Gebiedsmaatregelen voor het eerst gewaardeerd in de EPC-bepaling

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gebiedsmaatregelen voor het eerst gewaardeerd in de EPC-bepaling"

Transcriptie

1 Gebiedsmaatregelen voor het eerst gewaardeerd in de EPC-bepaling

2 Vanaf 1 juli wordt de EPC voor woningen en utiliteit bepaald volgens de nieuwe norm NEN Hierbij kunnen nu voor het eerst gebiedsmaatregelen, zoals warmtenetten, worden gewaardeerd in de EPC bepaling volgens de nieuwe voornorm NVN Hieronder wordt de bepalingsmethode voor de energieprestatie met gebiedsmaatregelen beschreven. Na een jaar of 15 is de bepaling van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) toe aan groot onderhoud. De nieuwe norm NEN Energieprestatie van gebouwen (EPG) geeft de bepalingswijze voor de EPC voor zowel woningen als utiliteit, waar dat nu in afzonderlijke normen is vastgelegd. Te zijner tijd wordt de norm tevens toegepast voor de bepaling van het energielabel. De EPC is de maat voor het gebouwgebonden primaire energiegebruik voor de volgende functies: verwarming, warmtapwater, koeling, ventilatie, verlichting, ontvochtiging en bevochtiging, inclusief de vereiste hulpenergie. Zelf-opgewekte energie (PV, WKK) verlaagt (verbetert) de EPC. In de komende maanden worden in een aantal artikelen de installatietechnische wijzigingen in de EPC bepaling toegelicht. Gebiedsmaatregelen in de EPC Traditionele gebiedsmaatregelen zijn de warmtenetten die gevoed worden met aftapwarmte of restwarmte van elektriciteitsproductie of afvalverbrandingsinstallaties. De afgelopen jaren zijn verschillende nieuwe systemen ontwikkeld, zoals kleine warmtenetten die verwarmd worden met warmtepompen, grote warmtenetten die verwarmd worden met geothermie en koudenetten. Deze systemen bieden mogelijkheden om aan de verdere aanscherping van de EPC-eis een bijdrage te leveren. In de huidige EPC berekening volgens NEN 5128 en NEN 2916 is het niet mogelijk gebiedsmaatregelen op hun werkelijke prestatie te beoordelen. De reden hiervoor is dat het Bouwbesluit zich beperkt tot het perceel of gebouw, waardoor gebiedsmaatregelen buiten de reikwijdte van de wet vallen. In de EPC berekening werd daarom een beleidsmatige waarde van 100 of 110 % toegekend aan het opwekkingsrendement van warmte die door een warmtenet geleverd wordt. Het ministerie van VROM (nu BZK) heeft in 2008 in het Lente-akkoord met NEPROM, NVB en Bouwend Nederland afgesproken gebiedsmaatregelen in de EPC bepaling mogelijk te maken. Daarom is het Bouwbesluit aangepast en is een nieuwe norm ontwikkeld: NVN Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau, verder aangeduid als EMG [1]. Figuur 1. Voorbeeld van een plan voor verschillende typen energiebesparende gebiedsmaatregelen Figuur 1 Voorbeeld van een plan voor verschillende typen energiebesparende gebiedsmaatregelen. Gebieden, systemen en installatiefuncties In de EMG worden vier systemen onderscheiden. Drie 2 van deze systemen maken gebruik van water om warmte of koude te transporteren: Warmtenetten

3 Gebieden, systemen en installatiefuncties In de EMG worden vier systemen onderscheiden. Drie van deze systemen maken gebruik van water om warmte of koude te transporteren: Warmtenetten Hiermee kunnen de volgende installatiefuncties worden verzorgd: - Verwarming - Warmtapwater Via een warmtewisselaar (afleverset)wordt drinkwater opgewarmd tot warm tapwater. - Bevochtiging In moderne installaties wordt voornamelijk adiabatische bevochtiging toegepast, maar met een hoge-temperatuur (stoom) net kan ook bevochtiging worden gerealiseerd. - Koeling en ontvochtiging Met hoge temperatuur warmte kan een sorptiekoelmachine worden aangedreven. Voor warmtenetten is dit een mogelijkheid om ook in de zomer warmte nuttig in te zetten. Circulatiesysteem warm tapwater in plaats van warmtapwaterbereiding met een afleverset kan naast het warmtenet voor verwarming een apart circulatiesysteem voor warm tapwater worden toegepast. In dat geval kan het warmtenet voor verwarming s zomers worden uitgeschakeld. Collectief koudenet Naast een warmtenet kan een koudenet worden toegepast, zoals bijvoorbeeld rond de Zuid-as in Amsterdam. Hiermee kunnen twee installatiefuncties worden verzorgd: - Koeling - Ontvochtiging (afhankelijk van de temperatuur van het koudenet) Het vierde systeem in de EMG betreft de collectieve elektriciteitsopwekking. Dit kan bijvoorbeeld een windmolen in een wijk of een eiland met zonnepanelen in een wijk zijn. In de EMG zijn criteria gegeven voor de grens van een gebied. Er moet sprake zijn van gelijktijdige en samenhangende ontwikkeling van een gebied, zoals bijvoorbeeld blijkt uit contractuele afspraken. Voor warmte en koude wordt de gebiedsgrens in de praktijk bepaald door de reikwijdte van het desbetreffende net. Als een net te groot is opgezet en daardoor onvoldoende rendement heeft blijkt dat vanzelf uit de berekeningen. Als één gebouw op verschillende systemen is aangesloten (bijvoorbeeld een warmtenet en koudenet) dan kan per systeem de gebiedsgrens verschillend zijn. Voor collectieven elektriciteitsproductie geldt als aanvullend criterium dat de maximale afstand tussen de collectieve elektriciteitsopwekking en ieder aangesloten gebouw maximaal 10 km mag bedragen. 3

4 Het vierde systeem in de EMG betreft de collectieve elektriciteitsopwekking. Dit kan bijvoorbeeld een windmolen in een wijk of een eiland met zonnepanelen in een wijk zijn. In de EMG zijn criteria gegeven voor de grens van een gebied. Er moet sprake zijn van gelijktijdige en samenhangende ontwikkeling van een gebied, zoals bijvoorbeeld blijkt uit contractuele afspraken. Voor warmte en koude wordt de gebiedsgrens in de praktijk bepaald door de reikwijdte van het desbetreffende net. Als een net te groot is opgezet en daardoor onvoldoende rendement heeft blijkt dat vanzelf uit de berekeningen. Als één gebouw op verschillende systemen is aangesloten (bijvoorbeeld een warmtenet en koudenet) dan kan per systeem de gebiedsgrens verschillend zijn. Voor collectieven elektriciteitsproductie geldt als aanvullend criterium dat de maximale afstand tussen de collectieve elektriciteitsopwekking en ieder aangesloten gebouw maximaal 10 km mag bedragen. Figuur 2. Voorbeeld van een groot warmtenet met één primair en verschillende secundaire netten. Figuur 2 Voorbeeld van een groot warmtenet met één primair en verschillende secundaire netten. Equivalent opwekkingsrendementwarmte- en koudenetten Equivalent opwekkingsrendementwarmte- en koudenetten De energieprestatie van warmte- en koudenettenwordt gegeven door het equivalent De energieprestatie van warmte- en koudenettenwordt gegeven door het equivalent opwekkingsrendement. Dit is het rendement op opwekkingsrendement. Dit is het rendement op primaire energie van de warmte- of koudelevering tot primaire energie van de warmte- of koudelevering tot aan de perceelgrens, in de praktijk tot aan de telwerken voor warmte- en aan de perceelgrens, in de praktijk tot aan de telwerken voor warmte- en koudelevering. koudelevering. Het equivalent Het equivalent opwekkingsrendement opwekkingsrendementwordt wordt bepaald door alle bepaald bijdragen door aan alle energiegebruik bijdragen en aan verlies energiegebruik van het warmte-of en verlies koudenet, zoals: van het warmte-of koudenet, zoals: Nuttige warmtelevering Nuttige warmtelevering Voor nieuwe netten wordt uitgegaan van een berekende warmtebehoefte. Deze warmtebehoefte kan worden bepaald volgens de EPG (NEN 7120). Als alternatief geeft de EMG getalwaarden Voor nieuwe voor netten nieuwbouwwoningen. wordt uitgegaan van een berekende warmtebehoefte. Deze warmtebehoefte kan worden bepaald volgens de EPG (NEN 7120). Voor Als bestaande alternatief netten geeft de kan EMG gebruik getalwaarden worden voor gemaakt nieuwbouwwoningen. van historische gegevens. Deze hebben in Voor bestaande netten kan gebruik worden gemaakt van historische gegevens. Deze hebben in veel situaties betrekking op de opgewekte warmte in plaats van op de geleverde warmte.het verschil hiertussen is het warmteverlies van het distributiesysteem. Distributieverliezen en -rendement Het rendement van het warmtenet wordt bepaald door de warmteverliezen en de nuttige warmtelevering door het warmtenet. Voor het bepalen van de warmteverliezen zijn per leidingdeel de volgende gegevens vereist: lengte, warmteweerstand, bedrijfstemperatuur en positie (grond, buitenlucht, kruipruimte). De bepalingsmethode is conform ISSO 7 [2]. Voor het rendement van een circulatiesysteem warm tapwater wordt dezelfde bepalingswijze gebruikt. 4

5 Voor het rendement van een circulatiesysteem warm tapwater wordt dezelfde bepalingswijze gebruikt. Rendement van de warmte- ofkoudeopwekking Dit wordt bepaald door de volgende factoren: - rendement per opwekker; - aandeel in de warmte- / koudelevering per opwekker. Dit wordt hieronder verder uitgewerkt. Hulpenergie distributie en opwekking Voor het hulpenergiegebruik van het warmtenet zijn forfaitaire waarden opgenomen in de norm. De invloed hiervan op het equivalent opwekkingsrendement is gering. Grote warmtenetten zijn meestal gesplitst in een primair net en een groot aantal daarop aangesloten secundaire netten (zie figuur 2). Individuele woningen zijn meestal aangesloten op een secundair net. Grotere gebouwen kunnen direct worden aangesloten op het primair net (figuur 2, optie 4) met een hoger equivalent opwekkingsrendement door het wegvallen van de verliezen van het secundaire net. Bijdrage collectieve elektriciteitsopwekking De opbrengst van de collectieve elektriciteitsopwekking voor een gebied wordt gegeven in MJ elektrisch. Deze wordt over de woningen en gebouwen in het gehele gebied verdeeld op basis van de vierkante meters gebruiksoppervlakte van alle gebouwen (in MJe/m2). Per gebouw wordt de opbrengst vervolgens bepaald door dit getal te vermenigvuldigen met de gebruiksoppervlakte. Dit levert een aftrekpost in het karakteristiek energiegebruik per woning op, en daarmee een lagere EPC. Voor collectieve elektriciteitsopwekking zijn o.a. de volgende technieken mogelijk: Zon-PV Voor de opbrengstbepaling wordt dezelfde methode gebruikt als in de EPG. Wind Hiervoor is nog geen normatieve methode beschikbaar. Warmtekrachtkoppeling (WKK) De elektriciteitsopwekking hiermee is reeds verwerkt in het opwekkingsrendement van de WKK voor warmte. EPC-bepaling en getrapte EPC-eis Voor het bepalen van de EPC inclusief gebiedsmaatregelen wordt het primair energiegebruik voor de betreffende installatiefuncties(meestal alleen verwarming en warmtapwater) bepaald met het equivalent opwekkingsrendement van het warmtenet. Op dezelfde manier wordt bij toepassing van een collectief koudenet het primair energiegebruik voor koeling bepaald. Indien van toepassing wordt tevens de aftrekpost voor collectieve elektriciteitsopwekking verwerkt in de EPC-bepaling. Ter ondersteuning van de norm is een EMG rekentool ontwikkeld in opdracht van AgentschapNL. Dit rekentool is gratis beschikbaar via de site van NEN [3]. Voor de berekening van de EPC inclusief gebiedsmaatregelen worden eerst (met dit rekenmodel) maximaal vier gegevens bepaald, afhankelijk van de beschikbare systemen: Equivalent opwekkingsrendement warmtenet Equivalent opwekkingsrendement circulatiesysteem warm tapwater Equivalent opwekkingsrendement collectief koudenet Specifieke elektriciteitsopwekking Vervolgens worden deze gegevens ingevoerd in een EPC rekenprogramma en wordt de EPC met gebiedsmaatregelen bepaald. De op deze manier berekende EPC moet voldoen aan de EPC-eis uit het Bouwbesluit. 5

6 Equivalent opwekkingsrendement circulatiesysteem warm tapwater Equivalent opwekkingsrendement collectief koudenet Specifieke elektriciteitsopwekking Vervolgens worden deze gegevens ingevoerd in een EPC rekenprogramma en wordt de EPC met In aanvulling hierop is in het Bouwbesluit bepaald dat eerst een EPC wordt bepaald zonder gebiedsmaatregelen. Deze EPC mag gebiedsmaatregelen bepaald. De op deze manier berekende EPC moet voldoen aan de EPC-eis uit het maximaal 1/3 hoger liggen dan de EPC-eis. Met deze getrapte EPC-eis geldt voor woningen zonder gebiedsmaatregelen een EPC Bouwbesluit. van 0,8 en met gebiedsmaatregelen een EPC van 0,6. In Voor aanvulling de bepaling hierop zonder is gebiedsmaatregelen in het Bouwbesluit gelden bepaald de volgende dat eerst referentierendementen: een EPC wordt bepaald zonder gebiedsmaatregelen. Deze EPC mag maximaal 1/3 hoger liggen dan de EPC-eis. Met deze getrapte EPC-eis Opwekkingsrendement geldt voor woningen van 100 % zonder voor verwarming gebiedsmaatregelen en warmtapwater. een EPC van 0,8 en met gebiedsmaatregelen een Opwekkingsrendement EPC van 0,6. van 120 % voor koude. Geenbijdragecollectieve elektriciteitsopwekking. Voor de bepaling zonder gebiedsmaatregelen gelden de volgende referentierendementen: Opwekkingsrendement van 100 % voor verwarming en warmtapwater. Rekenvoorbeelden Opwekkingsrendement van 120 % voor koude. Ter illustratie Geenbijdragecollectieve van de impact van gebiedsmaatregelen elektriciteitsopwekking. de EPC is in figuur 3 een voorbeeld gegeven voor een referentie tussenwoning 1 met de volgende installatievarianten: Rekenvoorbeelden HR combiketel (verwarmingsrendement 85%, taprendement 80%, laag hulpenergiegebruik). Eerste trap EPC-bepaling, met een afleverset met een conversierendement van 85% en een referentie-opwekkingsrendement Ter illustratie van de impact van gebiedsmaatregelen op de EPC is in figuur 3 een voorbeeld gegeven van 100% voor verwarming en warmtapwater. voor Warmtenet een referentie voor verwarming tussenwoning 1 en warmtapwater, met de met volgende een equivalent installatievarianten: opwekkingsrendement van respectievelijk 125, 150, 175 en 200%. HR combiketel (verwarmingsrendement 85%, taprendement 80%, laag hulpenergiegebruik). Zoals Eerste uit figuur trap 3 blijkt EPC-bepaling, voldoet de woning met een aan de afleverset eis voor de met 1e trap een (EPC conversierendement = 0,8). Vervolgens is een van equivalent 85% en opwekkingsrendement een van 150% referentie-opwekkingsrendement of meer vereist om een EPC van 0,6 of van lager 100% te behalen. voor verwarming Bij een lager equivalent en warmtapwater. opwekkingsrendement zijn dus aanvullende maatregelen in de woning vereist om aan de EPC-eis te voldoen. Warmtenet voor verwarming en warmtapwater, met een equivalent opwekkingsrendement van respectievelijk 125, 150, 175 en 200%. Figuur 3. EPC voor verschillende installaties Figuur 3 EPC voor verschillende installaties Zoals uit figuur 3 blijkt voldoet de woning aan de eis voor de 1e trap (EPC = 0,8). Vervolgens is een equivalent opwekkingsrendement van 150% of meer vereist om een EPC van 0,6 of lager te behalen. 1 1 DeEPC-berekening aan aan de woning de woning is gebaseerd is gebaseerd op NEN op NEN

7 Conclusies Vanaf 1 juli 2012 kunnen energiebesparende gebiedsmaatregelen in de EPC worden gewaardeerd. De voornorm NVN 7125 geeft hiervoor de bepalingsmethode. Ter ondersteuning van de norm is een EMG rekentool ontwikkeld in opdracht van AgentschapNL. Dit rekentool is gratis beschikbaar via de site van NEN [3]. Vragen over de norm kunnen worden gesteld via De EPC inclusief gebiedsmaatregelen wordt ook gebruikt in BREEAM. Zoals uit het rekenvoorbeeld blijkt levert een warmtenet met een equivalent opwekkingsrendement van 150% een vermindering van de EPC met ca. ¼ op voor woningen (van 0,8 naar 0,6). Voor utiliteit geldt een vergelijkbaar resultaat. Uit berekeningen blijkt dat met bijvoorbeeld een STEG, AVI of geothermie een equivalent opwekkingsrendement boven 150 % mogelijk is. Gebiedsmaatregelen kunnen dus een wezenlijke bijdrage leveren aan het behalen van een lage EPC. Referenties 1. NVN 7125 Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau (EMG) - bepalingsmethode NEN, Delft, april ISSO Publicatie 7 Grondleidingen voor warmtetransport ISSO, Rotterdam, Webpagina NEN m.b.t. EMG en donwload voor gratis EMG-rekentool: 7

8 Rendement warmteopwekkers Om tot een hoog equivalent opwekkingsrendement te komen is een hoog rendement van de warmteopwekking vereist. Veel warmtenetten worden gevoed door één warmteopwekker met een hoog rendement en één of meer ketels voor bijstook bij piekvraag en reservevermogen bij storing of onderhoud. In de EMG wordt voor de volgende veel toegepaste warmteopwekkers eenforfaitaire waarde voor het opwekkingsrendement gegeven: Ketels Deze worden in warmtenetten vooral ingezet als bijstook. De norm geeft forfaitaire waarden van 70% (conventionele ketel) tot 85% (HR 107 ketel in hoge-temperatuur systeem). Warmtepompen de EMG hanteert hiervoor dezelfde forfaitaire waarden als voor utiliteitsgebouwen in de EPG, met een hoogste ontwerp-aanvoertemperatuur van 55 C. Deze waarden zijn hierdoor alleen toepasbaar in een gescheiden LTwarmtenet voor verwarming of in een HT-warmtenet, waarin bijvoorbeeld een ketel de temperatuurverhoging tot 70 C of hoger verzorgt. Momenteel worden allerhande systeemvarianten met warmtepompen onderzocht en deels in praktijk beproefd met als doel een optimale inzet van warmtepompen. Het knelpunt hierbij is de gewenste temperatuur van wam tapwater van 60 C. Indien een systeem zich bewezen heeft kan het in de volgende versie van de EMG worden opgenomen. Gasmotoren (warmtekrachtkoppeling - WKK) Hiervoor geldt dezelfde benadering als in de EPG. De elektriciteitsopwekking wordt, na verrekening met het referentierendement van 50%, direct verwerkt in het thermisch opwekkingsrendement. Met de in de norm gegeven forfaitaire waarden ligt het opwekkingsrendement tussen 125 en150%. STEG centrale(stoom- en gas-centrale) Voor WKK-installaties waarbij de elektriciteitsproductie afneemt door onttrekking van warmte (ook aangeduid als aftapwarmte), zoals STEG centrales, wordt de elektriciteitsopwekking eveneens direct verwerkt in het thermisch opwekkingsrendement. De rekenregel en forfaitaire waarden leveren een opwekkingsrendement van 278% op. Afvalverbrandingsinstallaties (AVI) In Nederland staan ruim 10 AVI s. De warmte die hier wordt opgewekt kan direct worden ingezet of eerst worden gebruikt om elektriciteit op te wekken. In de EMG wordt de brandstof van een AVI voor 50% als fossiel en 50% als duurzaam aangemerkt. Directe warmtelevering met een AVI heeft hierdoor een rendement van 200%; het rendement van een WKK verdubbeld ten opzichte van een gasgestookte WKK. Geothermie Met deze voor Nederland nieuwe techniek wordt vanuit diepe grondlagen heet water opgepompt met een temperatuur van 70 Cof hoger. Voor de verhouding tussen nuttige warmte en pompenergie geeft de norm een forfaitaire waarde van 20, wat met een referentierendement voor de elektriciteitsproductievan 39% een opwekkingsrendement van 780 % oplevert. Overige restwarmte Dit betreft bijvoorbeeld de restwarmte van industriële processen of kassen. In de EMG wordt het brandstofverbruik voor 10% als fossiel aangemerkt. Hiermee heeft dit type restwarmte een opwekkingsrendement van 1000 %. Collectieve zonnecollector De opbrengst hiervan wordt op dezelfde wijze bepaald als in de EPG. Biobrandstoffen Hieronder vallen o.a. houtpellets, snoeihout en biogassen (gedistribueerd via een zelfstandig net). Hiervoor is nog geen waardering gegeven in de norm. Op basis van gelijkwaardigheid mogen afwijkende, hogere waarden voor het opwekkingsrendement worden toegepast.

9 Rendement installatie met warmteopwekkers Rendement installatie met warmteopwekkers Bij inzet van verschillende Bij inzet warmteopwekkers van verschillende geeft warmteopwekkers de EMG rekenregels geeft voor de de EMG energiefractie, rekenregels het voor aandeel energiefractie, van de het preferente warmteopwekker aandeel van in de de totale preferente warmtelevering. warmteopwekker Eerst wordt in de de totale verhouding warmtelevering. tussen het vermogen Eerst wordt van de de verhouding preferente warmteopwekker tussen het en vermogen het referentievermogen van de preferente van warmteopwekker de gehele installatie en bepaald. het referentievermogen Vervolgens wordt van de de gehele energiefractie bepaald installatie als functie bepaald. van deze Vervolgens verhouding wordt (zie figuur de energiefractie 4). Voor bestaande bepaald netten als functie mag de van energiefractie deze verhouding (zie worden bepaald op figuur basis van 4). praktijkgegevens Voor bestaande over netten een mag periode energiefractie van minimaal worden drie jaar. bepaald Figuur 5 op geeft basis een van praktijkgegevens voorbeeld van de invloed over een van periode energiefractie van minimaal op het drie equivalent jaar. opwekkingsrendement. Door het grote verschil in rendement tussen Figuur de STEG 5geeft en de een bijstook voorbeeld leidt een van geringe de invloed daling van van de de energiefractie op van het de equivalent STEG tot een scherpe daling van het opwekkingsrendement. equivalent opwekkingsrendement. Door het grote verschil in rendement tussen de STEG en de bijstook leidt een geringe daling van de energiefractie van de STEG tot een scherpe daling van het equivalent opwekkingsrendement. Figuur 4 4. Energiefractie preferente preferente warmteopwekker warmteopwekker Equivalent opwekkingsrendement warmtenet Rendement 3,2 3 2,8 2,6 2,4 2,2 2 1,8 1,6 1,4 1,2 1 0,6 0,65 0,7 0,75 0,8 0,85 0,9 0,95 1 Energiefractie STEG Fossiel AVI Figuur 5. Voorbeelden van equivalent opwekkingsrendement voor verschillende Figuur 5 Voorbeelden van equivalent opwekkingsrendement voor verschillende energiefracties energiefracties 9

10 Rendement koudenet Voor het distributieverlies van een koudenet wordt dezelfde bepalingswijze gebruikt als voor een warmtenet. Door het geringe temperatuurverschil tussen het koudenet en de grondtemperstuur zal dit verlies gering zijn. In de EMG wordt voor de volgende veel toegepaste koudeopwekkers eenforfaitaire waarde voor het opwekkingsrendement gegeven: Compressiekoelmachine (elektrisch of gasmotor) De jaargemiddelde COP ligt tussen 3 en 8, afhankelijk van het type koudebron en de afgiftetemperatuur. Aquifer Voor de verhouding tussen nuttige koude en pompenergie geeft de norm een forfaitaire waarde van 12, wat met een referentierendement voor de elektriciteitsproductievan 39% een opwekkingsrendement van 468 % oplevert Absorptiekoeling Voor thermisch aangedreven absorptiekoeling geldt een rendement van 70% maal het opwekkingsrendement van de warmte. Bij inzet van verschillende koudeopwekkers geeft de EMG rekenregels om de energiefractie, het aandeel van de preferente koudeopwekker in de totale koudelevering, te bepalen. De methode is vergelijkbaar met die voor warmtenetten zoals hiervoor beschreven. Dit artikel is geschreven door TNO in opdracht van Agentschap NL. Dit is een uitgave van: Agentschap NL Postbus AA Sittard T +31 (0) E Agentschap NL juli 2012 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Agentschap NL is een agentschap van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is het aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie en advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. De divisie NL Energie en Klimaat versterkt de samenleving door te werken aan de energie- en klimaatoplossingen van de toekomst. Divisie NL Energie en Klimaat voert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het programma Energie & Gebouwde Omgeving uit. Wij bieden professionele marktpartijen en overheden ondersteuning bij energiebesparing, duurzame energie en CO₂-reductie van de gebouwde omgeving. 10

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en energielabel! Achtergrond, doelstelling! Getrapte eis! Invoering! EMG ontwikkeling! EMG

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel 13 oktober 2010 - Warmtenetwerk Externe warmtelevering, EMG, EPC en Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en Achtergrond, doelstelling Getrapte eis Invoering EMG ontwikkeling en inhoud 2 Huidige

Nadere informatie

Warmtapwater in de herziene EPCbepaling: er veranderen?

Warmtapwater in de herziene EPCbepaling: er veranderen? Warmtapwater in de herziene EPCbepaling: wat gaat er veranderen? Vanaf 1 juli wordt de EPC voor woningen en utiliteit bepaald volgens de nieuwe norm NEN 7120. Hieronder wordt de bepalingsmethode voor het

Nadere informatie

Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen?

Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen? Verwarming in de herziene EPC-bepaling: wat gaat er veranderen? >> Als het gaat om energie en klimaat Vanaf 1 juli wordt de EPC voor woningen en utiliteit bepaald volgens de nieuwe norm NEN 7120. Hieronder

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

Koeling in de herziene EPCbepaling:

Koeling in de herziene EPCbepaling: Koeling in de herziene EPCbepaling: wat gaat er veranderen? >> Als het gaat om energie en klimaat Na een jaar of 15 is de bepaling van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) toe aan groot onderhoud. De

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

Handleiding EMG rekentool Rekentool voor NVN 7125 Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau

Handleiding EMG rekentool Rekentool voor NVN 7125 Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau Handleiding EMG rekentool Rekentool voor NVN 7125 Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 EMG rekentool... 3 EPG en EMG... 3 EMG rekentool... 3 Gebruik van

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland GJ vs GJ Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland Rapport Delft, december 2013 Opgesteld door: B.L. (Benno) Schepers Colofon Bibliotheekgegevens rapport: B.L.

Nadere informatie

Beoordeling project Weideveld

Beoordeling project Weideveld oktober 2007 Beoordeling project Weideveld Hans van Wolferen TNO - Apeldoorn Beoordelingsaspecten Energieprestatie verwarming warmtapwater koeling Volksgezondheid (hier niet uitgewerkt) Legionella verbrandingsrisico

Nadere informatie

EPG-norm (NEN 7120): Wijzigingen voor utiliteitsbouw

EPG-norm (NEN 7120): Wijzigingen voor utiliteitsbouw EPG-norm (NEN 7120): Wijzigingen voor utiliteitsbouw >> Als het gaat om energie en klimaat Met de aanwijzing van NEN 7120 in het Bouwbesluit 2012, voor de bepaling van de energieprestatie van gebouwen,

Nadere informatie

Titel van de presentatie 25-5-2012 9:41

Titel van de presentatie 25-5-2012 9:41 Energieprestatie van woningen De gebouwde omgeving Ernst-Jan Bakker 1/3 van totale energiegebruik 40% materiaalgebruik 70-80% van onze tijd in gebouwen 543 PJ p 488 PJ p Primaire energie [MJ]: 1 m 3 gas

Nadere informatie

Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning

Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning EPN en Nieuwbouw Kwaliteitsverklaringen combiketel, warmtepomp en warmterugwinning Combiketel: warm tapwater In een EPC-berekening kan het opwekkingsrendement van warm tapwater op basis van een kwaliteitsverklaring

Nadere informatie

Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501

Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501 KBI Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501 Vastgesteld door het CCvD van de Stichting Kwaliteitsborging Installatiesector op 27 september 2012 Aanvaard door de Harmonisatie Commissie Bouw van de Stichting

Nadere informatie

Nederlandse voornorm. NVN 7125 (nl) Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau (EMG) - Bepalingsmethode Preview

Nederlandse voornorm. NVN 7125 (nl) Energieprestatienorm voor maatregelen op gebiedsniveau (EMG) - Bepalingsmethode Preview Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst voor netwerkgebruik met NEN is afgesloten. This

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen

Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen 12-07-331 appartementen Voorthuizen - appartementen basis 0,60 Algemene gegevens projectomschrijving appartementen variant basis adres postcode / plaats bouwar categorie woningbouw aantal woningbouw-eenheden

Nadere informatie

Vabi Elements EPG. Air Products

Vabi Elements EPG. Air Products Vabi Elements EPG Projectnummer: ASD1426 Omschrijving: Ontwerp voor de realisatie van een nieuwe distributielocatie met kantoor op het bedrijventerrein PolanenPark te Haarlemmerliede. Berekend op: 28-2-213

Nadere informatie

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?,

EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, EPC 0,8: Over welke woningen en installatieconcepten hebben we het?, ir. F.W. (Freek) den Dulk Nieuwe eis per 1 januari 2006 EPC 0,8 Herziening norm: NEN 5128:2004 Energieprestatie van woonfuncties en

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. WARM-UP Energiemanagement voor Nederlandse Gemeenten Jan de Wit 31 mei 2012

Kom verder. Saxion. WARM-UP Energiemanagement voor Nederlandse Gemeenten Jan de Wit 31 mei 2012 WARM-UP Energiemanagement voor Nederlandse Gemeenten Jan de Wit 31 mei 2012 Energiemanagementsystem (EMS) Stappen 1. Automatische Data verzameling 2. Specificatie (MJ/grdd, m² BVO) 3. Vergelijk met Normverbruik

Nadere informatie

EPA labelstappen met lucht-naar-water warmtepompen

EPA labelstappen met lucht-naar-water warmtepompen Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek / Netherlands Organisation for Applied Scientific Research Laan van Westenenk 501 Postbus 342 7300 AH Apeldoorn TNO-rapport 034-APD-2010-00337

Nadere informatie

Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²]

Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²] 736 woongeb. 26 app Halfweg - Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren F2 0,79 Algemene gegevens projectomschrijving Nieuwbouw 26 appartementen te Halfweg - App 26 toren variant F2 straat /

Nadere informatie

ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau. Versie 1.4 maart 2014

ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau. Versie 1.4 maart 2014 ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau Versie 1.4 maart 2014 EMG-opname protocol 2014 versie 1.4 1 Maart 2014 De realisatie van het EMG-opnameprotocol werd verzorgd

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

Agentschap NL Theo Haytink, Cursuslicentie Uniec 2.0. datum 20-10-2011 opmerkingen Dit is een voorbeeldwoning om te demonstreren hoe Uniec 2.0 werkt.

Agentschap NL Theo Haytink, Cursuslicentie Uniec 2.0. datum 20-10-2011 opmerkingen Dit is een voorbeeldwoning om te demonstreren hoe Uniec 2.0 werkt. Cursus geregeld - Agentschap NL Tussenwoning met fouten 0,57 Algemene gegevens projectomschrijving variant adres postcode / plaats bouwar categorie aantal woonfuncties in berekening 1 gebruiksfunctie Agentschap

Nadere informatie

ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau

ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau ISSO-publicatie 75.4 Opnameprotocol Energiebesparende Maatregelen op Gebiedsniveau Versie 1.5 November 2014 (gecontroleerde EMG- verklaring mogen vanaf 1 juli 2014 worden toegepast bij Energielabels voor

Nadere informatie

Energiestudie equivalent opwekkingrendement externe warmtelevering Utrecht

Energiestudie equivalent opwekkingrendement externe warmtelevering Utrecht Energiestudie equivalent opwekkingrendement externe warmtelevering Utrecht Gevolgen voor de energieprestatie van nieuwbouwwoningen conform eisen 2015 Rapportnummer D 3004-5-RA-001 d.d. 9 maart 2016 Energiestudie

Nadere informatie

2.1 Resumé Ref UN01 (Referentiegebouw)... 3 Gebouwoverzicht... 3.1 Gebouwgegevens Ref UN01 (Referentiegebouw)... 5

2.1 Resumé Ref UN01 (Referentiegebouw)... 3 Gebouwoverzicht... 3.1 Gebouwgegevens Ref UN01 (Referentiegebouw)... 5 Inhoudsopgave 1 Projectgegevens... 2 2 Resultaten... 3 2.1 Resumé Ref UN01 (Referentiegebouw)... 3 3 Gebouwoverzicht... 5 3.1 Gebouwgegevens Ref UN01 (Referentiegebouw)... 5 3.2 Ruimten bouwlaag 1... 5

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

0,60. Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen

0,60. Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen (Rooding) - Algemene gegevens projectomschrijving variant adres Molweg 28 postcode / plaats 3784 VC Terschuur bouwar 2014 categorie woningbouw aantal woningbouw-eenheden in berekening 1 gebruiksfunctie

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Totale gebruiksoppervlakte fysieke gebouw (woonfunctie, woongebouw en utiliteitsgebouw) Ag;tot 40561,00 m²

Totale gebruiksoppervlakte fysieke gebouw (woonfunctie, woongebouw en utiliteitsgebouw) Ag;tot 40561,00 m² ALGEMENE GEGEVENS Projectomschrijving : 11035; First te Rotterdam Bestandsnaam : J:\11035\5. Berekeningen\EPC bouwaanvraag\11035sd503 EPC berekening First bouwaanvraag.epu Omschrijving bouwwerk : First

Nadere informatie

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG)

Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG) Op weg naar bijna energieneutraal bouwen in 2020 Jean Frantzen Adviseur duurzaam bouwen Kennisevent Routekaart richting energieneutraal bouwen R c 2,5 R c 3,5 R c

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Uniforme Maatlat voor de warmtevoorziening in de woning- en utiliteitsbouw

Uniforme Maatlat voor de warmtevoorziening in de woning- en utiliteitsbouw Uniforme Maatlat voor de warmtevoorziening in de woning- en utiliteitsbouw Een protocol voor het vergelijken van alternatieven voor de warmtevoorziening op bouwlocaties Versie 3.4 Eindhoven, 31 maart 2014

Nadere informatie

appartementwoningen E/E = 0.887

appartementwoningen E/E = 0.887 Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\WORKSD~1\REFERE~1\OPGELE~1\AFROND~1\RESULT~1\EMG&BE~1\EMG\APPA... Projectomschrijving : appartementwoningen Omschrijving bouwwerk : AgentschapNL referentiewoningen

Nadere informatie

2.1 Resumé Ref WN81 (Referentiewoning)... 3. 3 Gebouwoverzicht... 3.1 Gebouwgegevens Ref WN81 (Referentiewoning)...

2.1 Resumé Ref WN81 (Referentiewoning)... 3. 3 Gebouwoverzicht... 3.1 Gebouwgegevens Ref WN81 (Referentiewoning)... Inhoudsopgave 1 Projectgegevens... 2 2 Resultaten... 3 2.1 Resumé Ref WN81 (Referentiewoning)... 3 3 Gebouwoverzicht... 5 3.1 Gebouwgegevens Ref WN81 (Referentiewoning)... 5 3.2 Ruimten bouwlaag 1... 5

Nadere informatie

17. HOE-woning Bart Geurts, Nieman Raadgevende Ingenieurs. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²]

17. HOE-woning Bart Geurts, Nieman Raadgevende Ingenieurs. Eigenschappen rekenzones type rekenzone omschrijving interne warmtecapaciteit Ag [m²] - basis 0,11 Algemene gegevens projectomschrijving variant basis adres postcode / plaats bouwar categorie woningbouw aantal woningbouw-eenheden in berekening 1 gebruiksfunctie woonfunctie datum opmerkingen

Nadere informatie

EPN-berekening. Ventilatieberekening

EPN-berekening. Ventilatieberekening EPN-berekening Ventilatieberekening Inzake het plaatsen van een Recreatieverblijf op een terrein gelegen aan de Noordendolfer 2b-17 te Zoutelande i.o.v. Top Totaal (comm. Koppejan) (rapport 13-13-bf) Werknummer

Nadere informatie

Lokaal Energieneutraal

Lokaal Energieneutraal Lokaal Energieneutraal Kansrijke duurzame energieconcepten woningbouw. Onderwerpen 1. Aanleiding 2. Wat is energieneutraal? 3. Nieuwbouw 4. Renovatie 5. Bewoners centraal 6. Conclusies 2 Freek den Dulk

Nadere informatie

metselwerk N 10,70 3,50 90 minimaal ramen N 5,20 1,65 90 0,60 geen minimaal

metselwerk N 10,70 3,50 90 minimaal ramen N 5,20 1,65 90 0,60 geen minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\def EPG berekeningen\twee-onder-een kap\twee onder een

Nadere informatie

metselwerk N 23.80 5.00 90 minimaal ramen N 9.20 1.00 90 0.60 geen minimaal

metselwerk N 23.80 5.00 90 minimaal ramen N 9.20 1.00 90 0.60 geen minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\resultaten EMG BENG\EMG & BENG resultaten\beng\appartementen\appartement

Nadere informatie

Energieprestatieberekening volgens NEN 7120:2011/C2:2011

Energieprestatieberekening volgens NEN 7120:2011/C2:2011 Energieprestatieberekening volgens NEN 7120:2011/C2:2011 Geattesteerde EPG software, rekenkern versie 4.0.0 Toegepaste berekeningsmethodes Koudebruggen forfaitair H13 NEN1068:2001/A4:2005 Verlichting forfaitair

Nadere informatie

EPC berekening. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel

EPC berekening. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel Nieuwbouwkantoorpand Demostraat,Tiel EPC berekening Adresgegevens Fokkerstraat 39, 3905 KV Veenendaal Postbus 1152, 3900 BD Veenendaal T 0318-75 78 88 F 0318-75 78 87 info@enerpro.nl www.enerpro.nl Voorbeeldbedrijf

Nadere informatie

Module 3.4. EPW: warm tapwater. Versie 2.0

Module 3.4. EPW: warm tapwater. Versie 2.0 Module 3.4 EPW: warm tapwater Versie 2.0 1 Overzicht Algemeen Netto energiebehoefte voor warm tapwater Systeemrendement Tapleidingen Circulatieleidingen Opwekkingsrendement Invoer in het rekenprogramma

Nadere informatie

1403 Het Keeten - Dagbesteding Joep Brouwers, Tree Installatieadvies Delft. verwarmde zone Dagbesteding 100-400 kg/m² geen of open plafond

1403 Het Keeten - Dagbesteding Joep Brouwers, Tree Installatieadvies Delft. verwarmde zone Dagbesteding 100-400 kg/m² geen of open plafond 1403 Het Keeten - 1403 Het Keeten - Dagbesteding BA 1,09 Algemene gegevens projectomschrijving 1403 Het Keeten - Dagbesteding variant BA straat / huisnummer / toevoeging Westerschelde postcode / plaats

Nadere informatie

metselwerk W 13.40 5.00 90 minimaal ramen W 3.00 1.00 90 0.60 handmatig minimaal

metselwerk W 13.40 5.00 90 minimaal ramen W 3.00 1.00 90 0.60 handmatig minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\resultaten EMG BENG\EMG & BENG resultaten\beng\vrijstaande

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen Warmtepompen en warmtebronnen (augustus 2006) Warmtepompen Wat is een warmtepomp? Warmtepompen zijn duurzame energiesystemen die energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, bodem of grondwater, omzetten

Nadere informatie

invoer BINK EPC-W bij toepassing van Uniec.eu

invoer BINK EPC-W bij toepassing van Uniec.eu Algemeen Met Uniec.eu kunnen alle installaties die zijn voorzien van gelijkwaardigheids- en kwaliteitsverklaringen opnieuw berekend worden. In de praktijk zijn dit altijd individuele installaties. Uniec.eu

Nadere informatie

De nieuwe EPG: NEN 7120

De nieuwe EPG: NEN 7120 De nieuwe EPG: NEN 7120 ir. Tom J. Haartsen CLIMATIC DESIGN CONSULT 29 september 2011 nvbv wtcb studiedag 1 NEN 7120:2010 INHOUD - opzet norm - wat is nieuw? - gevolgen wijzigingen? - wat kun je met de

Nadere informatie

Voorbeeld. Energieprestatie. Preview. Bouwbesluit. André Kruithof Theo Haytink

Voorbeeld. Energieprestatie. Preview. Bouwbesluit. André Kruithof Theo Haytink PRAKTIJKGIDS Dit document mag slechts op een stand-alone PC worden geinstalleerd. Gebruik op een netwerk is alleen. toestaan als een aanvullende licentieovereenkomst voor netwerkgebruik met NEN is afgesloten.

Nadere informatie

metselwerk W 13.40 3.50 90 minimaal ramen W 3.00 1.65 90 0.60 handmatig minimaal

metselwerk W 13.40 3.50 90 minimaal ramen W 3.00 1.65 90 0.60 handmatig minimaal Algemene gegevens Bestandsnaam : P:\BA8963\Worksdocs offerte 5 EPC aanscherpingsmethodiek\referentiewoningen\opgeleverde stukken\afronding juli 2013\def EPG berekeningen\vrijstaande woning\vrijstaande-woning

Nadere informatie

B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden

B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden B-89 Green Deal Warmte Deventer Keizerslanden Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

Nadere informatie

0,40. Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen. 2015 - T-kap - Drenth 1480

0,40. Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen. 2015 - T-kap - Drenth 1480 2015 - T-kap - 1480 0,40 Algemene gegevens projectomschrijving variant 1480 straat / huisnummer / toevoeging postcode / plaats Beilen bouwar 2015 categorie Energieprestatie Woningbouw aantal woningbouw-eenheden

Nadere informatie

invoer NPR 5129 V2.1 bij toepassing van Uniec.eu

invoer NPR 5129 V2.1 bij toepassing van Uniec.eu Algemeen Met Uniec.eu kunnen alle installaties die zijn voorzien van gelijkwaardigheids- en kwaliteitsverklaringen opnieuw berekend worden. In de praktijk zijn dit altijd individuele installaties. Uniec.eu

Nadere informatie

AWB. Verklaring Opwekkingsrendement verwarming, hulpenergie en warmtapwaterbereiding t.b.v. de NEN 7120:2012

AWB. Verklaring Opwekkingsrendement verwarming, hulpenergie en warmtapwaterbereiding t.b.v. de NEN 7120:2012 nummer 88487/01 Vervangt -- Eerste uitgave 29-06-2015 Geldig tot onbeperkt Rapportnummer 150400399 Verklaring Opwekkingsrendement verwarming, hulpenergie en warmtapwaterbereiding t.b.v. de NEN 7120:2012

Nadere informatie

WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501

WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501 WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501 Vastgesteld door het CCvD van de Stichting Kwaliteit voor Installaties Nederland op 4 december 2014 Aanvaard door de Harmonisatie Commissie Bouw

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Energieprestatie van gebouwen

Energieprestatie van gebouwen Energieprestatie van gebouwen NEN 7120 en energieconcepten 2012 ing. Lars van de Kamp Nieman Raadgevende Ingenieurs Eerste ervaring NEN 7120 NEN 7120 Een verzwaring? Voor en nadelen standaard rijtjeswoning

Nadere informatie

Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen

Algemene gegevens. Indeling gebouw. Infiltratie. Bouwkundige transmissiegegevens. Open verbrandingstoestellen 23.Stadstuin Overtoom - Stadstuin Overtoom bouwdeel D, fase 2 0,13 Algemene gegevens projectomschrijving Stadstuin Overtoom variant bouwdeel D, fase 2 adres postcode / plaats bouwar categorie woningbouw

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

BOUWBESLUITTOETSING. Betreft: Stolp Oosterweg Datum: 12 november 2012 Auteur: Erwin de Jong

BOUWBESLUITTOETSING. Betreft: Stolp Oosterweg Datum: 12 november 2012 Auteur: Erwin de Jong BOUWBESLUITTOETSING EPG-berekening Betreft: Stolp Oosterweg Datum: 12 november 2012 Auteur: Erwin de Jong Yield Engiring Aalsmeerderweg 250 A 1432 CW Aalsmeer info@yield-engiring www.yield-engiring.nl

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Energiekosten nieuwbouw woningen Uniforme bepalingsmethodiek. Datum 29 april 2014 Referentie 20131748-03

Energiekosten nieuwbouw woningen Uniforme bepalingsmethodiek. Datum 29 april 2014 Referentie 20131748-03 Gatwickstraat 11 1043 GL AMSTERDAM Postbus 94204 1090 GE AMSTERDAM T +31 (0)20-6967181 F +31 (0)20-6634962 E Amsterdam@chri.nl www.chri.nl K.v.K 58792562 IBAN NL71 RABO 0112 075584 Energiekosten nieuwbouw

Nadere informatie

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul

Concepten voor nieuwbouw woningen EPC 0,4. 20 september 2013 Han Verheul Concepten voor nieuwbouw woningen EPC,4 2 september 213 Han Verheul Concepten voor EPC,4 Concept 1: isolatie Rc = 5, HR-WTW en PV; Concept 2: warmtevraagbeperking, Rc = 7, zonneboiler en HR-WTW; Concept

Nadere informatie

Woningen met EPC ( 0,8

Woningen met EPC ( 0,8 Een initiatief van in samenwerking met 1 Woningen met EPC ( 0,8 Toelichting wijzigingen en bouwkundige aandachtspunten en duurzame energie - ontwerp- en adviesbureau BNA ir. F.W. den Dulk (Freek) 2 1 Onderwerpen

Nadere informatie

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Het project is een initiatief van de volgende zes partijen. Deze zes partners participeren op gelijkwaardige basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Den Haag VOF die de realisatie en exploitatie van

Nadere informatie

RENEWABLE COOLING: Wat weten we? Halen we de doelen voor 2020?

RENEWABLE COOLING: Wat weten we? Halen we de doelen voor 2020? RENEWABLE COOLING: Wat weten we? Halen we de doelen voor 2020? Week van de Koude, 8 december 2009 Doelen: Schoon en Zuinig in 2020 2% energiebesparing per jaar (verdubbeling) 30% reductie broeikasgassen

Nadere informatie

Duurzaam wonen. Hoe houden we het gezond? 4 januari 2011 Status Concept. Versie 1.0. Oasen N.V. Nieuwe Gouwe O.Z. 3 Postbus 122 2800 AC Gouda

Duurzaam wonen. Hoe houden we het gezond? 4 januari 2011 Status Concept. Versie 1.0. Oasen N.V. Nieuwe Gouwe O.Z. 3 Postbus 122 2800 AC Gouda Duurzaam wonen Hoe houden we het gezond? Status Concept Versie 1.0 Oasen N.V. Nieuwe Gouwe O.Z. 3 Postbus 122 2800 AC Gouda T 0182 59 35 30 www.oasen.nl Pagina 1 van 13 Duurzaam wonen Hoe houden we het

Nadere informatie

Beknopte beschrijving wijzigingen label methodiek woningen

Beknopte beschrijving wijzigingen label methodiek woningen Beknopte beschrijving wijzigingen label methodiek woningen Datum: juli 2009 Conceptversie Hoofdstuk 6 ISSO 82.1 In de onderstaande notitie zijn de wijzigingen en uitbreidingen beschreven die per 1 oktober

Nadere informatie

Bouwbesluittoetsen. EPG berekening. Nieuwbouw Kantoor Bambi Plein Zuid te Aalten. Varsseveld, 07-01-2015. Werknr. : 20566-IKA.

Bouwbesluittoetsen. EPG berekening. Nieuwbouw Kantoor Bambi Plein Zuid te Aalten. Varsseveld, 07-01-2015. Werknr. : 20566-IKA. Varsseveld, 07-01-2015 Werknr. : 20566-IKA Nieuwbouw Kantoor Bambi Plein Zuid te Aalten Bouwbesluittoetsen Onderdeel A : EPG berekening Opgesteld door : ing. N. Oonk E-mail: n.oonk@fwiggers.com werknr:

Nadere informatie

Casuariestraat 5, Postbus 370 NL-2501 C J Den Haag T +31 (0)70 350 39 99 F +31 (0)26 443 58 36

Casuariestraat 5, Postbus 370 NL-2501 C J Den Haag T +31 (0)70 350 39 99 F +31 (0)26 443 58 36 Rapport E.2011.0625.00.R001 Agentschap NL/Analyse goedgekeurde bouwaanvragen EPC < 0.6 Analyse goedgekeurde bouwaanvragen EPC < 0.6 Status: DEFINTIEF Adviseurs voor bouw, industrie, verkeer, milieu en

Nadere informatie

Energie Maatregelen Gebied (EMG)

Energie Maatregelen Gebied (EMG) EPG-cursus Aan de slag met NEN 7120 Theo Haytink Inleiding energieprestatie Bepalingsmethode Eisen Energie Maatregelen Gebied (EMG) Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Bouwkundig Installatietechnisch Programma

Nadere informatie

17-11-2012. Aan de slag met NEN 7120. Theo Haytink

17-11-2012. Aan de slag met NEN 7120. Theo Haytink EPG-cursus Aan de slag met NEN 7120 Theo Haytink Inleiding energieprestatie Bepalingsmethode Eisen Energie Maatregelen Gebied (EMG) Energie Prestatie Gebouwen (EPG) Bouwkundig Installatietechnisch Programma

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Project: : Nieuwbouw woningen Ruigendijk 8 De Koog. Werknummer : 2015006. Onderdeel : EPC. Gewijzigd: : 15-09-2015

Project: : Nieuwbouw woningen Ruigendijk 8 De Koog. Werknummer : 2015006. Onderdeel : EPC. Gewijzigd: : 15-09-2015 Project: : Nieuwbouw woningen Ruigendijk 8 De Koog Werknummer : 2015006 Onderdeel : EPC Gewijzigd: : 15-09-2015 Van der Veen Advisering 1 / 16 15/09/2015 INHOUD: 1. Inleiding Blz. 3 2. Uitgangspunten Blz.

Nadere informatie

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Warmteopwekking in de Muziekwijk Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Artikelen 2 Muziekwijk Wijk met 333 woningen Gefaseerde bouw Duurzaam verwarmen Opdrachtgever: SWZ Opdracht

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw

Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw warmtepompen Dick Reijman Potentieelstudie van SenterNovem Kansen hybride luchtwater - warmtepompen bestaande bouw De bestaande woningbouw is één van de sectoren die een forse bijdrage kan leveren aan

Nadere informatie

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel

EPA U. advies- en ingenieursbureau. Nieuwbouw kantoorpand Demostraat, Tiel Nieuwbouwkantoorpand Demostraat,Tiel EPA U Adresgegevens Fokkerstraat 39, 3905 KV Veenendaal Postbus 1152, 3900 BD Veenendaal T 0318-75 78 88 F 0318-75 78 87 info@enerpro.nl www.enerpro.nl Voorbeeldbedrijf

Nadere informatie

Module 4.4. Koeling in EPU. Versie 2.0

Module 4.4. Koeling in EPU. Versie 2.0 Module 4.4 Koeling in EPU Versie 2.0 Overzicht Inleiding Netto energiebehoefte Bruto energiebehoefte Eindenergieverbruik Primair energieverbruik 2 Hoofdstukkenoverzicht EPU 5.4 Transmissieverliezen 5.5

Nadere informatie

Studiedag collectieve warmteproductie AANDACHTSPUNTEN EPB REGELGEVING COLLECTIEVE WARMTE. Floor.Apers@3E.eu

Studiedag collectieve warmteproductie AANDACHTSPUNTEN EPB REGELGEVING COLLECTIEVE WARMTE. Floor.Apers@3E.eu Studiedag collectieve warmteproductie AANDACHTSPUNTEN EPB REGELGEVING COLLECTIEVE WARMTE Floor.Apers@3E.eu 3E info@3e.eu www.3e.eu Aandachtspunten EPB regelgeving externe warmtelevering 3E intro 3E intro

Nadere informatie

ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW

ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW In t Hart van de Bouw ENERGIEBEHOEFTE WONINGBOUW Nederlandse Isolatie Industrie Postbus 8408 3503 RK UTRECHT 030-6623266 Vertegenwoordigd door: de heer ir. E. Las Nieman Raadgevende

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Ik ben de allergroenste

Ik ben de allergroenste Eteck maakt het nu al mogelijk voor projectontwikkelaars en woningcorporaties om nieuwbouwwoningen tegen geringe kosten energieneutraal of zelfs Nul op Meter te maken. Ik ben de allergroenste 1 van 5 Bouwbesluit

Nadere informatie

EPC verlaging utiliteit Warmteterugwinning uit warm tapwater met de Multi-vert (- douchekanon -)

EPC verlaging utiliteit Warmteterugwinning uit warm tapwater met de Multi-vert (- douchekanon -) EPC verlaging utiliteit Warmteterugwinning uit warm tapwater met de Multi-vert (- douchekanon -) In NEN 2916 wordt de bepalingsmethode weergegeven voor de energieprestatie van Utiliteitsgebouwen. Warmteterugwinning

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1 INHOUDSOPGAVE blz. 1. INLEIDING 1 UITGANGSPUNTEN BEREKENING 3 1.1. Gegevens 3 1.2. Indeling gebouw 3 1.2.1. Bouwkundige gegevens 4 1.3. Werktuigbouwkundige installaties 4 1.3.1. Verwarming 4 1.3.2. Koeling

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen

Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Effect installatieopties op energielabel voorbeeldwoningen Samenvatting resultaten, april 2010 Inleiding Het effect van verschillende installatieopties op het energielabel van SenterNovem voorbeeldwoningen

Nadere informatie

Vrijstaande woning E/E = 0,926

Vrijstaande woning E/E = 0,926 EPG_01.epg Vrijstaande woning E/E = 0,926 Algemene gegevens Bestandsnaam : N:\documenten\Jaap\Projecten\Kroon, Bianca en Erwin\Omgevingsvergunning\EPG\EPG_01.epg Projectomschrijving : Vrijstaande woning

Nadere informatie

Referentiegebouwen utiliteitsbouw

Referentiegebouwen utiliteitsbouw EPN en Nieuwbouw Referentiegebouwen utiliteitsbouw Gezondheidszorg 7.000m² Het voorbeeld betreft een verpleeghuis dat is voorzien van gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Een warmtepomp zorgt

Nadere informatie

Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen

Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen Jan Aerts projectcoördinator ISSO Inhoud Comfort, energiegebruik en kosten Bepalen vermogen verwarmen Bepalen vermogen

Nadere informatie

bureau Kent Postbus 24042 3502 MA Utrecht Werkplektelefoon: 06-1986 3932 www.bureau-kent.nl rv@bureau-kent.nl

bureau Kent Postbus 24042 3502 MA Utrecht Werkplektelefoon: 06-1986 3932 www.bureau-kent.nl rv@bureau-kent.nl bureau Kent Postbus 24042 3502 MA Utrecht Werkplektelefoon: 06-1986 3932 www.bureau-kent.nl rv@bureau-kent.nl 1420 bedrijfspand - bedrijfspand aan de Maas bouwaanvraag 1,09 Algemene gegevens projectomschrijving

Nadere informatie

NOTITIE. Datum : 27 september 2012 Pagina s : 16 (inclusief bijlagen) Betreft : ontbreken van XML uitvoer in Uniec 2.o

NOTITIE. Datum : 27 september 2012 Pagina s : 16 (inclusief bijlagen) Betreft : ontbreken van XML uitvoer in Uniec 2.o NOTITIE Datum : 27 september 2012 Pagina s : 16 (inclusief bijlagen) Betreft : ontbreken van XML uitvoer in Uniec 2.o Waarom bevat Uniec 2.0 (nog) geen XML uitvoer t.b.v. EPCheck 3.0? Uniec 2.0 bevat (nog)

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie