatsing. Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming. NVO, BPSW en NIP

Richtlijn / info voor ouders. Uithuisplaatsing. Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming. NVO, BPSW en NIP Richtlijn / info voor ouders Uithuisplaatsing Richtlijnen jeugdhulp en jeugdbescherming NVO, BPSW en NIP Inleiding Een kind opvoeden is niet makkelijk. Zo kan het zijn dat uw kind meer of andere zorg nodig

Nadere informatie

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag.

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. Ontwikkeling. Met dit protocol geven wij aan, hoe wij aankijken tegen pestgedrag en hoe wij er op een positieve manier om gaan. Vanaf augustus

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie