Lezing atheïsme. A. Argumentatie tegen het bestaan van God (negatief atheïsme)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lezing atheïsme. A. Argumentatie tegen het bestaan van God (negatief atheïsme)"

Transcriptie

1 Lezing atheïsme Met deze lezing en discussie willen we de oproep uit Beminde ongelovigen. Atheïstisch sermoen van Anne Provoost beantwoorden en meer uit ons kot komen om atheïsme meer kenbaar te maken. In deze korte inleiding geef ik twee soorten argumentaties: één soort tegen het bestaan van God (als almachtig en algoed schepper) en een andere soort voor een positief en constructief atheïsme. Ik geef hierbij geen wetenschappelijke bewijsvoering tegen het bestaan van God vanuit de biologie, scheikunde, fysica, paleontologie, archeologie, astronomie, astrofysica, kosmologie of een andere tak. Op het vlak van astrofysica en natuurkunde verwijs ik slechts naar het essay van Bertrand Russell Waarom ik geen christen ben, waarin hij duidelijk maakt dat de argumentatie voor het bestaan van God (namelijk: het argument van god als eerste oorzaak, het argument vanuit de natuurwetten en het argument van het ontwerp in de natuur) gewoon geen steek houdt. Toch nog een klein voorbeeld: De stelling uit Genesis ( In den beginne schiep God hemel en aarde. ) is duidelijk onverenigbaar met de wetenschappelijke resultaten van de moderne kosmologie die stelt dat de aarde ongeveer 4,57 miljard jaar en het heelal of universum (= hemel) ongeveer 13,7 miljard jaar oud is. De poging om de schepping te redden door te stellen dat God zijn daad uitvoerde voor de Big Bang (cf. deïsme) is maar flauw. Telkens opnieuw is er gebrek aan bewijs. Daarom klinken verhalen over de schepping gewoon nogal belachelijk: Hetgeen in de aanvang van Genesis staat heeft aanleiding gegeven om het jaar en de datum te berekenen waarop de aarde zou zijn geschapen. Gaat men uit van de diverse cijfermatige gegevens die in de (Hebreeuwse) Bijbel zelf zijn te vinden - de Bijbelse tijdlijn - dan komt men uit op of voor het jaar 4046 v.chr. De joodse jaartelling neemt de veronderstelde schepping als uitgangspunt voor haar jaartelling. Zij komt tot iets andere bevindingen dan de Bijbelse tijdlijn, het begin van haar jaartelling komt zodoende overeen met 6 september 3761 v.chr. Een 17e eeuwse geestelijke genaamd James Ussher, aartsbisschop van het Ierse Armagh, heeft eveneens een dergelijke berekening uitgevoerd en meende op grond daarvan dat de aarde op zaterdagavond 22 oktober 4004 v.chr. zou zijn geschapen. (Wikipedia) Een ander voorbeeld: Vroeger werden goden in het polytheïsme als verklarende entiteiten verbonden met bijvoorbeeld de werking van natuurkrachten (onweer, donder en bliksem) en ziekteverschijnselen (de pest). Zelfs recent legt de paus bijvoorbeeld nog een verband tussen een aardbeving in Italië bij L Aquila en de hand Gods ( Wat zou God ons hiermee willen zeggen? ), of poogt een Koranlezer bij een jonge moslima de duivel uit te drijven. Vandaag weten we via wetenschappelijke onderzoek wel beter. A. Argumentatie tegen het bestaan van God (negatief atheïsme) 1. Vanuit de logica Hierbij volgen zes logische argumenten tegen het bestaan van God (uit The six ways of atheism. New logical disproofs of the existence of God van Geoffrey Berg, 2009) a) het argument betreffende het geheel van eigenschappen 1 als God bestaat, moet hij noodzakelijk al de vol gende kwaliteiten/eigenschappen hebben: opperste goedheid, almachtigheid, onsterfelijkheid, alwetendheid, alaanwezendheid, ultieme schepper, uiteindelijke zingever, bewustzijnscontroleur 2 het is mogelijk dat elk van deze eigenschappen i n geen enkele entiteit voorkomt, en indien één van deze eigenschappen toch bestaat, dan bestaan die in slechts enkele entiteiten ofwel in sommige gevallen (zoals bij almachtigheid) in ten hoogste één entiteit 1

2 3 daarom is het hoogst onwaarschijnlijk dat een be paalde entiteit zelfs ook maar één van deze eigenschappen zou hebben 4 er is een oneindig kleine kans dat één of andere entiteit (gegeven het bijna oneindig aantal entiteiten in het universum) de combinatie van nog maar twee van deze eigenschappen zou hebben, laat staan van allemaal 5 in de analytische statistiek kan een louter hypo thetische oneindig kleine kans de facto behandeld worden als geen kans, iets waartegen het in feite zo dicht aanleunt 6 daarom en omdat er statistisch gezien slechts zo n oneindig kleine kans bestaat dat een bepaalde entiteit zou beschikken, zoals God zou moeten doen, over al deze goddelijke essentiële eigenschappen in combinatie, kan er praktisch en statistisch gesteld worden dat God eigenlijk gewoon niet bestaat b) het argument betreffende de begripskloof tussen mens en God 1 de mens is eindig (wat betreft tijd, ruimte, kra cht, enz.) 2 God is, indien hij bestaat, oneindig (wat betref t tijd, ruimte, kracht, enz.) 3 daarom kan de mens God onmogelijk herkennen of z elfs maar weten dat hij zou bestaan c) het argument dat stelt dat God geen verklarende meerwaarde biedt 1 indien God bestaat, dan moet hij het ultieme zij nde zijn en het antwoord kunnen bieden op al onze ultieme vragen anders is hij God niet 2 maar zelfs als hypothese veronderstellend dat Go d bestaat, dan nog blijven de vragen, die God verondersteld is uiteindelijk te beantwoorden, voor de mens bestaan 3 daarom is de hypothese van het bestaan van God e nkel een onnodige toevoeging van een extra niveau inzake dergelijke problemen en heeft die geen reële verklarende waarde 4 daarom moeten we volgens de logica (met name via het scheermes van Occam, dat stelt dat entiteiten niet onnodig moeten vermenigvuldigd worden ) het bestaan van God niet postuleren en bestaat er geen gepaste reden om aan te nemen dat God wel bestaat 5 daarom zouden we best veronderstellen dat God ni et bestaat d) het dit is niet de best mogelijke wereld -argument 1 indien God bestaat, dan moet hij oppermachtig, o ppergoed en onze ultieme schepper zijn 2 daarom zou een bestaande God (oppergoed en compe tent) de best mogelijke wereld geschapen hebben (indien hij ook al iets zou geschapen hebben) 3 aangezien echter de wereld inconsistent is (tuss en diverse perioden en mensen onderling), kan het niet de best mogelijke wereld zijn 4 aangezien de wereld niet de best mogelijke werel d is, kan God niet bestaan e) het universeel onzekerheidsargument 1 een onzekere God is een contradictio in terminis 2 alles in het universum is noodzakelijkerwijze on zeker omtrent de eigen relatie met datzelfde universum in zijn geheel omdat er geen manier bestaat om zekerheid hierover te bereiken 2

3 3 daarom kan zelfs een entiteit met al God s ander e eigenschappen niet de laatste eigenschap bezitten van zekere kennis omtrent zijn eigen relatie met datzelfde universum in zijn geheel 4 vandaar is het onmogelijk dat God bestaat, omdat elke mogelijke God niet met volstrekte zekerheid kan weten dat het God is f) het sommige God definiërende eigenschappen kunnen niet bestaan -argument 1 God moet bepaalde karakteristieke kwaliteiten of eigenschappen hebben (zoals voor een doel in het leven zorgen), anders zou hij God niet zijn 2 maar het is onmogelijk voor eender welke entitei t om sommige van deze eigenschappen te bezitten (zoals voor een doel in het leven te zorgen, aangezien we niet echt een doel kunnen vinden en daarom hebben we in ons leven de facto geen uiteindelijk doel) die essentieel zijn voor God 3 vandaar, aangezien sommige van God s essentiële eigenschappen (zoals de ultieme zingever zijn van het leven) niet kunnen bestaan in een of andere entiteit, kan God niet bestaan Mijn besluit omtrent het bestaan van God vanuit de logica gezien is drieërlei: 1 indien God al binnen het kader van de menselijke logica kan beschouwd worden, dan is zijn bestaan in de feiten onmogelijk; 2 ik ga er echter persoonlijk van uit dat (het bestaan van) God zich onttrekt aan welke vorm van logica dan ook; op basis hiervan kan je eigenlijk gewoon geen uitspraken doen over (het bestaan van) God; daaruit volgt dat de vraag over (het bestaan van) God onzinnig is, zonder zin is, nonsensicaal is; 3 zelfs de meta-stelling dat God zich onttrekt aan (menselijke) logica, is ook maar een jammerlijke poging om iets te zeggen over (het bestaan van) God; hieruit volgt dat zelfs iets op metaniveau zeggen over (het bestaan van) God ook onzinnig is, zonder zin is, nonsensicaal is. Hieruit volgt dat de uitdrukking Credo quia absurdum ( Ik geloof omdat het absurd is ) van Tertullianus niet uit de lucht is gegrepen. 2. Vanuit taal en betekenis We merken in het dagelijkse leven veelvuldig dat gelovigen niet in staat zijn om goed af te bakenen waarin ze nu precies geloven als ze stellen dat ze in God geloven. In de beste gevallen krijgen we zeer uiteenlopende definities of omschrijvingen, in de slechtste gevallen krijgen we helemaal geen definitie of omschrijving, in de tussengevallen verschuift de omschijving op een gladde baan van het ene naar het andere. God kan in die omstandigheden zowat alles zijn of worden wat een mens zich kan inbeelden. Het gaat dan helemaal niet meer alleen over de God van de schepping uit bijvoorbeeld de Genesis (Oud Testament) zoals als volgt gesteld: In den beginne schiep God hemel en aarde. God wordt dan bijvoorbeeld schepper (van wat allemaal?), oorsprong van alles (van wat allemaal?), liefde, natuur, het Al, het Begin, het Zijn, de Oorsprong, de eerste veroorzaker, de onbewogen beweger Maar als iets alles kan zijn, dan kan dat evengoed niets zijn ook. Dit leidt eigenlijk tot semantisch atheïsme. Dat houdt in dat de stelling God bestaat eigenlijk buitenrationeel is van aard en dus zonder betekenis. Dat is de zogenaamde these van de buiten-rationaliteit van religie (cf. Herman Philipse, TBR). Semantisch atheïsme impliceert dus dat betekenisvol spreken over (het bestaan van) God of goden, per definitie onmogelijk is. In dit patroon past ook de poging om te stellen dat alles in de bijbel niet zo letterlijk moet opgevat worden, dat de verhalen meer als metaforen dienen gelezen te worden. Opnieuw een poging om nog iets te redden van dit alles. Hier past het fenomeen van de wonderen ook in: een wonder is eigenlijk net iets dat vanuit de wetenschap als onverklaarbaar beschouwd wordt (bijvoorbeeld een genezing). De kerk vult deze leemte door te stellen dat deze gebeurtenis dan maar verklaard kan/moet worden door het ingrijpen van God, via het aanroepen van een heilige of heilige in spe (cf. Damiaan). 3

4 Bovendien zijn er taalkundige moeilijkheden bij de vertaling van bijbelteksten en bestaan er twee genesisverhalen, die mekaar onderling zouden tegenspreken. De (al dan niet schijnbare) tegenstrijdigheid van deze twee verhalen zijn al eeuwen stof tot heftige theologische discussies in zowel joden- als christendom. In de loop van de geschiedenis zijn er dan ook heel wat pogingen ondernomen om de verhalen met elkaar te laten rijmen en te interpreteren als een samenhangend geheel. Zo is er de kwestie van hoe het zit met de schepping van Eva. In Genesis 1:27 staat er: "God schiep de mens als zijn evenbeeld, als evenbeeld van God schiep hij hem, mannelijk en vrouwelijk schiep hij de mensen". Volgens Genesis 2:21 wordt Eva echter pas geschapen uit de rib van de reeds geschapen Adam zodat deze niet meer alleen zou zijn. Hiervoor heeft men diverse oplossingen aangedragen. Een voorbeeld hiervan is dat men uiteenzet dat in oorsprong de mens zowel mannelijk en vrouwelijk tegelijk was, net zoals God zelf. In een later stadium werd de mens gesplitst in twee delen, namelijk man en vrouw. Het woord "rib" kan hier dan geïnterpreteerd worden als "deel van het geheel" zoals een "ribbe" van een kubus. Deze visie sluit aan bij een beeld uit de Griekse schepping volgens Plato waar Zeus de mens, die oorspronkelijk vier benen had en vier armen en twee gezichten, netjes in tweeën snijdt. Een andere interpretatie luidt: het zijn twee versies van hetzelfde verhaal. Hierbij is de eerstgenoemde versie een samenvattende beschouwing, terwijl de tweede versie gedetailleerder is in de tijdsaanduiding. In het Hebreeuwse denken wordt iets twee keer verteld om er een dubbele betekenis aan te geven. In het eerste verhaal gaat het over de relatie tussen God en de mens (verticaal) en in het tweede verhaal ligt de nadruk op de verhoudingen tussen de mensen onderling en tussen de mens en de aarde (horizontaal). Of nog anders, in het eerste relaas gaat het om de schepping in zijn algemeenheid (de mensheid wordt geschapen in de vorm van een man en een vrouw), in het tweede om meer specifieke details (God schept eerst de man en vervolgens uit de man de vrouw). De eerste uitleg wordt door de moderne theologie en de feministische theologie gesteund. De tweede uitleg is Bijbelgetrouwer, onder meer omdat een samenvatting vooraf vaker in de Bijbel voorkomt en past daarom binnen de orthodoxe theologie. Beide verhalen hebben eenzelfde boodschap, namelijk dat de schepping het werk is van een enige God en dat de mens als beheerder (rentmeester) van de schepping is aangesteld, niet door eigen verdienste maar door God. Genesis onderstreept dat hemel en aarde en heel onze werkelijkheid teruggaat op de scheppingsdaad van één God. Zo zien joden en christenen de totaliteit van de werkelijkheid. (Wikipedia) 3. Vanuit de intellectuele eerlijkheid Ik vind het intellectueel oneerlijk (en eigenlijk een beetje dom) om in God te blijven geloven op basis van slechts één boek (bv. voor de RK godsdienst: de bijbel, vooral dan het Oude Testament). Ik stel hierbij vast dat gelovigen daarmee eigenlijk niet in staat zijn een deftige discussie over (het bestaan van) God te voeren. Ze hebben in feite geen perspectief OP of OVER (het bestaan van) God. Ze zijn enkel IN of MET God. Afstand nemen is immers cruciaal in kritiek. Daarnaast lijkt alles er toch zeer sterk op te wijzen dat God eigenlijk helemaal niet bestaat, een soort van menselijke projectie is en godsdienst niet meer of minder dan een uitvinding van de mensheid is. 4

5 Waar blijven we dan eigenlijk achterna hollen? Heel de kwestie van de schepping bijvoorbeeld (en meteen ook God als schepper) is met de evolutieleer gewoonweg niet meer ernstig te nemen. Bovendien gebiedt de intellectuele eerlijkheid dat praten over (het bestaan van) God per definitie voor de mens een onmogelijke want bovenmenselijke en bovennatuurlijke zaak is. Indachtig dus Wittgenstein: Wovon man nicht sprechen kann, darüber muß man schweigen. Het is trouwens zo dat bepaalde figuren (zieners, priesters, goeroes, wijze mannen ) zich aanmeten wel te beschikken over de gave om iets of alles over God (of het bovennatuurlijke) te weten, dus om over God te kunnen praten, ja zelfs om met God zelf te kunnen praten en zijn antwoorden (en opdrachten?) te horen. Het is evident dat dit alles niet controleerbaar is door derden. Dit zet dan ook wagenwijd de deur open voor allerlei bijgeloof en misbruiken. 4. Vanuit de existentie Gegeven het feit dat de mens als problematisch (ONZEKERHEID) geboren wordt (niet af, niet perfect, wat onwetend, met oplossend vermogen, met reflexief vermogen wat voor- en nadeel is, ), lijkt de zin van het bestaan erin te liggen dat die mens tijdens het leven dat problematische een plaats moet geven en trachten daarmee om te gaan. Sommigen echter stellen dat ze het gevonden hebben (WAARHEID). Dan stopt het zoeken, en dat kan gevaarlijk zijn. Zo wordt een godsdienst of religie gemakkelijk tot een ideologie en wordt dus politiek ge- of misbruikt. Bijvoorbeeld: het islamisme of de politieke islam. In een gesprek met enkele getuigen van Jehova, jaren geleden, vatte ik plots in een beeld wat geloven eigenlijk betekent (toch voor hen): het is als leven in een roze wereld waar geen problemen zijn, waarbij je als gelovige weet wat je te doen staat en je je in alles gedragen weet door de grote hand Gods. Toen bekroop mij het gevoel: dit lijkt zeer mooi maar dat is niets voor mij want het is passief en onvrij. 5. Vanuit vredelievendheid Gedurende eeuwen hebben diverse godsdiensten in naam van God strijd gevoerd tegen andersdenkenden. Denk aan onze eigen Kruistochten (11 e 12 e eeuw), de Reformatie- of Godsdienstoorlogen (16 e 17 e eeuw), de Inquisitie en heksenvervolgingen (14 e 18 e eeuw), en recent natuurlijk het terrorisme en de zelfmoordaanslagen van het politieke islamisme. Telkens wordt hierbij een argumentatie opgebouwd die gelinkt is aan God of Allah. Godsdienstoorlogen zeggen wel meer over de kerk of het instituut (dus over de politiek) dan over het geloof, maar zonder God of Allah vervalt toch al een mogelijk motief tot oorlogsvoering. 6. Vanuit (de ontstaansgeschiedenis van) het geloof Vanuit het geloof zelf gezien: persoonlijk geloof ik eigenlijk geen snars van het bestaan van God of van de schepping door een god. Simpelweg omdat heel het verhaal zelf uiterst onwaarschijnlijk is, en omdat een ander verhaal (de evolutie) veel geloofwaardiger is en bovendien wetenschappelijk getoetst kan worden. Vanuit de ontstaansgeschiedenis van geloof weten we ondertussen dat mythes en polytheïstische verhalen bedoeld waren als protowetenschappelijke verklaringsverhalen en -modellen van stukken van de werkelijkheid en ook gezien kunnen worden als projecties van menselijke emoties (zoals angsten, verlangens). 7. Vanuit de moraal Het houdt geen steek dat God als almachtig en algoed op zo n kleine of grote schaal het kwade zou toelaten of bedoeld hebben als een manier om de mens op de proef te stellen. Gegeven het lijden van de mensheid op aarde is God ofwel amoreel of eerder nog immoreel, wat weer in tegenspraak is met zichzelf. 5

6 Er wordt ook gesteld dat het verschil tussen goed en kwaad niet zou bestaan indien God niet zou bestaan. Maar, stel dat God bestaat, wie als gelovige kan mij zeggen wat het verschil is tussen goed en kwaad, in alle mogelijke gevallen? Is een mens doden goed of kwaad, in vredestijd of oorlog? Is zelfmoord plegen goed of kwaad? Is werken tegen een te groot of een te klein loon goed of kwaad? De mens is er alleszins zeker van dat goed en kwaad bestaan, en de meeste mensen weten wel in de praktijk wat goed en kwaad is, en hij heeft God daarvoor niet nodig. Trouwens, hoe vraag je zoiets aan God? Rechtstreeks door te bidden of bijvoorbeeld via een imam? 6

7 B. Argumentatie voor een leven zonder god (positief atheïsme) 1. Vanuit de existentie In mijn leven zonder god haal ik net de zin voor mijn bestaan, letterlijk. Blijven zoeken is voor mij zeer zinvol. De steen op de berg blijven rollen (cf. Albert Camus en de mythe van Sisyphos) is de handeling voor de mens waaruit zin gehaald kan worden. Het doel bereiken (de top van de berg) wordt dan op den duur eerder vervelend. Erkenning in wat ik doe komt in het beste geval uit mijn omgeving, de andere medemens dus. 2. Vanuit de vrijheid Mijn leven zonder god geeft mij de vrijheid die ik zo nodig acht om zelf na te gaan hoe de dingen in mekaar zitten, hoe te leven, hoe mij te gedragen, Als gelovige zou ik mij minder of niet vrij voelen. Het zou mij voorkomen als een harnas, hoewel ik kan begrijpen dat bepaalde mensen liever voorgekauwd worden hoe te leven dan zelf creatief na te denken en verantwoordelijkheid daarvoor op te nemen. Niet geloven impliceert dus een grote mate van zelfbeschikking en zelfverwezenlijking. 3. Vanuit de moraal Ik werk met een horizontale moraal die in communicatie en confrontatie met medemensen verder opgebouwd en eventueel aangepast wordt; basis is natuurlijk mijn opvoeding geweest, wat op zich weer met waardenoverdracht gepaard ging. De fundering van dergelijke horizontale moraliteit is een dynamisch gebeuren (niet statisch zoals in een boekgodsdienst of via een goddelijke openbaring). We weten dat de ontwikkeling van de moraal een onderdeel is van de menselijke evolutie. In die zin zien we moraliteit als een dynamisch en veranderlijk gegeven, weliswaar misschien gestoeld op enkele algemene en universele morele principes (zoals rond pijn, lijden, zorg). De basis of grond van deze horizontale moraal zit dus in de mensheid zelf, niet in een god. Het klopt ook niet, noch in de feiten, noch principieel, dat als God niet bestaat, dan ook alles is toegestaan. Atheïsten zullen misschien door het nihilisme van Sartre en Camus moeten gaan, maar hun humanisme houdt hen bij de les: ze doen een ander geen kwaad of ze trachten een goed mens te zijn niet omdat God dat zou willen maar omdat dan het leven met andere mensen beter verloopt of omdat de ander intrinsiek waardevol is of omdat de evolutie hen op die manier heeft geprogrammeerd of omdat En soms doen ze kwaad, bewust of onbewust, omdat ze feilbaar zijn. Trouwens, hoe verantwoordden de inquisiteurs hun gedrag, want voor hen bestond God wel degelijk, en toch was toen blijkbaar alles toegestaan (bv. de waterproef als godsdoordeel ). 4. Vanuit kennis en wetenschap Geen deus ex machina hebben als verklaring voor wat nog niet gekend of geweten is, biedt een groot motief voor nieuwsgierigheid, onderzoek, uitwisseling van gegevens, communicatie over de wereld, enz. Er gaat een grote dynamiek van uit. Godsdienst daarentegen staat eerder stil (de bijbel verandert niet) of focust zich op lezingen en interpretaties van telkens dezelfde teksten. 5. Vanuit zingeving & spiritualiteit Zonder god leven drukt mij in mijn persoonlijke en sociale zingeving op mezelf en de ander. Dat houdt een grote mate van zelfkritiek en creativiteit in. Eenmaal de absurditeit van het leven aanvaard (de mens is geen einddoel; het leven is niet bedoeld als een les ) gaat er een boeiende wereld open van zin zoeken en goesting krijgen. Het zelf-zin-geven wordt dan pas mogelijk en zelfs wenselijk. Atheïstische religiositeit of spiritualiteit (namelijk de vaststelling dat we ook immateriële of geestelijke wezens zijn en dus ook daarin behoeftig) drukt zich uit in levenskunst, genieten van kunst en natuur, van de anderen. 7

8 Het project HVV Zahir gespreksgroepen speelt bovendien concreet in op de vraag naar horizontale zingeving en is voor zinzoekers een manier om het zoeken naar zin en de vragen daarover onder mekaar te delen. 6. Vanuit een humanisme Een doordacht en doorleefd a-theïsme (een-zonder-god-zijn) is eigenlijk deels een ander woord voor een weloverwogen en welbeleefd humanisme (een-met-de-mens-zijn). 7. Nawoord - gnostici: schiep de duivel de wereld toen god even niet oplette? - discussies tussen gelovigen en ongelovigen zijn per definitie bijzonder moeilijk wegens de aard van rede versus geloof (met de taal van de rede kan je over rede spreken en over geloof; met de taal van het geloof kan je over geloof spreken maar niet over rede) - de meeste mensen geloven in God omdat ze dit van kindsaf hebben geleerd; geloven is dus een kwestie van opvoeding, traditie en cultuur, niet zozeer van ècht geloven (cf. mystiek) Nieuw atheïsme Gaat niet zozeer over God of over het bestaan van God maar over het nut en de gevaren van godsdienst. Geloven is niet alleen dom maar ook schadelijk voor jezelf en misdadig naar anderen toe. Nieuwe atheïsten willen eigenlijk gewoon religie of godsdienst verbieden of de wereld uitbannen. Vertegenwoordigers: Richard Dawkins (Br. bioloog) Christopher Hitchens (Br. journalist) Sam Harris (Am. schrijver) Daniel Dennett (Am. filosoof) Michel Onfray (Fr. filosoof) Herman Philipse (Ned. filosoof) Paul Cliteur (Ned. jurist) Dirk Verhofstadt (Vl. publicist) Floris van den Berg (Ned. filosoof en bestuurslid van De Vrije Gedachte) Tegenstand theoloog Alistair McGrath ( Dawkins als misvatting : atheïstisch fundamentalisme); religie vervult een sociale functie van uitsluiting in wij/zij en van identiteitsaanreiking; de mens heeft een onbedwingbare behoefte om zich in groep af te scheiden van andere groepen; een godsdienst of de kerk speelt daar gewoon op in Enkele werken over atheïsme Geoffrey Berg, The six ways of atheism. New logical disproofs of the existence of God, 2009 Michel Onfray, Atheologie, Mets & Schilt, 2005 Herman Philipse, Atheïstisch manifest, Prometheus, Amsterdam, 1995 Anne Provoost, Beminde ongelovigen. Atheïstisch sermoen, Querido, 2008 Bertrand Russell, Why I am not a Christian, and other essays on religion and related subjects, George Allen & Unwin Ltd., London, 1975 Peter Algoet 26/11/09 8

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl

geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl geloof en wetenschap Prof.dr. Cees Dekker Kavli Institute of NanoScience Delft http://www.mb.tn.tudelft.nl Utrecht, 16-6-2006 1. Is het waar, dat recente vondsten in de wetenschap Godsgeloof verzwakken?

Nadere informatie

Scheppingsverhaal (Genesis)

Scheppingsverhaal (Genesis) 1 of 7 1/23/2013 10:52 AM Scheppingsverhaal (Genesis) Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie Het scheppingsverhaal in Genesis vormt het begin van de Hebreeuwse Bijbel en beschrijft de schepping van de wereld

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo II

Eindexamen filosofie vwo II Opgave 2 Over wetenschap en religie: zij die uit de hemel kwamen 7 maximumscore 2 een argumentatie waarom wetenschappelijke kennis niet als probleemloze bron van vooruitgang kan worden beschouwd: wetenschap

Nadere informatie

Wat is het doel van het leven?

Wat is het doel van het leven? Wat is het doel van het leven? Waar kom ik vandaan? Waarom ben ik hier? Waar ga ik heen? Een van de eerste vragen die bij je opkomen bij het afvragen wat ons doel van het leven is, is "waar komen we vandaan?"

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

In de naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle TAWHEED. Door: Dr. Abu Ameenah Bilal Philips

In de naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle TAWHEED. Door: Dr. Abu Ameenah Bilal Philips In de naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle TAWHEED Door: Dr. Abu Ameenah Bilal Philips Tawheed betekent letterlijk iets één maken of iets één noemen. In het Nederlands wordt het één maken van

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord De vrucht van de Geest Liefde Vreugde Vrede Geduld Vriendelijkheid

Inhoud. Voorwoord De vrucht van de Geest Liefde Vreugde Vrede Geduld Vriendelijkheid Inhoud Voorwoord 6 1. De vrucht van de Geest 9 2. Liefde 23 3. Vreugde 35 4. Vrede 47 5. Geduld 59 6. Vriendelijkheid 71 7. Goedheid 85 8. Geloof 97 9. Zachtmoedigheid 108 10. Zelfbeheersing 121 Nawoord

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

De leermachines. Gerard van Winkel.

De leermachines. Gerard van Winkel. De leermachines Gerard van Winkel www.gopher.nl Ik ben aan het dagdromen. Filosofeer over de vrije wil. Als je aan tien verschillende mensen vraagt wat ze onder het begrip vrije wil verstaan, dan krijg

Nadere informatie

God schiep de mens - Adam

God schiep de mens - Adam In de twee vorige studies werd besproken hoe God de hemel 1 en de aarde 2 schiep. Tijdens de zesde dag van de schepping zei God: Laat Ons mensen maken naar ons beeld, als onze gelijkenis, (Genesis 1:26)

Nadere informatie

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DEEL 4 DISCIPLE MENTOR In Gen 1, 2 en 3 lezen we direct hoe God denkt over de mens. Hij laat zien wie we zijn, waar we voor gemaakt zijn en wat onze bestemming in het

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam?

Hoe kun je je bekeren tot de Islaam? De Profeet Mohammed (vzmh) heeft de laatste en universele boodschap van God gekregen. Voor de boodschap aan de Profeet Mohammed (vzmh) heeft God zich aan veel Profeten (vzmh) geopenbaard. Volgens een overlevering

Nadere informatie

Moslims houden van Jezus

Moslims houden van Jezus Moslims houden van Jezus Jezus is een figuur die geliefd en vereerd wordt door miljarden mensen over de hele wereld, maar er is veel verwarring over de status van deze kolossale persoon. Jezus staat bij

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Van Bethlehem tot Golgotha

Van Bethlehem tot Golgotha Van Bethlehem tot Golgotha Het Mysterie van Inwijding Esoterische Begrippen Elly Lichtenberg De Bijbel, een mystiek verhaal of..? Deel I De Bijbel: een mystiek verhaal of..? Is het evangelieverhaal juist?

Nadere informatie

Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat

Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat Bewijzen voor een atheïst dat Allah (God) bestaat [لونلدية - dutch [nederlands - dr. Zakir Naik revisie: Yassien Abo Abdillah bron: www.uwkeuze.net, geprikt door broeder Hamid 2014-1435 إثبات وجود االله

Nadere informatie

discussiëren. Begrippen van hoofdstuk 1 die je moet kennen Schepping Evolutie Spontane waarneming Mythe Moraal TeNaCH Bijbel Koran

discussiëren. Begrippen van hoofdstuk 1 die je moet kennen Schepping Evolutie Spontane waarneming Mythe Moraal TeNaCH Bijbel Koran Kunnen scheppingsmythen vandaag nog iets voor ons betekenen? Sommige mensen zijn het hier mee eens, want ze leren ons lessen zoals in de schepping. Ook vinden ze dat er in scheppingsmythen een duidelijke

Nadere informatie

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek.

Volgens mij is Jezus op deze manier de weg. Daarover gaat de preek. Lezen: Johannes 13:1-14:6 Tekst: Johannes 14:6 Jongens en meisjes, Jezus zegt: ik ben de weg. En ik heb na zitten denken. Als Jezus een weg is, wat voor weg is hij dan? Ik heb vier plaatjes van wegen.

Nadere informatie

Heeft God het Kwaad geschapen?

Heeft God het Kwaad geschapen? Heeft God het Kwaad geschapen? Zondagavond 22 september 2013 (Genade & Waarheid Preek) Inleiding A. Genade & Waarheid Preken (Soms) Ingewikkelde of wettisch toegepaste onderwerpen bekeken vanuit Genade

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief.

GELOOF EN WETENSCHAP. Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. GELOOF EN WETENSCHAP Modellen over de relatie tussen geloof en (natuur)wetenschap in historisch perspectief. 1. HET HARMONIEMODEL De leer van de twee boeken Het Ptolemaeïsche of Aristotelische wereldbeeld

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie Geloven en redeneren Religie en filosofie Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Het begin

Nadere informatie

Weten en Geloven. Weten en Geloven. Programma. opvatting Kluun. Het evangelie tussen

Weten en Geloven. Weten en Geloven. Programma. opvatting Kluun. Het evangelie tussen Weten en Geloven Weten en Geloven Het evangelie tussen Het evangelie tussen avond 1: atheïsme en ietsisme atheïsme en ietsisme avond 2: Islam en Wilders avond 3: vrijheid en fatsoen 1 2 Programma opvatting

Nadere informatie

HC zd. 3 nr. 32. dia 1

HC zd. 3 nr. 32. dia 1 HC zd. 3 nr. 32 deze zondag verzet zich tegen fatalisme als grondtrek van veel menselijk denken fatalisme wil zeggen dat het gaat zoals de goden besloten hebben jij kunt daar niets aan veranderen dia 1

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Heeft u m al gezien? Misschien al een stukje in gelezen? Dit jaar is er een bijzonder boek uitgekomen, en het haalde gelijk grote verkoopcijfers. Ik

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Een nieuw begin. De schepping van hemel en aarde Genesis 1:1-10

Een nieuw begin. De schepping van hemel en aarde Genesis 1:1-10 Een nieuw begin De schepping van hemel en aarde Genesis 1:1-10 God heeft door te spreken de hemel en de aarde gemaakt. Onvoorstelbaar machtig is God. Wat een wijsheid zien we in al die mooie schepselen

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE

THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE THEMA 3: EEN BIJBELSE MENSVISIE TEKST 1 In een bijbels perspectief verschijnt de mens als faiblesse et promesse. Mensen zijn tezelfdertijd eindig onvolkomen en oneindig beloftevol. Beperkt, kwetsbaar,

Nadere informatie

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4).

1) De ongelovige is blind gemaakt door Satan (2 Korintiërs 4:4). BIJBELSTUDIES VOOR JONGE GELOVIGEN LES 4 Les 4 - Redding: Waarom is het voor ieder mens nodig om gered te worden? In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 1) De ongelovige

Nadere informatie

LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN WERKVORMEN MEDIA

LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN WERKVORMEN MEDIA ORTHODOXE GODSDIENST MINISTERIE VLAAMSE GEMEENSCHAP DEPARTEMENT ONDERWIJS School: Titularis: Klas: 2 Lestijden/week: 2 Studierichting: JAARPLAN Sept. LISEERD LESONDERWERP - LESINHOUD ALGEMENE DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel?

Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? J.G. Fijnvandraat Sr. Wat moeten we aan met schijnbare tegenstrijdigheden in de Bijbel? - 1. Heeft de Bijbel nog gezag? Deze vraag is een beetje misleidend. De kwestie waar het om gaat is niet of de Bijbel

Nadere informatie

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie.

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Wat is bidden? Bidden is: In contact komen met de levende God, de Schepper van Hemel en Aarde In het Oude Testament bad de

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Een aantal belangrijke. Theologische Kaders. Deel #2. Philip Nunn De Bron 30 april 2017

Een aantal belangrijke. Theologische Kaders. Deel #2. Philip Nunn De Bron 30 april 2017 Een aantal belangrijke Theologische Kaders Deel #2 Philip Nunn De Bron 30 april 2017 1 Kaders? 2 A. Gemeentestructuur en dynamiek B. Geestelijke werkelijkheid C. Geslacht, huwelijk en seksualiteit D. Financiën

Nadere informatie

Het nieuwe atheïsme: gepasseerd station of nog steeds relevant?

Het nieuwe atheïsme: gepasseerd station of nog steeds relevant? Het nieuwe atheïsme: gepasseerd station of nog steeds relevant? 3 juli 2017 Frederiek Depoortere frederiek.depoortere@kuleuven.be Wat is het nieuwe atheïsme? 2004 2006 2006 2007 1 Bron afbeelding: http://viz.dwrl.utexas.edu/files/the-four-horsemen.jpg

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

GELOOF&WETENSCHAP KUNNEN WE WETEN OF GOD BESTAAT? Gerard Nienhuis

GELOOF&WETENSCHAP KUNNEN WE WETEN OF GOD BESTAAT? Gerard Nienhuis GELOOF&WETENSCHAP KUNNEN WE WETEN OF GOD BESTAAT? Gerard Nienhuis De natuurwetenschap levert ons de meest betrouwbare kennis die voor ons toegankelijk is. Geen andere kennisbron levert dezelfde mate van

Nadere informatie

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker

Kapstok. Proces van Geestelijke Groei. Dick Slikker Kapstok Proces van Geestelijke Groei Dick Slikker 1 Inhoud 1 Komt het weer goed tussen mens en God? 5 2 In Sync met God 11 3 Uitdaging van de Leerschool 17 4 Onze waarom vragen als God het net anders doet

Nadere informatie

Kennismakingsvragen:

Kennismakingsvragen: Kennismakingsvragen: 1. Als je op een onbewoond eiland belandde, welke 3 dingen zou je dan in ieder geval bij je willen hebben? 2. Wat is je vroegste jeugdherinnering? 3. Wat heeft je doen besluiten om

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Christendom. Wat uit dit geloof spreekt je aan?

Christendom. Wat uit dit geloof spreekt je aan? Christendom In Christendom zijn de Bijbel en Jezus het belangrijkste. In de wereld is het de grootste godsdienst, gevolgd door de Islam. In het Christendom geloven de mensen in één God, die uit Drie Personen

Nadere informatie

Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God.

Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God. GELOVEN Encycliek Lumen Fideï zegt: Geloven is niet zomaar instemmen met een geheel aan abstracte waarheden. Geloven is een weg gaan, die voert tot gemeenschap met de levende God. PROBLEEM VAN PAROCHIES

Nadere informatie

Credoviering 16 oktober 2016 Schepper van hemel en aarde. I. De oude kerk en de schepper

Credoviering 16 oktober 2016 Schepper van hemel en aarde. I. De oude kerk en de schepper Credoviering 16 oktober 2016 Schepper van hemel en aarde Muziek vooraf: Gregoriaans Credo I. De oude kerk en de schepper Het geloofsartikel over de schepper blijkt een latere toevoeging. In de 4 e eeuw

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

Het religieuze bevrijd van religie

Het religieuze bevrijd van religie Het religieuze bevrijd van religie John Dewey Gebaseerd op de Terry Lectures gehouden aan Yale University in 1934. Vertaald en ingeleid door Kees Hellingman ISVW UITGEVERS John Dewey 4 Wij, die nu leven,

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I

Eindexamen filosofie vwo 2011 - I Beoordelingsmodel Opgave 1 Het bestaan van God en het voortbestaan van religie 1 maximumscore 3 een uitleg hoe het volgens Anselmus mogelijk is dat Pauw en Witteman het bestaan van God ontkennen: het zijn

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij ze. Genesis 1:27

En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; man en vrouw schiep Hij ze. Genesis 1:27 Inhoud Inhoud 5 Woord vooraf 7 1. Een hoge afkomst 11 2. Ongehoorzaamheid 19 3. God zoekt 27 4. Geloof 33 5. Het horen van Gods stem 41 6. Als God het hart opent 49 7. Kennis van onze zonde 55 8. Niet

Nadere informatie

6 De wereld als schepping?

6 De wereld als schepping? 6 De wereld als schepping? INLEIDING Waar komen we vandaan? Hoe is de wereld ontstaan en hoe zit alles in elkaar? Waarom bestaat er zo n wonderlijke diversiteit aan leven? Waarom is er zoveel wreedheid

Nadere informatie

Het eten van nietvegetarisch

Het eten van nietvegetarisch Het eten van nietvegetarisch voedsel ] الهولندية- [ nederlands - dutch revisie: Yassien Abo Abdillah 2013-1435 جواز أ ل اللحوم» بالغة اهلنلدية «مراجعة: ياس أبو عبد االله 2013-1435 Alle lof behoort aan

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Verwachting, de vierde dimensie

Verwachting, de vierde dimensie Verwachting, de vierde dimensie Geschreven voor eenieder die wel wíl geloven maar niet kan Verwachting, de vierde dimensie Copyright 2017 Kees Berkhout Auteur: Kees Berkhout Druk: Pumbo.nl ISBN: 978-94-6345-155-0

Nadere informatie

z03.12 Rinze IJbema - Zondag 3. [1] God neemt ons serieus, nu wij zelf nog.

z03.12 Rinze IJbema - Zondag 3. [1] God neemt ons serieus, nu wij zelf nog. Rinze IJbema - Zondag 3. [1] God neemt ons serieus, nu wij zelf nog. [2] Hoe heb jij dat, als je het verhaal van Adam en Eva leest? Het kán zomaar zijn dat je het leest en dat je het snapt en dat je aan

Nadere informatie

Positie wedergeboren christen Ef.2:5 levend gemaakt met Christus,..geplaatst in de hemelse gewesten.

Positie wedergeboren christen Ef.2:5 levend gemaakt met Christus,..geplaatst in de hemelse gewesten. Schepping en Evolutie in de Kerk Bedreiging? of Uitdaging? Positie wedergeboren christen Vanuit welke overtuiging Hoe andersdenkenden benaderen Geloof en wetenschap Modellen en werkelijkheid Conclusies

Nadere informatie

Kunstmatige intelligentie

Kunstmatige intelligentie Zullen computers ooit de menselijke taal begrijpen? Kunstmatige intelligentie 2014 Menno Mafait (http://mafait.org) 1 Al zo n zestig jaar zijn wetenschappers bezig met kunstmatige intelligentie, ook wel

Nadere informatie

Lees Zoek op Om over na te denken

Lees Zoek op Om over na te denken Welkom bij de Online Bijbelcursus van Praise De bijbelcursus is wat voor jou als je: 1. Als je wilt weten wat christenen geloven. 2. Als je meer wilt begrijpen van de bijbel. 3. Als je wilt groeien in

Nadere informatie

Q1 Ik ben een 1 / 11. Beantwoord: Overgeslagen: 0 25,13% 442. vrouw 74,87% man TOTAAL vrouw. man

Q1 Ik ben een 1 / 11. Beantwoord: Overgeslagen: 0 25,13% 442. vrouw 74,87% man TOTAAL vrouw. man Q1 Ik ben een Beantwoord: 1.759 Overgeslagen: 0 vrouw man 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% ANTWOORDKEUZEN vrouw man REACTIES 25,13% 442 74,87% 1.317 TOTAAL 1.759 1 / 11 Q2 Mijn leeftijd is Beantwoord:

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

De Fatiha: Het gebed van de Islam (5) Leid ons op het rechte pad

De Fatiha: Het gebed van de Islam (5) Leid ons op het rechte pad De Fatiha: Het gebed van de Islam (5) Leid ons op het rechte pad Door Rev. Dr. Jos M. Strengholt www.strengholt.info Surah Al Fatiha: 1. In de naam van Allah, de Barmhartige, de Genadevolle 2. Lof zij

Nadere informatie

De eerste keer dat een zegen in de bijbel voorkomt, is al in het eerste boek van de Tora, het boek Genesis:

De eerste keer dat een zegen in de bijbel voorkomt, is al in het eerste boek van de Tora, het boek Genesis: 2 januari 2011 Thema: tel je zegeningen! Lezingen: Genesis 5: 1,2 Psalm 24 :1-5 (NBG en lied van Huub Oosterhuis) Overdenking Herkende U het lied voor aanvang van de dienst: (ORGEL herhaalt tel uw zegeningen)

Nadere informatie

Spinoza over de vrije wil. Miriam van Reijen Academisch Genootschap Eindhoven 15 februari 2013

Spinoza over de vrije wil. Miriam van Reijen Academisch Genootschap Eindhoven 15 februari 2013 Spinoza over de vrije wil Miriam van Reijen Academisch Genootschap Eindhoven 15 februari 2013 Benedictus de Spinoza 1632 (Amsterdam) 1677 (Den Haag) Spinoza is als tweede generatie allochtoon in Amsterdam

Nadere informatie

Kennismaking met de bijbel

Kennismaking met de bijbel Kennismaking met de bijbel 1. De Bijbel, wat is dat voor boek? 2. Wat heb ik met God te maken? 3. Wie is Jezus Christus? 4. Hoe kom ik in de hemel? 5. Wat is de christelijke doop? 16 Wat heb ik met God

Nadere informatie

Geschapen om te dienen

Geschapen om te dienen Bijbelstudie 1 Geschapen om te dienen Genesis 2:4-25 Welke zin heeft het leven? Je wordt geboren. Je leeft een aantal jaren op aarde. Daarna sterf je. Wat is de zin ervan? Op die vraag geeft de Bijbel

Nadere informatie

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4

Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Toelichting bij de Korte Verhandeling van Spinoza Nummer 4 Deel 1, Hoofdstuk 3 Dat de Natuur de oorzaak is. Rikus Koops 15 juni 2012 Versie 1.0 In de vorige toelichting heb ik de organisatie van de Natuur

Nadere informatie

De eerste zonde - ongehoorzaamheid

De eerste zonde - ongehoorzaamheid In de vorige studie is ingegaan op de rebellie in de hemel 1. De Bijbel openbaart niet wanneer deze rebellie heeft plaatsgevonden, maar die had wel zijn invloed op het leven van Adam en Eva in het paradijs

Nadere informatie

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13

Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis. Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 Preekschets voor 26 mei 2013 Trinitatis Lezingen : Spreuken 8:22-31 en Johannes 3:1-13 De teksten gelezen De twee schriftlezingen geven twee manieren van kijken naar God : Spreuken (het lied van de wijsheid)

Nadere informatie

2013 UITGEVERIJ MEDEMA - HEERENVEEN Alle rechten voorbehouden.

2013 UITGEVERIJ MEDEMA - HEERENVEEN Alle rechten voorbehouden. 3 Strengholt, Jos Kleine Catechismus voor freethinkers ISBN 978-90-6353-634-3 NUR 707 Boekverzorging: Patrick Staal, Ede www.staalontwerp.nl De bijbelteksten in deze uitgave zijn, tenzij anders aangegeven,

Nadere informatie

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick

Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme. Prof. John A. Dick Meisleiding van het Brein Het Fundamentalisme Prof. John A. Dick Inleiding 1. Een Amerikaan in Vlaanderen 2. Sprekend over het fundamentalisme kan verrassingen brengen 3. Fundamentalisme verschijnt soms

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord

Athanasius. tegen de heidenen / over de menswording van het woord De overwinning van het christendom ~ Athanasius tegen de heidenen / over de menswording van het woord Ingeleid, vertaald en van aantekeningen voorzien door Eginhard Meijering d a m o n BW_ATHANASIUS_v_ALEXANDRIE_02-01-2013.indd

Nadere informatie

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014

376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Uitleg van het Scheppingsverhaal (376, 377, 378, 393, 394) 376. Uitleg van het Scheppingsverhaal (1) 9-11-2014 Deze preek is mede gebaseerd op Het Geheime boek van Johannes (Codex II, Boek 1, pag. 1 en

Nadere informatie

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen

Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Vlinder circus Waar wonderen uitkomen Leugen en waarheid Gedachten over de film Een man heeft in zijn leven allen maar minachting en afwijzing meegemaakt. Hij is zo anders als al de mensen om hem heen.

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

Conferentie Mannen en Vrouwen in de Kerk. VROUWEN & MANNEN. Almatine Leene 19 maart 2011

Conferentie Mannen en Vrouwen in de Kerk. VROUWEN & MANNEN. Almatine Leene 19 maart 2011 Conferentie Mannen en Vrouwen in de Kerk. VROUWEN & MANNEN Almatine Leene 19 maart 2011 - Hoe zien we mannelijkheid en vrouwelijkheid? Waarom is dit belangrijk en wat bedoelen we hiermee? - Hoe zit het

Nadere informatie

Je bent waardevol. Leven vanuit een positief zelfbeeld

Je bent waardevol. Leven vanuit een positief zelfbeeld Je bent waardevol Leven vanuit een positief zelfbeeld Voorwoord 8 Test: Heb jij last van een negatief zelfbeeld? 14 1. Zelfbeeld 16 2. Gebroken dromen 34 3. Gevangen in je gedachten 51 4. Het juk van verslavingen

Nadere informatie

Transcendentale vrijheid tegenover natuurlijke kausaliteit bij Immanuel Kant

Transcendentale vrijheid tegenover natuurlijke kausaliteit bij Immanuel Kant Transcendentale vrijheid tegenover natuurlijke kausaliteit bij Immanuel Kant Ulrich Grün, stud.nr.: 9212647 7 juli 2006 Inleiding In een wereld bestaande uit materie vinden veranderingen, zoals wij ze

Nadere informatie

De Heer is God! Dertien Bijbelstudies bij Psalm 100

De Heer is God! Dertien Bijbelstudies bij Psalm 100 De Heer is God! Dertien Bijbelstudies bij Psalm 100 De Heer is God! Dertien Bijbelstudies bij Psalm 100 Heino Gerritsen Schrijver: Heino Gerritsen Coverontwerp: Heino Gerritsen Foto cover: zonsopkomst

Nadere informatie

1 e jaar 2 e bijeenkomst. De vraag naar God

1 e jaar 2 e bijeenkomst. De vraag naar God 1 e jaar 2 e bijeenkomst De vraag naar God School voor geloofsverdieping 1 jaar 01. Samen starten 02. De vraag naar God A. GOD VAN HET VERBOND 03. De Bijbel als woord van God 04. Uittocht en verbond 05.

Nadere informatie

HC zd. 42 nr. 31. dia 1

HC zd. 42 nr. 31. dia 1 HC zd. 42 nr. 31 weinig mensen zullen zeggen dat ze leven voor het geld geld maakt niet gelukkig toch zeggen we er graag achteraan: wel handig als je het hebt want waar leef ik voor? een christen mag zeggen:

Nadere informatie

De straf op de zonde 15

De straf op de zonde 15 A1 1 De straf op de zonde 15 Lezen en bespreken Romeinen 2:1-12 Wat is het gevolg van de zonden van de mens? (vers 3) Hoe komt het dat mensen zich niet bekeren tot de Heere? (vers 5) Welke mensen ontvangen

Nadere informatie

Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda

Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda Zondag 21 februari 2016; 2 e zondag van de 40-dagen; project: zet een stap naar de A/ander; kleur Paars; ds. A.J.Wouda Ex. 1 e lezing Ex. 34: 27-35 Antwoordpsalm 27: 4 2 e lezing Lucas 9: 28-36 Gemeente

Nadere informatie

Geloven in Jezus Christus

Geloven in Jezus Christus Geloven in Jezus Christus Zoon van God Jezus krijgt God een menselijk gezicht. Immanuel wordt Hij genoemd: God met ons. Het is de naam die Hij bij zijn geboorte krijgt. ZIn Daar begint zijn bijzondere

Nadere informatie

Eerste druk, Roel Pomp Coverontwerp: Gé Albers

Eerste druk, Roel Pomp Coverontwerp: Gé Albers Lichtgelovig Eerste druk, 2014 2014 Roel Pomp Coverontwerp: Gé Albers isbn: 9789048433728 nur: 705 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie

Wat is de mens? - Context. De opkomst van de filosofische antropologie De menselijke natuur, week 9 De opkomst van de filosofische antropologie Overzicht van reeds behandelde mensbeelden en de mechanistische visie uit de late 19e eeuw Wat is de mens? - Context Plato / Descartes

Nadere informatie

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen

Preek 8 mei 2016 met Hemelvaart afbeeldingen Lieve gemeente, Afgelopen donderdag was het Hemelvaartsdag. Een feest waar we ons als vrijzinnigen niet zo heel veel bij voor kunnen stellen. Wat moeten we van dit verhaal nog geloven en wat heeft het

Nadere informatie

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn

De Linkeroever. werkplaats voor levende spiritualiteit. Vier avonden over de vraag wat dat is, en wat ervoor nodig is om een spiritueel mens te zijn Spiritualiteit? [Ralf Grossert] M1 Iets voor mensen die graag zweverig doen? Of moet je met je beide benen op de grond staan om spiritueel te kunnen zijn? En welke spiritualiteit past bij mij? Er is zoveel

Nadere informatie

Feest van het Koninkrijk

Feest van het Koninkrijk Feest van het Koninkrijk H and -out 2 e t h ema - a v o n d IN GODS AANWEZIGHEID Tijd voor gebed Neem ook deze avond de tijd om stil te worden als inleiding op het gebed. Als moment van bewustwording om

Nadere informatie

Wie heeft God gemaakt?

Wie heeft God gemaakt? Wie heeft God gemaakt? door ds. Jenno Sijtsma Als u bovenstaande titel opmerkelijk vindt, kan ik u alleen maar helemaal gelijk geven. Ook ik moest wel even slikken toen ik deze titel zag, en dan ook nog

Nadere informatie