Cultuur, macht(hebbers) en veiligheid Frank Guldenmund, Sectie Veiligheidskunde, TUD

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cultuur, macht(hebbers) en veiligheid Frank Guldenmund, Sectie Veiligheidskunde, TUD"

Transcriptie

1 Cultuur, macht(hebbers) en veiligheid Frank Guldenmund, Sectie Veiligheidskunde, TUD NVVK Conferentie De kracht van macht Arnhem (Papendal), maart

2 Onvoorspelbaarheid 2

3 3

4 Overzicht 1. Cultuur definiëren als begrijpen 2. Cultuur als een proces: de ontwikkeling van cultuur 3. Cultuur beïnvloeden en macht 4

5 Een definitie van cultuur Cultuur is een ongrijpbare (fuzzy) verzameling van attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden die door een groep mensen wordt gedeeld en die het gedrag van ieder van de groepsleden beïnvloedt en ieders interpretatie van de betekenis van het gedrag van andere mensen Spencer-Oatey,

6 Een definitie van cultuur Cultuur is een ongrijpbare (fuzzy) verzameling van attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden die door een groep mensen wordt gedeeld en die het gedrag van ieder van de groepsleden beïnvloedt en ieders interpretatie van de betekenis van het gedrag van andere mensen Spencer-Oatey,

7 7

8 8

9 Enkele beschrijvingen gegeven bij de afbeelding Gebed voor een maaltijd; twee mensen willen niet bidden Mensen die hard nadenken om een probleem op te lossen Moeilijk gesprek Een vergadering die op het punt staat te beginnen Een familie die zojuist een trieste brief heeft ontvangen Een vergadering. Twee vrouwen aan de linkerkant praten onderling over een mobieltje De persoon links heeft zojuist wat brood gekocht en biedt iedereen een stuk aan Mensen op zoek naar een oplossing voor een probleem. De man links verbergt belangrijke informatie en laat iets onbelangrijks aan de anderen zien De man in het midden zit een debat voor. Eén persoon doet niet mee Een religieus ritueel 9

10 10

11 Maar, let op! 11

12 De sociale constructie van cultuur (naar Berger & Luckmann, 1966) BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 12

13 Betekenisgeven BETEKENISGEVEN Indrukken Interpreteren, begrijpen Individueel betekenisgeven, ind. verklaren Subjectieve realiteit BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 13

14 Uitwisselen UITWISSELEN Samenspel, interactie Samenwerking Communicatie Verwachtingen, rolpatronen BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 14

15 Formaliseren FORMALISEREN (In)formele afspraken Rollen, functies Rituelen Standaards, normen, regels, procedures BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 15

16 Opleiden, trainen OPLEIDEN Hoe hoort het (niet), wat is goed en fout, juist en onjuist Kennis, waarheid, feiten Objectieve realiteit BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 16

17 Versterken VERSTERKEN BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden Inbedden, combineren, integreren Consolideren Verinnerlijken (internaliseren) 17

18 Een bericht Een bericht gegeven is niet een bericht ontvangen Een bericht ontvangen is niet een bericht begrepen Een bericht begrepen is niet een bericht aanvaard Een bericht aanvaard is niet een bericht nageleefd 18

19 Andere definitie van cultuur Cultuur is de verzameling van gemeenschappelijke normen, waarden en wereldbeelden die zich ontwikkelen in een groep wanneer de leden met elkaar in een bepaalde context met elkaar samenwerken Bang,

20 Een rol voor machthebbers in dit proces: betekenisgeven Creëren van een gezamenlijke, open ruimte, met een gedeelde taal, symbolen en rituelen m.b.t. veiligheid BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 20

21 Een rol voor machthebbers in dit proces: uitwisselen Stimuleren en faciliteren van een dialoog tussen werknemers over veiligheid en risico BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 21

22 Een rol voor machthebbers in dit proces: formaliseren Zorgen dat er overeenstemming is over de zaken die in procedures vastgelegd zijn, en dat iedereen zich er ook aan kan houden BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 22

23 Een rol voor machthebbers in dit proces: opleiden Propageren van waarheden en juistheden m.b.t. veiligheid BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 23

24 Een rol voor machthebbers in dit proces: versterken Het goede voorbeeld geven, complimenteren, corrigeren, belonen en straffen BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 24

25 Cultuur als proces BETEKENISGEVEN UITWISSELEN FORMALISEREN OPLEIDEN VERSTERKEN Attituden, opvattingen, gedragsconventies, en basisaannamen en waarden 25

26 Cultuur, macht(hebbers) en veiligheid 26

Veiligheidscultuur en HRO: helpt het of bijt het?

Veiligheidscultuur en HRO: helpt het of bijt het? Veiligheidscultuur en HRO: helpt het of bijt het? Frank Guldenmund, sectie Veiligheidskunde, TUD Alkmaar, 25-2-2013 Overzicht presentatie Cultuur en HRO: wat bijt of wat knaagt? Cultuurontwikkeling: een

Nadere informatie

Kan (veiligheids-)cultuur ons helpen grote ongevallen te begrijpen?

Kan (veiligheids-)cultuur ons helpen grote ongevallen te begrijpen? Kan (veiligheids-)cultuur ons helpen grote ongevallen te begrijpen? Bijeenkomst ContactGroep Chemie, 23-01-2014 Frank Guldenmund, Safety & Security Science Group, Technische Universiteit Delft 1 Overzicht

Nadere informatie

Gedrag en cultuur: de dialoog centraal

Gedrag en cultuur: de dialoog centraal Gedrag en cultuur: de dialoog centraal dr. Frank Guldenmund, Sectie Veiligheidskunde, Technische Universiteit Delft 1 Menu 1. Wat huis-, tuin- en keukenvoorbeelden 2. Wat is cultuur? 3. Cultuur en gedrag

Nadere informatie

tips om de veiligheidscultuur

tips om de veiligheidscultuur 10 + 1 tips om de veiligheidscultuur te veranderen dr. Frank Guldenmund & prof. dr. Andrew Hale, Sectie Veiligheidskunde, Technische Universiteit Delft 1 Overzicht Korte introductie van het VAV-project

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg - informatie

Nadere informatie

ZELFSTURENDE TEAMS ENKELE THEORIEËN TER OVERDENKING EEUWKE BREMMER, MARK NIJSSEN & ERNST JAN REITSMA 6 NOVEMBER 2014

ZELFSTURENDE TEAMS ENKELE THEORIEËN TER OVERDENKING EEUWKE BREMMER, MARK NIJSSEN & ERNST JAN REITSMA 6 NOVEMBER 2014 ZELFSTURENDE TEAMS ENKELE THEORIEËN TER OVERDENKING EEUWKE BREMMER, MARK NIJSSEN & ERNST JAN REITSMA 6 NOVEMBER 2014 Basis elementen team 1. Een collectief doel; 2. Onderlinge afhankelijkheid door verschillende

Nadere informatie

DOCENTEN EN INNOVATIES. masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar Eindhoven School of Education - TU/e

DOCENTEN EN INNOVATIES. masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar Eindhoven School of Education - TU/e DOCENTEN EN INNOVATIES masterclass onderwijstrainees dr. Evelien Ketelaar 17.01.2014 Eindhoven School of Education - TU/e Wat is een INNOVATIEVE docent? Waarom innovatieve docenten? Reacties op innovaties

Nadere informatie

Veiligheid? Zoek het ff zelf uit!

Veiligheid? Zoek het ff zelf uit! De Nederlandse Vereniging voor Veiligheidskunde (NVVK) organiseert op in Hotel- en Congrescentrum Papendal te Arnhem haar tweejaarlijkse veiligheidscongres. Een terugtredende overheid, een grotere rol

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

Competenties systeemtherapeutisch werker (STW) versie 15 januari 2015

Competenties systeemtherapeutisch werker (STW) versie 15 januari 2015 1 Competenties systeemtherapeutisch werker (STW) versie 15 januari 2015 Inleiding De NVRG maakt een onderscheid tussen de systeemtherapeut (ST) en de systeemtherapeutisch werker (STW). Beide profielen

Nadere informatie

Thema 3. Bedrijfscultuur

Thema 3. Bedrijfscultuur Thema 3 Bedrijfscultuur 0. Inleidende voorbeelden De BEDRIJFSCULTUUR van KBC Zwitserse bank UBS De ORGANISATIECULTUUR van 1. Definitie en kenmerken Enkele definities Systeem van gedeelde betekenisgeving

Nadere informatie

Observeren en interpreteren

Observeren en interpreteren 1 1 1 1 1 0 1 0 1 Opdrachtformulier Observeren en interpreteren Naam student: Datum: 1 Lees het handelingsformulier van deze vaardigheid en noteer vragen en opmerkingen. Bespreek deze met medestudenten

Nadere informatie

Profiel mobiliteitscoach

Profiel mobiliteitscoach Profiel mobiliteitscoach 22-02- 2014 PROFIEL MOBILITEITSCOACH De mobiliteitscoach werkt in een organisatie met mobiliteitsprocessen. Hij/zij werkt aan het organiseren van het inductieproces van studenten

Nadere informatie

spoorzoeken en wegwijzen

spoorzoeken en wegwijzen spoorzoeken en wegwijzen OVERZICHT OPLEIDINGEN OPBRENGSTGERICHT LEIDERSCHAP Opbrengstgericht leiderschap Opbrengstgericht werken en opbrengstgericht leiderschap zijn termen die de afgelopen jaren veelvuldig

Nadere informatie

Motieven 1: Een wereld

Motieven 1: Een wereld Motieven 1: Een wereld Doelstellingen: Doel eerste subthema Een wereld om vrij te zijn De catechisanten leren inzien dat vrijheid in Bijbelse zin bij het leven van mensen hoort en ze vormen een mening

Nadere informatie

Strange Strategy and Change

Strange Strategy and Change Doorbreken van patronen Kennisplatform P&O Futura Programma 1. Opwarmen 2. Ervaren hoe functionele en disfunctionele patronen ontstaan 3. Reflectie op de ervaring: theorie 4. De taal binnen woningcorporaties

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten)

FUNCTIEFAMILIE 1.2 Klantenadviserend (externe klanten) Doel van de functiefamilie Vanuit een specialisatie professioneel advies of begeleiding geven aan externe klanten deze klanten oplossingen aan te reiken of maximaal te ondersteunen in het vinden van een

Nadere informatie

Bedrijfscultuur en IC. College 2

Bedrijfscultuur en IC. College 2 Bedrijfscultuur en IC College 2 Vorig college Eerste blik op IC Belang, soorten IC, functies van IC Vandaag IC stromen Wat is een bedrijfscultuur? Waarom speelt bedrijfscultuur zo n belangrijke rol? En

Nadere informatie

Werken aan een topteam!

Werken aan een topteam! Werken aan een topteam! 3 november 2016 1 Inhoud Even voorstellen Theorie van Luc Greven en anderen Dialoog 2 Even voorstellen Wie is wie? Wat zou je willen halen bij deze masterclass? 3 Goede schoolleiders?

Nadere informatie

Leerplan VVKBaO. Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden. Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen

Leerplan VVKBaO. Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden. Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen 2014 2015 Leerplan VVKBaO Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen THOMAS MORE KEMPEN VORSELAAR INHOUDSOPGAVE 1 Wereldoriëntatie...

Nadere informatie

Lemniscaat Kompas. 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd

Lemniscaat Kompas. 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd http://lemniscaatacademie.com francis@lemniscaatacademie.be Lemniscaat Kompas 1 Vijf aspecten van communicatie geïntegreerd RELATIE Verhouding INHOUD FOCUS Het thema waar het echt om gaat CONTEXT Cultuur

Nadere informatie

Waardensystemen van Graves

Waardensystemen van Graves Waardensystemen van Graves Afgebeeld op de lemniscaat van de Stichting Dialoog A beige - N Pijn, fysieke stimuli Bronnen voor vervulling primaire levensbehoeften Individueel Reageren Leven Fysiologisch

Nadere informatie

Van RI&E naar cultuurverandering

Van RI&E naar cultuurverandering Van RI&E naar cultuurverandering Walter Zwaard 30 november 2015 25 jaar in trefwoorden Gedrag hoort in de RIE Risicoprofessional Kaderrichtlijn Gedoe over evaluatie Nuchter omgaan met risico s Arbowet

Nadere informatie

Coöperatie en communicatie:

Coöperatie en communicatie: Nederlandse Samenvatting (summary in Dutch) 135 Coöperatie en communicatie: Veranderlijke doelen en sociale rollen Waarom werken mensen samen? Op het eerste gezicht lijkt het antwoord op deze vraag vrij

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Einddoelen Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg

Nadere informatie

Thema 1. Inleiding tot het management

Thema 1. Inleiding tot het management Thema 1 Inleiding tot het management 1. Management: definitie MANAGEMENT verwijst naar het voortdurend nemen van beslissingen en het ontplooien van activiteiten (proces) tijdens het plannen, organiseren,

Nadere informatie

Frank Guldenmund, TU Delft, Sectie Veiligheidskunde. Joy Oh, Ministerie van SZW. Met dank aan alle 17 bedrijven en hun VAV-coördinatoren

Frank Guldenmund, TU Delft, Sectie Veiligheidskunde. Joy Oh, Ministerie van SZW. Met dank aan alle 17 bedrijven en hun VAV-coördinatoren Veiligheidsverbetering: wat werkt? Andrew Hale HASTAM, UK en TU Delft, Sectie Veiligheidskunde Frank Guldenmund, TU Delft, Sectie Veiligheidskunde Joy Oh, Ministerie van SZW Patrick van Loenhout, HEC Met

Nadere informatie

Wat is cultuur? Uit de honderden definities die er van cultuur bestaan kun je de volgende gemeenschappelijke kenmerken halen:

Wat is cultuur? Uit de honderden definities die er van cultuur bestaan kun je de volgende gemeenschappelijke kenmerken halen: Sturen op houding en gedrag Organisatieveranderingen vragen om een omslag in houding en gedrag. Medewerkers én managers zullen anders moeten gaan denken, voelen en doen. De cultuur binnen de organisatie

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Managen versus leidinggeven... 13 1.1 Management... 13 1.2 Leiding geven... 13 1.3 Competenties en taakaspecten van de leidinggevende... 16 1.4 Samenvattend... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Opgave 3 Vreemder dan alles wat vreemd is 12 maximumscore 3 de twee manieren waarop je vanuit zingevingsvragen religies kunt analyseren: als waarden en als ervaring 2 een uitleg van de analyse van religie

Nadere informatie

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse

Ouders, het verborgen kapitaal van de school. Hans Christiaanse Ouders, het verborgen kapitaal van de school Hans Christiaanse Initiatief OCW vanaf januari 2012 www.facebook.com/oudersenschoolsamen Samenwerken Noem wat erin je opkomt, als je denkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

Thema 4. Leiding geven, plannen en controleren

Thema 4. Leiding geven, plannen en controleren Thema 4 Leiding geven, plannen en controleren 1. Controleren Het controleproces bestaat uit 3 fasen 1 2. Leiding geven Bron: De Tijd (20/11/2014) a) Leiderschap is het vermogen om groepen of individuen

Nadere informatie

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen

Van compliance naar participatie. Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Van compliance naar participatie Dr. Joyce Rupert In samenwerking met: HRM Expertise Centrum Rijksuniversiteit Groningen Aanleiding Stagnatie in dalende trend aantal arbeidsongevallen 20 % daarvan technische

Nadere informatie

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma

Op weg naar een integraal kindcentrum. Janny Reitsma Op weg naar een integraal kindcentrum Janny Reitsma Programma: Verkenning van het integraal kindcentrum Leiderschap: mensen in beweging zetten Leiderschap: planmatig organiseren Leren als strategie voor

Nadere informatie

Conflictbemiddelen. Via dialoog terug de menselijke factor in de communicatie tussen de strijdende partijen brengen

Conflictbemiddelen. Via dialoog terug de menselijke factor in de communicatie tussen de strijdende partijen brengen Conflictbemiddelen Via dialoog terug de menselijke factor in de communicatie tussen de strijdende partijen brengen 28 maart 2017 Wetgeving PSR (2014) Naast grensoverschrijdend gedrag (geweld, pesten) ook

Nadere informatie

Auteur: Bart Nevels, Van Gansewinkel Groep b.v. Eindhoven. HVK U48 bij het PHOV Mentor: Wim van Alphen

Auteur: Bart Nevels, Van Gansewinkel Groep b.v. Eindhoven. HVK U48 bij het PHOV Mentor: Wim van Alphen Leiding geven in veiligheid Wie doet wat? EEN VERKENNEND ONDERZOEK NAAR DE ROL VAN LEIDINGGEVENDEN IN HET BEVORDEREN VAN DE VEILIGHEIDSCULTUUR BIJ VAN GANSEWINKEL GROEP Auteur: Bart Nevels, Van Gansewinkel

Nadere informatie

GEEF VORM AAN JE PERCEPTIE. Marieke Haaker Coaching en Consultancy

GEEF VORM AAN JE PERCEPTIE. Marieke Haaker Coaching en Consultancy GEEF VORM AAN JE PERCEPTIE Marieke Haaker Coaching en Consultancy Doel Bewust worden: wat zie ik eigenlijk en kan ik dat ook anders zien? Als ik weet hoe perceptie werkt, wanneer en waar kan het me dan

Nadere informatie

Oefenexamen Middle Management B. module Teamcoaching

Oefenexamen Middle Management B. module Teamcoaching Oefenexamen Middle Management B module Teamcoaching Indicatie: u dient minimaal 7 van de 10 vragen goed te beantwoorden voor een voldoende. Vraag 1 Welke van de volgende omschrijvingen zijn van toepassing

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Leerplan OVSG. Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden. Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen

Leerplan OVSG. Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden. Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen 2014 2015 Leerplan OVSG Verbondenheid door middel van rituelen tijdens speciale gelegenheden Jenthé Adriaens, Elise Buts & Sharis Vertommen THOMAS MORE KEMPEN VORSELAAR INHOUDSOPGAVE 1 Wereldoriëntatie...

Nadere informatie

Model van Sociale Innovatie

Model van Sociale Innovatie Model van Sociale Innovatie Ontwikkelgebieden van sociale innovatie Sociale Innovatie richt zich op vier basisvragen: 1. Hoe medewerkers te stimuleren eigenaarschap te nemen op hun eigen leer- en ontwikkeltraject

Nadere informatie

L3G B.01 Behavior Based Performance (BBP)

L3G B.01 Behavior Based Performance (BBP) L3G 06.05.B.01 Behavior Based Performance (BBP) (ex procedure 01.47) Doel Toepassing Dit beleid beschrijft de hoofddoelen van het veiligheidsgedrag programma: het identificeren van structureel ongewenst

Nadere informatie

Islam is een manier van leven en geloven

Islam is een manier van leven en geloven Islam is een manier van leven en geloven ] لونلدية - dutch [ nederlands - revisie: Yassien Abo Abdillah 2013-1434 الا سلام هو الطر قة «للغة اهلونلدية» الصحيحة للحياة مراجعة: ياس أبو عبد االله 2013-1434

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Preventief omgaan met probleemgedrag. Dag van het remediërend onderwijs Perceptie!!!

Preventief omgaan met probleemgedrag. Dag van het remediërend onderwijs Perceptie!!! Preventief omgaan met probleemgedrag Dag van het remediërend onderwijs 20.11.2012 Perceptie!!! 1 Wat kan ons zeker helpen? Kennis De overtuiging dat onze perceptie kan veranderen Welke bril zet ik op?

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

Workshop Veiligheidscultuur

Workshop Veiligheidscultuur Universiteit Hasselt Onderzoeksgroep Patiëntveiligheid Faculteit Geneeskunde en Levenswetenschappen Faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen Annemie Vlayen annemie.vlayen@uhasselt.be Workshop Veiligheidscultuur

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

Q-APPLICATIE PRIVACYBELEID. B. Welke persoonlijke informatie verzamelen we en waar gebruiken we het voor?

Q-APPLICATIE PRIVACYBELEID. B. Welke persoonlijke informatie verzamelen we en waar gebruiken we het voor? Q-APPLICATIE PRIVACYBELEID A. Waar gaat dit privacybeleid over? Binnen Fossil Group, Inc. ("Fossil", "wij" of ons ) waarderen en beschermen wij uw privacyrechten. Dit privacybeleid beschrijft - welke persoonlijke

Nadere informatie

Bevorderen kennisdeling & ontwikkeling op de werkvloer. 10 november 2016 Miriam Oude Wolbers

Bevorderen kennisdeling & ontwikkeling op de werkvloer. 10 november 2016 Miriam Oude Wolbers Bevorderen kennisdeling & ontwikkeling op de werkvloer 10 november 2016 Miriam Oude Wolbers Even kort voorstellen Bedrijfskundige achtergrond (TUE) Ruim 20 jaar werkervaring in consultancy en managementfuncties

Nadere informatie

Leren leuker door (brein)lol!

Leren leuker door (brein)lol! Leren leuker door (brein)lol! LOL= Language of learning Januari 2012, Jeannette Verhoeven, begeleidingskundige, Windesheim, Corporate Academy (CA) b/a Pauline Fellinger, opleider PMT-BA Life long learning

Nadere informatie

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam

Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Pedagogisch beleid in Brede School de Waterlelie, Prinsenhof te Leidschendam Inleiding: ATB de Springplank, een algemeen toegankelijke basisschool en Vlietkinderen, maatwerk in kinderopvang, beiden gehuisvest

Nadere informatie

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst?

Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? Opgave 1 Heeft het vrijwilligerswerk toekomst? 1 maximumscore 2 maatschappelijk belang van vrijwilligerswerk beargumenteerd met behulp van kernconcept sociale cohesie 1 maatschappelijk belang van vrijwilligerswerk

Nadere informatie

Handleiding trainer: Module 1 O zit dat zo? Ontdekken dat er communicatieproblemen zijn

Handleiding trainer: Module 1 O zit dat zo? Ontdekken dat er communicatieproblemen zijn Handleiding trainer: Module 1 O zit dat zo? Ontdekken dat er communicatieproblemen zijn Voorbereidingen voor de trainers In dit document staan de voorbereidingen voor de trainers om module 1 te kunnen

Nadere informatie

6. Religie in de voorziening. a. Bezinnen en bidden. 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap

6. Religie in de voorziening. a. Bezinnen en bidden. 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap 6. Religie in de voorziening 1 1. Bidden en bezinnen met mensen met een mentale handicap 2. Vieren aangepast aan de geloofsgroeifasen 3. Enkele praktische voorbeelden 4. Een volledige viering 1. Bidden

Nadere informatie

Veranderen en Beïnvloeden. Koen Toye VSPW Kortrijk

Veranderen en Beïnvloeden. Koen Toye VSPW Kortrijk Veranderen en Beïnvloeden Koen Toye VSPW Kortrijk Veranderende maatschappij De organisatie als ding(vroeger) Sterke verdeling in hokjes Helder Stevige structuur Weinig flexibiliteit Sterke duidelijkheid

Nadere informatie

02 SCNL: Cursus Het oplossen van een Sudoku met de juiste hoeveelheid informatie

02 SCNL: Cursus Het oplossen van een Sudoku met de juiste hoeveelheid informatie Inhoudsopgave 1. Inleiding tot de cursus... 4 2. Wat is een Sudoku, Sudoku begrippen en definities... 6 3. Basisregels voor het oplossen van een Sudoku + Sudoku oplostips...11 4. Methodes om een Sudoku

Nadere informatie

VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact:

VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact: VELOV conferentie 26 februari 2015 Wim Lauwers, Katrien Goossens, Leen Alaerts, Koen Crul, Lysbeth Jans, Lode Vermeersch, contact: wim.lauwers@ucll.be ONDERZOEK VRAGEN EN KADER Hoe cultuureducatie integreren

Nadere informatie

EFEZE BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

EFEZE BIJBELSTUDIE VGSU BLOK EFEZE BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 De Methoden... 13 3 4 INLEIDING Als thema voor dit blok hebben jullie gekozen voor

Nadere informatie

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ Disclaimer: Bij het samenstellen van deze 47 tips is

Nadere informatie

Beïnvloeden van gedrag en uitbreiden van gedragsrepertoire. Begeleiden van groepen in verschillende stadia van ontwikkeling door groepswerk

Beïnvloeden van gedrag en uitbreiden van gedragsrepertoire. Begeleiden van groepen in verschillende stadia van ontwikkeling door groepswerk Schema voor de competentie (generiek doel) zelfredzaamheid en zelfzorg, die cliënten moeten behalen, gekoppeld aan generieke (c.q. SPH-deelkwalificaties) en concrete ompetentie waaraan moet worden gewerkt

Nadere informatie

03.09.2014. Culturele verschillen. M03_ Culturele verschillen. Wat betekent. cultuur?

03.09.2014. Culturele verschillen. M03_ Culturele verschillen. Wat betekent. cultuur? Culturele verschillen 1 Wat betekent cultuur?? 2 1 Cultuur volgens Alexander Thomas Cultuur is een universeel, maar voor een samenleving, organisatie en groep zeer typisch oriënteringssysteem. Dit systeem

Nadere informatie

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE

STAKEHOLDERS. Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 BUSINESS ASSURANCE BUSINESS ASSURANCE STAKEHOLDERS Hoe gaan we daar mee om? Jacques van Unnik Manager Personnel Certification & Training 3 december 2015 1 DNV GL 2014 Stakeholders 19 November 2015 SAFER, SMARTER, GREENER

Nadere informatie

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent Onthouden Kunnen ophalen van specifieke informatie, variërend van feiten tot complete theorieën Opslaan en ophalen van informatie (herkennen) Kennis van data, gebeurtenissen, plaatsen Kennis van belangrijkste

Nadere informatie

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim

Achtergrond. Visie op arbeidsverzuim Deze visienota richt zich specifiek op preventie van arbeidsverzuim. Deze visie is door te vertalen naar terugkeer vanuit arbeidsverzuim en op instroom, doorstroom en uitstroom vraagstukken. Deze doorvertaling

Nadere informatie

Evaluatie groepsinteracties door ervaringsdeskundigen stichting Waarheid bij JCC den Haag De kracht zit in de mensen én de methode!

Evaluatie groepsinteracties door ervaringsdeskundigen stichting Waarheid bij JCC den Haag De kracht zit in de mensen én de methode! Evaluatie groepsinteracties door ervaringsdeskundigen stichting Waarheid bij JCC den Haag De kracht zit in de mensen én de methode! 2.01.097.11.05/05 Henry van der Dussen Hallemavanloon Evaluatie Inleiding

Nadere informatie

DDMA DataQuality Debat Balanceren op de grens Ellen Hoving (FPLC) 1 juni 2010, TNT Den Haag. www.ddma.nl

DDMA DataQuality Debat Balanceren op de grens Ellen Hoving (FPLC) 1 juni 2010, TNT Den Haag. www.ddma.nl Event: Thema: Spreker: Datum: DDMA DataQuality Debat Balanceren op de grens Ellen Hoving (FPLC) 1 juni 2010, TNT Den Haag www.ddma.nl LIS: datakwaliteit een brug te ver Ellen Hoving Landelijk Informatiesysteem

Nadere informatie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie EINDTERMEN Bosbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde De mens en het landschap Het landelijk landschap 22 milieueffecten opnoemen die in verband kunnen gebracht worden

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

In gesprek met ouders

In gesprek met ouders In gesprek met ouders Titel Workshop: noodkreten van leerkrachten, roep om verbinding met ouders 22 februari 2012 Amsterdam Zuidoost Begeleiding: Astrid Echteld Veronderstellingen rond communicatie binnen

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Kleurendenken en verandering. Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen

Kleurendenken en verandering. Karel de Grote-Hogeschool Antwerpen Kleurendenken en verandering Families van theorieën Mensen ageren vanuit belangen (socio-politieke overtuiging) Mensen ageren vanuit verstandelijke overtuigingen (rationeel empirische overtuiging) Mensen

Nadere informatie

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten

ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten Naam: Datum: ewogen en zoekende mensen vinden elkaar: Kerk - andere godsdiensten B 1. En dan, naar de grote school! Evaluatie Volgend jaar ga je waarschijnlijk naar een andere school. Noem iets wat je

Nadere informatie

Hoofdstuk 6: waarden, normen en. instituties

Hoofdstuk 6: waarden, normen en. instituties Hoofdstuk 6: waarden, normen en Begrippen hoofdstuk 6: Normen Sancties Socialisatie Waarden Belangen Instituties Anticiperen Internalisatie Vertraging instituties vervolg Taboe Folkways en mores Universals

Nadere informatie

Regionale netwerkbijeenkomsten Mei 2016 Welkom programma vanmiddag netwerk burgerschap doel van het netwerk Activiteiten netwerk Website netwerk

Regionale netwerkbijeenkomsten Mei 2016 Welkom programma vanmiddag netwerk burgerschap doel van het netwerk Activiteiten netwerk Website netwerk Regionale netwerkbijeenkomsten Mei 2016 Welkom programma vanmiddag netwerk burgerschap doel van het netwerk Activiteiten netwerk Website netwerk Handreiking kritische denkvaardigheden studiedag 14 oktober

Nadere informatie

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe.

HOUT EN BOUW. Activerende werkvormen? De leraar doet er toe. HOUT EN BOUW Activerende werkvormen? Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat we na 14 dagen gemiddeld slechts 10 % hebben onthouden van datgene wat we gelezen hebben en 20 % van wat we hebben gehoord.

Nadere informatie

Workshop samenwerken. Platform Bèta Techniek General Assembly

Workshop samenwerken. Platform Bèta Techniek General Assembly Workshop samenwerken Platform Bèta Techniek General Assembly Common Eye 24-6-2015 Programma 1. Wat is samenwerken? 2. De complexiteit van samenwerken: wat maakt samenwerken lastig? 3. De vijf invalshoeken

Nadere informatie

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A.

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A. LEVEDEMANAGER! Inleidingvanprof.mr.RoelBekkertergelegenheidvandeintreedredevanmr.dr.G.S.A. DijkstraalslectoropdeHaagseHogeschool,25januari2012. Dederdewoensdagvanmeihadeengedenkwaardigedaginonsstaatsbestelmoeten

Nadere informatie

Laag Vaardigheden Leerdoelen Formulering van vragen /opdrachten

Laag Vaardigheden Leerdoelen Formulering van vragen /opdrachten Blooms taxonomie Laag Vaardigheden Leerdoelen Formulering van vragen /opdrachten Evalueren Evalueren = de vaardigheid om de waarde van iets (literatuur, onderzoeksrapport, presentatie etc) te kunnen beoordelen

Nadere informatie

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016

Workshop discoursanalyse. Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 Workshop discoursanalyse Sarah Scheepers Genderdag 26 januari 2016 (Heel korte) Inleiding tot discoursanalyse Uitgangspunt: De relatie TAAL WERKELIJKHEID - Geen strikt onderscheid - Taal is niet (enkel)

Nadere informatie

Een nieuw gebruik van de Wet op de medische keuringen

Een nieuw gebruik van de Wet op de medische keuringen Een nieuw gebruik van de Wet op de medische keuringen NVVK congres 2017 Papendal, 29 maart 2017 Rob van Houten 29-3-2017 Projectinfo Duurzame inzetbaarheid Een oriëntatie Doel van duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

GESPREKS- EN DOELEN VANDAAG 6/1/2016 SPREEKVAARDIGHEID IN DE ISK ONDERWIJSACTIVITEITEN. Hoe zeg je dat?

GESPREKS- EN DOELEN VANDAAG 6/1/2016 SPREEKVAARDIGHEID IN DE ISK ONDERWIJSACTIVITEITEN. Hoe zeg je dat? GESPREKS- EN SPREEKVAARDIGHEID IN DE ISK Hoe zeg je dat? 1 Lies Alons 31 mei 2016 AZC Dronten DOELEN VANDAAG 2 1. Je weet welke onderdelen van belang zijn in het spreekproces in een 2 e taal. 2. Je ontwikkelt

Nadere informatie

POSITIEVE VEILIGHEIDSCULTUUR

POSITIEVE VEILIGHEIDSCULTUUR POSITIEVE VEILIGHEIDSCULTUUR Voorstellen en verwachtingen Mijn naam is Gerd-Jan Frijters Tel. 0031 6 22 45 98 68 Achtergrond: - 24 jaar eigenaar D&F (35 medewerkers) - Werktuigbouwkunde - Bedrijfskunde

Nadere informatie

Competenties. van de rondleider in kunst en -historische musea. De competenties zijn verdeeld over vier hoofdcategorieën.

Competenties. van de rondleider in kunst en -historische musea. De competenties zijn verdeeld over vier hoofdcategorieën. Competenties van de rondleider in kunst en -historische musea Verwijzing naar deze lijst: Schep, M., Van Boxtel, C., & Noordegraaf, J. (2017). Competent museum guides: defining competencies for use in

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

BESLISSINGS-PROCESSEN EN GEDRAGSBEINVLOEDING.

BESLISSINGS-PROCESSEN EN GEDRAGSBEINVLOEDING. BESLISSINGS-PROCESSEN EN GEDRAGSBEINVLOEDING. DEEL-I. KIEZEN/ OORDELEN/ BESLISSEN. KANS * GEVOLG. TYPOLOGIE VAN BESLISSINGEN. Type-Probleem Aanpak Aard van de keuze STRATEGISCH ANALYSEREN OPTIMAAL TACTISCH

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

EEN PAAR BELANGRIJKE VRAGEN

EEN PAAR BELANGRIJKE VRAGEN EEN PAAR BELANGRIJKE VRAGEN Vaak wordt u zelf niets wijzer van vragen die aan u gesteld worden. Hier willen we u een paar heel belangrijke vragen voorleggen, die juist wel vooral voor uzelf van belang

Nadere informatie

4.1. Bestaansvragen stellen Bestaansvragen stellen

4.1. Bestaansvragen stellen Bestaansvragen stellen Bijzonder procesdoel 4: Exploreren, verkennen en integreren van de zingeving van de wereld, de mens, de anderen, de natuur (wetenschap, literatuur, kunsten, religies) Eerste leerjaar B Beroepsvoorbereidend

Nadere informatie

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6.

Medestudenten/collega s: 1. 4. 2. 5. 3. 6. Docenten/praktijkbegeleiders: 1. 4. 2. 5. 3. 6. CHECKLIST BASIS(DEEL)KWALIFICATIES VOOR HET METEN VAN DE BASISCOMPETENTIE, VIA HET OBSERVEREN VAN DE HOUDING OP ATTITUDE EN GEDRAG IN PRAKTIJK- EN OPLEIDINGSSITUATIES Cursus/werkperiode: Datum: Namen en

Nadere informatie

Syteemtherapie en persoonlijkheidsstoornissen:

Syteemtherapie en persoonlijkheidsstoornissen: Syteemtherapie en persoonlijkheidsstoornissen: Hoe worden heftige emoties in families gehanteerd. Over de noodzaak van het betrekken van families en naastbetrokkenen. 31 oktober 2012, Oegstgeest Jan Baars

Nadere informatie

COCP COCP. Workshop. Doel COCP-programma. Wat is daarvoor nodig? Methodische kern COCP. Inhoudelijke kern. Margriet Heim

COCP COCP. Workshop. Doel COCP-programma. Wat is daarvoor nodig? Methodische kern COCP. Inhoudelijke kern. Margriet Heim Workshop COCP Margriet Heim Marjan Veen Frank Velthausz COCP Communicatieve Ontwikkeling niet-sprekende personen en hun Communicatiepartners Succesvolle methoden, 1 Succesvolle methoden, 2 Doel COCP-programma

Nadere informatie

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten.

Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Werkvorm 1 Stap 1 Voorafgaand aan het bestuderen van een nieuw onderwerp vatten leerlingen in kleine groepjes samen wat ze al van het onderwerp weten. Stap 2 Vervolgens formuleren ze vragen over wat ze

Nadere informatie

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap

Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap 10 Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Vernieuwing geeft méér waarde aan medezeggenschap Kim van der Hoeven 1. Inleiding Ontwikkelingen in maatschappij en samenleving denk met name aan de

Nadere informatie

Competenties van leerkrachten in scholen met een katholiek geïnspireerd opvoedingsproject

Competenties van leerkrachten in scholen met een katholiek geïnspireerd opvoedingsproject Competenties van leerkrachten in scholen met een katholiek geïnspireerd opvoedingsproject Deze lijst is het onderzoekresultaat van een PWO-traject binnen de lerarenopleidingen van de KAHO Sint-Lieven,

Nadere informatie

Conclusies: enquête Kinderen Goedgekeurd (armoede en vluchtelingen)

Conclusies: enquête Kinderen Goedgekeurd (armoede en vluchtelingen) Conclusies: enquête Kinderen Goedgekeurd (armoede en vluchtelingen) Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000tal leerlingen. 1. Kennis van het woord vluchteling:

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken

Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken Onze parel van obs de Meent uit Maarn De gouden weken De Gouden Weken zijn de eerste weken van ons schooljaar. Ze zijn bij uitstek geschikt om een fundament neer te zetten voor een goede groepsvorming

Nadere informatie

Het advies in praktijk

Het advies in praktijk Het advies in praktijk Werken met een ethisch stappenplan Studiedag 23 januari 2009 Laura is 17 en heeft sedert haar geboorte een diep mentale handicap. Meermaals per dag kent zij ernstige woedeuitbarstingen,

Nadere informatie