PESTEN OP HET WERK EEN SYNDICAAL ANTWOORD

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PESTEN OP HET WERK EEN SYNDICAAL ANTWOORD"

Transcriptie

1 Algemeen Belgisch Vakverbond Hoogstraat Brussel PESTEN OP HET WERK EEN SYNDICAAL ANTWOORD

2

3 PESTEN OP HET WERK EEN SYNDICAAL ANTWOORD

4

5 Leeswijzer Bij het afsluiten van de redactie van deze brochure was de wet nog niet gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad, evenmin als de wet die de bescherming van de preventieadviseur regelt, of het Koninklijk Besluit dat de opleidingsvoorwaarden voor deze preventieadviseur bepaalt. Het zou dus kunnen dat de wettelijke bepalingen die in deze brochure worden toegelicht, nog niet kunnen afgedwongen worden. Het is echter niet zinloos om de discussie met de werkgever in het Comité voor Preventie en Bescherming op het werk nu al op gang te trekken. Zodra alle wetteksten zijn gepubliceerd zullen deze worden gecodificeerd, en gepubliceerd op de website van het ABVV: 3

6 4

7 Voorwoord Het ABVV verdedigt de menselijke waardigheid in al zijn aspecten. Wanneer wij vaststellen dat een nieuw risico het welzijn van de werknemers bedreigt, dan kunnen wij dat niet aanvaarden en moeten wij daar tegen reageren. Vandaag stellen wij vast dat psychologische intimidatie op het werk, vaak ook pesten of pesterijen genoemd, een dagelijkse realiteit is geworden voor miljoenen werknemers in de wereld, en dit ongeacht de aard of omvang van het bedrijf of instelling waar ze werken. Ook in ons land bestaat het probleem. De psychologische, maar ook de fysieke en in sommige gevallen zelfs financiële gevolgen zijn voor de slachtoffers en voor de maatschappij zwaar om dragen en moreel onverantwoord voor wie een verdraagzame en sociale maatschappij wil. Wij kunnen ons echter niet beperken tot deze vaststelling. Wij willen onze leden en onze afgevaardigden ook effectief bijstaan om de strijd aan te binden tegen deze "nieuwe" vorm van discriminatie van werknemers. De lezer vindt daarom in deze brochure niet alleen een beschrijving van de diverse vormen die pesten kan aannemen, maar ook een beschrijving van "typisch" dadergedrag en de gevolgen voor de slachtoffers. Maar wij willen verder gaan. Wij moeten immers maar al te vaak vaststellen dat men, zowel binnen als buiten organisaties die opkomen voor slachtoffers van pestgedrag, nauwelijks weet hoe met de problematiek om te gaan. Wij zijn van mening dat op basis van de ervaring die wij hebben opgedaan in het kader van onze acties voor meer welzijn op het werk, een syndicale aanpak kan worden ontwikkeld die échte resultaten oplevert. 5

8 De brochure bevat dan ook een voorstel voor interventie, waarbij zowel het preventieve als het repressieve aspect aan bod komen. Dat daarbij de arbeidsorganisatie centraal staat en de verantwoordelijkheid van de werkgever, samen met de rol van de preventieadviseur en het Comité voor Preventie en Bescherming op het werk uitgebreid aan bod komen, spreekt uiteraard vanzelf. Aan allen die reeds het slachtoffer zijn geweest van morele intimidatie wensen wij veel sterkte. Zij zullen steeds, zoals in het verleden en in de toekomst, steun vinden bij onze militanten en afgevaardigden die wij kracht en inspiratie wensen bij de uitbouw van aangepaste preventiemaatregelen. Deze brochure, die een referentiedocument is dat in overleg met onze beroepscentrales verder kan worden uitgediept en aangepast aan de noden op het terrein, poogt daartoe een bijdrage te leveren. Mia De Vits, Algemeen Secretaris. Michel Nollet, Voorzitter. 6

9 INHOUDSTAFEL 1. PESTEN OP HET WERK, EEN MAATSCHAPPELIJK FENOMEEN? BEPERKT, MAAR OVERTUIGEND CIJFERMATERIAAL SITUATIE IN BELGIË VERKLARENDE OF BEZWARENDE FACTOREN COMPLEX FENOMEEN, MOEILIJKE DEFINITIE OVER DE VLAG EN DE LADING IS PESTEN HETZELFDE ALS PLAGEN? VORMEN VAN PESTERIJEN DADERS EN SLACHTOFFERS: EEN PROFIEL AARD VAN HET SLACHTOFFER AARD VAN DE DADER DE BEDRIJFSCULTUUR ALS BEZWARENDE FACTOR AANDACHT VOOR WERKSTRESS! GEVOLGEN VOOR SLACHTOFFER EN ORGANISATIE WETTELIJKE REGELING RUIME BESCHERMING VOOR ALLE WERKNEMERS PREVENTIE EN INFORMATIE NAAR EEN NIEUW GLOBAAL PREVENTIEPLAN DE ROL VAN DE PREVENTIEADVISEUR EN DE VERTROUWENSPERSOON DE PREVENTIEADVISEUR DE VERTROUWENSPERSOON OPGELET, HIER PEST MEN NIET! DE DADER GESTRAFT DE KLAGER BESCHERMD! WET OF CAO?

10 7. PROFIEL VAN DE PREVENTIEADVISEUR EN DE VERTROUWENSPERSOON HOUDING VAN HET SLACHTOFFER TAKEN VAN DE PREVENTIEADVISEUR OF VERTROUWENSPERSOON WITTE RAAF GEZOCHT! VAN THEORIE NAAR DE PRAKTIJK: EEN POGING TOT INTERVENTIEMODEL EEN MODEL IN VIJF STAPPEN PREVENTIE OPSTELLEN VAN EEN PREVENTIEBELEID INTEGRATIE IN HET ALGEMEEN PREVENTIEBELEID SIGNALERING OPVANG INTERVENTIE EN NAZORG NAZORG IN FUNCTIE VAN INTERVENTIE INTERVENTIE EN NAZORG BIJ ONGEWENST GROEPSGEDRAG INTERVENTIE EN NAZORG BIJ ONGEWENSTE 1-OP-1 SITUATIES INFORMEEL EEN OPLOSSING ZOEKEN DE FORMELE KLACHTENPROCEDURE WAT ALS HET ANDERS LOOPT? TIEN TIPS VOOR SLACHTOFFERS GEHEUGENSTEUNTJE VOOR COMITÉLEDEN WOORD VAN DANK

11 1 Pesten op het werk, een maatschappelijk fenomeen? 1.1. Beperkt, maar overtuigend cijfermateriaal Onze samenleving wordt steeds minder verdraagzaam. Krachtsverhoudingen worden steeds belangrijker. Als dit klopt, zou ook in de ondernemingen, die vaak een afspiegeling zijn van het maatschappelijk bestel, het aantal daden van vijandschap of zelfs fysieke of psychische agressie moeten toenemen. Hoewel het cijfermateriaal dat hierover bestaat eerder beperkt is, loont het toch de moeite om het even van dichterbij te bekijken. In 2000 publiceerde de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden voor de derde maal de resultaten van een Europese enquête naar de kwaliteit van de arbeidsomstandigheden in de Europese Unie. In de 15 lidstaten werden in totaal mensen ondervraagd. Een aantal belangrijke feiten: 3 miljoen werknemers (2 procent) zijn op hun werkplek, in de loop van de 12 maanden die aan de enquête voorafgingen, het slachtoffer geworden van fysiek geweld door personen die er ook werkten, 4 procent (6 miljoen) werknemers zijn op hun werkplek het slachtoffer geworden van fysiek geweld door personen die elders werkten. Vooral werknemers van bedrijven die veel in contact komen met de buitenwereld (administratie, handel, ) zijn er het slachtoffer van 3 miljoen werknemers (2 procent) zijn op hun werk het slachtoffer geworden van seksuele intimidatie. Vrouwen en uitzendkrachten zijn er de grootste slachtoffers van, ook werknemers uit de horecasector worden er vaak aan blootgesteld 9

12 13 miljoen (9 procent) zijn op hun werkplek het slachtoffer geworden van wat in de enquête "mobbing" genoemd wordt*. Het meest worden de sectoren "handel en dienstverlening", inzonderheid horeca, getroffen Tussen de landen zijn er grote verschillen merkbaar. Finland scoort met 15 procent het hoogste cijfer, op de voet gevolgd door Zweden en het Verenigd Koninkrijk (telkens 14 procent). Dan komen Nederland (12 procent) en België (11 procent). In de Zuiderse landen Spanje, Portugal en Italië worden problemen met mobbing veel minder gerapporteerd dan in de Noordelijke lidstaten. Allicht komt dit omdat in de eerstvermelde categorie (vooral dan in de Scandinavische landen) reeds heel wat bewustmakingscampagnes op het getouw werden gezet en er in een bepaald aantal gevallen zelfs wetgeving bestaat om te strijden tegen pesterijen. Een andere mogelijke verklaring is dat de gebruikte terminologie (mobbing, bullying,..) in hoofdzaak Angelsaksisch van oorsprong, en daarom allicht voor werknemers waar talen van een andere oorsprong worden gesproken niet altijd duidelijk is, of weergeeft welke gevoelens er leven. Concluderen dat er in het noorden van de Europese Unie meer zou gepest worden dan in het zuiden is op basis van deze vaststelling dus beslist niet verantwoord Situatie in België Ook in ons land, vooral dan vanwege de dramatische afloop van een aantal schrijnende gevallen die brede weerklank kenden in de pers, stijgt de aandacht voor het fenomeen. Ook op wetenschappelijk vlak stijgt de belangstelling, net als voor een aantal juridische aspecten van de problematiek. Volgens de enquête van de Europese Stichting ligt het percentage werkenden dat verklaart te maken te hebben met pesterijen op 11 procent. Ons land situeert zich daarmee op de vijfde plaats. * Deze term wordt gedefinieerd in volgend hoofdstuk. 10

13 Fedra, een magazine voor de ambtenaren van het federaal Ministerie van Tewerkstelling en Arbeid, stelt op basis van de resultaten van een enquête over pesterijen op het werk vast dat ambtenaren geregeld gepest worden. Op de vraag "wordt er in uw omgeving gepest?" antwoordde 54 procent bevestigend en 84 procent vindt pesten " een ernstig probleem". Als voornaamste vormen van pestgedrag worden vermeld: roddelen (21 procent), overdreven controle uitoefenen (15 procent), negeren van het werk, sociaal isoleren en opleggen van onmogelijke doelstellingen (telkens 11 procent). Verder bevestigde de enquête een eerder onderzoek dat stelt dat er in de regel weinig wordt ondernomen tegen pesten op het werk Verklarende of bezwarende factoren Volgende factoren kunnen een mogelijke verklaring vormen voor de vaststelling dat pesten op het werk toeneemt: werknemersstatuut: werknemers met precaire banen zoals uitzendkrachten of tijdelijke medewerkers zijn vaker het slachtoffer. Belangrijke vaststelling hierbij is dat dit soort arbeidscontracten steeds vaker voorkomt vrouwenarbeid neemt toe, en vrouwen zouden vaker het slachtoffer van pestgedrag zijn dan mannen spanningen op de werkplek: er is een toenemende werkdruk als gevolg van stijgende productiviteitseisen, inkrimping van het personeelsbestand, niet aflatende herstructureringen van bedrijven, druk van de markt en de klanten, en overdreven responsabilisering van de werknemers ook dit kan tot meer pestgedrag aanleiding geven 11

14 2 Complex fenomeen, moeilijke definitie 2.1. Over de vlag en de lading Sinds zowat twintig jaar gebeurt uitgebreid onderzoek naar pesten op school en ongewenst seksueel gedrag op het werk. In de marge werd ook wel eens gepraat over pesten op het werk, hoewel zeker niet op een systematische manier. Daar is de laatste tijd verandering in gekomen, meest recent nog door het wetgevend werk van Minister van Arbeid en Tewerkstelling Onkelinx op dit vlak. In de meeste publicaties wordt overigens gesproken over "bullying" of "mobbing". Bullying op het werk wordt omschreven als een regelmatig herhaalde agressie, hetzij verbaal, hetzij psychologisch, hetzij fysisch. Het wordt door een individu uitgevoerd tegenover een andere persoon of personen. Het is een situatie waarbij agressie, intimidatie of een drang tot vernederingen de werkverhoudingen overheersen. Bullying is voor het slachtoffer een blijvende bedreiging onder de vorm van intimiderend of beledigend gedrag, machtsmisbruik of oneerlijke sancties. Voor het slachtoffer betekent dit dat hij of zij zich kwaad voelt maar eveneens bedreigd, vernederd of kwetsbaar, en dat zijn of haar zelfvertrouwen wordt ondermijnd. Men spreekt dus niet van bullying bij geïsoleerde incidenten of bij alleenstaand agressief gedrag. Kenmerkend voor bullying is namelijk het voortdurend en systematisch agressief gedrag. Dit begrip is moeilijk te vertalen. In het Nederlands komt "pesten" het meest in de buurt, in het Frans spreekt men vaak van "harcèlement moral". In het (Amerikaans) Engels 12

15 wordt vaak het begrip "mobbing" gebruikt, maar dat verwijst eigenlijk uitsluitend naar agressief gedrag dat door een groep wordt uitgeoefend (a mob = een groep, een bende). Het begrip "mobbing" is dus beperkend, aangezien "pesten" van collega s of agressie tegenover één of meerderen in een groep ook gewoon het werk van een individu kan zijn. In de Belgische wetgeving, die verder in deze brochure uitgebreid aan bod komt, wordt de terminologie "geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk" samen gebruikt, maar worden ze elk van een aparte definitie voorzien Is pesten hetzelfde als plagen? Pesten verschilt van plagen in vijf verschillende punten: plagen gebeurt in tegenstelling tot pesten niet systematisch bij plagen is het machtsevenwicht gelijk, bij pesten niet of niet meer bij plagen komt de geplaagde nog op voor zichzelf en dit wordt eveneens getolereerd door zijn omgeving. Bij pesten geldt dit niet meer. Doet de gepeste een poging om voor zichzelf op te komen, dan wordt hij of zij nog harder aangepakt of vernederd plagen heeft geen negatieve gevolgen voor het slachtoffer. Pesten daarentegen heeft soms bijzonder nadelige gevolgen pesten is een subjectief begrip, en erg delicaat in die zin dat het afhangt van de gevoeligheid van het slachtoffer. Pesten gaat dus verder dan plagen, in de zin dat de dader weet, of zou moeten weten, dat aan de waardigheid van het slachtoffer geraakt wordt. 13

16 3 Vormen van pesterijen Pestgedrag kan zich op verschillende manieren uiten. De creativiteit van de daders kent blijkbaar geen grenzen op dat vlak. Toch kan een vijftal hoofdcategorieën vastgelegd worden, gebaseerd op de effecten die ze hebben voor de slachtoffers: i) De mogelijkheden van het slachtoffer om te communiceren Voorbeelden hiervan zijn: het management geeft het slachtoffer geen gelegenheid om te communiceren, het slachtoffer wordt voortdurend het zwijgen opgelegd, er worden verbale dreigementen geuit. ii) Zijn/haar sociale relaties Als voorbeeld vermelden we: het verbod aan collega s om nog langer met het slachtoffer te praten of zelfs complete isolatie van het slachtoffer. Dit laatste gebeurt dan door hen op het werk of daarbuiten systematisch te negeren: slachtoffers worden nooit mee uitgevraagd voor de lunch, op verjaardagsfeestjes of om bijvoorbeeld samen een glas te gaan drinken. Ze worden ook systematisch uitgesloten van sportwedstrijden, hobbyactiviteiten en dergelijke meer die door het bedrijf worden georganiseerd. iii) De waardering die het slachtoffer tot dan toe genoot Mensen roddelen graag, en bijna niemand ontsnapt er aan. Wanneer echter steeds dezelfde perso(o)n(en) slachtoffer(s) is (of zijn), en er bovendien ook nog onwaarheden verteld worden met de bedoeling te kwetsen of een reputatie te vernietigen, is er wel degelijk sprake van pestgedrag. Andere voorbeelden zijn lachen met bepaalde gebreken van het slachtoffer of met de manier van kleden, lopen of praten enzovoort. 14

17 iv) De kwaliteit van het beroepsleven Ook deze vorm van pestgedrag kan verschillende vormen aannemen: opleggen van deadlines die onmogelijk te halen zijn, geven van opdrachten die schadelijk zijn voor de fysieke of psychische integriteit zijn er slechts enkele voorbeelden van. Anderzijds kan het ook gebeuren dat het slachtoffer géén opdrachten meer krijgt, of enkel nog nutteloze taken wordt opgelegd. v) Fysiek geweld Het kan gaan om relatief ongevaarlijk gedrag, zoals iemand een duwtje geven of "per ongeluk" opsluiten, maar het kan ook ernstiger vormen aannemen. Waarschijnlijk zullen er ooit al wel eens arbeidsongevallen gebeurd zijn die eigenlijk het gevolg waren van fysiek geweld onder werk"makkers". Vandalisme op persoonlijke bezittingen, zoals bijvoorbeeld krassen aanbrengen op een wagen of persoonlijke kledij beschadigen behoort ook tot deze categorie. Ook seksuele intimidatie (van intimiderende opmerkingen tot ongewenste handtastelijkheden) komen voor, net als het ophangen van aanstootgevende foto s of het maken van zinspelingen met een racistische of seksuele ondertoon. 15

18 4 Daders en slachtoffers: een profiel 4.1. Aard van het slachtoffer Het is moeilijk om een "profiel" van slachtoffers van pesterijen op te stellen. Zeker in ons land ontbreekt voldoende wetenschappelijk onderzoek dat een verband zou aantonen (als dat al zou bestaan) tussen het al dan niet gepest worden op het werk enerzijds en anderzijds de leeftijd, het geslacht, het behaalde diploma, de sector, het aantal jaren in dienst, de positie en de tewerkstellingsstatuut. De conclusie is dan ook eenvoudig: iedereen kan het slachtoffer van pesterijen worden! Slachtoffers van pestgedrag zijn vaak gevoelige mensen die zich niet goed kunnen verweren wanneer ze slachtoffer zijn. Vaak "voldoen" ze volgens hun hiërarchische superieuren of zelfs hun collega s niet aan de groepsnorm, of weigeren ze zich aan deze norm te conformeren of proberen ze zich juist te onderscheiden van de massa. Het komt ook voor dat mensen gepest worden omdat ze bepaalde conventies of zogenaamde "ongeschreven wetten" in het bedrijf of de organisatie niet willen of kunnen respecteren. Men zou kunnen stellen dat volgende eigenschappen mensen kwetsbaar maken voor pestgedrag: oudere of jongere werknemers in een groep die juist overwegend bestaat uit werknemers van de tegengestelde categorie (bijvoorbeeld een jongere die (bijna) uitsluitend oudere collega s heeft) het slachtoffer heeft een lage(re) sociale status dan de collega s op basis van bijvoorbeeld familiale afkomst of opleidingsniveau het geslacht of de seksuele geaardheid kunnen pestgedrag uitlokken, maar ook de etnische afkomst, de nationaliteit, politieke of religieuze overtuiging enzovoort 16

19 een fysieke of mentale handicap het karakter van iemand kan een rol spelen, mensen die stil en onopvallend door het leven gaan, die volgzaam en schuchter zijn of die niet of slecht voor zichzelf durven op te komen worden gemakkelijker gepest dan sterke persoonlijkheden of mensen die van zich af bijten. Er moet echter worden onderstreept dat dit geen algemeen geldende regel is, aangezien pestgedrag zelfs de "sterkste" persoonlijkheden kwetsbaar kan maken Aard van de dader Waarschijnlijk komt pesten in bijna alle bedrijven of organisaties voor. Anderzijds valt op dat het in sommige (soorten) bedrijven vaker voorkomt dan in andere. Er moeten dus bepaalde kenmerken zijn die pestgedrag uitlokken. Eén van die eigenschappen is ongetwijfeld dat onder leidinggevenden weinig aandacht is voor de menselijke relaties in het bedrijf of in het team dat men geacht wordt leiding te geven. Dit gebrek aan goede groepsvorming verklaart ook waarom daders in heel wat gevallen snel een aantal meelopers op hun hand krijgen, waardoor pestgedrag door een volledige groep wordt uitgeoefend, hetzij ten opzichte van een individu, hetzij ten opzichte van een andere groep. Andere factoren die kenmerkend zijn voor daders zijn: hij of zij staat hoger in de hiërarchie (of denkt hoger te staan) dan het slachtoffer is langer in dienst dan het slachtoffer heeft meer ervaring of is hoger opgeleid vindt het gewoonweg leuk om anderen te pesten is eigenlijk erg onzeker over zichzelf of over zijn (haar) positie in het bedrijf of de organisatie, waardoor pestgedrag ofwel een poging is om de eigen positie te vrijwaren door de andere(n) te beschadigen, of simpelweg om frustratie af te reageren. 17

20 4.3. De bedrijfscultuur als bezwarende factor Uit heel wat bronnen blijkt dat de leiding van een bedrijf een doorslaggevende rol speelt bij de aanpak van pesterijen op het werk. Toch ontstaat het probleem vaak bij het management. Veel bedrijven passen hun eigen concurrentiebeleid ook toe op hun medewerkers. Ze redeneren dat een bedrijf zichzelf moet in stand houden door op te tornen tegen een bikkelharde concurrentie, en dat ze daarom ijzersterke medewerkers nodig heeft. Pesten wordt daarom in dat soort bedrijven soms oogluikend toegelaten, omdat alleen de "sterkste" werknemers het bedrijf tot nut kunnen zijn in hun concurrentiestrijd met de buitenwereld. Sommige auteurs menen dat de frequentie van pesten op het werk op een betekenisvolle manier verband houdt met verschillende aspecten van organisatorische en sociale werkomgeving. Voorbeelden daarvan zijn een autoritaire stijl van het management om problemen op te lossen, beperkte inspraak, beperkte informatiedoorstroming en een tekort aan discussie wat betreft de uit te voeren taken en te realiseren doelstellingen. Ook een competitieve werkomgeving en het aanmoedigen ervan zouden de kans op het ontstaan van pesterijen verhogen. De leiderschapsstijl, rollenconflicten en controle op het werk spelen eveneens een belangrijke rol. Onderzoek betreffende het communicatieklimaat wijzen op het belang van discussies, luisterbereidheid en tolerantie. Verstandig omgaan met veranderingen is eveneens van groot belang. Mensen zijn vaak geneigd om zich onzeker te voelen wanneer veranderingen op til zijn. Ze hebben dan de neiging om te proberen hun eigen positie te vrijwaren. Dat kan aanleiding geven tot pestgedrag. Daarom is verstandig en overlegd omgaan met veranderingen erg belangrijk, met name een duidelijke anticipatie erop, en een goede communicatie over doel en gevolgen van de veranderingen. 18

21 4.4. Aandacht voor werkstress! Te hoge werkdruk, of meer algemeen veel werkstress kan ongetwijfeld pestgedrag op gang brengen of in stand houden. Werkstress is overigens vaak het gevolg van gebreken in de arbeidsorganisatie, het hoeft dus niet te verbazen dat er een verband kan bestaan tussen beide fenomenen. In de ABVV-brochure "Stress, actie voor meer welzijn op het werk" wordt deze problematiek uitvoeriger behandeld. 19

22 5 Gevolgen voor slachtoffer en organisatie Pesten is veel schadelijker dan veel mensen denken. Men ziet dat een slachtoffer een keertje gepest wordt, doch realiseert zich niet dat maar een deel van het pestgedrag waargenomen wordt. Anders dan de dader(s) weet het slachtoffer niet wanneer de volgende pesterij zal komen. Hij of zij is vaak acht uur per dag, vijf dagen in de week bezig zich geestelijk voor te bereiden op de volgende aanval. Dat kan verstrekkende gevolgen hebben. Al na enkele dagen hebben slachtoffers last van psychosomatische klachten: hoofdpijn, maag- en darmklachten, rillingen, transpireren, hartkloppingen, gespannenheid en slaapproblemen. Als het pesten aanhoudt, worden de klachten chronisch. Ze treden ook nog op als het slachtoffer niet meer gepest wordt. Na ongeveer een half jaar lijden veel slachtoffers aan een Post Traumatisch Stress Syndroom. Mensen hebben dan last van nachtmerries, geheugenverlies, concentratieverlies, vertonen vermijdingsgedrag en hebben flashbacks van de nare gebeurtenis. Nogal wat slachtoffers worden arbeidsongeschikt. Blijft een slachtoffer hetzelfde werk doen, dan treedt na twee jaar veelal een Algemeen Angst Syndroom op. Slachtoffers veranderen dan blijvend van persoonlijkheid. Ze vertrouwen niemand meer, vaak zelfs niet mensen in hun privé-situatie of mensen die werkelijk het beste met hen voor hebben. Naast deze klachten lijden slachtoffers aan depressie en overwegen zelfs zelfmoord. Men schat dat één op de tien zelfmoorden te maken heeft met pesten. 20

23 Pesten is niet alleen schadelijk voor het slachtoffer. Het is ook van invloed op de dader, op de mensen die er getuige van zijn, op de cultuur van de afdeling in de onderneming en uiteindelijk op de kwaliteit van het product. Werknemers of werkgevers merken dat ze door pestgedrag hun doel kunnen bereiken. Steeds meer gaat dan het recht van de sterkste gelden. Ook de getuigen hebben hier last van. Ze gaan met minder plezier naar het werk en voelen zich machteloos. Ze zijn bang zelf slachtoffer te worden en hebben vaker last van gezondheidsklachten. Eerst worden afdelingen waar gepest wordt getroffen: ze hebben een hoog absenteïsme en een groot personeelsverloop. De uiteindelijke gevolgen voor het bedrijf zijn dezelfde: productieverlies, groot verloop en een hoog ziekteverzuim. Pestgedrag waarbij niemand ingrijpt heeft ook nadelige gevolgen voor de dader. Die leert niet om grenzen te stellen aan het eigen gedrag. Hij of zij merkt dat het geoorloofd is om met pestgedrag en terreur bepaalde doelen te bereiken. Hoe vaker hij of zij succes boekt, des te vaker gaat hij of zij dit gedrag in meer situaties vertonen. Ingrijpen wordt steeds moeilijker, met alle gevolgen van dien, ook voor het slachtoffer! 21

24 6 Wettelijke regeling 6.1. Ruime bescherming voor alle werknemers De wet heeft tot doel het oprichten van een gepast wetgevend kader dat toelaat alle werknemers te beschermen tegen geweld op het werk, pesterijen en ongewenste seksuele intimiteiten, met name: tussen werkgever en werknemer tussen werknemers onderling tussen werknemers en derden van buiten de onderneming ten opzichte van dienstboden en huispersoneel. Pesterijen worden als volgt gedefinieerd: "Elk onrechtmatig terugkerend gedrag, binnen of buiten de onderneming of instelling, dat zich inzonderheid kan uiten in gedragingen, woorden, bedreigingen, handelingen, gebaren en eenzijdige geschriften en dat tot doel of tot gevolg heeft dat de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van een werknemer of van een andere persoon bij de uitvoering van het werk wordt aangetast, dat zijn betrekking in gevaar wordt gebracht of dat een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd". De bescherming van de werknemers tegen het geweld op het werk en tegen pesterijen is in toepassing van deze wet, een onderdeel van het preventiebeleid dat de ondernemingen moeten voeren, meer bepaald in het kader van het bevorderen van het welzijn op het werk. Ze is daarom van toepassing op alle werknemers van ons land, of ze nu tewerkgesteld zijn in de privésector, in de federale overheidssector of in een overheidssector die afhangt van de gefederaliseerde entiteiten. 22

25 Daartoe worden essentiële bepalingen ingelast in de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers tijdens de uitvoering van hun werk, onder de vorm van een nieuw hoofdstuk V bis Preventie en informatie De wet omvat twee grote luiken: 1. preventie en informatie enerzijds 2. en repressie anderzijds. Wat het luik "preventie" en "informatie" betreft, voorziet de wet dat alle partners van het bedrijf erbij betrokken moeten worden: de werkgever en zijn vertegenwoordigers, de werknemers, de Interne en Externe Diensten voor Preventie en Bescherming op het werk, net als de medische arbeidsinspectie. Meer bijzonder verplicht de wet om in het Globaal Preventieplan de maatregelen in te lassen die door de werkgever worden getroffen om de werknemers te beschermen tegen pesterijen op het werk, om aan de preventieadviseur een rol te geven inzake raad en begeleiding (de opdracht van vertrouwenspersonen professionaliseren) en de tussenkomst van de medische inspectie te versterken bij het preventiewerk Naar een nieuw Globaal Preventieplan De preventiemaatregelen die de werkgever neemt om pesterijen op het werk te voorkomen, moeten aangepast zijn aan de aard en omvang van het bedrijf. Ze worden met andere woorden een verplicht onderdeel van het Globaal Preventieplan (dus ook van het Jaarlijks Actieplan) en omvatten maatregelen van primaire, secundaire en tertiaire preventie die betrekking hebben op: de materiële inrichting van de werkplek zodat geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk voorkomen worden de bepaling van de middelen die inzake hulpverlening ter beschikking van de slachtoffers worden gesteld en de wijze waarop die zich tot de 23

Pesten op het werk: na de wet de preventie

Pesten op het werk: na de wet de preventie Pesten op het werk: na de wet de preventie De visie van het ABVV De Wet van 11 juni 2002 betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk is één keer jarig geweest.

Nadere informatie

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK - 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK Artikel 281 - Principe Daden die psychosociale risico s

Nadere informatie

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK Preventie van psychosociale risico s op het werk waaronder STRESS, GEWELD, PESTERIJEN, ONGEWENST SEXUEEL GEDRAG PRINCIPE De werkgever heeft de wettelijke verplichting om iedere werknemer te beschermen

Nadere informatie

Titel. Subtitel + auteur

Titel. Subtitel + auteur Titel Subtitel + auteur 1 De nieuwe verplichtingen op vlak van preventie van stress, burn-out, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 2 Inleiding De psychosociale risico s werden voorheen

Nadere informatie

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Gegevens verwijderen WERKGEVER: (HOOFDZETEL): (Naam en adres): Telefoon: E-mail:... AFDELINGS- OF EXPLOITATIEZETEL(S) :. AARD VAN DE BEDRIJVIGHEID: - Hoofdactiviteit: - Bijkomende activiteit: PARITAIR

Nadere informatie

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT Maatregelen ter voorkoming van psychosociale risico s op het werk Wet van 28.02.2014, BS 28.04.2014 / Wet van 28.03.2014, BS 28.04.2014 / Koninklijk Besluit van 10.04.2014,

Nadere informatie

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Toe te passen procedure voor elke werknemer die meent te lijden op het werk als gevolg van psychosociale risico s, waaronder inzonderheid geweld, pesterijen

Nadere informatie

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 Het gaat om twee wetten en 1 KB De wet van 28 februari 2014 tot aanvulling van de wet 4 augustus 1996 betreffende het

Nadere informatie

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk p. 24 Wetgeving Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (ongewenst grensoverschrijdend gedrag) worden NIET getolereerd binnen

Nadere informatie

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Beleid ongewenste omgangsvormen en de vertrouwenspersoon 1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Helaas vinden er soms ongewenste situaties op of rondom het voetbalveld plaats die betiteld kunnen

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen Protocol Ongewenste Omgangsvormen Van De Banketgroep en haar dochtervennootschappen van toepassing vanaf 1 december 2013 Inleiding De Banketgroep wil ongewenste omgangsvormen zoals seksuele intimidatie,

Nadere informatie

11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1)

11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1) 11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1) ALBERT II, Koning der Belgen, Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen,

Nadere informatie

Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17)

Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17) Beleid ongewenste omgangsvormen VMCA (versie 16 december 2011 Sociaal Beleidsplan, hoofdstuk 14.14 t/m 14.17) Bij de VMCA moet elke medewerker in een gezonde en veilige omgeving kunnen werken. De VMCA

Nadere informatie

Psychosociale belasting op het werk. informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten.

Psychosociale belasting op het werk. informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten. Psychosociale belasting op het werk informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie, agressie en pesten. Psychosociale belasting op het werk informatie voor werknemers over o.a. seksuele intimidatie,

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

Wet van 11 juni 2002 betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Wet van 11 juni 2002 betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Wet van 11 juni 2002 betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (BS, 22-06-2002) HOOFDSTUK I. - Algemene bepaling Artikel 1 Deze wet regelt een aangelegenheid

Nadere informatie

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL

KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL KLACHTENREGELING BERG EN BOSCHSCHOOL Klachtenregeling Berg en Boschschool - april 2015 1 1 Inleiding In artikel 3 van de Arbowet is opgenomen dat het bevoegd gezag beleid betreffende preventie en bestrijding

Nadere informatie

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk Psychosociale Risico s en welzijn op het werk Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk 1 Overzicht 1. Wettelijke bepalingen 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Protocol. (On)Gewenst Gedrag MCO

Protocol. (On)Gewenst Gedrag MCO Protocol (On)Gewenst Gedrag MCO INHOUD 1. Uitgangspunten MCO 3 1.1. Intentieverklaring 3 1.2. Begripsbepalingen 3 1.3. Werkklimaat 3 1.4. MCO beleid 4 2. Wettelijk kader 4 2.1. Algemeen 4 2.2. Toetsingscriteria

Nadere informatie

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag Klachten als gevolg van ongewenst gedrag 1. Inleiding In deze nota zal ongewenst gedrag op het gebied van seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en discriminatie aangeduid worden als ongewenst

Nadere informatie

B. Geweld op het werk: Elke feitelijkheid waarbij een persoon psychisch of fysiek wordt bedreigd of aangevallen bij de uitvoering van het werk.

B. Geweld op het werk: Elke feitelijkheid waarbij een persoon psychisch of fysiek wordt bedreigd of aangevallen bij de uitvoering van het werk. Departement Psychosociale aspecten Preventie van psychsociale risico s op het werk (Wet van 4 augustus 1996 aangepast door de Wet van 28 februari 2014 en 28 maart 2014, KB van 10 april 2014)... engageert

Nadere informatie

Addendum arbeidsreglement

Addendum arbeidsreglement Addendum arbeidsreglement Procedure voor psychosociale risico s Ter vervanging van hoofdstuk 9 van het Arbeidsreglement dat werd goedgekeurd door de OCMW-Raad van 24/07/2014 1. Doel, definities en toepassingsgebied

Nadere informatie

Bescherming van werknemers tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Bescherming van werknemers tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Bescherming van werknemers tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 1 Vormen van pesterijen Communicatiemogelijkheden Sociale relaties Waardering slachtoffer Kwaliteit beroepsleven

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Bijlage arbeidsreglement

Bijlage arbeidsreglement Bijlage arbeidsreglement (voorbeeld) Procedure voor psychosociale risico s 1. Doel, definities en toepassingsgebied 1.1. Doel Deze procedures dragen bij tot het welzijn van werknemers en vullen de algemene

Nadere informatie

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE)

TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) TOT HIER EN NIET VERDER! OVER ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN OP HET WERK EN WAT JE ER TEGEN KUNT DOEN DE KLACHTENREGELING VAN WSD (VEREENVOUDIGDE VERSIE) Inhoud Algemeen 2 Seksuele intimidatie 4 Agressie en

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen Protocol Ongewenste Omgangsvormen 1 Inhoudsopgave Uitgangspunten... 3 Intentieverklaring... 3 Toepassingsgebied ongewenste omgangsvormen... 3 Geheimhouding en bescherming... 3 Definities... 4 Preventie...

Nadere informatie

Typeprocedure 1. ALGEMENE BEPALINGEN

Typeprocedure 1. ALGEMENE BEPALINGEN Typeprocedure Toe te passen procedure voor elke werknemer die meent het voorwerp te zijn van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk, op te nemen in het arbeidsreglement 1. ALGEMENE

Nadere informatie

Algemene klachtenregeling Onderwijs

Algemene klachtenregeling Onderwijs Algemene klachtenregeling Onderwijs Juridisch kader De Wet op het primair onderwijs behandelt in artikel 14 de klachtenregeling. Ouders dan wel verzorgers, en personeelsleden kunnen bij de klachtencommissie,

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities Koninklijk besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (B.S. 6.6.2007)

Nadere informatie

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever

Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Pesten: een probleem voor werknemer en werkgever Een benchmarkstudie naar de relatie met jobtevredenheid, verzuim en verloopintenties Een jaar geleden, op 1 juli 2002, is de Wet op Welzijn op het Werk

Nadere informatie

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE

KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE KLACHTENREGELING ONGEWENST GEDRAG GERRIT RIETVELD ACADEMIE Seksuele intimidatie, verbale intimidatie en discriminatie, agressie en geweld, pesten, e.d.) Klachtenregeling ongewenst gedrag Gerrit Rietveld

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK -------------------

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- Gelet op de wet van 5 december 1968 betreffende de collectieve

Nadere informatie

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een

uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen de recreatiebranche omdat zij willen werken in een De branche verblijfsrecreatie en zwembaden is erop gericht mensen een plezierige tijd te bezorgen. Voor recreanten is uw bedrijf een plek waar zij lekker kunnen ontspannen en genieten van hun vrije tijd.

Nadere informatie

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten 1. Inhoud 2. Inleiding 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Intentie van het beleid op het gebied van klachten 4. Uitvoering beleid 5. Implementatie 6. Bijlage 1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID

GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID GEDRAGSCODE AGRESSIE EN ONVEILIGHEID In deze gedragscode is vastgelegd wat de uitgangspunten zijn van Cavent op het gebied van bejegening en het omgaan met elkaar. Datum vaststelling : 1 juni 2005 Vastgesteld

Nadere informatie

Protocol ongewenste omgangsvormen

Protocol ongewenste omgangsvormen Protocol ongewenste omgangsvormen Versiebeheer: revisienummer datum omschrijving verandering 4-03-2013 Vaststelling in bestuursvergadering 4 maart 2013, met ingang van 1 maart 2013 Protocol ongewenste

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen Psychosociale risico s regelmatig in kaart brengen is belangrijk voor het mentale welzijn van een onderneming. U kan uw eigen psychosociale risico s in kaart brengen door onderstaande checklist in te vullen.

Nadere informatie

Bijvoegsel arbeidsreglement: reglement GPOS

Bijvoegsel arbeidsreglement: reglement GPOS Bijvoegsel arbeidsreglement: reglement GPOS Voorkoming van psychosociale belasting op het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (wet van 11/06/02, KB 11/07/02, wet

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Neerlegging-Dépôt: 25/03/2015 Regist.-Enregistr.: 29/04/2015 N : 126756/CO/301.02 PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Collectieve arbeidsovereenkomst van 6 maart 2015 tot wijziging van de collectieve

Nadere informatie

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4

Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Strafbepalingen Wet Welzijn en Codex Sociaal Strafwetboek 1/4 Sociaal Strafwetboek Toepassing op Wet en Codex Welzijn op het werk Strafbepalingen uit de Wet Welzijn van 1996 De artikelen 81 t.e.m. 94 zijn

Nadere informatie

Beleid. PsychoSociale Arbeidsbelasting. (PSA beleid)

Beleid. PsychoSociale Arbeidsbelasting. (PSA beleid) Beleid PsychoSociale Arbeidsbelasting (PSA beleid) Bijlage: klachtenreglement medewerker(s) Incl. positie vertrouwenspersoon versie 1 maart 2011 Vaststelling in MT 10-01-2011 Toegezonden aan OR Ter instemming

Nadere informatie

klachtenprocedure: formele klacht

klachtenprocedure: formele klacht klachtenprocedure: formele klacht Lieve Vermeire Groep IDEWE November 2011 Slide 1 Inhoud toelichting Situering formele klacht binnen de klachtenprocedure Verschil informeel formeel Motieven om formeel

Nadere informatie

Opgesteld nov 2013 maart 2014. Vertrouwenspersoon Binnen de LKO

Opgesteld nov 2013 maart 2014. Vertrouwenspersoon Binnen de LKO Opgesteld nov 2013 maart 2014 Vertrouwenspersoon Binnen de LKO Vooraf In de klachtenregeling van de stichting (30 september 2014) staan elementen opgenomen over de taken en verantwoordelijkheden van de

Nadere informatie

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling 2 Psychosociale aspecten : subjectieve invulling van een objectief gegeven Michigan Model Kahn e.a., 1964 Persoonlijkheid Stressor Gebeurtenis Interpretatie

Nadere informatie

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Kinderdagverblijf Eigenwijs, handelend onder Vertah BV, verder te noemen organisatie: hanteert deze Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag voor

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast.

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast. ADVIES NR 44 VAN 22 MEI 2001 VAN DE VASTE COMMISSIE ARBEID VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN OMTRENT HET VOORONTWERP VAN WET BETREFFENDE DE BESCHERMING VAN DE WERKNEMERS TEGEN GEWELD,

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN Welke lessen kunnen we trekken uit de evaluatie van de pestwet? Sofie D Ours, Preventieadviseur Psychosociale IDEWE 20 september 2011 Kursaal Oostende PreBes vzw Diestersteenweg

Nadere informatie

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden.

Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. Protocol ongewenst gedrag Stichting Mensen Met Mogelijkheden. 1. DOEL Deze procedure is bedoeld om zorgvuldig handelen te waarborgen bij constatering van ongewenst gedrag op de werkplek. 2. REIKWIJDTE

Nadere informatie

DEPRESSIE EN LEEFTIJD

DEPRESSIE EN LEEFTIJD DEPRESSIE EN LEEFTIJD BROCHURE Kathleen Van Hyfte Universiteit Gent Kathleen.vanhyfte@ugent.be 1 Project CAPA BROCHURE DEPRESSIE & LEEFTIJD Brochure : Depressie (1) Depressie en leeftijd (2) Depressie,

Nadere informatie

De nieuwe pestwetgeving

De nieuwe pestwetgeving De nieuwe pestwetgeving Wat u er zeker over moet weten! Team Psychosociaal Welzijn Brugge: 050/47.47.35 Herentals: 014/84.94.93 Inhoudstafel 1. Wettelijk kader 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Protocol beleidsplan seksuele intimidatie, agressie en geweld

Protocol beleidsplan seksuele intimidatie, agressie en geweld Protocol beleidsplan seksuele intimidatie, agressie en geweld INLEIDING In dit beleidsplan wordt binnen de kaders van het Arbo-beleid de aanpak van seksuele intimidatie, agressie en geweld nader uitgewerkt.

Nadere informatie

Discriminatie op de werkvloer:

Discriminatie op de werkvloer: Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Inhoudsopgave Inleiding 5 Problemen herkennen, oplossen en voorkomen Hoe

Nadere informatie

Vademecum Welzijn op het werk 3

Vademecum Welzijn op het werk 3 Vademecum Welzijn op het werk 3 MANNEN - VROUWEN Verwijzingen naar personen of functies (zoals werknemer, adviseur, ) hebben betrekking op vrouwen en mannen. INHOUDSTAFEL VOORWOORD.......................................................................................................................................................................................

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Nummer 11 van 2001 PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Gedeputeerde staten van Zeeland maken bij deze bekend dat zij in hun vergadering van 6 februari 2001 onder nummer 45 hebben vastgesteld: Regeling voorkomen

Nadere informatie

Gedragscode. Toepassing door:

Gedragscode. Toepassing door: Parochiebureau: Dorpsstraat 26 2712 AL Zoetermeer Telefoon: 079 316 30 Gedragscode Toepassing door: alle beroepskrachten, vrijwilligers en stagiaires die werkzaamheden en activiteiten verrichten binnen

Nadere informatie

Psychosociale cel. Nieuwe psychosociale wetgeving

Psychosociale cel. Nieuwe psychosociale wetgeving Psychosociale cel Nieuwe psychosociale wetgeving Wettelijk kader Wet 28/02/2014 tot aanvulling van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk wat

Nadere informatie

Protocol omgaan met ongewenste omgangsvormen binnen COC Midden-Nederland

Protocol omgaan met ongewenste omgangsvormen binnen COC Midden-Nederland Protocol omgaan met ongewenste omgangsvormen binnen COC Midden-Nederland Versie 15 augustus 2010 Waar is dit protocol voor? In dit protocol wordt gedefinieerd wat ongewenst gedrag is, hoe een klager daar

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen

Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen Regeling Vertrouwenspersonen Leerlingen Preambule Op grond van Arbo-wet en de CAO Voortgezet Onderwijs heeft de werkgever de plicht om beleid te voeren dat is gericht tegen seksuele intimidatie, pesten,

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek 4.6. Procedures 4.6.16. Het detecteren en gepast reageren op misbruik en geweld ten aanzien van gebruikers

Kwaliteitshandboek 4.6. Procedures 4.6.16. Het detecteren en gepast reageren op misbruik en geweld ten aanzien van gebruikers khb 4.6.16 - versie 2 1/5 Beoordeeld: Jan De Bruyn Paraaf: Goedgekeurd: Filip Slosse Paraaf: Geldig vanaf: 01/05/2008 DOEL - De voorziening respecteert steeds de eigenheid van de gebruiker en aanvaardt

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V.

6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. 6.21. Gedragscode THUIS met zorg Zaanstreek B.V. Inleiding Wij willen graag dat de cliënten van THUIS met zorg Zaanstreek thuiszorg tevreden zijn over de zorg die aan hen wordt geboden. Ook vinden we het

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Reglement Ongewenst Gedrag

Reglement Ongewenst Gedrag Reglement Ongewenst Gedrag Artikel 1 Begripsbepalingen. 1.1 Onder bestuur wordt verstaan: het bestuur van de Nederlandse Airsoft Belangen Vereniging (hierna te noemen de NABV). 1.2 Onder ongewenst gedrag

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen. Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs

Regeling Vertrouwenspersonen. Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Regeling Vertrouwenspersonen Stichting Limburgs Voortgezet Onderwijs Preambule Steeds meer scholen gaan over tot het inschakelen van één of meerdere vertrouwenspersonen. Op grond van Arbo-wet en de CAO

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Klachtenprocedure onderwijs

Klachtenprocedure onderwijs Klachtenprocedure onderwijs HOOFDSTUK 1 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. In deze regeling wordt verstaan onder: a. school: een school als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs, Wet op de expertisecentra

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk:

Kenmerken BedrijfsMaatschappelijk Werk: De bedrijfsmaatschappelijk werker helpt bij het tot stand laten komen van gezondere arbeidsverhoudingen en meer welzijn binnen het bedrijf of de instelling. Op die manier ontstaat bij werknemers een grotere

Nadere informatie

Regeling Vertrouwenspersonen

Regeling Vertrouwenspersonen Regeling Vertrouwenspersonen 1 Regeling Vertrouwenspersonen Inhoudsopgave 1 Preambule... 1 Artikel 1 Ongewenst gedrag... 1 Artikel 2 Behandeling ongewenst gedrag... 1 2 Taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden...

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

KLACHTENREGELING. Preventie en aanpak ongewenst gedrag, intimidatie en discriminatie

KLACHTENREGELING. Preventie en aanpak ongewenst gedrag, intimidatie en discriminatie KLACHTENREGELING Preventie en aanpak ongewenst gedrag, intimidatie en discriminatie 1. Klachtenregeling 1.1 Begripsbepalingen en definities. Discriminatie: Het ongelijk behandelen van mensen in gelijke

Nadere informatie

Wegwijs in... DE PREVENTIE EN BESCHERMING TEGEN GEWELD, PESTEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK

Wegwijs in... DE PREVENTIE EN BESCHERMING TEGEN GEWELD, PESTEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK Wegwijs in... DE PREVENTIE EN BESCHERMING TEGEN GEWELD, PESTEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK 2 Februari 2005 Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Deze brochure is gratis te verkrijgen:

Nadere informatie

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011 5.10.1 Gedragscode FloreoKids Versie 1 26-7-2011 5.10.1. Gedragscode FloreoKids Om elkaar te beschermen heeft FloreoKids in een gedragscode beschreven op welke wijze we met elkaar en met onze klanten omgaan.

Nadere informatie

Regeling ongewenst gedrag

Regeling ongewenst gedrag Uitgangspunten Van iedere bezoeker van de accommodaties van Turnlust Budel, lid, vrijwilliger en gast, wordt verwacht dat hij/zij zich gedraagt volgens de huisregels en de algemeen aanvaarde fatsoensnormen.

Nadere informatie

VOORBEELD BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN

VOORBEELD BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN <BEDRIJFSNAAM> VOORBEELD BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN 1. INLEIDING ziet het als haar taak te zorgen voor arbeidsomstandigheden die zorgen voor een veilig,

Nadere informatie

I N H O U D S O P G A V E

I N H O U D S O P G A V E Pestprotocol Pagina: 2 I N H O U D S O P G A V E 1. Pesten... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Signalering... 3 1.3 Preventie... 4 1.3.1 Mentorlessen... 4 1.3.2 Blijvende aandacht... 4 1.3.3 De rol van de ouderraad...

Nadere informatie

protocol over het handelen tegen agressie en geweld

protocol over het handelen tegen agressie en geweld Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen protocol over het handelen tegen agressie en geweld voorlopig vastgesteld directeur-bestuurder 22 maart 2012 instemming GMR 19 april 2012 definitief vastgesteld

Nadere informatie

DOOR DE PREVENTIEADVISEUR PSYCHOSOCIALE ASPECTEN SCHRIFTELIJK MEE TE DELEN INFORMATIE

DOOR DE PREVENTIEADVISEUR PSYCHOSOCIALE ASPECTEN SCHRIFTELIJK MEE TE DELEN INFORMATIE DOOR DE PREVENTIEADVISEUR PSYCHOSOCIALE ASPECTEN SCHRIFTELIJK MEE TE DELEN INFORMATIE IN HET KADER VAN EEN VERZOEK TOT PSYCHOSOCIALE INTERVENTIE DOOR DE WERKNEMER I. FASE VOORAFGAAND AAN HET VERZOEK FASE

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

Koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico s op het werk

Koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico s op het werk Koninklijk besluit van 10 april 2014 betreffende de preventie van psychosociale risico s op het werk Afdeling 1 Toepassingsgebied en definities Artikel 1.- Dit besluit is van toepassing op de werkgevers

Nadere informatie

Seksuele intimidatie. informatie voor werkgevers

Seksuele intimidatie. informatie voor werkgevers Seksuele intimidatie informatie voor werkgevers Seksuele intimidatie: informatie voor werkgevers Van dubbelzinnige opmerking tot verkrachting: seksuele intimidatie kent veel vormen en komt overal voor,

Nadere informatie

Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD

Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD Vertrouwenspersoon op Koninklijke UD Op aanraden van NOC*NSF gaan veel sportverenigingen over op het aanstellen van een vertrouwenspersoon. Voor Koninklijke UD is dit Lars Stempher. Wat houdt deze vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij

Klachtenregeling. Deel. Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij Klachtenregeling Deel 1 Van Beleid Klachten bij Scholengroep LeerTij 1 Het bevoegd gezag van Scholengroep LeerTij, stichting voor openbaar, PC en RK-onderwijs, statutair gevestigd te Terneuzen, gelet op

Nadere informatie

Vastgesteld mei 2011. Regeling Ongewenst Gedrag

Vastgesteld mei 2011. Regeling Ongewenst Gedrag Vastgesteld mei 2011 Regeling Ongewenst Gedrag Inhoudsopgave Deel A 3 Artikel 1. Begrippen 3 Artikel 2.Klachtrecht 3 Artikel 3. Vertrouwelijkheid en geheimhouding 3 Artikel 4. Vertrouwenspersoon 4 Artikel

Nadere informatie

Psychosociale aspecten op de werkvloer.

Psychosociale aspecten op de werkvloer. 17 juli 2013 Psychosociale aspecten op de werkvloer. Wat is: psychosociale belasting veroorzaakt door het werk? Als psychosociale belasting veroorzaakt door het werk kan, elke belasting van psychosociale

Nadere informatie

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag VERSIE WIJZIGING GOEDGEKEURD RMW GEPUBLICEERD 0-23-06-2015 1. Doel OCMW Maldegem respecteert de integriteit van de gebruiker en neemt maatregelen om deze te waarborgen. OCMW Maldegem neemt in het bijzonder

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Protocol Grensoverschrijdend Gedrag

Protocol Grensoverschrijdend Gedrag Protocol Grensoverschrijdend Gedrag Intentie ATTC EVO-Repro is tijdens verenigingsactiviteiten verantwoordelijk voor het welzijn van haar leden, kaderleden en vrijwilligers. Zij dient in dit kader haar

Nadere informatie