Drugshandel. Jaargang 23 Nummer 3 Mei Dissenting from the war on drugs Na de Zijderoute nu de Opiumroute? Mexico is geen failed state

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Drugshandel. Jaargang 23 Nummer 3 Mei 2012. Dissenting from the war on drugs Na de Zijderoute nu de Opiumroute? Mexico is geen failed state"

Transcriptie

1 Jaargang 23 Nummer 3 Mei 2012 Drugshandel Dissenting from the war on drugs Na de Zijderoute nu de Opiumroute? Mexico is geen failed state Orgaan van de Studentenvereniging voor Internationale Betrekkingen

2 Inhoud Inhoudsopgave Ingezonden stukken Dissenting from the war on drugs 4 Ivan Briscoe Na de Zijderoute nu de Opiumroute? 10 Jans Schaper De yakuza in het nauw 18 Nick Moree War on coca in Bolivia 25 Justine van Wassenaer Niet voor kleine kinderen 29 Thijs Beumers en Marieke Schreuder Historisch Pablo Escobar 22 Edwin van der Velden Quod sumus, vos eritis 37 Oskar ter Mors Recensie Bahnhof Zoo anno Marianne Ravensbergen Interview Mexico is geen failed state 7 Max van Tongeren Opinie Wodka als water 14 Thijs van Rijn De 100%-controles 27 Kavish Sewnandan Column Thijs Voets 13 Pauline Ribbers 21 Maarten Rood 31 Jurgen Rinkel 39 beschouwing De Koninklijke Marine in het 16 Caraïbisch gebied Chris Wensink I am a drinker with writing 35 problems Floortje van Gameren 2 ATLAS - Mei 2012

3 Redactioneel Colofon ATLAS is het onafhankelijke orgaan van de Leidse Studentenvereniging voor Internationale Betrekkingen. Hoofdredactie Thijs van Rijn Maarten Rood Eindredactie Floortje van Gameren Jos Moesman Thijs van Rijn Thijs Voets Lay-out Maarten Rood Redactie Floortje van Gameren, Jos Moesman, Oskar ter Mors, Els van Oosten, Pauline Ribbers, Thijs van Rijn, Jurgen Rinkel, Maarten Rood, Kavish Sewnandan, Max van Tongeren, Edwin van der Velden, Rik van der Vlugt, Thijs Voets, Chris Wensink Gastschrijvers Thijs Beumers, Ivan Briscoe, Nick Moree, Marianne Ravensbergen, Jans Schaper, Marieke Schreuder, Justine van Wassenaer Redactieadres SIB t.n.v. redactie ATLAS Kaiserstraat 25 Postbus AK Leiden Tel.: Fax: Geachte lezer, Misschien bent u al bezig met het uitzoeken van vakanties. Het studiejaar gaat zijn laatste maanden in en dit is de laatste ATLAS voor het reces. Voor wat spannender reizen kunt u goed in Latijns-Amerika terecht. Daar zijn allereerst de (il)legale cocaplantages in Bolivia. Perfect om uit te rusten van de reis heen. Langs de roemruchte ruïnes van Pablo Escobars drugsimperium trekt de Mexicaanse dodenverering van La Santa Muerte altijd veel bekijks. Goed, het kan wat gewelddadig zijn in Mexico, waarover een interview met dr. José Carlos Aguiar, en sowieso is de war on drugs in het hele continent voelbaar, zo vertelt ons Clingendael-medewerker Ivan Briscoe, maar de Koninklijke Marine beschermt u wel. In het uiterste geval kunt u authentiek ervandoor gaan via de 100%-controlevluchten. Uiteraard zijn ook andere tripjes mogelijk. Zie de teloorgang van de misdaadbendes in Japan. Volg de nieuwe Zijderoute, de Opiumroute van Afghanistan naar Europa. Als u via Duitsland terugkomt, kunt u de charme proeven van de West-Berlijnse drugsjeugdliteratuur. Thuis is cultuur opsnuiven natuurlijk ook mogelijk, door de boeken van Stephen King en Jean-Paul Sartre. Dan zijn de nieuwste politieke ontwikkelingen in Den Haag ook dichtbij. Het gedoogakkoord is gestrand, maar hoe staat het met het echte gedoogbeleid? Dit alles en meer in dit nieuwe ATLAS-nummer. Namens de redactie wensen wij u alvast een goede vakantie en veel leesplezier, Thijs van Rijn Maarten Rood Hoofdredactie De redactie heeft het recht ingezonden artikelen te weigeren, dan wel in te korten. De redactie stelt zich niet aansprakelijk voor de inhoud van het geschrevene. Bron foto voorzijde: tilburg.dichtbij.nl/sites/tilburg.dichtbij.nl/files/imagecache/watermerkfoto/wietkwekerij.jpg Afbeeldingen waarbij geen bron vermeld staat, zijn afkomstig van Wikipedia of van Flickr. ATLAS - Mei

4 Ingezonden Dissenting from the war on drugs By Ivan Briscoe Precise identification of when and where the war on drugs was lost in Latin America is a matter for conjecture. But the events of the recent Summit of the Americas, held in Colombia in April, provide ample proof of the gradual yet relentless estrangement of Latin America s political and business leadership from counter-narcotic strategy. Along the critical drugs-trafficking arc of the Americas, via which cocaine and other narcotics (heroin and synthetic substances) valued at some 40 billion US dollars are transported from the Andes, Central America and Mexico to North America (UNODC 2010), the spirit in which drug prohibition is implemented has become full of deep misgivings. The Colombian, Bolivian and Guatemalan presidents have openly dissented, Ecuador and Mexico are doubtful, while leaders from Peru, El Salvador and Honduras all waver, unsure of which path to follow. The contrast with the region s previous acquiescent stance towards prohibition is stark. In the late 1990s, the war on drugs in the Americas attained a virtually complete regional consensus: Plan Dignidad, underway in Bolivia, aimed to raze a large territory of family-run coca plantations. Plan Colombia, initiated largely as counter-narcotic programme only to turn towards a focus on counter-insurgency in later years, was agreed by US President Bill Clinton and his Colombian counterpart in Across the hemisphere it was generally assumed that drug production and trafficking caused and abetted multiple social ills, providing a financial pipeline for armed groups in Peru and Colombia, supporting corrupt political leaders such as Manuel Noriega in Panama and causing extreme insecurity in poor areas of major cities in Brazil or Argentina by empowering violent groups linked to the illicit trade. Security measures have led to shifting regions of cultivation The battlefield, Latin America Under the auspices of this war, the international community in 1998 signed up to a Political Declaration, which, although it did not amend the regulatory framework already established by the three international conventions on narcotics, did lay down a clear endgoal: eliminating or reducing significantly the illicit cultivation of the coca bush, the cannabis plant and the opium poppy by the year 2008 (UNGASS 1998). There are a number of ways in which current Latin American discontent with the war on drugs can be interpreted, but the first, and possibly the foremost, stems from the distance between this goal and any real achievement. Despite acquiring unquestioned regional assent, backed up by a huge injection of resources Plan Colombia, in its early years, received between 4 ATLAS - Mei 2012

5 Ingezonden 600 and 700 million US dollars a year as well as a variety of campaigns in producing, trafficking and consuming nations in terms of crop eradication, interdiction, extradition, police cooperation, demand reduction and imprisonment of local street retailers campaigns worth a combined total of an estimated 40 billion dollars in the United States and 34 billion euros in Western Europe (EMCDDA 2010, 23) nothing like elimination of drug supply has been achieved. In fact, as the two principle independent commissions on drug policy have noted (Latin American Commission 2009, Global Commission 2011), the failure of the war on drugs is most clear in the relentless spread of the drug trade. Production of the raw materials for cocaine and heroin has not spread to more countries than before; but within its main source nations, crop cultivation has been resilient, and able to respond to clampdowns by diversifying to new outlying regions. Cocaine consumption certainly appears to have reached a plateau in the United States; in Western Europe, on the other hand, the period since the late 1990s has been marked by an extraordinary rise in use, most markedly in Britain, Spain and Italy, accompanied by a reduction in street prices. In other words, security measures have led to shifting regions of cultivation, diversifying user markets, and the rise of new criminal organizations to replace the pioneering, but now defunct, vertical cartels of Colombia (particularly those of Medellín and Cali). This is frankly admitted by the principal UN organization devoted to the study or crime and drugs: If these individuals [involved in trafficking] are arrested, the activities continue, because the illicit market, and the incentives it generates, remain (UNODC 2010). The goals of the 1998 Declaration are unattainable in large part because of three pillars of the modern global criminal economy: the thickening web of physical and virtual interconnections through which goods, money and information pass across borders; the possibility of reaching final markets by using, as stepping stones, countries which are integrated into these global systems but where legal enforcement is lax or corruptible; and the huge financial incentives to meet demand for cheaply produced illicit drugs in rich user countries. Each of these dimensions of transnational illicit trade is visible in Latin America. Commercial integration has moved forward at speed since the end of the Cold War, with, for example, intra-regional trade flows in Central America increasing five-fold from 1990 to At the same time, limited progress has been made in strengthening local justice and security, while, with notable exceptions in South America (e.g. Brazil, Chile) efforts to reduce rural poverty and structural inequality have made uncertain progress. Against this backdrop, the Latin American drug trade has entrenched itself in its traditional heartlands, and spread to previously unaffected regions and countries notably Central America for trafficking to the United States, and Venezuela, a platform for drug exports to Europe (International Crisis Group 2008). Meanwhile, at the same time as acknowledging the failures of drug prohibition, the region has become increasingly detached from the ethical imperatives of the counter-narcotic regime. Associating the war on drugs primarily with US regional hegemony, radical left-wing governments have severed cooperation with the Drug Enforcement Administration (DEA). Venezuela did so in 2005, while Bolivia, with its coca leaf production expanding under President Evo Morales, made the same move in 2008 (both countries, however, insist they are still combating the narcotics trade). Elsewhere, the growing distance between many more moderate governments and Washington, whose diplomatic and development priorities lie elsewhere, has enabled more open criticism to surface, culminating in recent calls from the Colombian and Guatemalan presidents for a thoroughgoing debate on the possible merits of legalization. The costs of the drug wars in terms of criminal violence are borne almost exclusively by producing and trafficking nations However, a second factor has played the most critical role of all. Simply put, the costs of the drug wars in terms of criminal violence are borne almost exclusively by producing and trafficking nations. The outstanding example in this regard has been the rising insecurity in parts of Mexico since the clampdown against drugtrafficking organizations led by President Felipe Calderón in At a cost of close to 50,000 lives lost to the violence of organized crime, Mexico would have stood as the world s most lethal conflict in 2010, ahead of those of Afghanistan, Iraq or Somalia (SIPRI ATLAS - Mei

6 Ingezonden 2011); it so happens, however, that it does not rank as a conflict since there is no apparent political motivation. Instead, the most violent parts of the country, such as the industrial town on the US-Mexico border of Ciudad Juárez, appear to have established a toxic equilibrium of constant lethal violence: Juárez is not the breakdown of social order, argues the author Charles Bowden. Juárez is the new order (Vulliamy 2011). The question now faced by Latin America following the Cartagena summit is to find a way to reform this failing regime by somehow accommodating the extreme reticence of the United States not to mention the virulent prohibitionism of countries such as Russia, China, the Arab states and south east Asia while at the same time generating enough of a legal avenue for the drug trade so as to reduce exclusively criminal control of trafficking and the extraordinary profits that it generates. For the moment, the challenge seems akin to squaring the circle. However, while campaigning against any legislative changes, Washington has not resisted a debate on the issue, and the Cartagena summit ended with an agreement that the Organization of American States should explore future policy options. - Global Commission on Drug Policy Report of the Global Commission. - International Crisis Group Latin American Drugs I: Losing the Fight. Brussels/Bogotá: ICG. - Latin American Commission on Drugs and Democracy Drugs and Democracy: Towards a Paradigm Shift. - Stockholm International Peace Research Institute SIPRI Yearbook Stockholm: SIPRI. - United Nations General Assembly Special Session (UNGASS) Political Declaration. New York: United Nations. - United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) The globalization of crime. A transnational organized crime threat assessment. Vienna: UN. - Vulliamy, ed Ciudad Juárez is all our futures. The Guardian 20 June A sudden change is made highly unlikely by the entrenched interests defending drug prohibition. But coming years might well allow for more informal, ad hoc regional groups that could make joint decisions on regulation of different drugs, for certain policy experiments to take place (such as creation of an unhindered corridor for drug trafficking), and possibly even for debate to begin on the current international regime of counter-narcotic conventions ( Jelsma 2012). There is certainly a long way to go before that happens, but there is no doubt that Latin America has developed the appetite for reform. References - European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA) The State of the Drugs Problem in Europe. Annual Report Lisbon: EMCDDA. Ivan Briscoe MA werkt sinds 2009 voor de denktank Clingendael. Hij houdt zich veel bezig met de politieke economie in Latijns-Amerika, zwakke staten en de (transnationale) georganiseerde misdaad. Hij heeft gestudeerd in Oxford en Harvard en is een tijd journalist geweest. Bron van de afbeelding: 6 ATLAS - Mei 2012

7 Interview Mexico is geen failed state Interview met dr. José Carlos Aguiar Door Max van Tongeren In dit interview geeft dr. José Carlos Aguiar aan waarom illegale markten langzamerhand in elkaar overlopen, Mexico nog geen failed state is, waarom militair ingrijpen door de VS niet echt voor de hand ligt en wat een goede oplossing voor de problematiek in Mexico zou kunnen zijn. Dr. Aguiar, docent en onderzoeker aan de Universiteit Leiden, is van Mexicaanse komaf en schreef zijn proefschrift over piraterijhandel van illegale cd s in Mexico en Latijns-Amerika. Hij houdt zich al meer dan tien jaar bezig met vraagstukken rond illegale markten in Mexico en Latijns-Amerika. Hij probeert via bottom-up-onderzoek te achterhalen welke factoren er bijvoorbeeld meespeelden bij mensen die besloten actief te worden in de piraterij. 80% van de Mexicaanse bevolking leeft onder de armoedegrens van twee dollar per dag Kunt u iets vertellen over de ontstaansgeschiedenis van de drugsproblematiek in Mexico? Het is een lang, historisch proces. Drugs waren tot en met 1910 legaal. De opiumoorlogen tussen China en Engeland waren eigenlijk het begin van de criminalisering van drugs. Drugs als marihuana en paddo s zijn ook echt een onderdeel van de geschiedenis van Mexico, indianen gebruikten ze al lange tijd. Na 1910 ontstond er een heel lange periode van gedogen. Sinds de opkomst van een afzetmarkt in de VS is er echter werkelijk sprake van een georganiseerde misdaad, vanaf de jaren en vooral na de ondertekening van de North American Free Trade Agreement (NAFTA). Ik kom zelf uit Mexico en in de jaren 80 begon men als burger er echt iets van te merken. In het begin was er veel geweld, er werden bommen gelegd, liquidaties vonden plaats in hotels. In Mexico is het bijvoorbeeld de gewoonte om elke zondag met je familie te gaan eten in een restaurant. Dan zit je in een restaurant en dan begint het schieten. Zelf heb ik dit niet meegemaakt, maar in de buurt waar ik woonde kwam dit wel voor. Welke rol is weggelegd voor de Verenigde Staten in dit conflict en in hoeverre dragen zij bij aan het probleem? De VS willen dat het Mexicaanse leger keihard ingrijpt om de drugsproblematiek aan te pakken. De VS hebben hier een belang bij, want zij leveren de wapens aan de Mexicaanse staat. Ongeveer 60% van de wapens die gebruikt worden door de kartels komen ook uit de VS. Daarnaast is het land natuurlijk een grote afzetmarkt voor de drugshandel. De harde opstelling van de VS werkt tot nu toe averechts. Houdt u het militair ingrijpen van een land als de Verenigde Staten voor een reële optie? Men denkt dat het succes van Columbia zich gaat herhalen in Mexico. Daar heeft de staat namelijk het monopolie op geweld teruggewonnen. Tot mensen zijn tot nog toe omgekomen, dit is ontzettend veel. Tijdens het Videla-regime (in Argentinië, MvT) kwamen bijvoorbeeld maar mensen om. De problematiek heeft ook een enorme impact op de Mexicaanse samenleving. Ingrijpen van de VS ligt dus niet echt voor de hand. In 2011 schreef u in de Standaard dat politieagenten geen keuze hebben: ze frauderen of ze worden afgemaakt. Wat is volgens u een goede oplossing om deze fraude binnen de politieorganisatie aan te pakken? Het leger zou namelijk geen permanente oplossing bieden, terwijl de broodnodige politiehervormingen uitblijven. De Verenigde Naties, verschillende academici en NGO s hebben opgeroepen tot hervormingen. In Mexico zijn politieagenten gemiddeld erg laag opge- ATLAS - Mei

8 Interview De escalatie van geweld in Mexico leidt tot dit soort vondsten (irstritch.blogspot.com/2012/04/mexicowar-on-drugs.html) leid, ze kunnen nauwelijks lezen. Echt ingewikkelde opdrachten begrijpen ze dan ook zeer moeilijk of niet. Er zijn wel samenwerkingsprojecten met de VS waar Mexicaanse gemeentepolitie wordt opgeleid, maar de politieke processen zijn veel te langzaam. Terwijl de criminele organisaties niet te maken hebben met veel bureaucratie, daar wordt van de één op de andere dag beslist. Wat is het effect van de economische crisis op de situatie in Mexico? Mexico merkt hier nog niet zo veel van, in tegenstelling tot de Europese landen. De Mexicaanse economie groeide het afgelopen jaar nog met ruim 6%. Het probleem is dat er een gigantische denivellering plaatsvindt, de verschillen tussen arm en rijk zijn gigantisch en blijven groeien. 80% van de Mexicaanse bevolking leeft dan ook onder de armoedegrens van twee dollar per dag. Dit is één van de factoren die verklaart waarom zoveel mensen coöpereren in de drugshandel, hier kun je wat extra s mee verdienen. Dit is begonnen in de jaren 90, toen de drugsbarons begonnen politieagenten om te kopen met drugs in natura, waardoor veel agenten verslaafd raakten. Dit heeft geleid tot een snelle groei van de markt voor drugs in Mexico zelf. Het feit dat gewone burgers die drugs kopen en verkopen, heeft te maken met een uitzichtloze toekomst. Het probleem blijft echter niet beperkt tot Mexico, ook Guatemala schijnt er erg mee te kampen. In hoeverre is het reëel dat de problematiek langzamerhand richting zuiden trekt en het hele continent overneemt? Het is zeker reëel om te denken dat het zich verder over het continent zal verspreiden. Het gaat misschien wat ver om het dan ook meteen als een failed continent te bestempelen, maar vooral staten met kleinere overheden zoals Nicaragua, El Salvador, Guatemala en ook Costa Rica zijn niet opgewassen tegen de opkomst van een drugshandel zoals we die nu in Mexico zien. Wat dat betreft is Mexico nog een redelijke stabiele staat met bijvoorbeeld een goed onderwijs- en gezondheidszorgsysteem. Met veel geld en wat geweld is het zeker in de kleine staten relatief eenvoudig om de president onder druk te zetten. In de eerder genoemde staten zie je dan ook nu al een toegenomen geweldsniveau. In hetzelfde artikel werd aangegeven dat Mexico nog net geen failed state is, is het dat nu wel? Nee, maar het begint er wel steeds meer op te lijken. 8 ATLAS - Mei 2012

9 Interview Het is een zeer zorgwekkende situatie. De verschillen in Mexico zelf zijn heel groot. De invloed van drugs in steden als Yucatan (op het schiereiland) is heel gering, daar waren ook maar twee of drie moorden de afgelopen vijf jaar. De verspreiding van drugs heeft ook te maken met de deals die worden gesloten met de politie en het leger. Mexico is geen failed state, maar de staat raakt steeds meer zijn grip op de maatschappij kwijt. Drugs waren tot 1910 legaal in Mexico. Is het legaliseren van drugs een optie? Het is niet het einde van de problematiek, het zou een deel oplossen. Maar het is een heel complex probleem. Kartels hebben geen afgebakende territoria en zijn ook heel anders georganiseerd dan de geromantiseerde maffiosi die men uit de jaren 30 uit de VS kent. Aan het begin van de huidige kabinetsperiode in Mexico is men begonnen met het bestrijden van het drugsprobleem, dit was in Destijds werd gesteld dat in sommige gemeenten tot 80% van de politieagenten op de één of andere manier corrupt zou zijn. Als gevolg hiervan is er in sommige steden niet echt sprake meer van een rule of law. om te kijken naar de cultuur, de verhouding tussen de burger en de staat en de criminaliteit. Om een voorbeeld te geven, slechts 0,2% van de delicten in Mexico leidt daadwerkelijk tot een straf. Dat is een nihil getal. De kans om gepakt te worden is zo klein, dat je risico kunt nemen om veel geld te verdienen met illegale activiteiten. Het probleem is heel complex, dit vraagt ook om een complexe oplossing. Nu pakt men echter maar een klein deel van het probleem daadwerkelijk aan. Als iemand deze problemen wil aanpakken, moet hij veel kapitaal bezitten. De verkiezingen van volgend jaar zijn daarom ook cruciaal. Mexico kan, ook zonder internationale hulp, dit probleem oplossen. Kijkend naar Nederland kan men constateren dat er een grote markt voor drugs kan zijn, zonder dat de bevolking daar veel last van heeft. De gedoogbenadering, tot op een bepaald punt, die in Nederland gebezigd wordt, werkt prima. In Nederland, en breder getrokken de EU, zou men internationale verantwoordelijkheid moeten nemen en bijvoorbeeld de Mexicaanse bevolking helpen. Mexico is geen failed state, maar de staat raakt steeds meer zijn grip op de maatschappij kwijt Als u het voor het zeggen zou hebben, hoe zou u het dan aanpakken? Uit mijn analyse komt naar voren dat men zich meer moet richten op de markt dan op de goederen. Je moet de markt wegslaan, niet de goederen, anders blijft er namelijk gewoon vraag. De toegang tot drugs moet worden afgekapt. Legaliseren van drugs zou er in ieder geval toe leiden dat de prijzen dalen. Indien men namelijk de drugs wegneemt, maar niets doet aan de vraag, stijgen de prijzen alleen maar, wat tot gevolg heeft dat de kartels nog meer gaan verdienen. Het huidige gevoerde beleid heeft er namelijk alleen maar toe geleid dat de kartels nog machtiger, gewelddadiger en rijker zijn geworden. Alles wat men niet wilde, heeft men bereikt. Als je het probleem wil oplossen is het erg belangrijk Dr. José Carlos Aguiar is zowel verbonden aan Geschiedenis als Talen en culturen van Latijns-Amerika van de Universiteit leiden. Hij is gespecialiseerd in de illegaliteit, grensgebieden en de daarbij behorende veiligheidsproblemen. Hij heeft in Latijns-Amerika veel veldwerk verricht, vooral in Mexico en de grensgebieden van Argentinië, Brazilië en Paraguay. Bron van de afbeelding: staff/aguiar.html ATLAS - Mei

10 Ingezonden Na de Zijderoute nu de Opiumroute? Door Jans Schaper In 2009 was de totale waarde van de internationale opiumhandel 68 miljard dollar. Zo n 90% van de totale hoeveelheid heroïne wereldwijd vindt zijn oorsprong in Afghanistan. Een aanzienlijk deel van deze productie wordt richting het Westen geëxporteerd, waar Nederland als belangrijke spil in de verdere Europese handel fungeert. Dit artikel zal dit traject traceren, het zal kijken naar de productie van heroïne, en naar de handelsroutes waarover het getransporteerd wordt. Terwijl de hoeveelheid heroïne die in Nederland gebruikt wordt daalt, neemt de leeftijd van de gemiddelde gebruiker toe (UNODC 2011, 5). Heroïne drong het Westen binnen via de Vietnamoorlog. Amerikaanse soldaten in Oost-Azië kwamen in aanraking met het middel en keerden terug met een verslaving, waarna het gebruik van heroïne werd verheerlijkt in de popcultuur. De Wikipedialijst van bekende heroïnegebruikende musici leest een beetje als een who s who van de rockcultuur van de jaren zeventig en negentig. In de jaren zeventig ontstond er ook een markt voor de drug in Nederland. Maar de huidige jeugd associeert heroïne eerder met verlopen junks die s nachts om slaapgeld komen bedelen. Nederland blijft echter een belangrijk land in de doorvoerhandel (niet alleen voor heroïne, ook voor veel andere verslavende middelen is Nederland een belangrijke hub dan wel productiepunt). Voordat heroïne Nederland bereikt heeft hij minstens zevenduizend kilometer afgelegd. Minstens, omdat smokkelroutes maar zelden het meest logische pad tussen A en B volgen. In ieder land waardoor het heen wordt gesmokkeld is het goedje illegaal. Iedereen die een lading heroïne transporteert, riskeert theoretisch gezien problemen met de autoriteiten. Tussen de boer in Kandahar en de loods of de straathoek in Nederland is de waarde van het product vele tientallen malen toegenomen. Papaverteelt en laboratoria Aangezien heroïnehandel per definitie in handen is van criminele groeperingen (afgezien van een relatief kleinschalige legale handel voor medische doeleinden) draagt het meest winstgevende exportproduct van Afghanistan zwaar bij aan de instabiliteit van het land. De winst en de smokkelnetwerken worden onder andere ingezet om wapens aan te schaffen die vervolgens worden ingezet tegen het Afghaanse leger en de internationale bezettingsmacht. De internationale gemeenschap investeert daarom ook grote bedragen in pogingen om andere gewassen aan de Afghaanse boer te brengen. Een aanzienlijke klus aangezien in 2007 zo n Afghanen betrokken waren bij de handel en productie. De papaverteelt levert de Afghaanse boer twee keer zoveel op als de teelt van legale producten. Tegelijkertijd realiseert de Afghaanse boer dat hij de macht van de staat makkelijk kan negeren, hetgeen niet bepaald bijdraagt aan de legitimiteit van de Afghaanse overheid. De papaverteelt levert de Afghaanse boer twee keer zoveel op als de teelt van legale producten De successen zijn dus ook beperkt geweest. Maar hoewel de internationale gemeenschap het eens is dat de papaverteelt moet worden bestreden is er onenigheid over de wijze waarop dit zou moeten gebeuren. Men wil de Afghaanse bevolking niet tegen zich in het harnas jagen en is daarom zeer beperkt in de manieren waarop de teelt kan worden bestreden. Op sommige gevoelige momenten wordt er zelfs een gedoogbeleid gevoerd, in de periode rond de slag om Marja bijvoorbeeld. De Taliban maakte zich voor de invasie minder zorgen over dergelijke zaken, en toen deze in 2000 besloot dat de heroïneproductie van Afghanistan toch niet helemaal strookte met de sharia was de papaveroogst non-existent, zo n 185 ton in vergelijking met de ton die ze in 2011 heeft opgeleverd (UNDOC 2011, 2). Het produceren van heroïne uit opium voegt nog een dimensie toe aan het smokkelproces. De (amateur)chemicus die opium omzet in heroïne kon in 2011 zo n dollar ontvangen. Het is logistiek handig om dit proces zo dicht mogelijk bij de oogstplaats te doen, 10 ATLAS - Mei 2012

11 Ingezonden Via een uitgebreed netwerk bereikt de heroïne Europa (www.executive-magazine.com) aangezien het het gewicht vermindert dat gesmokkeld moet worden. Dus in de laatste paar jaar worden er in Afghanistan steeds meer laboratoria opgezet. Naar schattingen waren er in 2008 tussen drie- en vijfhonderd laboratoria in Afghanistan die bij elkaar tussen de 380 en 400 ton heroïne produceerden (UNODC 2011, 5). Voorheen vond dit proces voornamelijk plaats in Turkije en in mindere mate in Iran en Pakistan (EM- CDDA 2008). Het belangrijkste synthetische ingrediënt is azijnzuuranhydride, een goedje dat niet geproduceerd wordt in Afghanistan. In 2008 werd geschat dat er jaarlijks tussen 380 en 570 ton azijnzuuranhydride naar Afghanistan moest worden gesmokkeld waar het per liter ongeveer 350 dollar opbracht, terwijl het op de legale markt ongeveer een dollar per liter kost (UNODC 2011, 91) (voor de productie van één kilo heroïne is zo n liter à anderhalf nodig). De zeer lucratieve en belangrijke smokkel naar Afghanistan van azijnzuuranhydride is nog niet grondig onderzocht laat staan aangepakt (EMCDDA 2008, 14). Van naar dollar De Britse journalist Adam Pletts schrijft dat de Afghaanse boer die bij de papaveroogst in 2011 zo n dollar kon krijgen voor zeven kilo opium, de hoeveelheid die nodig is om één kilo heroïne te maken (net als ieder ander agrarisch product kan de oogst, en dus de waarde, van opium van jaar tot jaar sterk fluctueren). Toen de kilo West-Europa bereikte, maar nog niet verder is gedistribueerd was de prijs gestegen naar dollar. Tegen de tijd dat het middel in de aderen van de Britse gebruikers werd opgenomen had die kilo zo n dollar opgeleverd. Om de West-Europese markt te bereiken worden twee routes gebruikt, namelijk de noordelijke en de zuidelijke route. Er zijn ook lucht- en zeeroutes, die voornamelijk tussen Pakistan en Nederland of het Verenigd Koninkrijk lopen. Deze routes zijn uiteraard winstgevender, maar de pakkans ligt relatief hoog en de hoeveelheid heroïne die op deze methode wordt vervoerd is dus gering. Pletts stelt dat hooguit vijf ton op deze wijze werd getransporteerd in Een vrij recente toevoeging aan de handelsroutes loopt via Oost-Afrika. In een door Wikileaks vrijgegeven bericht dat in 2008 is opgesteld door de Amerikaanse ambassade in Mozambique wordt beschreven hoe dit land sinds een paar jaar fungeert als een tussenstop voor heroïne uit Azië op weg naar Europa. De noordelijke route loopt via de Centraal-Aziatische stans en Rusland en wordt ook wel de zijderoute genoemd omdat het dezelfde gebieden aandoet als de ATLAS - Mei

12 Ingezonden legendarische handelsroute. Slechts zo n twintig procent wordt via deze route geëxporteerd. Relatief een kleine hoeveelheid van deze heroïne bereikt West- Europa (UNODC 2011, 51); Rusland en de Centraal- Aziatische landen hebben zelf een aanzienlijk drugsprobleem. De meerderheid van de Afghaanse heroïne wordt gebruikt in haar buurlanden. De handelsroutes zijn ook aders waarlangs verslavingen worden gekweekt (de verspreiding van ziektes als hepatitis C en AIDS is hier weer het resultaat van). De heroïne die op de straten van West-Europa te koop is wordt voornamelijk via de zuidelijke route geëxporteerd. Ondanks het relatief grotere drugsgebruik in Azië is de markt in West-Europa winstgevender. Dit traject werd al tijdens de Koude Oorlog gevolgd en loopt via Iran naar Turkije om vervolgens over de Balkan naar het noorden en verder naar het westen te gaan. In vergelijking met de noordelijke route, die vrij ongeorganiseerd is en waar veel partijen bij betrokken zijn, is de Balkanroute strak gestroomlijnd en in handen van een klein aantal goed georganiseerde misdaadbendes die met name hun wortels hebben in Turkije en de Balkan (UNODC 2011, 54). Omdat de touwtjes strakker in handen zijn van georganiseerde bendes raken minder mensen die bij de zuidelijke route betrokken zijn verslaafd aan heroïne (EMCDDA 2008, 9). Zwakke staten Het is niet verbazingwekkend dat deze routes lopen door veel instabiele regio s. Enerzijds volgen deze lijnen de weg van de minste weerstand en zoeken handelaren wegen die leiden door gebieden zonder veel bemoeizuchtige ambtenaren. Anderzijds houdt het conflict tussen de staat en de handelaren de staat zwak. Dat wil niet zeggen dat er geen banden zijn tussen de staat en de handelaren. Handelaren kunnen makkelijk inhaken op corruptie en zwakke overheden. Afghanistan zelf is hier zelf een goed voorbeeld van. In 2008 ontdekte de New York Times dat de in 2011 vermoorde halfbroer van Hamid Karzai streng betrokken was bij de Afghaanse heroïnehandel. Ook in de Centraal- Aziatische staten die ooit bij de Sovjet-Unie hoorden is er een symbiotische relatie tussen de staat en criminele netwerken te zien (Lewis, 2010). En zo zijn er nog veel voorbeelden te noemen. Politieke groeperingen die door middel van geweld tegen de overheid strijden zijn ook regelmatig betrokken bij drugshandel. Hoewel deze bewegingen beginnen als idealistische verzetsbewegingen komen zij in aanraking met internationale criminele groeperingen bij de aanschaf van wapens, die ook nog gefinancierd moe- ten worden. Hoewel in de dagen van de Koude Oorlog nog kon worden gesteund op een van de twee grootmachten als broodheer moeten verzetsbewegingen nu hun eigen boontjes doppen en is de verleiding om zich in de drugshandel te mengen vaak groot (Cornell en Swanström 2006, 21). De Taliban is een voor de hand liggend voorbeeld, maar ook andere groeperingen langs de smokkelroutes zijn of waren betrokken, bijvoorbeeld de Islamitische Beweging van Oezbekistan, actief (geweest) in Oezbekistan, Afghanistan, Tadzjikistan en Kirgizië, de PKK, actief in Turkije, en de Kosovaarse UÇK. Etnische banden die grenzen overschrijden faciliteren de drugshandel ook. Langs de noordelijke en zuidelijke route is het gezag van de staat in veel grensgebieden beperkt en hebben internationaal erkende grenzen minder relevantie dan bloedbanden, met als gevolg dat smokkel een makkelijke en winstgevende activiteit is. Het criminele aspect van deze handel verslechtert vaak de relatie tussen de staat en etnische minderheden, en de relaties tussen minderheden onderling. Zo kunnen conflicten tussen etnische groeperingen vaak ten dele worden verklaard als conflict over illegale handelsroutes. Via deze wegen verzwakt de internationale heroïnehandel de internationale orde en bemoeilijkt hij de ontwikkeling van stabiele staten. Niet alleen de opbouw van Afghanistan lijdt eronder, in ieder land waar heroïne door wordt gevoerd laat de drug sporen na. Verslavingsproblemen, machtsconflicten, corruptie en instabiliteit zijn hiervan het gevolg. Bronnen - Cornell, S. en N. Swanström The Eurasian Drug Trade A Challenge to Regional Security Problems of Post-Communism 53 (4): European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction Monitoring the supply of heroin to Europe emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_62086_en_emcdda_ tds_herointrafficking_2008.pdf (11 april 2012). - Lewis, D High Times on the Silk Road: The Central Asian Paradox World Policy Journal 27 (1): UNODC The global Afghan opium trade A Threat Assessment. Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf 2012). (11 april Jans Schaper heeft een bachelor Geschiedenis en een master Oost-Europese Studies afgerond. Ze had de positie van extern in het bestuur-hertsenberg (2007). 12 ATLAS - Mei 2012

13 Een gevaarlijke export Thijs Voets Column Achter de façade van de vrome Islamitische Republiek van Iran, zo mooi in stand gehouden door de ayatollahs, schuilt een wereld die je er niet meteen achter zoekt. Hoewel het land onder strikt islamitische wetgeving valt, is drugsgebruik er een groot probleem. Sterker nog, het is een exportproduct geworden. De afdeling Drugs en Criminaliteit van de Verenigde Naties (UNODC) vermeldt dat Iran 1,2 miljoen drugsverslaafden telt (op een bevolking van 66 miljoen), en dat 2,26 procent van de Iraniërs tussen de 15 en 64 jaar verslaafd is aan opium. Dergelijke problemen kan het land niet gebruiken; volgens het Internationaal Monetair Fonds heeft Iran een bbp van $6.260 per hoofd van de bevolking (minder dan Servië, meer dan Wit-Rusland) (Internationaal Monetair Fonds 2011). Ook zijn Iran verschillende economische sancties opgelegd door westerse landen. Het mag duidelijk zijn, Iran behoort niet tot de rijkere landen in de wereld. Om de armoede te ontvluchten, vinden sommige Iraniërs een uitvlucht in de drugswereld. De slimmeren onder hen vermijden gebruik, en gaan de drugshandel in. De Iranese politie claimt tussen maart 2010 en februari crystal meth-laboratoria te hebben ontmanteld, en kilogram van de drug in beslag te hebben genomen personen zijn in die periode gearresteerd op verdenking van het verhandelen of produceren van crystal meth (Tehran Times 2011). Voor het produceren van crystal meth krijgt men in Iran een gevangenisstraf, bij een tweede vergrijp: levenslang, of executie. Het bestrijden van het (nogal ongezonde) witte goed kost veel geld Hoewel de Iraanse autoriteiten de handel in drugs proberen te onderdrukken met zware straffen, hebben ze tot nu toe weinig succes. Sterker nog, Iraanse crystal meth is een exportproduct geworden en is tegenwoordig niet alleen meer in buurlanden Pakistan en Afghanistan te vinden. Oost-Aziatische landen zoals Japan, Zuid-Korea en Thailand, waar meer geld valt te verdienen, zijn een steeds populairdere bestemming voor Iraanse drugssmokkelaars (The Economist 2012). Zo is in februari van dit jaar een Iraans koppel (beiden 26 jaar oud) gearresteerd voor het smokkelen van 2,8 kilogram crystal meth. Omdat het koppel meteen bekende, werd het van de doodstraf gespaard. De rest van hun leven zullen de jonge man en vrouw doorbrengen in een Thaise gevangenis (Daily News (Thai) 2012). Valt er iets te leren uit deze statistieken? Om te beginnen: waar vraag is, is aanbod. Hoewel er in Thailand de doodstraf staat op het smokkelen van drugs, voelt de Thaise overheid zich genoodzaakt om vluchten uit Iran steeds intensiever te controleren. Zelfs de kans op een levenslange gevangenisstraf schrikt de meeste smokkelaars, op zoek naar een betere toekomst, niet af. Het bestrijden van het (nogal ongezonde) witte goed kost veel geld, maar het niet bestrijden kan de levens van nog veel meer jonge Iraniërs en Thai ruïneren. Immers, crystal meth is goedkoop, gemakkelijk te produceren en extreem verslavend. Wat te doen? De aard van beide regeringen kennende, zal er nog meer geld en mankracht worden besteed aan de bestrijding van de drug. Of het ooit zal werken, is maar de vraag. Beide landen staan niet bekend om hun rijkdom; armoede en drugsgebruik gaan vaak hand in hand. Wellicht is er maar één oplossing: zorgen dat de economie verbetert en de storm laten overwaaien. Immers, voor de meeste mensen is een keuze tussen een baan of drugsgebruik niet zo moeilijk. ATLAS - Mei

14 Opinie Wodka als water Door Thijs van Rijn Rusland ontkent niet een alcoholprobleem te hebben. Dat is ook onmogelijk, aangezien per jaar bijna zestien liter pure alcohol per persoon wordt gedronken (WHO 2011). President Medvedev probeert de nationale traditie te verminderen maar het enige echt effectieve lijkt een mentaliteitsomslag. Alleen op die manier kan de schade die wordt toegebracht aan het land, van de verminderde verkeersveiligheid tot het slechte imago, verminderd worden. Nederlandse comazuipers hebben de manier van alcohol drinken misschien wel afgekeken van de Russen. Dat zij 50% meer pure alcohol per persoon drinken dan Nederlanders is tot daaraantoe, maar men drinkt vooral in ouderwetse drinkgelagen (McKee 1999, 825). Een tweede, daarmee samenhangend probleem is dat vooral wodka gedronken wordt. Over het algemeen drinkt de Rus tweemaal zoveel sterke drank als bier, en dit laatste wordt vooral gebruikt als frisdrank, om weer even bij te komen (WHO 2011). Het laatste grote probleem is dat 30% van de consumptie niet geregistreerd is, oftewel alcohol die niet in het normale circuit te vinden is. Deze wordt vanuit het buitenland naar Rusland gesmokkeld of thuis geproduceerd. Hierbij zitten alcoholen die helemaal niet bedoeld of geschikt zijn voor de menselijke consumptie. Medvedev heeft verklaard dat bier niet langer een frisdrank is maar alcohol Dat dit geen rooskleurig beeld geeft, hoeft niet uitgelegd te worden. Hart- en vaatziekten en andere gezondheidsproblemen komen in Rusland veel vaker voor dan in andere Europese landen, vanwege de Russische manier van drinken. Andere alcoholgerelateerde problemen als geweld en verkeersongelukken zorgen ervoor dat alcohol bij de helft van de sterfgevallen betrokken is. Zo heeft 58% van de mannen tussen de leeftijd van 15 en 54 jaar een alcoholgerelateerde doodsoorzaak, maar vrouwen van die leeftijd doen het met 33% ook helemaal niet zo slecht (Zaridze et al. 2009, 2201). Drinken als vreugde der Russen Medvedev ziet als voornaamste probleem misschien vooral de miljarden die verloren gaan door het alcoholmisbruik, die kunnen oplopen tot omgerekend ruim acht miljard euro. De oplossingen die hij hiervoor twee jaar geleden heeft bedacht lijken te simpel om te kunnen werken. Allereerst heeft hij verklaard dat bier niet langer een frisdrank is maar alcohol. Verder heeft hij de verkoop van sterke dranken verboden van tot uur. Er wordt hierop ook daadwerkelijk gecontroleerd. Er is zelfs een minimumprijs geïntroduceerd voor wodka: 178 roebel, ongeveer vier euro, voor een liter. Andere wetgeving is gunstig voor de grootste alcoholproducent van Rusland, RosSpirtProm. Dit bedrijf, verantwoordelijk voor bijna de helft van al de geproduceerde sterke drank, tracht een monopolie te bereiken om controle te kunnen houden over de kwaliteit, en het te innen geld. Een niet onbelangrijk detail is overigens dat het RosSpirtProm een staatsbedrijf is, zodat belangen uit de dranksector en die van de overheid lastig te scheiden zijn (Levintova 2007, 501). De vraag is of zulke maatregelen niet slechts de symptomen bestrijden. Er is geen reden aan te nemen dat de vraag naar alcohol kleiner wordt en het verhogen van de prijzen zullen vooral arme Russen naar slechtere kwaliteit alcohol doen grijpen. Zo loop je als staat en geld mis en vererger je het probleem. De drankdrang bestaat al eeuwen. Drinken is sinds onheuglijke tijden de vreugde van de Russen geweest, zo sprak een grootvorst al in de tiende eeuw (Moss 2002, 18). De staat kreeg in de zes- en zeventiende eeuw een monopolie op de verkoop van drank in alle grote steden, enerzijds om een derde van de totale inkomsten van de staat te genereren, anderzijds, volgens kwaadsprekende Marxisten, om het volk tevreden te houden (McKee 1999, 825). Door Sovjetleider Michael Gorbatsjov is al in 1985 geprobeerd het drinken terug te brengen. Dit leek heel gemakkelijk te gaan: binnen twee jaar was de totale alcoholconsumptie teruggebracht tot onder de vijf liter 14 ATLAS - Mei 2012

15 Opinie per persoon per jaar. Terwijl de Sovjet-Unie eerst grof geld had verdiend aan de accijnzen en zelfs een systeem had waar mensen kannen alcohol konden kopen zoals in Nederland vroeger melk, werden de problemen in de jaren tachtig van de vorige eeuw te groot om te negeren. Er werd een Vrijwillige Vereniging voor de Strijd voor Soberheid opgezet, die na een jaar claimde twaalf miljoen leden te hebben. Drieduizend mensen wachtten geduldig op de drank bij een van de weinige nog toegestane drankverkooppunten Anderzijds deden veel Russen wat ze toch al gewoon waren, namelijk in de rij gaan staan. Zo wachtten drieduizend mensen geduldig op de drank bij een van de weinige nog toegestane drankverkooppunten. Toch gaf ruim een derde van de bevolking aan minder te drinken en alhoewel Sovjetstatistieken niet uitblinken in betrouwbaarheid, wijst ook objectief onderzoek op enig welslagen (McKee 1999, ). Na het succesvolle begin ging het echter mis en steeg de consumptie weer, al duurde het tien jaar voordat ze op het niveau van 1985 zat (WHO 2011). Toen de Sovjet-Unie gevallen was, werd een wereldberoemde alcoholist, Boris Jeltsin, president van de nieuwe staat Rusland. Stekelbaarsje Zou Medvedev er nog een stekelbaarsje op drinken, nu zijn vrij machteloze presidentsjaren voorbij zijn en Poetin en hij van politieke plek wisselen? Het stekelbaarsje, in Nederland beter bekend onder de wat indrukwekkender naam kopstoot, lijkt wat minder algemeen te worden. De Russen drinken vergeleken met enkele jaren geleden minder. De vraag is of dit door Medvedevs regelgeving tot stand is gekomen of dat er diepere oorzaken zijn. Er lijkt een sterk verband te zijn tussen het bestaan van een middenklasse enerzijds en het verspreiden van gezonde levensstijlen anderzijds. Terwijl slechtere leefgewoonten voornamelijk te vinden zijn bij de armere groepen in de samenleving, zorgt de middenklasse in West-Europa voor stabiliteit en voor een geleidelijke vermindering van gezondheidsproblemen (Cockerham 2007, 457). De langzame opkomst van de Russische middenklasse zou een reden kunnen zijn dat men minder drinkt, maar hier ligt ook een gevaar. Echt stabiel is de middenklasse niet en diegenen die daartoe gerekend worden voelen zich zelfs nog eerder lid van het lompenproletariaat (Cockerham 2007, 469). De Russische economie lijdt erg onder de economische crisis en het is afwachten of de middenklasse zal groeien. De alcoholproblemen in Rusland zijn nog niet opgelost en de komende decennia zal Rusland kampen met hun gevolgen. Maar zowel de aanpak ten tijde van de Sovjet-Unie als de huidige daling lijken in elk geval aan te geven dat alcoholisme geen onoverwinnelijk probleem is. Medvedevs simpel ogende plannen kunnen misschien een voorbode zijn van een andere manier van denken omtrent alcohol, omdat ze direct ingrijpen in de levens van mensen. Nu de eerste resultaten hoopgevend zijn kan de alcohol aangepakt worden zonder eerst moed in te drinken. Bronnen - Cockerham, W.C Health lifestyles and the absence of the Russian middle class. Sociology of Health & Illness 29 (3): McKee, M Alcohol in Russia. Alcohol & Alcoholism 34 (6): Poetin geeft het goede voorbeeld (www.dailymail.co.uk) - Levintova, M Russian alcohol policy in the making. Alcohol & Alcoholism 42 (5): Moss, W.G A History of Russia. Londen: Anthem Press. - World Health Organisation Russian Federation. (4 april 2012). - Zaridze, D. et al Alcohol and cause-specific mortality in Russia: a retrospective case-control study of adult deaths. The Lancet 373 (9682): ATLAS - Mei

16 Beschouwing De Koninklijke Marine in het Caraïbisch gebied Door Chris Wensink Het fregat Hr. Ms. Van Amstel in de West, met de cutter NAACG Jaguar en een Dash-8-patrouillevliegtuig (ministerie van Defensie) Eén van de taken van de Nederlandse krijgsmacht is het zorg dragen voor de verdediging van de overzeese gebiedsdelen van het koninkrijk. Hiertoe bestaat een permanente militaire aanwezigheid op Aruba, Curaçao, Sint Maarten en de BES -eilanden, Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Naast verdediging van het grondgebied zijn deze eenheden belast met diverse verantwoordelijkheden, waaronder die voor kustwacht- en drugsbestrijdingsoperaties. Hierbij is sprake van intensieve lokale en internationale samenwerking. De militaire verantwoordelijkheid voor de Caraïbische koninkrijks- en landsdelen wordt traditioneel waargenomen door de Koninklijke Marine. Ook nu nog levert de marine het gros van de aanwezige middelen in de West en fungeert de Commandant Zeemacht Caraïbisch Gebied (CZM- CARIB) tevens als de Nederlandse bevelhebber ter plaatse. Onder normale omstandigheden beschikt hij daarbij over zo n vijfhonderd defensiemedewerkers, verdeeld over de volgende eenheden: - Het stationsschip : een grote oppervlakte-eenheid van de vloot, zoals een fregat met boordhelikopter, die bij toerbeurt voor de duur van enkele maanden naar het gebied wordt uitgezonden. - Het logistiek ondersteuningsvaartuig Hr. Ms. Pelikaan, dat zijn permanente basis heeft op Curaçao. De Pelikaan is een klein transportschip dat geschikt is voor het vervoer van troepen en materieel en het verlenen van noodhulp in de gehele regio. - Een permanent gestationeerde infanteriecompagnie van het Korps Mariniers, met een sterkte van zo n 140 man. - Een roulerende infanteriecompagnie van de Koninklijke Landmacht. Daarnaast is de CZMCARIB ook commandant van de Kustwacht Caraïbisch Gebied, een zelfstandige organisatie die bestaat uit zowel Antilliaans personeel als Nederlands marinepersoneel. De kustwacht (KWCA RIB) heeft als primaire taken civiele rechtshandhaving en opsporingsacties en beschikt daartoe in hoofdzaak over het volgende materieel: 16 ATLAS - Mei 2012

17 Beschouwing - Drie patrouillevaartuigen (cutters) snelle, zeewaardige motorboten ( superrhibs ). - Twee patrouillevliegtuigen van het type Dash-8. - Eén helikopter van het type AS-355. Joint Interagency Task Force South Het grootste gedeelte van de wereldwijde cocaïneproductie vindt plaats in Zuid-Amerika, met een jaarlijkse stroom van zo n 700 ton naar de Noord-Amerikaanse markt en 400 ton naar de Europese. Respectievelijk de helft en tweederde van deze smokkel bereikt de afzetmarkt, terwijl de overige hoeveelheden worden onderschept of als steekpenningen achterblijven. Het transport vindt hoofdzakelijk plaats over zee, met zeer snelle motorboten en vissersvaartuigen, en door de lucht. Sinds de vroege jaren 1990 neemt de Koninklijke Marine deel aan de Amerikaanse Joint Interagency Task Force South, waarin vele departementen samenwerken in de bestrijding van de internationale drugshandel. De JIATFS valt onder bevel van het United States Southern Command en wordt geleid door de US Coast Guard. Naast de onder de JIATFS resorterende Task Groups 4.1, 4.2, 4.3 en 4.5, die worden geleid door de Amerikaanse strijdkrachten, is de TG 4.4 onder bevel van de Nederlandse CZMCARIB geplaatst. Overigens zijn twaalf andere, Zuid-Amerikaanse en Europese landen, verbonden aan de JIATFS. Met organisaties en eenheden van deze landen wordt voortdurend samengewerkt. Het operationele gebied van TG 4.4, waar het leeuwendeel van de smokkel naar Europa plaatsvindt, strekt zich uit van Frans Guyana tot voorbij Aruba. Door Nederlandse en andere internationale eenheden wordt in dit gebied intensief gepatrouilleerd, en tevens verdachte schepen opgebracht. Sinds 2005 wordt, mede als gevolg van het wegbezuinigen van de maritieme patrouillevliegtuigen van de Nederlandse marine, vliegveld Hato op Curaҫao met regelmaat gebruikt door dergelijke toestellen van onder andere de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Canada. Nieuwe schepen In de Marinestudie, die het ministerie van Defensie in 2005 verrichtte, werd geconstateerd dat de Koninklijke Marine zich in de toekomst meer zou richten op het beheersen van maritieme knooppunten, handelsroutes en kustgebieden. Tevens zou, hoewel nog steeds een belangrijke taak, minder nadruk komen te liggen op het verkrijgen van overwicht in uitgestrekte zeegebieden. Daarmee zouden taken lager in het geweldsspec- trum, alsmede het vanuit zee ondersteunen van landoperaties, meer aandacht gaan vergen. Bevonden werd dat het noodzakelijk was de oppervlaktevloot aan te passen aan deze nieuwe omstandigheden en een aantal hoofdwapensystemen te vervangen door meer op de nieuwe taken toegesneden materieel. De verkoop van vier van de tien fregatten maakte onder meer de verwerving mogelijk van vier nieuwe patrouilleschepen, die met name bestemd zijn voor de rol van stationsschip in de West. Het nut van deze omschakeling werd gezien als tweeledig: enerzijds zouden patrouilleschepen hun specifieke taken efficiënter en beter kunnen uitvoeren dan de veel duurdere, zwaarbewapende fregatten, anderzijds zouden de resterende fregatten op hun beurt doelmatiger kunnen worden ingezet. De resulterende vier ocean going patrol vessels (OPV s) van de Holland -klasse, die in 2012 en 2013 in dienst zullen komen, zijn van een veelzijdig ontwerp. Hoewel de schepen zelfs zwaarder zijn dan de fregatten die werden afgestoten en daarmee ook overal ter wereld kunnen worden ingezet, kunnen ze toe met een bemanning van slechts vijftig koppen, minder dan een derde van een fregat, en zijn ze relatief licht bewapend met enkel een kanon en snelvuurwapens. De lagere snelheid maakt het gebruik van zuinige dieselvoortstuwing mogelijk, waardoor de actieradius groot is. Voor onderscheppingsacties en verplaatsingen wordt beschikt over een boordhelikopter en twee superrhibs, waarvan er één vanuit een slipway in de achtersteven te water kan worden gelaten. Daarnaast zijn de patrouilleschepen uitgerust met zeer geavanceerde sensoren, waaronder een luchtwaarschuwingsradar, oppervlakteradar, waarmee zelfs zwemmers, drenkelingen en drijvende mijnen kunnen worden gedetecteerd, en infrarood- en electro-optisch beeldsysteem. Tijdens missies van uiteenlopende aard kunnen veertig opstappers, zoals mariniers of hulpverleners, worden geaccommodeerd. Tenslotte kunnen ten behoeve van noodhulpacties zo n honderd evacués tijdelijk aan boord worden genomen en met de eigen kraan twee 20-voets containers worden geladen. Bronnen - Marineblad, Koninklijke Vereniging van Marineofficieren (1). - De Marinestudie (http://www.rijksoverheid.nl/docu- menten-en-publicaties/kamerstukken/2005/10/14/de-marine- studie-2005.html). - Ministerie van Defensie. (http://www.defensie.nl) ATLAS - Mei

18 Ingezonden De yakuza in het nauw Door Nick Moree De yakuza zijn Japanse clans met duizenden leden, die zowel hulp geven aan tsunami-slachtoffers als zich verrijken door criminele activiteiten. Ze hebben lang hun gang kunnen gaan, maar nu lijkt het net om hen heen zich te sluiten. De politie en de samenleving zijn de steeds gewelddadiger wordende organisaties zat en de yakuza staan aan alle kanten onder druk. Het Treasury Department van de Amerikaanse federale overheid heeft het druk met het bevriezen van tegoeden. Slachtoffers zijn onder meer de Syrische president Assad, verschillende Iraanse banken, en recent ook de 70-jarige Kenichi Shinoda (Reuters, 23 februari 2012). Dit laatste heeft niet te maken met het schenden van mensenrechten of nucleaire proliferatie, maar met internationale misdaad. De heer Shinoda staat namelijk aan het hoofd van de Yamaguchi-gumi, een misdaadsyndicaat dat rond de vaste en associërende leden heeft, en een netwerk dat zich blijkbaar uitstrekt tot de VS. De Japanse politie noemt hen boryokudan (geweldgroep) en antimaatschappelijke krachten, zijzelf noemen zich ninkyōdan (ridderlijke groep), maar bij het grote publiek staan zij vooral bekend als yakuza. Achtergrond Afpersing, gokken, softdrugs, mensenhandel, prostitutie en pornografie, de yakuza doen nog altijd goede zaken. Het zijn echter dezelfde mensen, met name de yakuza-clans Inagawa-kai en Sumiyoshi-kai, die na de Tohoku-aardbeving en de daaropvolgende tsunami in maart vorig jaar onmiddellijk vrachtwagens vol voedsel, water, dekens en toiletspullen naar de evacuatiecentra stuurden (Reuters, 25 maart 2011). Dit heeft te maken met hun ninkyō, de erecode van de yakuza. Er wordt gezegd dat deze Robin Hood-mentaliteit met name wordt gegeven doordat een relatief groot deel van de gangsters hun oorsprong vindt in een van de twee groepen die traditioneel wordt gediscrimineerd in de Japanse samenleving: genationaliseerde Koreanen (die dus Japanse namen gebruiken) en de afstammelingen van de Burakumin, de onderste sociale klasse in de feodale Edoperiode ( ), enigszins vergelijkbaar met de onaanraakbaren uit het Indiase kastenstelsel (Reuters, 25 maart 2011). Op de bijgevoegde foto is een zwarte auto te zien met verschillende luidsprekers erop. Dit soort auto s rijden met name op rustige dagen door de stad, en spuien nationalistische leuzen en liedjes. Ze worden bestuurd door yakuza. Als yakuza actief zijn in de politiek is dat vooral voor de extreem-nationalistische rechtse partijen. Op YouTube is een interessant filmpje te vinden, met de ietwat simplistische titel Yakuza fights Aum then fights the police, waarin een cameraman een groepje yakuza volgt terwijl zij protesteren tegen de Aum-sekte, bekend van de gasaanval in de metro van Tokyo in Leden Iedereen in Japan weet wat yakuza zijn, en veel mensen weten ook waar hun hoofdkantoren te vinden zijn. Er worden vele computerspelletjes en stripverhalen over ze gemaakt. De yakuza-clans zoals die tot de dag van vandaag bestaan, zijn gevormd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de bezetting hadden zij vrij spel met activiteiten als gokken en zwarthandel, omdat de Japanse politie te weinig bevoegdheden had om hen aan te pakken. De huidige clans stammen echter af van gokbazen die in de Edo-periode een kapitaal vergaarden en een klein privélegertje van zwaargewichten in konden huren. Na verloop van tijd konden ze als bankiers optreden, en dankzij overheidsconnecties soms zelfs als onofficiële politiemacht. Hoewel er grote verschillen zijn tussen deze premoderne yakuza en de naoorlogse clans, denken de yakuza hier over het algemeen met trots aan terug. Clan (kanji) Clan (romeins schrift) Volle leden 六 代 目 山 口 組 Yamaguchi-gumi 稲 川 会 Inagawa-kai 4000 住 吉 会 Sumiyoshi-kai 5600 五 代 目 工 藤 會 Kudou-kai 600 道 仁 会 Doujin-kai 810 極 東 会 Kyokutou-kai 1000 松 葉 会 Matsuba-kai ATLAS - Mei 2012

19 Ingezonden De beruchte Yakuza-propaganda-auto s in actie (foto van Nick Moree) De ledenaantallen van de 22 yakuza-clans lopen erg uiteen. De Yamaguchi-gumi telt ruim volledige leden, terwijl de kleinste clan, de Shinwa-kai, er slechts zo n 50 heeft (nationale politie associatie 2012). In 2010 hadden alle clans bij elkaar zo n leden, van wie volledige leden en aspirant-leden. Dit is een groot verschil met 1963, toen de Yakuza-bendes in totaal leden telden (Expertgroep 2012). Hoewel er altijd enige onzekerheid bestaat over de juiste telmethodes, lijkt het aantal yakuza nog steeds af te nemen; de Asahi Shinbun, een Japans dagblad, berichtte recent dat het totale aantal leden aan het einde van 2011 uitkwam op (Asahi Shinbun, 16 maart 2012). Tegenwoordig lijken de yakuza toch niet de nobele figuren die zij pretenderen te zijn. Of dit vroeger anders was, is moeilijk te zeggen. De yakuza en hun erecode staan in elk geval sterk onder druk. Niet alleen treedt de politie steeds harder tegen hen op, de clans vechten ook onderling. In 2001 waren er verschillende shootouts in het luxueuze Ginza-district in Tokyo toen verschillende bendes elkaar bevochten om elkaars gebied te kunnen bemachtigen. De yakuza strijden echter niet alleen onderling. Zij moeten hun turf ook verdedigen tegen buitenlandse gangsterorganisaties, met name te- gen Chinezen (New York Times, 7 oktober 2001). De strijd tegen de yakuza Het is een bekende misvatting dat de Japanse politie vroeger niet optrad tegen yakuza. Dit deden zij wel degelijk, al bestonden er wel meer informele contacten tussen de yakuza en overheidsorganisaties, wat tegenwoordig uit den boze is. Een belangrijk verschil is echter dat yakuza vroeger formeel niet anders werden behandeld in de wet dan andere criminelen. Er is op verschillende punten sterke frictie tussen deze nieuwe yakuza-wetgeving en mensenrechten De nieuwe wetgeving tegen de georganiseerde misdaad uit 1992 en 1999 gaf de Japanse politie uitgebrei- ATLAS - Mei

20 Ingezonden dere bevoegdheden om de yakuza aan te pakken. Waar zij voorheen zodanig openbaar konden opereren dat zij hun clanlogo op hun kantoorgebouw en business cards konden zetten, worden ze nu gedwongen hun organisaties te verbergen achter front companies (Hill 2003; Reuters, 8 november 2011). In oktober 2011 werd de wetgeving in de verschillende Japanse prefecturen nog verder aangescherpt. Vooral op deze laatste wetswijziging is veel kritiek geuit omdat het hiermee in het algemeen verboden is geworden voor burgers om transacties af te sluiten met individuen en organisaties die als yakuza-gelieerd worden aangemerkt door de politie, ongeacht het doel of inhoud van de transactie. Er is op verschillende punten sterke frictie tussen deze nieuwe yakuza-wetgeving en mensenrechten. Daarnaast is een vaak gehoord kritiekpunt dat het op deze manier alleen maar moeilijker wordt voor de gangsters om de organisatie te verlaten en een normaal leven te gaan leiden, zodat de meesten de organisaties nooit zullen verlaten (Reuters, 19 november 2011). Manabu Miyazaki, die tientallen boeken over de yakuza heeft geschreven, stelde in januari 2012 dat de politie wellicht ook minder nobele motieven heeft om deze regelgeving aan te moedigen (Tokyo reporter, 3 februari 2012). Door deze nieuwe strenge regelgeving is de verwachting dat veel bedrijven op zoek gaan naar adviseurs die hen op de hoogte kunnen houden over wat wel en niet legaal is. En wie zijn er geschikter voor deze positie dan gepensioneerde politiemensen? Dit is slechts één vorm van Amakudari, ofwel het laten afdalen uit de hemel, waarbij overheidspersoneel na hun pensioen een mooie positie in het bedrijfsleven verkrijgt. Daarnaast zijn er ook initiatieven vanuit de samenleving tegen de yakuza, vaak met steun van de politie. Zo zijn er op verschillende plekken Bōtsui Centers, waar burgers binnen kunnen lopen wanneer zij vragen, tips of klachten hebben over aan yakuza-gerelateerde onderwerpen. Maar ook de religieuze wereld speelt een rol. Leden van de Yamaguchi-gumi bezoeken normaal gesproken elke augustus de naast het Biwa-meer gelegen Enryakuji-tempel. Na een verzoek daartoe door de politie echter liet de tempel de Yamaguchi afgelopen jaar weten dat zij niet langer welkom zijn (Reu- ters, 19 november 2011). Recent heeft de Kyoto Buddhist Federation, waarbij 800 tempels zijn aangesloten, een manifest uitgegeven waarin zij belooft afstand te nemen van de gangsterorganisaties in het algemeen (Asahi Shinbun, 19 maart 2012). Conclusie Ik wil bij dezen graag concluderen dat de yakuza veel verschillende kanten hebben. Het zijn gangsters die zich met vele vuile zaakjes bezighouden, maar daarnaast hebben deze organisaties veel meer dimensies. De yakuza staan sterk onder druk vanaf verschillende kanten, maar toch zijn er weinig aanwijzingen dat de komende jaren hun aantallen erg af zullen nemen. Bronnen - Asahi Shinbun, Bōryōkudantinsuu, 16 maart Asahi Shinbun, Kyoto no bukkyoukai bouryokudanhijo sengen he, 19 maart Expertgroep Bōryōkudantaisaku ni kansuru yuushikisha kaigihōkokushō. - French, Howard W. (New York Times), Tokyo Journal; Even in Ginza, Honor Among Thieves Crumbles, 7 oktober Hill, Peter Heisei yakuza: burst bubble and bōtaihō. Social science Japan journal (1). - Nationale politie associatie Heisei 23 nen no bōryōkudanjōsei. - Reuters, Rachelle Yonglai, U.S. blocks yakuza godfather from its markets, 23 februari Reuters, Terril Yue Jones, From society s shadows, yakuza among first with relief supplies, 25 maart Reuters, Linda Sieg, Analysis - Japan tries, again, to cut corporate ties to yakuza, 8 november Reuters, Renowned Japanese temple refuses yakuza visits, 19 november Tokyo Reporter. Manabu Miyazaki among those opposing antiyakuza legislation. 3 februari Nick Moree is masterstudent Rechten en verblijft op dit moment in Japan waar hij een stage loopt bij de Nederlandse ambasade te Tokyo. Hij was de penningmeester van het bestuur-braak ( ). 20 ATLAS - Mei 2012

FACTSHEET Chile Apples 2013

FACTSHEET Chile Apples 2013 Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; jankeesboon15@gmail.com FACTSHEET Chile Apples Export Chileense appelen dit jaar 5% groter Vooral meer naar Europa De Chileense appeloogst zou het lopende

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 30 oktober 2003 (03.11) (OR. it) 11051/4/03 REV 4 CORDROGUE 66 NOTA van: aan: Betreft: het Italiaanse voorzitterschap de horizontale Groep drugs Ontwerp-resolutie van

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96

TRACTATENBLAD VAN HET. JAARGANG 1989 Nr. 96 53 (1970) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1989 Nr. 96 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Finland betreffende het internationale

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven

Datum 25 maart 2013 Onderwerp Beantwoording Kamervragen over drugssmokkel via de Antwerpse Haven 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 oktober 2003 (08.10) (OR. it) 11051/2/03 REV 2 CORDROGUE 66 NOTA van: het Italiaanse voorzitterschap aan: de horizontale Groep drugs nr. vorig doc.: 11051/03 CORDROGUE

Nadere informatie

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK

1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK 1.3 DUURZAAM ONTWIKKELEN IN DE PRAKTIJK Coert Zachariasse, CEO Delta Development Group Stefan Schuwer, lid Raad van Bestuur Ymere Paul Splinter, medewerker communicatie en professionalisering NEPROM Gespreksleider:

Nadere informatie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie

7 november 2014. Onderzoek: Wapenindustrie 7 november 2014 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam

PICA Patient flow Improvement center Amsterdam Operations research bij strategische capaciteitsbeslissingen in de zorg Ger Koole 26 mei 2008 Wat is Operations research? operations research (O.R.) is the discipline of applying advanced analytical methods

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDER LAN DEN. JAARGANG 1964 Nr. 43

TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDER LAN DEN. JAARGANG 1964 Nr. 43 (1964) Nr. 1 TRACTATENBLAD VA N H E T KONINKRIJK DER NEDER LAN DEN JAARGANG 1964 Nr. 43 A. TITEL Overeenkomst inzake technische samenwerking tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Indonesië;

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van "feiten en cijfers" uit zijn:

Hierbij presenteert het Europees Waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EWDD) een selectie van feiten en cijfers uit zijn: DRUGS IN EUROPA FEITEN EN CIJFERS Jaarverslag 2006 over de stand van de drugsproblematiek in Europa en Statistical bulletin 2006 Embargo: 11.00 uur Brusselse tijd 23.11.2006 Hierbij presenteert het Europees

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET. Verdrag inzake de wet welke van toepassing is op verkeersongevallen op de weg; s-gravenhage, 4 mei 1971

TRACTATENBLAD VAN HET. Verdrag inzake de wet welke van toepassing is op verkeersongevallen op de weg; s-gravenhage, 4 mei 1971 15 (1971) Nr. 5 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 2011 Nr. 264 A. TITEL Verdrag inzake de wet welke van toepassing is op verkeersongevallen op de weg; s-gravenhage, 4 mei 1971 B.

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N. JAARGANG 1961 Nr. 155

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N. JAARGANG 1961 Nr. 155 31 (1946) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER N E D ERLAND E N JAARGANG 1961 Nr. 155 A. TITEL Protocol tot wijziging van de Overeenkomsten, Verdragen en Protocollen inzake verdovende middelen, gesloten

Nadere informatie

GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS

GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS GEO-HR: OPPORTUNITIES FOR MARITIME SECURITY OPERATIONS 2nd GEO-HR User Consultation Workshop 25 April 2013 Arthur Smith TNO Defence Research 1 Who is TNO Defence Research? TNO Defence Research: Part of

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1987 Nr. 158 14 (1987) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1987 Nr. 158 A. TITEL Notawisseling tussen de Regering van het Koninkrijk der Nederlanden en de Regering van de Bondsrepubliek

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

Good governance in a Complex World

Good governance in a Complex World Good governance in a Complex World Some examples from The Netherlands Rian van Gulijk-Boon Willem Stapel Subjects SD Team at the Ministry of Security & Justice Main Trends Use of SD and GMB (1): dealing

Nadere informatie

10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS. Connecties maken. (historische lessen voor de toekomst van Curaçao?

10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS. Connecties maken. (historische lessen voor de toekomst van Curaçao? 10e Guardian Group Fatum Pensioen- en Bedrijven dag FUTURE READINESS Connecties maken (historische lessen voor de toekomst van Curaçao? S.M. de Sola 5 juni, 2015 Santa Barbara Resort Curaçao We can almost

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Sportopleidingen in Internationaal perspectief

Sportopleidingen in Internationaal perspectief Sportopleidingen in Internationaal perspectief Platform kader Den Haag, 29 maart 2010 Danny Meuken Jan Minkhorst 967 LONDEN DAGEN Het internationale Speelveld GAISF IOC VN (UNESCO) Internationale Sportfederaties

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 29 februari 2008 Ons kenmerk D/2008003878

Nadere informatie

Treaty Series No. 15 (2014) Exchange of Notes

Treaty Series No. 15 (2014) Exchange of Notes Treaty Series No. 15 (2014) Exchange of Notes between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and the Kingdom of the Netherlands relating to the Convention on Legal Proceedings in Civil

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Voorwoord voor Internet of Internep.

Voorwoord voor Internet of Internep. Voorwoord voor Internet of Internep. Op internet is heel veel te doen. Honderd duizenden mensen zitten dagelijks op internet. Sinds enkele jaren is het niet alleen maar zo dat ze informatie van het internet

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter?

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Emiel Krahmer, Erwin Marsi & Paul van Pelt Site visit, Tilburg, November 8, 2007 Plan 1. Introduction: A short

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog

Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog FACTSHEET BANANEN Fruit&VegetabelFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com Wereldwijde productie van bananen nu vrijwel stabiel; export groeit nog Exportwaarde wereldwijd: 9 miljard dollar

Nadere informatie

Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam

Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam Afnemend aardolieaanbod voor 2020? De Rode Hoed, 20 januari 2007, Amsterdam Het aardolietijdperk 1 vat = 159 liter Peak oil drijvende kracht in energiebeleid? Verwachtingen productie goedkope aardolie

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Drugsbestrijding door de Koninklijke Marine

Drugsbestrijding door de Koninklijke Marine 102 Drugsbestrijding door de Koninklijke Marine P.J.J. van der Kruit en D.S. Blocq Hr. Ms. Bloys Van Treslong, het stationsschip van de Koninklijke Marine (KM) in de West, vaart op volle zee ter hoogte

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Aad Streng Jean In het Panhuis Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Werkwijze workshop Onze visie op leren en continu verbeteren. Deze visie

Nadere informatie

Asean en China. Asean, de politieke, economische en financiële dimensie van één grote markt en de Chinese relaties met deze landen

Asean en China. Asean, de politieke, economische en financiële dimensie van één grote markt en de Chinese relaties met deze landen Asean en China Asean, de politieke, economische en financiële dimensie van één grote markt en de Chinese relaties met deze landen Meine Pieter van Dijk, MSM, UNESCO-IHE, ISS en IHS (EUR), versie 14-1-2014

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport

Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Een nieuwe rol voor het auditcomité en een aangepast audit rapport Jean-François CATS Inhoud van de uiteenzetting Nieuwe opdrachten van het auditcomité ingevoerd door de Audit Directieve en het Audit Reglement

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

The soy chain. From field to supermarket: Local impacts of mass production. What do you think when you hear soy? Do you think of

The soy chain. From field to supermarket: Local impacts of mass production. What do you think when you hear soy? Do you think of The soy chain From field to supermarket: Local impacts of mass production Do you think of The Dutch Soy Coalition: Foto Brent Millikan Foto AIDEnvironment Foto Ulrike Bickel Foto CPT 1 Herkomst foto: website

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation TeleBank Contents Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation Introduction - TeleBank Automatic bank services Initiates a Dialog with

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden Symposium De Gassamenstelling van de toekomst, 28 mei 2015, Regardz De Eenhoorn, Amersfoort Aad Correljé TU Delft TBM Economics of Infrastructures

Nadere informatie

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT

CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT CUSTOMIZE YOUR APPLE AND PRESENT A UNIQUE COMPANY GIFT Ready for customization according to your companies wishes? The Royal Blue Collection a Custom Made collection. This is the perfect combination of

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1957 Nr. 237

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1957 Nr. 237 48 (1957) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1957 Nr. 237 A. TITEL Overeenkomst tussen het Koninkrijk der Nederlanden en het Koninkrijk Denemarken inzake het internationale

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie