Hoofdstuk 5 Werkend Leren: eerst de praktijk, dan kiezen voor een opleiding. Stichting Humanitas zet de deur open.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoofdstuk 5 Werkend Leren: eerst de praktijk, dan kiezen voor een opleiding. Stichting Humanitas zet de deur open."

Transcriptie

1 Hfdstuk 5 Werkend Leren: eerst de praktijk, dan kiezen vr een pleiding. Stichting Humanitas zet de deur pen. Het kunstje kun je best wel leren, maar de mensen mesten er verder niet bij zijn. Je met leren met mensen m te gaan. 1. Inleiding 2. De geschiedenis 3. De praktijk 4. De evaluatie van smmige ervaringen 5. Bijlage 1. Inleiding De delstelling van het Maljuna Frat prject was migranten jngeren van 16 tt 24 jaar zdanig te begeleiden dat ze een plaats p de arbeidsmarkt zuden kunnen verwerven. Het is ns gebleken dat veel van de jnge mensen die met ns prject meededen nauwelijks diplma s hebben. Om een plek te bemachtigen p de arbeidsmarkt zijn diplma s een ndzakelijke vrwaarde. We zijn daarm een samenwerking aangegaan met het Albeda Cllege in Rtterdam, met name met de vestiging Ostzeedijk m het vr de jngeren die wij begeleiden makkelijker te maken een diplma te behalen. Op de Ostzeedijk werden echter vrnamelijk pleidingen aangebden in vakken die met de buw te maken hebben: schilderen, lassen, timmeren. Specifiek p vruwen gerichte berepspleidingen waren er in het begin eigenlijk niet. Uit de cntacten van de mentren met de MJF cliënten werd duidelijk dat veel meisjes/vruwen graag in een verzrgend berep willen werken. Mede dr de vraag die nder nze cliënten bleek te zijn naar dit srt vakpleidingen is er een Zrg & Welzijn pleiding en een Hreca pleiding gestart. 1

2 Daarnaast bleek ns uit gesprekken met de MJF jngeren dat velen al een f meerdere pleidingen begnnen waren, maar dat er in veel gevallen in de lp van de pleiding(en) de brui aangegeven was. De redenen zijn divers, de gevlgen heel grt. Ons partnerprject in Amadra Oprtunidade (Prtugal) was bezig met het inveren van een certificering van pgedane werkervaring(en). In Prtugal is met name nder Kaapverdianen het aantal mensen znder zelfs een lagere schl diplma heel grt. Dit belemmert de mensen aan het werk te kmen. De meesten hebben echter wel it gewerkt en dr hun ervaring hebben ze uiteraard veel kennis en vaardigheden pgedaan. Die kennis en vaardigheden wrden gecertificeerd: ze krijgen daar een dr schlen en bedrijven erkend diplma vr dat geldt als startkwalificatie vr werk f meer pleiding. Het lijkt ns een prima idee dat k in Nederland in te veren. Helaas is het z dat er al jarenlang gepraat wrdt ver deze materie in de vrm van discussies ver de EVC, de evaluatie van verwrven cmpetenties, maar dat duurt allemaal veel te lang. Het veld zit echt te springen m vral flexibele en innvatieve maatregelen m mensen die uit de bt vallen aan het werk te helpen. We kwamen tt de cnclusie dat het vr de meisjes en vruwen betrkken bij het MJF prject een ged idee zu zijn m de gang van zaken zals die bij het Albeda Cllege geregeld is m te draaien. Het leek ns beter met de praktijk te beginnen en daarna de schling aan te pakken. Binnen nze Tlkit 1 valt dit nder het begrip cntra-intuïtief interveniëren. Eenvudig gezegd betekent dit dat je iets det dat tegen nze West-Eurpese vanzelfsprekendheden ingaat en juist daarm z ged werkt. Dit was het idee waar we van uit gingen ten we cntact gezcht hebben met Prf. Dr. H. Bekker, vrzitter van de Raad van Bestuur van de Stichting Humanitas Verzrgingstehuizen in Rtterdam. We hebben cntact gezcht met Humanitas mdat dit een enrm grte werkgever is in de regi Rtterdam, zwel in de verzrging als in de hreca. We gingen ervan uit dat de behefte aan persneel binnen die instelling altijd grt zu zijn. We zijn uitgegaan van het vlgende vrstel m een nderwijspilt bejaardenhulpen p te zetten: In de huidige vrm van berepsnderwijs hebben we te kampen met veel vrtijdig schlverlaten. Onze ervaring met MJF jngeren is dat ze swies afhaak-gedrag vertnen. Daarnaast kmt het geregeld vr dat ze een grt gedeelte van het schljaar de lessen vlgen maar p het eind geen werkstukken inleveren f dat niet p het juiste mment den. Ze vallen dan buiten de bt mdat ze niet vlden aan de vrwaarden die hen gesteld wrden. Het kmt k vaak vr dat ze vlak vr de examenperide afhaken. Het is gedrag dat past binnen hun dagelijkse rutine. Zdra situaties spannend wrden, kmen ze niet pdagen f haken ze af. We gaan van de vernderstelling uit dat dit te maken heeft met een enrme faalangst. Veel van de jngeren die betrkken zijn bij ns prject blijken psychtraumatische prblemen te hebben. Psychtrauma kan heel ged één van de redenen zijn dat deze jngeren telkens uitvallen, simpelweg mdat ze daardr niet in staat zijn te vlden aan de eisen die aan hen gesteld wrden. Aan de andere kant kunnen we stellen dat heel véél jngeren vrtijdig de schl verlaten, k jngeren van autchtne afkmst. De cnclusie lijkt dus gerechtvaardigd dat k het schlsysteem een rl speelt in het grte percentage uitvallers binnen het VMBO en MBO. Jngeren die te maken hebben met zveel prblemen zals nze MJF cliënten kunnen zich meilijk binnen de schl staande huden. Uit de analyse van de samenwerking tussen het Albeda Cllege en MJF blijkt dat deze leerlingen behefte hebben aan veel aandacht en een veilige grep met een dcent die bereid is binding aan te gaan. Examendruk en eisen met 1 Zie nze website 2

3 betrekking tt werkstukken zijn een heel grte belasting vr deze jngeren en werken vaak cntra-prductief. Om deze leerlingen uit hun rutines te halen stellen we vr het nderwijs en de werksituatie anders p te zetten en meer aan elkaar te kppelen. In plaats van uit te gaan van de nderwijssituatie en de daaraan gekppelde activiteiten m te kijken f ze wel de juiste berepskeuze gemaakt hebben, gaan we uit van de werksituatie. Binnen de werksituatie wrden eisen gesteld, die relevant zijn vr het prfessineel functineren van de werknemer. We gaan ervan uit dat wanneer iemand in de praktijk meemaakt wat er van haar/hem gevraagd wrdt daar een disciplinerende werking van uitgaat. Als de kandidaten in de praktijk van het dagelijkse werk zich niet blijken aan te passen aan de eisen die aan hen gesteld wrden als bejaardenhulp f medewerker bij een van de tallze facilitaire diensten in een verzrgingshuis, dan kun je hen p grnd van dit disfunctineren cncreet duidelijk maken dat ze f niet geschikt zijn vr dit srt werk f dat er zulke prblemen spelen dat ze daar eerst aan meten werken. Dit laatste is vr de meesten meilijk te aanvaarden. Het zal veel tijd ksten degenen die in behandeling zuden meten gaan daarte te mtiveren. We gaan ervan uit dat ieder hfd van een afdeling precies weet wat een medewerker vr cmpetenties met hebben. Tijdens een leer/werkperide p lcatie kan de leidinggevende samen met het hfd interne pleidingen bepalen f de leerling vldet aan de eisen die men stelt aan een werknemer. Samen met de instelling zu er een lijst van eigenschappen kunnen wrden pgesteld waaraan de werkneemsters/-nemers meten vlden en welke minimale cmpetenties ze meten hebben. In de praktijk wrdt dan een rdeel gegeven ver wat ze kunnen. In feite kunnen we p die manier kmen tt certificering van hun cmpetenties. Om deze jngeren een kans te geven p de arbeidsmarkt is dit vlgens ns absluut ndzakelijk. We draaien de zaak dus m: in plaats van p schl het prces te laten plaatsvinden van keuze vr een berep, disciplinering met betrekking tt werkhuding en sciale mgangsvrmen en het vergrten van hun kennis relevant vr hun werk, gaan deze jngeren eerst p stage m p de werkvler hetzelfde te bewerkstelligen. Blijken ze ged te functineren dan kunnen ze een pleiding gaan den f een arbeidscntract krijgen. De vereisten zijn strict gerelateerd aan wat de werkneemsters(-nemers) meten kunnen p de werkvler. Als ze in staat zijn bepaalde werkzaamheden zelfstandig te verrichten en sciaal met anderen te kunnen mgaan, er blijk van geven in een rganisatie gedisciplineerd te kunnen meedraaien p een bepaald niveau, krijgen ze een startkwalificatie. Daarna kunnen ze via een reguliere pleiding f een in-service pleiding een vervlgpleiding gaan den. Hebben ze daar geen zin in, dan kunnen ze wel een betaalde baan krijgen bij Humanitas, mdat ze een startkwalifikatie hebben. Tijdens dit prces zu er vanuit het MJF team intensieve caching meten plaatsvinden van de MJF jngeren. Ok wanneer de kandidaten daarna besluiten te gaan werken f een (deeltijd)pleiding te gaan vlgen zuden ze gecacht meten wrden. We denken dat met name vanuit de GGZ gewerkt met wrden aan wantruwen, faalangst en afhaakgedrag. De MJF jngeren zuden trainingen meten krijgen m beter te leren mgaan met hun faalangst en zich bewuster te wrden van de gevlgen van bepaald gedrag. Ze meten leren in de tekmst te kijken. Er zu heel zrgvuldig bekeken meten wrden f de leerlingen de eisen die gesteld wrden k daadwerkelijk kunnen waarmaken. We hebben gezien in de evaluatie van de vetbalpilt dat veel van deze jngeren psych-traumatische prblemen hebben, waardr ze niet in staat zijn, k al willen ze graag, te functineren p de manier die vereist wrdt. In de peride dat ze werken als stagiaire vindt er in feite een evaluatie van hun cmpetenties plaats. De rl van het afdelingshfd en andere mensen in de werksetting is hierbij van cruciaal belang. Als er deelgebieden zijn waarin de leerlingen begeleiding ndig hebben f 3

4 extra kennis meten pden, dan zu vanuit het nderwijsinstituut zals het Albeda Cllege p maat, gericht p dat aspect, nderwijs gegeven meten wrden. Tetsen en examens vinden plaats in de praktijk en in een setting die niet bedreigend f spannend verkmt vr de leerlingen. Ze den hun werk en wrden daarp berdeeld, in de lp van hun leer/werkperide en niet p één bepaald mment. Ze wrden niet belast met het inleveren van werkstukken f andere pdrachten. Er met geregeld feedback gegeven wrden p hun gedrag en functineren binnen het werk. Daarin zu de MJF cach een grte rl kunnen spelen. Als ze besluiten na het behalen van de startkwalificatie dr te gaan binnen het nderwijs, zuden ze vanuit het MJF team verder begeleid meten wrden. De rl van het nderwijsinstituut is de kandidaten hun startkwalificatie te sanctineren. Het wrdt dus een schlgebnden bewijs van het beschikken ver een beperkt aantal cmpetenties.de startkwalificatie is strict beperkt tt het werkgebied, maar laat in ieder geval zien dat ze in staat zijn bepaalde werkzaamheden te verrichten en p een sciale manier met bejaarden en cllega s m te gaan. Mchten ze na verlp van tijd besluiten in een andere sectr te willen werken, dan hebben ze in ieder geval een bewijs van die cmpetenties. We hebben geprbeerd p directie niveau het Albeda Cllege vr deze pzet enthusiast te maken, maar zijn daar niet in geslaagd. De rganisatie van het Albeda is niet gericht p het sepel inspringen p nieuwe impulsen f vernieuwende ideeën. De rganisatie is daarvr te bureaucratisch, te strperig en te hiërarchisch. Vralsng wil het Albeda Cllege niet zals in Amadra en de rest van Prtugal verwrven cmpetenties met een diplma hnreren. De Raad van Bestuur van Humanitas heeft nmiddellijk enthusiast gereageerd p ns vrstel. Humanitas blijkt in-service pleidingsmgelijkheden te hebben. De geschiedenis. We hebben begin mei 2006 vr het eerst verleg gehad met Hans Bekker, bestuursvrzitter van Humanitas, ver de mgelijkheden die de Humanitas rganisatie te bieden heeft m MJF jngeren de kans te geven in de praktijk te laten zien wat ze kunnen. De heer Bekker bleek zeer bereidwillig zijn medewerking te verlenen. De Humanitas rganisatie blijkt een enrme behefte te hebben aan geschld persneel. Op 6 juni 2006 is er een vergadering geweest met Hans Bekker en medewerkers van MJF m de samenwerking gestalte te geven. Humanitas is een zeer grte instelling, die altijd wel mensen kan gebruiken. Ze hebben een traditie met stages, dus het was mgelijk p deze manier MJF jngeren eerst kennis te laten maken met een werkelijke werksituatie m te kijken f ze in staat zijn te vlden aan bepaalde minimumeisen, zals p tijd p je werk zijn, je huden aan afspraken, ged mgaan met uderen en cllega s en dergelijke. Daarnaast is de werkperide bedeld m te bezien f het beeld dat de kandidaten hebben van het werken als bejaardenhulp f in de keuken vereenstemt met de werkelijkheid. Ze meten erachter kmen f hun beeldvrming crrect is en f dit een berep is waar ze in verder willen. Aanvankelijk wilden we in augustus beginnen de eerste kandidaten te plaatsen bij Humanitas. Dat is niet gelukt. Het MJF team zat met persnele prblemen. Degene die veel affiniteit met dit plan had, kn dr ziekte de leiding van deze pilt niet p zich nemen. Het heeft tt januari 2007 geduurd vr er weer enige vrtgang kwam in de uitwerking van de plannen. Op 4 januari was er een intrductiedag. De MJF medewerker die zich met de pilt zu belasten had haar werkzaamheden weer gedeeltelijk hervat. Onder haar leiding is er een riënterend bezek aan Humanitas gerganiseerd. De belangstelling hiervr bij de MJF 4

5 jngeren was grt. Er zijn ngeveer 15 jngeren mee geweest naar de intrductiedag. Daarna zijn er intensieve gesprekken geverd met ptentiële MJF kandidaten. We waren van mening dat de selectie zrgvuldig mest zijn, m teleurstellingen wederzijds z veel mgelijk te vrkmen. Tijdens de bijeenkmst in een tehuis van Humanitas zijn de plannen uiteengezet, de jngeren zijn nadrukkelijk geïnfrmeerd dat ze stage knden gaan lpen, znder betaling, maar met behud van uitkering. Ze hadden wel het vruitzicht p een betaald dienstverband en de mgelijkheid een in-service vervlgpleiding te gaan den als ze aan de eisen vldeden. De reacties van de medewerkers bij Humanitas waren aanvankelijk hpgevend, maar uiteindelijk bleken er tch prblemen te zijn m deze jngeren bij de diverse afdelingen in te delen. Een van de bezwaren die Humanitas-medewerkers te berde brachten was, dat er al heel veel stagiaires rndliepen (ngeveer 200). Ze gaven te kennen dat hun verzadigingspunt m stagiaires p te nemen min f meer was bereikt. We hadden de indruk dat ze de bt wilden afhuden. De bereidwilligheid bij de medewerkers van Humanitas m MJF stagiaires p de werkvler in te zetten was er eigenlijk niet. Er bleek dus een grt verschil te zijn tussen de Raad van Bestuur en de medewerkers p de vler in de bereidwilligheid mee te werken. Op 1 maart 2007 is er een nieuw hfd pleidingen aangesteld binnen Humanitas en de samenwerking met haar en de cördinatr van MJF is vanaf dat mment prima verlpen. Daarna is er snel een plssing gekmen m uit de impasse te kmen en knden nze MJF jngeren aan het werk. De MJF cördinatr heeft de taak vergenmen van de mentr die zich hier eigenlijk mee zu belasten. De cördinatr heeft in feite de zaken geregeld vr wat betreft MJF. Ok bij MJF blijkt er discrepantie te zijn in de bereidwilligheid mee te werken tussen leidinggevenden en mentren. Tussen eind maart en eind juni hebben MJF jngeren stage gelpen in één van de verzrgingshuizen van Humanitas Rtterdam. Uiteindelijk hebben 7 jngeren een stageplek gekregen, vijf binnen de zrg en twee in de keuken. De stageperide duurde twee maanden. Het blijkt heel erg af te hangen van de persnen die ergens bij betrkken zijn f iets van de grnd kmt. De praktijk De intake is zwel bij MJF als bij Humanitas zeer zrgvuldig geweest. Bij MJF is er eerst een vrlichting gerganiseerd. Er blijkt nder de jngeren veel belangstelling te zijn vr werken in de zrg. Er zijn intensieve gesprekken geverd bij MJF met de zeven kandidaten die geselecteerd zijn. Bij Humanitas was er zeker vanuit de leidinggevenden heel veel begrip en enthusiasme m aan deze pilt mee te werken. Ok hier is zeer zrgvuldig gekeken welke werkzaamheden geschikt zuden zijn vr welke kandidaat. Ok de keuze van de teams heeft een rl gespeeld. Z bleek Rebecca al wat stage ervaring in de zrg pgedaan te hebben dus is zij in de verzrging gezet. Elif had helemaal ng geen ervaring in de zrg, dus die is in de huiskamer geplaatst. 5

6 Deze delgrep is anders dan de meeste leerlingen/stagiaires die nrmaal p de werkvler aan te treffen zijn en dat bleek de ndige prblemen p te leveren: Als cliënten van MJF/Riagg kmen ze al binnen in een andere situatie dan nrmaal, waardr er benadrukt wrdt dat ze anders zijn dan de rest. De benadering van deze jngeren dr de verige mensen in de teams mest anders zijn dan bij andere stagiaires. Ze mesten een kans krijgen zich waar te maken. We vragen ns af f je ze een uitznderingssituatie geeft dr er meer begeleiding p te zetten en f daardr hun situatie juist verslechterd wrdt. Vlgens de MJF cördinatr wrdt er wel anders naar de stagiaires van MJF gekeken p de afdelingen. Onze MJF jngeren zijn extra gevelig vr dat srt prikkels. Die geveligheid maakt k dat welke prikkels dan k allemaal pvangen wrden. Er is veel begrip bij de leidinggevenden binnen Humanitas vr de MJF kandidaten mdat men zich realiseert dat het beschadigde mensen zijn. Er waren een aantal punten waar rekening mee gehuden werd. 1. Ze hebben meer ruimte ndig. Ze meten futen mgen maken. 2. Men nderkent dat warmte, liefde, aandacht en structuur ndzakelijke aandachtspunten zijn m deze jngeren te stabiliseren m hen vr te bereiden p hun werksituatie. Hewel Humanitas nderkent dat ze warmte ndig hebben en veel aandacht is dit tch een aspect waar Humanitas meilijk aan kan vlden. Hen begeleiden valt niet binnen de expertise van Humanitas. Er bestaat binnen Humanitas wel een afdeling bedrijfsmaatschappelijk werk. Als zich echt meilijke gevallen aandienen binnen het reguliere persneelsbestand, wrden medewerkers daar naar drverwezen. Humanitas heeft vier bedrijfsmaatschappelijk werkers vr het hele bedrijf. Het verschil tussen Humanitas en MJF is dat Humanitas geen bemeienis heeft met wat zich buiten de werksituatie afspeelt. Dat is k bewust beleid. Het hfd pleidingen van Humanitas zegt dat ze wel gevraagd hebben f de bedrijfsmaatschappelijke dienst beschikbaar is vr jngeren die veel in hun rugzak mee te slepen hebben f psychisch meilijk zitten. Wat vrnamelijk anders is, zit in de begeleiding. Er met extra gelet wrden p de vlgende aspecten: - p tijd kmen - afmelden m de juiste redenen (dat deden ze nu bijvrbeeld mdat de Enec langskmt) - er met meer ruimte zijn m futen te mgen maken - de jngeren meten culant behandeld wrden, mdat ze meten leren met de cntext m te gaan waarin ze zitten in hun werk - Daarnaast meten ze leren m mee te gaan in het ritme van alle dag, maar er met wel een srt vangnet naast zijn. - We vinden dat het de meest ideale cnstructie zu zijn dat als de kandidaat in huis is, de werkbegeleider er dan k zu zijn. Een prbleem is dat de werkbegeleiders drsnee stagiaires verwachten. Ze stellen dientengevlge eisen waar deze stagiaires meilijk aan kunnen vlden. 6

7 Aan de afdelingshfden is uitgelegd wat vr srt prject Maljuna Frat was, dat de begeleiding van deze kandidaten tch een andere insteek vraagt dan reguliere leerlingen. In de cmmunicatie naar de afdelingen te is dat niet altijd even helder verder drgegeven. De werkbegeleiders zijn niet ged vrgelicht f weten niet he zij meten mgaan met deze delgrep. Een vrbeeld hiervan is dat er één van de kandidaten meilijk kn aarden p de afdeling waar ze geplaatst was. De reactie van de werkbegeleider hierp was: ik ben tch geen therapeut. We denken dat het een ged idee is dat er een MJF mentr p de achtergrnd stand-by staat m in geval van psychische prblemen in te springen en hulp te bieden. Dit is vr Humanitas een leerpunt. Daarnaast kunnen de afdelingen k wel eens ageren p alsmaar weer nieuwe stagiaires. Vlgens het hfd pleidingen van Humanitas kun je niet te hge verwachtingen hebben van het team waar de MJF kandidaten bij ingedeeld wrden: Een deel van de reguliere medewerkers is niet heel erg vaardig in cmmuniceren. De leidinggevenden lpen aan tegen dezelfde prblemen als er geen specifieke delgrep stage lpt. Bij reguliere medewerksters en stagiaires, zals dat typisch is vr de multi-culturele situatie in Rtterdam, speelt k altijd veel (thuis) prblematiek. De MJF cördinatr is van mening dat het gedrag van de MJF stagiaires vaak binnen een team niet getlereerd wrdt. In het geval van Elifbijvrbeeld werd niet begrepen dr het team he haar situatie was. Zij velde zich vaak absluut nbegrepen en buiten geslten. Het hfd pleidingen van Humanitas heeft veel tijd geïnvesteerd in Elif. Het team waar ze in gewerkt heeft staat bekend als een ged samenwerkend team. Blijkbaar wrd je gecnfrnteerd met jezelf in de cmmunicatie met anderen. Zeker in de zrg kan je gecnfrnteerd wrden met je eigen zrgbeheften en zrgervaringen. Vr Maljuna Frat waren er diverse aspecten die aandacht beheven. Vanuit het MJF team hebben de stagiaires eigenlijk dubbelbegeleiding ndig. De MJF mentr met hun emtinele ntwikkeling ged in de gaten huden en indien ndig extra begeleiding geven. Een prbleem daarbij is echter dat de aanwezigheid van een mentr de uitznderingspsitie van de cliënten zu versterken. De cliënten meten leren dat er een scheiding aangebracht met wrden tussen privé en werk. Ok in de evaluatie van de Albeda pilt kmt dit aspect dat er een scheiding tussen werk en de thuissituatie aangeleerd met wrden, uitgebreid aan de rde. Het is een belangrijk gegeven dat MJF jngeren meten leren dat werkgevers niet willen wrden belast met hun persnlijke prblematiek. De kandidaten zuden meten kunnen terugvallen p een begeleider p de werkplek, bij wie ze zich veilig kunnen velen. Als er een mentr van MJF zu zijn dan wrdt hun uitznderingspsitie grter. Een prbleem vr MJF is dat er is geen baangarantie gegeven kan wrden. Dat ntgaat de MJF-ers vlkmen. De kandidaten verwachten dat ze een baan krijgen. Het verlangen naar een baan is verheersend. De infrmatie is die ze krijgen is vldende, maar ze willen het gewn niet hren. Het Maljuna Frat team heeft de sciale dienst p de hgte gebracht van dit initiatief gericht p werk. Er bleek bij de leiding geen bezwaar tegen te zijn. Wij waren immers 7

8 bezig te vlden aan één van nze delstellingen, namelijk de jngeren te begeleiden naar de arbeidsmarkt. De jngeren hebben echter prblemen gehad met de sciale dienst. Er werd gedreigd dat hun uitkering gestpt zu wrden.ok hier blijkt dat er een verschil is tussen de leiding en de uitverenden. De uitverenden bij de sciale dienst hebben het idee dat Humanitas de zaak uitbuit dr de jngeren in de zmer nbetaald werk te laten den. Humanitas daarentegen wil juist een psitieve beeldvrming bewerkstelligen dr met ns initiatief mee te den. Een prbleem vr MJF en de Riagg is dat het meilijk is m in te schatten in heverre cliënten last hebben van psych-traumatische prblematiek. Onze ervaring is dat veel van deze jngeren psychisch beschadigd en getraumatiseerd zijn. Dit is de reden dat ze niet kúnnen vlden aan de eisen die we hen stellen in de werksituatie, he graag ze k zuden willen. Een prbleem hierbij is dat GGZ hulpverlening vr hen vlstrekt tabe is en behandeling niet gewenst wrdt. Mede m bvenstaande had het MJF team een zrgvuldige vrselectie gedaan bij de kandidaten. In de praktijk bleek dat zeer ged te werken. De samenwerking met Humanitas en MJF. Binnen Humanitas vnd men het plezierig dat de lijnen krt waren en dat de cntacten weinig bureaucratisch waren. Beide partijen knden ged cncreet afspraken maken en ervr gaan. Het hfd pleidingen vnd het teleurstellend dat er weinig initiatief is getnd vanuit de mentren m de stagiaires te steunen en te begeleiden. Eigenlijk heeft ze nit meer iets van hen gehrd f gezien. Er was vanuit de mentren weinig betrkkenheid. Er meten dus betere afspraken kmen he de relatie zal zijn tussen MJF en Humanitas. Zij vindt dat de mentren meer aandacht meten besteden aan de stagiaires. De rl van de mentr met aangescherpt wrden. Vanuit het MJF team was er alle lf vr de wijze waarp de leidinggevende met de MJF jngeren is mgegaan. Er wrdt p een respectvlle en neutrale manier met de jngeren m gegaan. MJF heeft dat als zeer prettig ervaren en vindt dat indrukwekkend. We hadden het gevel dat de jngeren hier in gede handen waren. Vr Humanitas is dit een leerervaring geweest en een gede vrbereiding vr het nieuwe Jaz traject. Jaz staat vr Jngeren aan zet in de Ouderenzrg. Waar de aandacht vral naar uit zal meten gaan zijn de vlgende aspecten: De cntacten met zwel het management als de werkvler De pstart van de begeleiding De begeleiding van de mensen die hen begeleiden Vr het hfd pleidingen zu het ideaal zijn als er een begeleider van Humanitas aanwezig zu zijn vr de stagiaires die belast wrdt met alle aspecten die samenhangen met de begeleiding van de stagiaires. Er zuden jb caches meten zijn die de kandidaten verder kunnen begeleiden indien ndig. Resultaten: 8

9 In de keuken: Nina gaat ged in de keuken. Ze heeft niet veel prblemen gegeven. Ze wrdt wel divers berdeeld dr verschillende medewerkers. Ze krijgt een cntract aangebden. Relie is niet kmen pdagen. In de zrg: Drthea had meer tijd ndig m aan de verwachtingen te kunnen vlden. Ze had een plek ndig vr haar kindje en ze ging verhuizen. Ze heeft nu gemeld dat ze graag weer wil instrmen. Ze kan instrmen in het JAZO traject. Naja maakte een gede indruk. Cllega s en leidinggevenden waren heel tevreden ver haar. Het cntact met cliënten ging erg ged. Ze is gestpt mdat haar vriend in de gevangenis terecht kwam en ze dus prblemen kreeg met haar inkmen. Er was wel een gede ver de reisksten. Ze kwam vragen f ze die verged kn krijgen. Maar ze kreeg al strippenkaarten via MJF. Daarnaast was het ged uitgelegd dat het een nbetaalde stage betrf. Tch vreg Naja m een stagevergeding naast de uitkering die ze al ntvangt. Eerder was ze al eens gestpt met haar pleiding, vlak vr de examens. De reden was ten dat ze geld ndig had mdat ze erg in de schulden zat. Ze was erg enthusiast ver schl, maar haakte tch af. Ze kan terugkmen bij Humanitas als haar situatie dat telaat. Met Rebecca is het heel ged gegaan. Daar hebben we geen zrgen aan gehad. Ze heeft vldende evenwicht in zichzelf m vr de cliënten in de huiskamer iemand te zijn die het gezellig kan maken. Ze vegt echt iets te. Het is knap van haar dat ze dat in twee maanden heeft laten zien. Ze is zwanger, maar ze mag terugkmen na de bevalling. Zij is iemand die een zeer traumatische jeugd heeft gehad. Deze ervaring heeft haar heel veel ged gedaan. Het is een succes gewrden en ze is er heel blij mee. Angela: Ze krijgt een cntract. Ze start in september de in-service pleiding helpende niveau 2. Ze heeft het geweldig naar haar zin. Ze heeft nu een cntract als aspirant leerling. Zij is heel blij dat het ged gegaan is allemaal. De leiding vindt haar niet vertuigend stabiel. Ze krijgt een kans, maar de vraag blijft f ze de pleiding gaat afmaken. Dit is wat ze zelf heeft pgeschreven als antwrd p de vraag wat haar mtivatie is m bij Humanitas te willen werken: Ik had het gevel dat ik mij zelf kn zijn binnen Humanitas. Ik hefde niet het perfecte meisje te zijn. Ik had niet het gevel weg te willen tijdens de rndleiding. De manier he er met de uderen wrdt m gegaan spreekt mij aan. Ik denk dat ik binnen Humanitas wel kan werken en leren en mijn tekmst kan pbuwen. Als het kan wil ik direct aan het werk binnen Humanitas. Ik wil graag werken en leren en mgelijk niveau 4 behalen. Ik wil in de verzrging als helpende beginnen. Nrmaal starten mensen bij Humanitas met een pleiding vr niveau 3. In september 2007 wrdt er met een aantal mensen gestart vr niveau 2. Jngeren aan zet in de Ouderenzrg. 9

10 Er gaat zeker vr deze kandidaten een helende werking uit van deze succesvlle ervaring. Bij smmigen kan z n stage werken als een succeservaring. Bij één van de kandidaten is gebleken dat ze geen gevel heeft vr werken in de uderenzrg. Ok deze ervaring is nuttig: ze weet in ieder geval dat ze niet een pleiding met gaan vlgen binnen Zrg&Welzijn in de bejaardenzrg. We maken ns echter wel zrgen ver de impact die dit p haar zal hebben. Er was een aantal MJF uitvallers, maar Humanitas zu z weer in zee gaan met de mensen die dit keer uitgevallen zijn. Ze krijgen al z weinig een nieuwe kans. * Vlgend seizen gaat Humanitas werken binnen het JAZO prject, Jngeren aan zet in de Ouderenzrg. Het is een prject gericht p 17 tt 27 jarigen die uitgevallen zijn f dreigen uit te vallen. Het biedt een mgelijkheid m rnd te kijken in de uderenzrg in al zijn facetten. Het del is tweeledig: - Kijken waar deze jngeren ged in zijn en wat ze leuk vinden. De jngeren kunnen ervaren f de uderenzrg iets vr hen te bieden heeft. - Humanitas kan zien f er ptentiële kandidaten vr hun rganisatie bij zitten. In september 2007 wrdt ermee gestart. De deelnemers meten sciale vaardigheden leren. Ze kunnen stages lpen binnen diverse disciplines. Waar k de nadruk p kmt te liggen binnen Humanitas is een specifiekere en intensievere instructie van de werkbegeleiders. Smmigen van hen vinden het leuk m anders naar mensen te kijken en te werken met de jngeren die geselecteerd wrden en anderen velen daar niet z veel vr. Vanuit MJF wrdt benadrukt dat het k belangrijk is in welk team de kandidaten terecht kmen. Bij Humanitas wrdt er een medewerker 20 uur vrijgemaakt vr het JAZO prject m deze jngeren te gaan begeleiden. Daarmee wrdt een begeleidingstraject gerealiseerd. Om mee te kunnen den met het JAZO prject met je vlden aan bepaalde eisen: Beheersing van de Nederlandse taal p NT2 niveau Je met ingeschreven staan bij de sciale dienst (daar kmt k subsidie vandaan) Je met nbevangen en nieuwsgierig zijn Er wrden bepaalde verwachtingen gesteld aan je inzet. Er waren 3 kandidaten die dachten dat ze gegarandeerd zuden zijn van een leer/werkplek (baangarantie) als ze aan het JAZO zuden meeden, maar dat is niet z. Daarm zijn ze alsng afgehaakt. We denken dat als deze jngeren de garantie hebben dat ze een baan krijgen, dit srt initiatieven veel meer rendement pleveren. Analyse: 1. Psych-traumatische prblematiek De meeste jngeren die betrkken zijn bij het MJF prject hebben veel in hun rugzak mee te slepen f zitten psychisch meilijk. Wij hebben de indruk dat de prblematiek waar deze jngeren mee zitten systematisch nderschat wrdt, zelfs dr nze eigen MJF mentren. Men verwacht veel van de jngeren als er mgelijkheden gecreëerd wrden m hen vr te bereiden p de arbeidsmarkt. Ze mgen ergens aan mee den, we vinden dat ze een mie kans krijgen en dat ze die meten 10

11 waarmaken. We realiseren ns niet dat ze dr hun prblemen meilijk aan nze verwachtingen kunnen vlden. De signalen die ze afgeven en het gedrag dat ze laten zien is vaak de enige ingang die tt nze beschikking staat m meer inzicht te krijgen in wat er met hen aan de hand is. We verschatten ze vaak p basis van hun gedrag. Ze hebben in een bepaald pzicht geleerd m te verleven in meilijke mstandigheden. Ze hebben een aantal vaardigheden ged ntwikkeld. Ze kunnen bijvrbeeld ged van de tngriem gesneden zijn, ze kunnen heel ged hun zegje den, waarvan we nder de indruk kmen. Het gedrag dat ze laten zien asscieren wij met assertiviteit, intelligentie, veel zelfvertruwen. Wij denken dat ze veel meer cmpetenties hebben dan in werkelijkheid het geval is. Hun gedragsrepertire kmt echter vrt uit een heel andere ntwikkeling dan waar wij in ns Westerse denken dat gedrag aan kppelen. Het gedrag dat wij als assertief inschatten blijkt vaak juist defensief te zijn. Het verhult juist allerlei prblematiek en het diagnstiseren daarvan wrdt daardr bemeilijkt f nmgelijk. Daarm denken we dat we ze te snel verschatten. Semitisch gezien vertruwen wij p het ns bekende tekensysteem m de tekens die ze geven te decderen. We gaan vaak af p symblische tekens zals die in de taal gebruikt wrden en we hebben te weinig g vr icnische f indexicale tekens. Je zu kunnen zeggen dat we niet adequaat geneg zijn in het lezen van hun tekens. Een gede illustratie van de prblemen die zich vrgedaan hebben is de stagiaire die vr het eerst te maken kreeg met bejaarden in een verzrgingstehuis. Zij verbaasde zich keer p keer ver wat de udjes zeiden en deden. Haar verbazing deelde zij stentatief met vrienden. Ze belde hen p m ze te laten hren wat de bejaarde zei: ze hield haar telefn vr de mnd van de bejaarde zdat de ander ged kn hren wat er gaande was. Deze stagiaire realiseerde zich p geen enkele manier dat wat ze deed sciaal vlledig naanvaardbaar was. Ze was zich van geen kwaad bewust. Wij reageren met afkeer p z n actie, terwijl de bedeling die er achter zit misschien helemaal niet verkeerd is. We zuden nze semitische vaardigheid m meer te zien dan wat er gezegd wrdt, meten ntwikkelen. We denken dat alle partijen daar bij zuden winnen. Mensen die zwakbegaafd zijn, blijken tch heel ged in staat te zijn m bepaalde dingen te verwrden. Daardr realiseren wij ns niet dat ze eigenlijk niet aan een nrmaal nderwijstraject kunnen deelnemen. Ze falen echter wel keer p keer. Dat kunnen we pvatten als het teken waarmee ze terug praten. Ok binnen het begeleid wnen blijkt keer p keer dat er inschattingsfuten gemaakt wrden met betrekking tt waar de jngeren te in staat zijn. Het kmt steeds meer vr dat pas na verlp van tijd jngeren minder intelligent blijken te zijn dan aanvankelijk aangenmen werd. Helaas zitten ze dan al in een traject dat ze nit waar kunnen maken. Ze meten daarna weer in een andere wnvrm geplaatst zien te wrden, maar de teleurstellingen en negatieve ervaringen (vr alle partijen) zijn dan al pgedaan. Bij het Jngerenlket zien we dezelfde tendens: er wrden allerlei trajecten ingekcht m de jngeren snel p het juiste pad te krijgen richting werk. Ze wrden znder gede intake en begeleiding in een schlingstraject geplaatst. De jngere staat nder druk zijn uitkering te verliezen en neemt deel aan het vrgestelde traject. Al gauw stpt hij f zij ermee. De ksten zijn heel hg ( tussen de 5 en 10 duizend eur per jngere) en de resultaten bedrevend. Gezien de vrgeschiedenis van de meesten van deze jngeren en de ervaringen die wij hebben pgedaan in nze sprt en tneel pilts is het nverantwrd hen p deze manier in een traject te stppen. Het werkt weer pnieuw traumatiserend vr de jngeren en het is znde van het vele geld dat er mee gemeid is. Iedereen in hun mgeving wrdt met de gevlgen gecnfrnteerd znder te weten he je met jngeren in die mstandigheden adequaat m kan gaan. Er ntstaat een sneeuwbal effect. Men begt het tegenvergestelde van wat er gebeurt. Het is ns inziens hg tijd dat daar nderzek naar gedaan wrdt. 11

12 Wat bleek in deze Humanitas pilt is dat zelfs na een zrgvuldige selectie er zich allerlei prblemen vrden. De jngeren hebben bepaalde vaardigheden ndig m binnen de gebden structuren te kunnen functineren, maar die zijn geblkkeerd f nvldende ntwikkeld. Bepaalde prblemen kunnen een cntra-indicatie zijn m de jngeren aan de slag te laten gaan. Ze kunnen zich echter redelijk ged presenteren, dus het signaleren van de prblematiek is meilijk. Je ziet pas als ze bijvrbeeld bij Humanitas de kans krijgen m iets te den in een werkmgeving p welke punten de cmmunicatie mis gaat. De cnclusie met getrkken wrden dat juist in dit srt situaties zals bij Humanitas de begeleiding heel intensief zu meten zijn. Daar wrdt zichtbaar he grt de prblematiek is. 2. Omgaan met mensen is het grtste prbleem. In deze pilt is gebleken dat het uitveren van de taken in het werk een minder grt prbleem is, dan het cntact met de cllega s en de mensen die verzrgd meten wrden. Zals het hfd pleidingen binnen Humanitas pmerkte: het kunstje kun je best wel leren, maar de mensen mesten er verder niet bij zijn. Je met leren met mensen m te gaan. Er met naar twee aspecten gekeken wrden, namelijk taakgerichtheid en mensgerichtheid. Daar met een gede mix in zitten. Ze kunnen heel ged vr hun taak berekend zijn, maar als het niet klikt in het team lukt het verder k niet. En andersm geldt hetzelfde. De vraag is waar zit het en he vind je het? We hebben k hier te maken met btsende discursen. Leerlingen kunnen dus de kennis wel hebben m hun vak redelijk uit te efenen, maar het ntbreekt hen aan sciale vaardigheden. Een aantal factren speelt een cruciale rl in het functineren van deze jngeren. Wantruwen-vertruwen. Een van de aspecten die een rl spelen, k in deze werksituatie, is dat we in Nederland de cde hanteren van elkaar vertruwen. We gaan ervan uit dat we zeker meten kunnen zijn van de ander. In nze maatschappij meten mensen p elkaar kunnen rekenen. In de evaluatie van de vetbalpilt kmt dit aspect uitgebreid aan de rde. Wederzijds vertruwen en kunnen rekenen p de ander zijn de cdes die nze relaties met elkaar regelen in een Nederlandse werkmgeving. We hebben kunnen cnstateren dat het wantruwen dat de jngeren jegens elkaar en anderen kesteren een fundamentele belemmering vrmt in hun functineren binnen de Nederlandse verhudingen. Dit wantruwen dat de jngeren hebben, wijst vlgens ns p psych-traumatische en hechtingsprblematiek. Daarnaast is er k een culturele cmpnent aan te wijzen in dit gedrag: de cde van de maatschappij waar ze vandaan kmen is dat er geen regels zijn waar men zich aan dient te huden. Je kunt van alles en ng wat zéggen, maar dat betekent niet dat je het k met dén. Willen deze jngeren beter functineren in een werksituatie, dan zullen ze hun wantruwen meten verwinnen en een basaal vertruwen meten ntwikkelen in hun mgeving. Ze hebben een lange weg te gaan vr ze zver zijn. Beleidsmakers zuden zich hier terdege bewust van meten zijn. Het alsmaar te laat kmen. Het p tijd p je werk kmen is k een aspect van het p elkaar kunnen rekenen en je huden aan afspraken. Er zijn veel niveau 2 stagiaires binnen Humanitas. Veel van hen hebben de neiging te laat te kmen. De eerste paar keer wrdt dat ng geaccepteerd, maar na twee keer wrdt er met hen gepraat en dan wrdt hen te verstaan gegeven dat ze niet meer heven te kmen als ze daar mee dr gaan. Dan schrikken ze zich rt en realiseren ze zich dat het tch wel serieus is. Daar heeft het mee te maken: he serieus nemen zij zelf het werk. In die zin zijn nze MJF 12

13 cliënten dus geen uitzndering. Wat anders is, is de tijdspanne die er mee gemeid is MJF-ers ervan te drdringen dat ze zich aan de regels meten huden. Elif kwam te laat mdat ze geen strippenkaart had. Dan met degene die haar daar p aanspreekt gaan kijken wat er aan te den is. Het hudt niet p bij alleen maar het cnstateren dat iets niet ged was. Het vereist heel veel geduld van de betrkkenen. De meeste MJF jngeren leren het wel, maar bij smmige duurt het heel erg lang. Ja-cultuur. In Humanitas wrdt er bewust een beleid geverd gericht p de ja-cultuur. In principe wrden werknemers verndersteld altijd ja te zeggen p verzeken van de uderen die wnen in de tehuizen van Humanitas. Als een bewner 10 kppen kffie wil drinken p een dag, dan meten de verzrgenden zich daar niet mee bemeien. De bewners kunnen zelf bepalen wat ze willen. Dit bepaalt dus in hge mate de manier waarp medewerkers met de bewners en vral k met elkaar m dienen te gaan. Als dat je irriteert dan ligt dat bij jezelf en dan pas je niet in de bedrijfscultuur.. Binnen die ja-cultuur det iemand meite m vr elkaar te krijgen wat iemand vraagt.humanitas is trts p die ja-cultuur. Het heeft vral te maken met gelijkwaardigheid. Het is gebaseerd p het nbevangen meite willen den vr iedereen m iets vr elkaar te krijgen. Ja wrdt binnen Humanitas gezien als een intentie verklaring. Het is een fundamenteel verschil in waarden en nrmen: p tijd te kmen is een teken dat binnen Humanitas gezien wrdt als een cmmitment aan de cultuur die men vrstaat. Binnen de Humanitascultuur zijn er afspraken en als de jngeren daar willen kmen werken dan meten ze zich daaraan huden. Verschillen zijn cultuurbepaald. Als mensen het niet ged den in de beleving van de leidinggevenden f medewerkers bij Humanitas dan heeft dat heel erg te maken met hun beleving en vral hun verwachtingen die gebaseerd zijn p de cultuur binnen Humanitas. Regelmatig velen ze zich hierin teleurgesteld, dus wat dat betreft is het de praktijk die spreekt. De MJF jngeren hanteren daarentegen de cultuur van jazeggen, nee-den 2. Ok hier speelt weer de cde van het zeker zijn van de ander. Zekerheid speelt in ns Westerse discurs een grte rl. Het discurs waar nze MJF jngeren in zitten, hanteert andere cdes. De enige zekerheid die ze hebben is dat de wereld een nzekere is. Hun enige zekerheid is de situatie van het hier en nu. Ze zijn niet gewend te denken in ntwikkelingen p lange termijn en afspraken waar je je aan met huden. Overheersend verlangen naar een betaalde baan. Een prbleem vr MJF is dat heel veel jngeren een berep den p de mentren van het MJF team mdat ze financiële prblemen hebben. Ze hebben vaak trenhge schulden, een kleine uitkering f studiefinanciering. Vaak is k huisvesting een prbleem. De meesten hebben acute geldnd. Ze willen dlgraag aan het werk, mdat een betaalde baan de enige uitweg is uit hun miserabele financiële psitie. Hun verlangen naar een baan is alles verheersend. In dit geval, de stage bij Humanitas, was er sprake van nbetaald werken gedurende twee maanden, met behud van uitkering. Er waren verder geen garanties f vruitzichten p werk. We knden hen geen baangarantie geven en dat ntgaat de MJF-ers. Ze verwachten echter wel dat ze een baan krijgen. Dit levert spanningen p tussen de jngeren en de mentren en de leidinggevenden van Humanitas. Ze blijven bijvrbeeld vragen m een stagevergeding f reiskstenvergeding. Bij de sllicitatietraining is het vrgekmen dat 2 Zie hfdstuk 3. 13

14 een jngere bs uitriep: als iedereen z graag wil dat ik ga werken, dan meten ze me gewn een baan geven. Dat zaken sms wat subtieler liggen, willen ze niet weten. We denken dat het deze jngeren een heel eind p weg zu helpen als ze een betaalde baan kregen en daarin gecacht zuden wrden. Veel meisjes/vruwen willen graag in de zrg aan de slag. Hen zmaar lslaten in leertrajecten en werk levert echter znder begeleiding prblemen p. We vrzien dat de kans grt is dat de jngeren weer afhaken zdra ze weer met tegenslag te maken krijgen. Die kans is in de meeste gevallen redelijk grt. Er met een srt vangnet zijn m hen binnen de bt te huden. Ze huden behefte aan begeleiding en smmigen zuden in behandeling meten. Pijnpunten in de rganisatie van dit srt vernieuwende initiatieven: Het blijkt heel erg af te hangen van de persnen die ergens bij betrkken zijn f iets van de grnd kmt. Zwel bij MJF als bij Humanitas is de pilt pas van de grnd gekmen ten de juiste persnen mee gingen den. Er blijkt een grte discrepantie te zijn in de pvattingen van de leidinggevenden en de medewerkers p de werkvler. We hebben gezien dat bij Humanitas en bij MJF de leidinggevenden deze pilt wilden initiëren. De uitverenden lieten het echter in beide instituten afweten. Ok bij het jngerenlket is eenzelfde tendens te bespeuren: de leiding was p de hgte van de pilt en had geen bezwaar. De uitverenden dreigden de jngeren hun uitkering te stppen. Als deze stage ervaring mislukt, versterkt het hun idee dat ze tch niets kunnen bijvrbeeld mdat ze vrtijdig zijn uitgevallen f geen cntract krijgen. Het is interessant dat we Elif en Naja hebben kunnen vlgen in diverse trajecten. Je zu kunnen stellen dat als deze jngeren al eens in een traject gezeten hebben en het gaat in een vlgende fase tch weer niet ged, we aan de bel meten gaan trekken. Naja heeft eerst bij sftbal gezeten, dat vnd ze leuk en we hadden het idee dat ze daar veel geleerd heeft. Elif heeft eerst meegedaan met tneel bij het wijktheater. In het jaar dat ze daarbij betrkken is geweest heeft ze een enrm psitieve ntwikkeling drgemaakt. In die pilt prjecten ging het heel ged met deze twee meisjes. Beiden blijken tch uit te vallen in een traject dat z direct met werken te maken heeft. Er is bij beiden sprake van ernstige prblematiek. Ze wrden gehinderd dr trauma s waar ze tch vr in behandeling zuden meten. Ze hebben verschillende cntexten gehad waarin ze dingen knden leren, maar als ze dr blijven gaan met prbleemgedrag dan met je de cnclusie trekken dat er meer aan de hand is. Elif wrdt vr de derde keer haar huis uitgezet, ze staat met een kindje p straat. Je met iets aan begeleiding gaan den, maar wat we vanuit het prject en de Riagg te bieden hebben verbetert haar situatie niet. Het is zrgelijk en we weten eigenlijk niet wat we ng vr haar kunnen den, znder meer van hetzelfde te bieden. Dat heeft geen zin. Ze met eigenlijk intensief begeleid en in behandeling genmen wrden. Een prbleem hierbij is dat ze panisch is m vr gek versleten te wrden. Cnclusie: Het is een zeer ged idee jngeren nder begeleiding werkervaring p te laten den in de zrg, met name bij de Stichting Humanitas. De kans dat deze jngeren aan werk gehlpen wrden is langs deze weg vele malen grter dan wanneer het aan henzelf wrdt vergelaten 14

15 een plaats p de arbeidsmarkt te vinden. Het zijn kwetsbare jngeren die graag willen werken. Ze zitten veelal in een benarde financiële psitie en ze realiseren zich dat het hebben van een vaste baan daar de enige gede uitweg uit is. Ze hebben echter intensieve begeleiding ndig. Ze hebben tijd ndig zich aan te passen en bepaalde sciale vaardigheden aan te leren. Ze hebben behefte aan meer ruimte m futen te mgen maken en te leren van hun ervaringen. Ze zijn gebsedeerd dr de wens een baan te vinden en het is een psitieve ervaring vr ze als hen een cntract aangebden wrdt. Ze willen gewn geld kunnen verdienen. Daarnaast is de mgelijkheid een in-service pleiding tt en met niveau 4 te kunnen den vr deze jngeren veel aantrekkelijker dan regulier naar schl te meten gaan gedurende een aantal jaren. We pleiten er dan k vr dat er meer van dit srt stageplekken kmen vr MJF jngeren. Gelukkig is een initiatief als het Jaz prject vr ns geschikt m mee te den. Een samenwerking tussen GGZ/mentr begeleiding en intensieve werkbegeleiding van deze jngeren in Humanitas zien wij als een veelbelvende ntwikkeling. Het levert het mdel vr een tekmstige kansrijke aanpak. Er gaat zeker vr deze kandidaten een helende werking uit van een succesvlle ervaring. Aanbevelingen: Het zu nuttig zijn een prject te entameren waarin GGZ begeleiders binnen de Stchting Humanitas kandidaten kunnen begeleiden die veel in hun rugzak mee te trsen hebben. Het ntwikkelen van adequate ndersteuning is van grt belang m deze jngeren aan een reguliere baan te helpen. Geef deze jngeren een baangarantie. De maatschappij wil graag dat deze jngeren aan het werk gaan. Geef ze een baan. Het geeft de jngeren de rust en de zekerheid waar ze naar snakken. We zijn ervan vertuigd dat het hun tewijding en inzet ten gede zal kmen. 15

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014

Evaluatierapport Scalda - Groep 3 29 januari 26 maart 2014 Evaluatierapprt Scalda - Grep 3 29 januari 26 maart 2014 1. Inleiding, deelnemers en activiteiten In dit dcument wrden de bevindingen weergegeven van begeleiders en deelnemers die betrkken waren bij de

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa)

o o o BIJLAGE PEDAGOGISCHE VISIE A. Gedragsindicatoren personeel in relatie tot leerlingen (vice versa) PEDAGOGISCHE VISIE A. Algemeen De pedaggische visie vertelt he de schl met leerlingen, persneel en uders van leerlingen wil mgaan en wat de schl verwacht ten aanzien van de relatie tussen leerlingen en

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Maatschappelijke Stage

Maatschappelijke Stage Maatschappelijke Stage 2 Inhud 1. Wat is MAS? 1.1 MAS algemeen. 1.2 MAS p het Gren van Prinstererlyceum 1.3 Deadlines 2. Stage zeken 2.1 De stage cördinatr p schl. 2.2 Masactief 3. De frmulieren 3.1 Aanvraagfrmulier

Nadere informatie

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014

CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 CMD EVALUATIE STAGEBEDRIJVEN 2014 Inhud Respns... 1 Samenvatting van de resultaten... 1 Vragen ver de pleiding... 2 Vragen ver de stagiair... 3 Wat ziet u als sterke punten van de pleiding CMD?... 4 Wat

Nadere informatie

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023 Nvember 2013 Actieplan leeftijdsbewust persneelsbeleid 2013-2023 Actie 1: Ontwikkelen van een stagebeleid. Stagiaires zijn ptentiële nieuwe cllega s. Een stageperide kunnen we aanzien als een inwerkperide.

Nadere informatie

handleiding voor begeleiding van mbo-jongeren met eergerelateerde problemen

handleiding voor begeleiding van mbo-jongeren met eergerelateerde problemen handleiding vr begeleiding van mbo-jngeren met eergerelateerde prblemen HANDLEIDING OMGAAN MET EERGERELATEERDE ISSUES VOOR BEGELEIDING VAN MBO-JONGEREN MET EERGERELATEERDE PROBLEMEN Jngeren gaan naar schl

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE

BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE BEGELEIDING LEERLINGEN MET DYSCALCULIE Begeleiding van leerlingen met ernstige rekenprblemen en/f dyscalculie Delen en uitgangspunten Binnen het Veluws Cllege Crtenbsch hanteren wij het Prtcl Ernstige

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR!

VOEL OOK DE MAGIE VAN KINDEROPVANG EN NATUUR! Ontwikkeling van kinderen, stagnatie van de ntwikkeling en drverwijzen Wij prberen er vr te zrgen dat kinderen zich bij nze pvang plezierig velen en zich kunnen ntwikkelen. Om te kunnen berdelen f dit

Nadere informatie

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2

INHOUD. Hoofdstuk 1 Inleiding 2 INHOUD Hfdstuk 1 Inleiding 2 Hfdstuk 2 Wat hudt die extra begeleiding in? 4 LWOO Praktijknderwijs Wie kmt ervr in aanmerking? Wie beslist daarver? Hfdstuk 3 Wat hudt het nderzek van het COB in? 7 Welke

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Stap 1 : Oriënteren op jongerenparticipatie en maatschappelijke stage

Stap 1 : Oriënteren op jongerenparticipatie en maatschappelijke stage >> Stappenplan vr stagebieders Wilt u als rganisatie aan de slag met MaS? Neem dan het stappenplan stapsgewijs dr, zdat u weet f u er echt klaar vr bent m met jngeren te werken en maatschappelijke stage

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool

PEST PROTOCOL. Prins Willem-Alexanderschool PEST PROTOCOL Prins Willem-Alexanderschl Wat is een pestprtcl? Een pestprtcl is een aantal vereenkmsten ver het tegengaan van pesten. Een afspraak tussen de schl, de kinderen en de uders. Waarm een pestprtcl?

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

LOGBOEK van: klas: 1

LOGBOEK van: klas: 1 LOGBOEK van: klas: 1 Inhudspgave Inleiding en inhud van het lgbek Wat is de maatschappelijke stage? Delen van de maatschappelijke stage Waar de je maatschappelijke stage? Kaders waarbinnen de maatschappelijke

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

Coachend feedback geven. 2-daagse training rond feedback geven en ontvangen

Coachend feedback geven. 2-daagse training rond feedback geven en ontvangen 2-daagse training rnd feedback geven en ntvangen Wat is de kern van deze training? Tijdens deze intensieve praktijkpleiding zmen we in p een van de belangrijkste (én meilijkste) cmmunicatievaardigheden:

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009]

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling voor scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1 Algemeen Meldcde bij een vermeden van kindermishandeling vr scheidingsbegeleiders [versie 28-04-2009] 1.1 Iedere ScS Scheidingsspecialist, ScS Zandkasteelcach, ScS OKEE-cach, hierna te nemen scheidingsbegeleider,

Nadere informatie

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0

2. E EN V RIJWILLI GER I S... versie 2.0 VRIJWILLIGERS IN DE EMMAUSPAROCHIE TE APELDOORN versie 2.0 INT RO DUCTI E In deze ntitie schetsen we de cnturen vr een uitdagend vrijwilligersbeleid van de RK Emmausparchie te Apeldrn. Deze parchie maakt

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

Een natuurlijk proces

Een natuurlijk proces Ik vel het weer. Het is er weer. Sms even, dan de hele tijd. Ik wil je niet kwetsen. Ik wil het niet weer zeggen, maar het is er weer. (Gijs Hrvers) Overprikkeling Veel mensen met autisme hebben gede intellectuele

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen.

Ouders die heftig strijden hebben vaak te weinig inzicht in het effect van hun strijd op hun kinderen. Bijlage 10: SEMINARIE VECHTSCHEIDING VAN HET VLAAMS FORUM KINDERMISHANDELING (11.12.2012). Presentatie signalen uit de werkgrep hgcnflictueuze scheiding IJH Deinze-Eekl-Gent en de bezekruimten. Werktekst

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum.

In de workshop is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tot de theoretische onderbouwing/ het theoretisch kader van het curriculum. Verslag wrkshp 1 en 2 : In de wrkshp is alleen een bijdrage geleverd met betrekking tt de theretische nderbuwing/ het theretisch kader van het curriculum. Een eerste reactie p de pzet van het curriculum:

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap.

VISIE OP LEREN. De uitgangspunten van de samenwerking; Het opleiden binnen het partnerschap; Het leren binnen het partnerschap. VISIE OP LEREN Opleiden en leren in het partnerschap Apeldrn Zutphen Vr het welslagen van de missie is het van het grtste belang dat binnen het partnerschap gewerkt wrdt vanuit een gemeenschappelijke visie

Nadere informatie

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond

Koninklijke Nederlandse Algemene Schermbond KvK te s-gravenhage 40409378 Pstbus 600 Phne +31 (0)79 343 81 49 inf@knas.nl 2700 MD Zetermeer Fax +31 (0)79 343 81 50 www.knas.nl Kninklijke Van: KNAS Opleidingen Maitre AJ van der Weg Onderwerp: Tpcach

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

Pestprotocol Cazemierschool 2012

Pestprotocol Cazemierschool 2012 Pestprtcl Cazemierschl 2012 Vrwrd De Cazemierschl is een Prtestants Christelijke schl, die werkt vanuit de Jenaplanvisie. Dat betekent dat vr nze schl de algemeen menselijke waarden zals gemeenschapszin,

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen

Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emotionele- en /of gedragsproblemen Visietekst BuO Type 3 Onderwijs en begeleiding aan kinderen met ernstige emtinele- en /f gedragsprblemen Schljaar 2009-2010 Welkm jij. Jij, helemaal jezelf. Nieuw vr ns, nbekend, ged zals je bent. Wij

Nadere informatie

Mediteren voor Musici

Mediteren voor Musici Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Mediteren vr Musici Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek Cntact: 06 155 77 510 infrmatie@hetsandelhut.nl

Nadere informatie

De Ultieme Sollicitatie Gids.

De Ultieme Sollicitatie Gids. De Ultieme Sllicitatie Gids. Ha Aanstaande Superheld! Hierbij een mie verzameling met nuttige infrmatie. Lees het dr en kijk wat je eruit kunt halen. Sms staan er bepaalde tips f acties dubbel in. Dat

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Godsdienstige stellingname collega

Godsdienstige stellingname collega Gdsdienstige stellingname cllega Je werkt p een penbare basisschl en hebt kinderen van verschillende natinaliteiten in je grep. Een van je cllega's draagt een hfddek. De kinderen uit haar grep scren ged

Nadere informatie

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort

Helpt de GGZ? Kort verslag van de 2de informatiebijeenkomst over ROM ggz 12 oktober 2010, Amersfoort Helpt de GGZ? Krt verslag van de 2de infrmatiebijeenkmst ver ROM ggz 12 ktber 2010, Amersfrt Op 12 ktber zijn 50 cliënten, verwanten, leden van cliënten- en familieraden en ervaringsdeskundigen in Amersfrt

Nadere informatie

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4VMBO- 4HAVO 2016-2017 Bertrand Russell Cllege hav en vw Overstap vmb naar 4-hav infrmatie 2016-2017 Waarm drstrmen naar 4hav? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt gede resultaten, het ziet ernaar

Nadere informatie

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania?

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania? Nummer 3 april 2006 He is het m te leven met Hiv f Aids in Tanzania? Aids is een ziekte die helaas ng niet te genezen is. Ok is Aids een ziekte met veel sciale cnsequenties met name in Afrika. Vaak raken

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Matching Needs and Services (MNS) Leonieke Boendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzorg.nl

Matching Needs and Services (MNS) Leonieke Boendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzorg.nl Matching Needs and Services (MNS) Lenieke Bendermaker /NIZW Jeugd www.jeugdzrg.nl Vraag en aanbd: wanneer? Een grte zrg-aanbieder met een meerjaren plan pstellen vr de rganisatie. Welke kant met het p?

Nadere informatie

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014

Pestprotocol. 1 Achtergrond. 1.1 Uitgangspunt. 1.2 Pesten in het cluster-4-onderwijs. Onderwijs. Pestprotocol Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 Pestprtcl Onderwijs Pestprtcl Versie: 1.0 Datum: 20 mei 2014 1 Achtergrnd 1.1 Uitgangspunt Beleid tegen pesten valt binnen het veiligheidsbeleid van Yulius Onderwijs. Ons uitgangspunt is dat nze schl een

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014

Beleidsplan 2014 Versie Zomer 2014 Beleidsplan 2014 Versie Zmer 2014 Pagina 1 van 6 Beleidsplan 2014 Supprt t Cnnect Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting SUPPORT TO CONNECT. Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten

Nadere informatie

Aanbod Diensten Baan in Beeld

Aanbod Diensten Baan in Beeld Aanbd Diensten Baan in Beeld 3751 LM Bunschten inf@baaninbeeld.cm www.baaninbeeld.cm Inhudspgave 1. Over Baan in Beeld p. 3 Wie wij zijn, utplacement en lpbaanadvies, fcus, resultaat en lcatie. 2. Outplacementprgramma

Nadere informatie

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)?

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)? Ouderpanel Deventer Opveding 1 Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Ontwikkeling p schl Pesten

Nadere informatie

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam

OPLEIDING tot Verzorgende-IG. Ondersteuningsmagazijn Praktijk Beroepstaak E Startbekaam OPLEIDING tt Verzrgende-IG Ondersteuningsmagazijn Berepstaak E Startbekaam Albeda cllege Branche gezndheidszrg Kwalificatieniveau 4 Chrt: 2010-2011 Fase: Startbekaam Naam student:. P.E1-3.start.gesprek

Nadere informatie

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN:

Conceptkader Begeleiding in de opleidingsschool BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: Pagina1 Cnceptkader Begeleiding in de pleidingsschl BELEIDSKADER BEGELEIDING IN DE SCHOOL STARTENDE LERAREN WAT JE VAN ONS KUNT VERWACHTEN: 1. SCHOOLCULTUUR Lerende rganisatie Gezamenlijke verantwrdelijkheid

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard

Werkblad ontwikkelwijzer Gouden Standaard Werkblad ntwikkelwijzer Guden Standaard Beeld van de leerling Vraag Opmerkingen/antwrden Actie He brengen wij nze leerlingen in beeld? (met g p telating tt gymnasiumstrm) Op welke manier maken wij ptimaal

Nadere informatie

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten

Pestprotocol basisschool Pieter Wijten Pestprtcl basisschl Pieter Wijten Basisschl Pieter Wijten werkt aan een veilig schlklimaat waarin kinderen respectvl met elkaar mgaan. Ze hanteert drie principes: Ik zrg ged vr mezelf Ik zrg ged vr de

Nadere informatie

Presenteren met Impact:

Presenteren met Impact: Presenteren met Impact: Gelven Presenteren is geweldig! Ik geef te, de eerste keer dat ik vr een grep stnd had ik zweethanden en een rd hfd, maar de afgelpen jaren heb ik tientallen keren vr grepen gestaan

Nadere informatie

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015

Opbrengsten VSO Panta Rhei College schooljaar 2014-2015 Opbrengsten VSO Panta Rhei Cllege schljaar 2014-2015 Inleiding Iedere schl heeft tt taak nderwijs te bieden waarbij de leerlingen kennis, vaardigheden en hudingen verwerven. Uitgangspunt vr dat aanbd zijn

Nadere informatie

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling

Protocol bij het overlijden van een gezinslid van een leerling Prtcl bij het verlijden van een gezinslid van een leerling Algemeen: Er wrden geen mededelingen aan de pers gedaan. Het lcatie aanspreekpunt f de directeur meldt alleen dat nze 1 ste zrg de nabestaanden

Nadere informatie

De leerling thuis en niet naar school!?!?

De leerling thuis en niet naar school!?!? De leerling thuis en niet naar schl!?!? Oriënterend nderzek naar prblematiek en begeleidingsmgelijkheden van leerlingen, die niet f deels naar schl gaan. Kansen en mgelijkheden. IDT-SSONML Venl Renée van

Nadere informatie

Accountmanagers laten veel kansen liggen

Accountmanagers laten veel kansen liggen Vndelstraat 35e Accuntmanagers laten veel kansen liggen Sinds de crisis zijn de financiële markten structureel veranderd. Vr de crisis kregen de banken veel aanvragen, was het kapitaal veel gedkper en

Nadere informatie

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2

Samenvatting. Evaluatierapport Buurt in Actie December 2006 2 Evaluatierapprt Samenvatting Dit rapprt bevat de resultaten van de evaluatie van Buurt in Actie (BIA). Deze evaluatie is uitgeverd m inzicht te krijgen in het functineren van het prject en aanbevelingen

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2

Eenzaamheid. 1. Ter inleiding 2. 2. Wat is eenzaamheid? 2 Eenzaamheid Idske de Haan- de Jng> 1. Ter inleiding 2 2. Wat is eenzaamheid? 2 3. He ntstaat eenzaamheid 3 a. Externe factren 3 b. Persnlijkheidskenmerken f karakter 4 c. Gedragspatrnen

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

1. SW OFFICE (ALGEMEEN)

1. SW OFFICE (ALGEMEEN) 1. SW OFFICE (ALGEMEEN) SW Office is een belangrijk instrument, niet alleen m inzicht te krijgen, maar k m infrmatie te geven ver het gebruik van de dienstverlening aan de klanten van WnenPlus. In verleg

Nadere informatie

Jaarverslag Stichting Boys Industrial Home

Jaarverslag Stichting Boys Industrial Home Jaarverslag Stichting Bys Industrial Hme 2013 Barneveld, februari 2014 1. Verslag van het bestuur Terugblik Heeft 2013 datgene pgeleverd wat we ervan verwacht hadden? Niets menselijks is ns vreemd, dus

Nadere informatie

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0)

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) hetergene grepen: kinderen uit diverse sciale milieus, een grte verscheidenheid aan rts. De schl gaat adequaat m met verschillen tussen leerlingen: gezien deze verschillen

Nadere informatie

Stap 1. Wat wil jij?

Stap 1. Wat wil jij? Stap 1. Hi Iemand heeft het idee dat jij wel wat supprt kunt gebruiken. Dat kunnen je uders zijn, een vriend/vriendin een therapeut f iemand anders die ju ged kent. Die iemand wil graag dat jij hulp krijgt

Nadere informatie

Samenvatting van de Jaarrapportage Welzijn 2014. AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en organisatie

Samenvatting van de Jaarrapportage Welzijn 2014. AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en organisatie Samenvatting van de Jaarrapprtage Welzijn 2014 AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en rganisatie Maart 2015 Algemeen Dit is de samenvatting van de Jaarrapprtage Welzijn 2014 van Stichting

Nadere informatie

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers

Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers NFK prject Kanker p de werkvler, ndersteuning van werkgevers Kanker en werk: Ervaringen van werkgevers Tamara Raaijmakers, prjectleider vrlichting en arbeid NFK juli 2011 Wat vr gevlgen heeft kanker vr

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Huiswerk. Waarom geven wij op school huiswerk? Wij vinden huiswerk zinvol, omdat we denken daar het volgende mee te kunnen bereiken :

Huiswerk. Waarom geven wij op school huiswerk? Wij vinden huiswerk zinvol, omdat we denken daar het volgende mee te kunnen bereiken : Versie: ktber 2016 Huiswerk Op nze schl wrdt in diverse grepen huiswerk gegeven. Onder huiswerk verstaan we werk dat vanuit de schl meegegeven wrdt en waarvan verwacht wrdt dat het dr de kinderen thuis

Nadere informatie

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College

Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau College Plaatsingsrichtlijnen Dr. Nassau Cllege vr schljaar 2014-2015 Plaatsingsrichtlijnen p het Dr. Nassau Cllege In de kmende jaren zal de Cit eindtets in het basisnderwijs niet meer afgenmen wrden in februari,

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevoel

Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevoel Stad & Esch maken we samen: Van pesten naar een wij-gevel Omgaan met pesten pagina 1 van 11 Inhudspgave 1. Vrwrd blz. 3 2. Van pesten naar.een wij-gevel blz. 4 3. Stappen bij structureel pestgedrag blz.

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding

8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding 8.2. Ziekteverzuim en (ziekte)verzuimbegeleiding Aangepast d.d. 10 januari 2014. Ziektemelding Persneelsleden dienen zich uiterlijk vr 7.30 uur s mrgens ziek te melden bij de schldirecteur en ingeval van

Nadere informatie

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen.

PESTEN. Deze folder is een hulpmiddel voor jou en je kind om samen te leren over pesten en hoe je dit kan stoppen. PESTEN Deze flder is een hulpmiddel vr ju en je kind m samen te leren ver pesten en he je dit kan stppen. WAT IS PESTEN? Pesten is iemand anders bewust bedreigen, bang maken, uitdagen, uitschelden f pijn

Nadere informatie

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong.

De volgende kenmerken die betrekking hebben op de algemene ontwikkeling kunnen wijzen op een ontwikkelingsvoorsprong. 1 Checklist kinderen met een ntwikkelingsvrsprng (grep 1 en 2). De vlgende kenmerken die betrekking hebben p de algemene ntwikkeling kunnen wijzen p een ntwikkelingsvrsprng. mndelinge taalvaardigheid gede

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn

Informatiebrief over deelname aan het onderzoek Food2Learn Infrmatiebrief ver deelname aan het nderzek Fd2Learn Beste leerlingen, uders en/f wettelijk vertegenwrdigers, Dat het eten van vis (rijk aan mega- 3 vetzuren) ged is vr het functineren van de hersenen

Nadere informatie

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:..

Leer / ontwikkelingslijnen. Opleiding Helpende Zorg en Welzijn. BOL en BBL NAAM STUDENT:.. Leer / ntwikkelingslijnen Opleiding Helpende Zrg en Welzijn BOL en BBL NAAM SUDEN:.. 1 2 Uitleg van het leerlijnenbekje Vr je ligt het leerlijnenbekje van je pleiding Helpende Zrg & Welzijn niveau 2. ijdens

Nadere informatie

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND

Pestprotocol. Uitleg van de petten van de Kanjertraining VOOR ALLE KINDEREN VOOR HET GEPESTE KIND Pestprtcl Dit pestprtcl bestaat uit 4 delen:vr alle kinderen, vr het gepeste kind, vr de pester en, vr de uders. Deze partijen zijn allemaal betrkken bij een situatie waarin gepest wrdt. Uitleg van de

Nadere informatie

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen VGSO Nieuwsbrief extra editie ver kmende gemeenteraadsverkiezingen Hierbij ntvangt u een extra nieuwsbrief van de VGSO. Deze nieuwsbrief staat vrijwel geheel in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie