Veranderend onderwijs. Hersenontwikkeling in de adolescentie. Onderwijs en het brein. Onderwijs en het brein. Waar of niet waar? Waar of niet waar?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veranderend onderwijs. Hersenontwikkeling in de adolescentie. Onderwijs en het brein. Onderwijs en het brein. Waar of niet waar? Waar of niet waar?"

Transcriptie

1 Hersenontwikkeling in de adolescentie Dr. Linda van Leijenhorst Veranderend onderwijs Onderwijs nu ziet er anders uit dan onderwijs in het verleden tegenwoordig Onderwijs en het brein Onderwijs en het brein Cognitieve neurowetenschappen Educational Neuroscience Psychologie Onderwijs Onderwijs Educational Neuroscience Brainmyths Waar of niet waar? Waar of niet waar? Je kunt geen nieuwe hersencellen aanmaken je brein is af voor je naar de middelbare school gaat. We gebruiken maar 10% van onze hersenen

2 Waar of niet waar? Waar of niet waar? Onderwijs nu moet gebruik maken van nieuwe methoden die gebruik maken van neuro-inzichten Links en rechts breinige mensen leren anders brain based education Brein Topografie Het brein Grijze massa is meer kipfiletkleurig dan grijs Cortex & Cerebellum Hemisferen De Cortex bestaat uit twee helften (Hemisferen) die met elkaar verbonden zijn via het Corpus Callosum Cortex L R R Cerebellum Hier is de voorkant! L

3 Grijze en Witte Stof Cortex (Cortex = Schors) is de buitenste laag grijze stof. Gray Matter (Grijze Stof) Neuronen (Cel- lichamen en dendrieten) White Matter (Witte Stof) Connecties (wit door myeline om axonen) Witte Stof Myeline is vettige stof die zorgt voor isolatie van electrisch signaal over het axon. Meer myeline = betere signaal overdracht (te vergelijken met plastic laagje om electriciteitskabels) Neuron Myeline Axon (uitzenden) Dendrieten (ontvangen) neuronen (biljoen) synapsen (biljard) Cognitieve Ontwikkeling Empiricisme Nativisme Constructivisme Kinderen worden geboren als onbeschreven blad en leren door observeren van de wereld (bijv. Locke, Thorndike) Kennis van belangrijke cognitieve concepten is aangeboren en is er al in baby of ontvouwt in ontwikkeling (bv. causaliteit, tijd, ruimte, taal) (bijv. Kant, Chomsky) Kinderen leren van interactie met de omgeving en hebben zelf actieve rol in het leerproces (bijv. Piaget)

4 In neurowetenschappen is het cognitieve model van leren heersend Informatie Cognitief model Cognitie = verwerven & verwerken van kennis gedrags verandering = Leren Uitgangspunt in developmental Cognitive Neuroscience onderzoek meestal Neuroconstructivisme of probabilistisch ontwikkelingsperspectief - Hersenstructuur ontwikkelt in voortdurende interactie genen & omgeving. - Cognitieve ontwikkeling is begrensd door ontwikkeling van de structuur van het brein. (gevoelige periode). 2 processen belangrijk voor ontwikkeling structuur van het brein: - Synaptogenese - Myelinisatie In cognitief model hebben kinderen (en volwassenen) zelf een actieve rol in hun leerproces, de grenzen van dit leren worden aangegeven door de mogelijkheden van het brein. Synaptogenese Myelinisatie Synaptische dichtheid: hoe sterk zijn neuronen verbonden? Ontwikkeling van grijze stof. Synaptogenese: de vorming van synapsen. Volgt patroon van toeen afname, piekt op verschillende plaatsen in het brein op verschillende momenten Myelinisatie: de vorming van witte stoflaag om axonen. Volgt patroon van lineaire toename, piekt op verschillende plaatsen in het brein op verschillende momenten Witte stof ontwikkeling. PFC een van laatste gebieden PFC een van laatste gebieden Belangrijke verbindingen versterken Minder belangrijke snoeien Onder invloed van ervaringen

5 De Ontwikkelende Ontwikkeling van Hersenen het Brein 4e methode Functionele Connectiviteit Ontwikkeling van structuur hardware Ontwikkeling van functie software Schlagger et al Ontwikkeling Prefrontale van de Cortex PFC Ontwikkeling Prefrontale Cortex Hoe onze hersenen werken heeft invloed op hoe we de wereld ervaren en hoe we leren Gogtay, et al., 2008 Voorbeeld ontwikkeling van de prefrontale cortex (PFC) = adolescentie Gogtay, Giedd et al Ontwikkeling Prefrontale Cortex II Ontwikkeling Werkgeheugen = Adolescentie Ontwikkeling van hersenstructuur vergelijkbaar met ontwikkeling van hardware = Adolescentie Klingberg et al., 2005 Ontwikkeling van functie van de hersenen vergelijkbaar met ontwikkeling van software

6 Wat weten we wel? Brein is plastisch Brein ontwikkelt langzaam De Brain Ontwikkelende Based Education Hersenen II Voorzichtig zijn! Niet laten meeslepen door wat logisch klinkt of mooie plaatjes, of brein bias. Wel waar: Nieuwe technieken zoals MRI en fmri - revolutionaire inzichten Structuur niet hetzelfde als functie Ontwikkeling niet in alle gebieden gelijk tempo Grote veranderingen in het brein tussen 10 en 25 jaar, plasticiteit brein. Je ziet soms wat bij bestuderen gedrag alleen niet te zien is. Voor het eerst in geschiedenis zien we brein in actie! Meer inzicht in normale ontwikkeling & individuele verschillen. Dit heeft mogelijke gevolgen voor het onderwijs De Brain Ontwikkelende Based Education Hersenen II Ontwikkeling Prefrontale van de Cortex PFC MAAR er zijn nog veel vragen: Veel onderzoek tot nu toe of medisch/klinisch (wat gaat er fout in ontwikkeling) In hoeverre is de ontwikkeling van brein te sturen door bijvoorbeeld instructie? Is ontwikkeling gedrag afhankelijk van ontwikkeling hersenen? Dialoog tussen Onderwijsstudies en Neurowetenschappen nodig! Ontstaan nieuw onderzoeksveld Educational Neuroscience Hoe onze hersenen werken heeft invloed op hoe we de wereld ervaren en hoe we leren Voorbeeld ontwikkeling van de prefrontale cortex (PFC) Gogtay, et al., 2008 Wat Wat er staat er staat is niet is niet per wat se je wat ziet je ziet Na het lezen van de de zin merk je dat de de hersenen vaak niet merken dat de de woorden de steeds herhaald werden. Basis Basis Leesvaardigheden ROOD GROEN BLAUW GEEL ROZE Lees zo snel als je kunt alle ORANJE BLAUW woorden GROEN BLAUW ZWART GROEN GEEL ORANJE BLAUW ZWART BRUIN ROOD BLAUW GEEL GROEN ROZE GEEL GROEN BLAUW ROOD

7 Cognitieve Controle Marshmallows en de PFC ROOD BLAUW GROEN BLAUW ZWART Lees nu niet de woorden maar noem GEEL de GROEN kleur van ORANJE de letters zo GROEN snel als je ROOD kunt ROZE ZWART BRUIN GEEL GRIJS BLAUW ROOD hier bijvoorbeeld: GROEN BLAUW ROZE? BRUIN ORANJE ZWART BLAUW GROEN ROOD Onderzoek van Walter Mischel (jaren 60 Stanford University, VS) Marshmallows en de PFC II 20% van 4-jarigen wacht 15 min. Gedrag voorspelde (school)succes later Vooral manier waarop: hoe richt je je aandacht & controleer je je gedrag is bepalend Puberende Hersenen Pubers zoeken grenzen op, brutaler, emotioneler, dingen uitproberen om te kijken hoe er op wordt geregeerd. > leren gestructureerd denken en beheersen impulsen (lange termijn) afleiding zoeken = cognitieve controle kijken Pubers zijn op zichzelf gericht (kamer en badkamerdeur gaan dicht) > ontwikkelen van identiteit (uniek zijn/op elkaar lijken) Het Kiezende Brein Dorsolateral Prefrontal Cortex (DLPFC) cognitieve controle/ef Striatum Verwerken beloningsinformatie motivatie Het sociale brein Striatum (NAcc) belangrijk voor verwerken beloningen

8 Het kiezende brein Wat kunnen we met fmri? DLPFC Cognitieve Controle bijvoorbeeld controleren van impulsen + Geeft inzicht in gedrag dat niet verkregen kan worden met observaties alleen. Vb Risicogedrag 500 ms 1000 ms 1500 ms 1500 ms 1500 ms jitter Wat kunnen we met MRI? Het Kiezende Brein Dorsolateral Prefrontal Cortex (DLPFC) cognitieve controle/ef Meer activiteit in beloningsgebied in de hersenen in jarigen vergeleken met kinderen of volwassenen Striatum (NAcc) belangrijk voor verwerken beloningen Extra gevoelig voor beloningen Risicogedrag Affectieve reactie op beloning en potentiele beloning laat nonlineaire veranderingen in de ontwikkeling zien, met een piek in de adolescentie. Cognitieve controle functies nemen lineair toe tot in de volwassenheid. Betekenis Verschillen geven Wel zijn er grote verschillen tussen individuen, juist in de adolescentie! Meeste pubers gaan relatief probleemloos door de adolescentie

9 Puberende Hersenen Het Sociale Brein (volwassenen) Pubers zoeken grenzen op, brutaler, emotioneler, dingen uitproberen om te kijken hoe er op wordt geregeerd. > leren gestructureerd denken en beheersen impulsen (lange termijn) Pubers zijn op zichzelf gericht (kamer en badkamerdeur gaan dicht) Frith & Frith 2003 Dorsolateral Prefrontal Cortex (DLPFC) cognitieve controle/ef Amygdala > ontwikkelen van identiteit (uniek zijn/op elkaar lijken) Temporal-parietal junction (TPJ) belangrijk voor op ander gericht processen medial Prefrontal Cortex (mpfc) belangrijk voor zelfgerichte processen Perspectief nemen Het sociale brein Medial prefrontal cortex Mentalising Impliciet vermogen de mentale staat van een andere te begrijpen (bijvoorbeeld wat weet iemand, wat voelt iemand en wat wil iemand) Representeren van mentale staat van anderen Het sociale brein Het sociale brein TPJ Sociale voorspellingen en perspectief nemen bijvoorbeeld kijkrichting wat kan iemand zien? Wat wil iemand? + DLPFC Cognitieve Controle bijvoorbeeld controleren van impulsen +

10 Het Sociale Brein ToM in adolescentie Onderzoek van Sarah Jayne Blakemore (UCL) Start bij 22 min. Hoe ontwikkelen de sociale brein gebieden zich? Gebruiken we ToM gebieden op dezelfde manier op alle leeftijden > functionele ontwikkeling? Sociale beslissingen Vertrouwen Sociale beslissingen Vertrouwen 9 S Alles zelf Trust Game 9 jaar 12 jaar 16 jaar 22 jaar Toename in rekening houden met de ander met ontwikkeling vertrouwen S2 9 9 Eerlijk delen van den Bos, W., Westenberg, P. M., van Dijk, E. & Crone, E. A. (2010) Development of Trust and Reciprocity in Adolescence. Cognitive Development, 25, van den Bos, W., Westenberg, P. M., van Dijk, E. & Crone, E. A. (2010) Development of Trust and Reciprocity in Adolescence. Cognitive Development, 25, Ontwikkeling Sociale Brein Ontwikkeling Sociale Brein Toename met leeftijd bij vertrouwen Afname met leeftijd bij vertrouwen/vertrouwd worden Verschillende ontwikkelingstrajecten voor mpfc & TPJ & DLPFC mpfc bij kinderen nog betrokken bij zowel keuze voor zelf (ik houd alles zelf) als ander (vertrouwen/vertrouwd worden), bij volwassenen specialisatie van mpfc naar keuze voor zelf (mpfc betrokken bij keuze voor zelf). > Afname van focus op zelf (eigen perspectief meenemen in een beslissing) naar focus op de ander (perspectief van een ander meenemen in een beslissing). TPJ toename van activiteit in ontwikkeling. > toename in de aandacht voor de ander/vermogen perspectief te nemen. DLPFC toename van activiteit in ontwikkeling. > Toename van EF/cognitieve controle

11 Het Sociale Brein (ontwikkeling) Onderwijs en het brein Dorsolateral Prefrontal Cortex (DLPFC) cognitieve controle/ef Controleren impulsen Psychologie Onderwijs Amygdala medial Prefrontal Cortex (mpfc) belangrijk voor zelfgerichte processen Focus op zelf Temporal-parietal junction (TPJ) belangrijk voor op ander gericht processen Perspectief nemen Educational Neuroscience Onderwijs en het brein Kunnen neurowetenschappen onderwijs helpen? -ja, bijvoorbeeld onderzoek naar dyslexie (probleem fonologie-orthografie). -vinden neurale markers van leerproblemen (met neuroscience technieken zie je soms wat je niet ziet in gedrag). -beter begrip van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Onderwijs en het brein Educational Neuroscience -ontstaan om onderzoek binnen cognitieve neurowetenschappen en de onderwijspraktijk samen te brengen om het onderwijs te verbeteren -spannende ontwikkelingen, maar nog wel in de kinderschoenen! Dialoog onderwijsveld en onderzoeksveld is belangrijk! Bedankt!

VMBO-congres, 9 november 2009. Eveline Crone. Brain & Development lab Leiden : www.brainanddevelopmentlab.nl

VMBO-congres, 9 november 2009. Eveline Crone. Brain & Development lab Leiden : www.brainanddevelopmentlab.nl VMBO-congres, 9 november 2009 Ontwikkelende hersenen Eveline Crone Brain & Development lab Leiden : www.brainanddevelopmentlab.nl b l Brein en onderwijs Op welke leeftijd zijn scholieren in staat om keuzes

Nadere informatie

Puberende Hersenen. Wat is er met de puber aan de hand?

Puberende Hersenen. Wat is er met de puber aan de hand? Alumni Lezing UvA, 7 november 2009 Puberende Hersenen Eveline Crone Afdeling Ontwikkelingspsychologie Leiden Institute for Brain and Cognition Wat is er met de puber aan de hand? Jeugd van tegenwoordig:

Nadere informatie

Samenvatting en Conclusies

Samenvatting en Conclusies Samenvatting en Conclusies De adolescentie is een fascinerende levensfase. In een relatief korte periode, ongeveer tussen het tiende en twintigste levensjaar, veranderen kinderen langzaam maar zeker in

Nadere informatie

Begrijpend lezen. Cognitieve processen. Cognitieve processen. De ontwikkeling van cognitieve processen en individuele verschillen bij begrijpend lezen

Begrijpend lezen. Cognitieve processen. Cognitieve processen. De ontwikkeling van cognitieve processen en individuele verschillen bij begrijpend lezen De ontwikkeling van cognitieve processen en individuele verschillen bij begrijpend lezen 1. Wat is begrijpend lezen? Anne Helder 2. Wat weten we over de ontwikkeling van begrijpend lezen? 3. Wat weten

Nadere informatie

Thema: hersenontwikkeling

Thema: hersenontwikkeling Thema: hersenontwikkeling stap 1: Ontwikkeling van de neurale buis Lengte: bv cortex, middenhersenen en hersenstam. Oppervlakte : bv visuele cortex, Diepte: verschillende lagen van een gebied Porblemen

Nadere informatie

Het (talen)lerende brein Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle

Het (talen)lerende brein Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle Een inleiding op neuroplasticiteit, tweetaligheid en cognitieve controle Esli Struys, Piet Van de Craen, Eva Migom, MURE, CLIN, Vrije Universiteit Brussel 11 mei 2010, Wetenschapskaravaan 31-5-2010 1 Enkele

Nadere informatie

vaardigheid het perspectief van de ander in te nemen (Eisenberg et al., 1991, 1995, 2006). Daardoor ligt de focus van de eerste hoofdstukken op de

vaardigheid het perspectief van de ander in te nemen (Eisenberg et al., 1991, 1995, 2006). Daardoor ligt de focus van de eerste hoofdstukken op de Summary in Dutch Het onderzoek beschreven in dit proefschrift is gericht op de ontwikkeling van functioneel gedefinieerde netwerken die betrokken zijn bij het maken van keuzes in een sociale context, gedurende

Nadere informatie

Test je kennis van het brein!

Test je kennis van het brein! 2 4 2015 Wat kun je als schoolpsycholoog met kennis over het brein? Dr. Sanne Dekker Centrum Brein & Leren, Vrije Universiteit Amsterdam & Het ABC Schoolpsychologencongres, 13 maart 2015 Over het brein

Nadere informatie

9/13/2012. Wat gebeurt er in dat hoofdje? De geheimen van het babybrein. De wereld door de ogen van een baby. De wereld door de ogen van een baby

9/13/2012. Wat gebeurt er in dat hoofdje? De geheimen van het babybrein. De wereld door de ogen van een baby. De wereld door de ogen van een baby De wereld door de ogen van een baby Boekstart Inspiratiedag 13 september 2012 Wat gebeurt er in dat hoofdje? De geheimen van het babybrein Sabine Hunnius De wereld door de ogen van een baby Hoe neemt een

Nadere informatie

Bijlage 11: Breinontwikkeling 1 bij adolescenten - Use it or lose it 2

Bijlage 11: Breinontwikkeling 1 bij adolescenten - Use it or lose it 2 Bijlage 11: Breinontwikkeling 1 bij adolescenten - Use it or lose it 2 De adolescentie 3 is een bijzondere, maar ook complexe periode. Heel wat van de veranderingen in het sociaal gedrag van adolescenten

Nadere informatie

Waarom uitstellen zo verleidelijk is. Dr. Esther Aarts

Waarom uitstellen zo verleidelijk is. Dr. Esther Aarts Waarom uitstellen zo verleidelijk is Dr. Esther Aarts Inhoud Uitstelgedrag Meten van uitstelgedrag in het lab en in het brein impulsieve keuzes plannen, vooruit denken beloningsgevoeligheid Tips om uitstelgedrag

Nadere informatie

Een kijkje in je hersenen

Een kijkje in je hersenen Brein in beeld Een kijkje in je hersenen Je brein ziet eruit als een uit de kluiten gewassen walnoot, niet veel groter dan twee gebalde vuisten tegen elkaar. Wat de hersenen doen, het is teveel om op te

Nadere informatie

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu

Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Neurocognitive Processes and the Prediction of Addictive Behaviors in Late Adolescence O. Korucuoğlu Nederlandse Samenvatting De adolescentie is levensfase waarin de neiging om nieuwe ervaringen op te

Nadere informatie

College 5 Lex Wijnroks

College 5 Lex Wijnroks College 5 Lex Wijnroks Inhoud Hersenontwikkeling en gedrag (hoofdstuk 5, Mark Johnson) Prenatale en postnatale ontwikkeling onderzoekstechnieken Ontwikkeling van cognitieve functies Fysieke en motorische

Nadere informatie

Overzicht Pediatrische Neuropsychologie. Dominique Selviyan

Overzicht Pediatrische Neuropsychologie. Dominique Selviyan Overzicht Pediatrische Neuropsychologie Dominique Selviyan Voorwoord Geachte lezer, Dit is het overzicht van de studiestof voor Pediatrische Neuropsychologie. Het betreft een overzicht van de literatuur

Nadere informatie

Sociale cognitie bij schizofrenie GROUP

Sociale cognitie bij schizofrenie GROUP Sociale cognitie bij schizofrenie GROUP 06-02-2015 Arija Maat AMC Geen Belangenverstrengeling Introductie 2009 AGIKO UMC Utrecht (Dr. W. Cahn en Prof.dr. R.S. Kahn) Sociale cognitie en schizofrenie GROUP

Nadere informatie

Ontwikkeling van het brein in de adolescentie

Ontwikkeling van het brein in de adolescentie Ontwikkeling van het brein in de adolescentie Dr Lydia Krabbendam Centrum Brein en Leren VUA ac.krabbendam@psy.vu.nl 7 oktober 2010 Thema s Zelfregulatie Sociale cognitie Hoera, een blob! 1. Beelden verkregen

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke

Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke Wim van Vroonhoven Heleen Schoots-Wilke Hersenen : wat weet ik er van? Teken de hersenen. Waar liggen? De grote hersenen De kleine hersenen De amygdala De hersenstam De prefrontale cortex Het corpus callosum

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Aan de slag met breinkennis! Breinkennis? Hoezo, breinkennis 12-5-2011. Leerlingen

Aan de slag met breinkennis! Breinkennis? Hoezo, breinkennis 12-5-2011. Leerlingen Leerlingen Aan de slag met breinkennis! Schoolleiders Basisschool leerkrachten Onderzoekers Ouders Docenten Beleidsmakers Hulpverleners Dr. Jan Jaap Wietsma Breinkennis? Hoezo, breinkennis medische biologie

Nadere informatie

Ontwikkeling van het adolescentenbrein

Ontwikkeling van het adolescentenbrein Ontwikkeling van het adolescentenbrein Eveline Crone Brain & Development lab Universiteit Leiden 13 sept 1848: Een ongelooflijk verhaal.. Phineas Gage 1 Phineas Gage Phineas Gage: herstel bleef bij bewustzijn

Nadere informatie

Hoe rekent ons brein?? Recente neurowetenschappelijke inzichten in de ontwikkeling van rekenen en dyscalculie

Hoe rekent ons brein?? Recente neurowetenschappelijke inzichten in de ontwikkeling van rekenen en dyscalculie Overzicht Inleiding Hoe rekent ons brein?? Recente neurowetenschappelijke inzichten in de ontwikkeling van rekenen en dyscalculie Prof. Dr. Bert De Smedt (number sense) Bewerkingen Hersenstructuur en rekenen

Nadere informatie

MACHEVO & BULK vereniging Algemene ledenvergadering Jaarbeurs Utrecht 7 december 2015

MACHEVO & BULK vereniging Algemene ledenvergadering Jaarbeurs Utrecht 7 december 2015 Ik wil iets van jou, jij wilt iets van mij: Beïnvloedt de hersenen om te bereiken wat je wilt MACHEVO & BULK vereniging Algemene ledenvergadering Jaarbeurs Utrecht 7 december 2015 Prof. Dr. Margriet Sitskoorn

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45136 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Werff, S.J.A. van der Title: The stressed brain - discovering the neural pathways

Nadere informatie

nederlandse Samenvatting

nederlandse Samenvatting nederlandse Samenvatting 167 Nederlandse samenvatting Dutch summary Inleiding Het is bekend dat complexe mentale vaardigheden zich ontwikkelen tot laat in de adolescentie (Bunge en Crone, 2009; Diamond,

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem

Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Representatie van de akoestische wereld in de hersenen: normale en abnormale ontwikkeling van tonotopische mappen in het auditieve systeem Robert V. Harrison 2nd Pediatric Conference Chicago 2001 Jojanneke

Nadere informatie

Carol Dweck en andere knappe koppen

Carol Dweck en andere knappe koppen Carol Dweck en andere knappe koppen in de (plus)klas 2011 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com 2 http://hoogbegaafdheid.slo.nl/hoogbegaafdheid/ theorie/heller/ 3 http://www.youtube.com/watch?v=dg5lamqotok

Nadere informatie

Wapen je tegen neuro- mythen in het onderwijs

Wapen je tegen neuro- mythen in het onderwijs Wapen je tegen neuro- mythen in het onderwijs Wat hersenonderzoek wel en niet kan bijdragen aan het onderwijs Dr. Sandra van Aalderen Vrije Universiteit Amsterdam/ Universiteit Twente Stellingen Je gebruikt

Nadere informatie

H G Z O - C O N G R E S L O E S S T R I J B O S C H & J O E S V. D. W I E L

H G Z O - C O N G R E S L O E S S T R I J B O S C H & J O E S V. D. W I E L Brein in het onderwijs Sprookjes bestaan niet... H G Z O - C O N G R E S L O E S S T R I J B O S C H & J O E S V. D. W I E L Of toch wel? Inhoud Anatomie 5 breinprincipes Brein-feiten en fabels Voorstellen

Nadere informatie

Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps

Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps Wat halen ze in hun hoofd? Ontwikkeling van het Puberbrein Wouter Camps Dit zijn ze nou.. 3 Fasen Vroege adolescentie Midden adolescentie Late adolescentie Doelstellingen Kennismaking met informatie over

Nadere informatie

Aanvullende notities bij presentatie: Het Puberbrein, Gerda de Boer. Filmpje Emma ( Emma aan het woord ): https://www.youtube.com/watch?

Aanvullende notities bij presentatie: Het Puberbrein, Gerda de Boer. Filmpje Emma ( Emma aan het woord ): https://www.youtube.com/watch? Aanvullende notities bij presentatie: Het Puberbrein, Gerda de Boer Sheet 2 Filmpje Emma ( Emma aan het woord ): https://www.youtube.com/watch?v=ibdwlpspjru Sheet 4 Illustratie: Brein (Hersenstichting)

Nadere informatie

Wat is puberteit? Het Puberbrein; Brein, leefstijl en leren. Definities. Definities. Wat gaan we doen? Definities. Dr.

Wat is puberteit? Het Puberbrein; Brein, leefstijl en leren. Definities. Definities. Wat gaan we doen? Definities. Dr. Het Puberbrein; Brein, leefstijl en leren Wat is puberteit? Dr. Renate de Groot" Centre for Learning Sciences and Technologies" (CELSTEC)" Open Universiteit Weekend van de Wetenschap 2012 Definities Definities

Nadere informatie

GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS DR. MARIETTE HUIZINGA

GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS DR. MARIETTE HUIZINGA GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS DR. MARIETTE HUIZINGA SUCCES OP SCHOOL In goede banen leiden: Aandacht Gedrag Emoties Goed kunnen opletten, plannen,

Nadere informatie

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers

Willem Bossers - Kennis in Beweging. Bewegen. door het leven heen. Door: Dr. Willem Bossers. @willembossers 20 30 Willem Bossers - Kennis in Beweging 15 40 10 60 5 80 0 100 Bewegen door het leven heen Door: Dr. Willem Bossers @willembossers Bewegen Norm Gezond Bewegen: gericht op het onderhouden van gezondheid

Nadere informatie

Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU. 29 oktober LAKS, jaarcongres Amsterdam. Jelle Jolles 29 oktober 2009, LAKS Amsterdam

Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU. 29 oktober LAKS, jaarcongres Amsterdam. Jelle Jolles 29 oktober 2009, LAKS Amsterdam Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU 29 oktober LAKS, jaarcongres Amsterdam 1 Enorme kosten zijn gemoeid met de consequenties van verkeerd kiezen 2 Nodig: kennis, structuur, inspiratie 3 4 5

Nadere informatie

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies BLOK III LIEFDE Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies Met opgroeien van veilige hechtingsrelaties ontwikkelen kinderen

Nadere informatie

Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk?

Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk? Neurowetenschappen, taal en het onderwijs: Een verstandshuwelijk? Esli Struys, CLIN, VUB Seminarie VLOR, 25 oktober 2012 30-10-2012 1 Overzicht -Mind, Brain, Language & Education (MBLE): mogelijkheden,

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek. Prof. Dr. Dick Swaab Wij zijn ons brein

Wetenschappelijk onderzoek. Prof. Dr. Dick Swaab Wij zijn ons brein Wetenschappelijk onderzoek Prof. Dr. Dick Swaab Wij zijn ons brein Gedrag - Agressie Ja Homofilie door inwerking aanwezige testosteron op brein Ja en Nee Adolescentie (10-25 jaar) is de ontwikkelfase

Nadere informatie

9/21/16. Programma. Workshop Executieve Functies. Prefrontale cortex. 1. Wat zijn Executieve Functies? Witte stof: communicatie.

9/21/16. Programma. Workshop Executieve Functies. Prefrontale cortex. 1. Wat zijn Executieve Functies? Witte stof: communicatie. Programma Workshop Executieve Functies POVO / VO Drs. Dineke Verkaik d.verkaik@uu.nl 14-9-2016 1. Wat zijn Executieve functies? 2. Hoe krijgen we zicht op EF? 3. Overgang van BO naar VO: wat verwachten

Nadere informatie

het lerende puberbrein

het lerende puberbrein het lerende puberbrein MRI / fmri onbalans hersenstam of reptielenbrein automatische processen, reflexen, autonoom het limbisch systeem of zoogdierenbrein cortex emotie, gevoel, instinct, primaire behoeften

Nadere informatie

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland

Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Serotonergic Control of the Developing Cerebellum M. Oostland Nederlandse samenvatting De ontwikkeling van de hersenen is een proces dat nauwgezet gereguleerd wordt, zowel voor als na de geboorte, en is

Nadere informatie

Krachtig leren, cognitief

Krachtig leren, cognitief Krachtig leren, cognitief neurowetenschappelijk benaderd. Tinne Van Camp, Lijne Vloeberghs, Pieter Tijtgat, Els Dammekens, Christophe Lafosse en Bert Desmedt Probleemstelling: Bevestigen, verrijken of

Nadere informatie

Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers

Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers Gedrag in goede banen leiden: over de rol van executieve functies bij kinderen en pubers Samenvatting presentatie Expertisebijeenkomst Executieve Functies Koers-VO; Capelle a/d IJssel; 3 december 2012

Nadere informatie

Eerst even een testje

Eerst even een testje Frans Bleumer Frans Bleumer Eerst even een testje Een krant is beter dan een weekblad. Het strand is beter dan de straat. In het begin kun je beter rennen dan wandelen. Je zult het vaker moeten proberen.

Nadere informatie

Brein. Basisinformatie Brain Training. Brain Gymmer

Brein. Basisinformatie Brain Training. Brain Gymmer Brein Basisinformatie Brain raining Brain Gymmer nhoudsopgave Hoe doe je de dingen die je doet? 3 nderzoek 6 Het geheugen 9 ekenen & ellen 12 Hemisferen 14 Woordenlijst 16 2 Hoe doe je de dingen die je

Nadere informatie

Het Magische Getal 7 Hersenontwikkeling: inzichten relevant voor Jeugdgezondheidszorg. Fabienne De Boeck Gent, 17/3/2017

Het Magische Getal 7 Hersenontwikkeling: inzichten relevant voor Jeugdgezondheidszorg. Fabienne De Boeck Gent, 17/3/2017 Het Magische Getal 7 Hersenontwikkeling: inzichten relevant voor Jeugdgezondheidszorg Fabienne De Boeck Gent, 17/3/2017 Are There Really as Many Neurons in the Human Brain as Stars in the Milky Way? Bradley

Nadere informatie

Spelen met Taal. Het stimuleren van zelfsturend gedrag in spelsituaties. Jeroen Aarssen 19 november 2014

Spelen met Taal. Het stimuleren van zelfsturend gedrag in spelsituaties. Jeroen Aarssen 19 november 2014 Spelen met Taal Het stimuleren van zelfsturend gedrag in spelsituaties Jeroen Aarssen 19 november 2014 Programma Ideeën over taal en interactie door de tijd Taal en Executieve Functies Taal en Denken Taal-

Nadere informatie

Alcohol. en het. Adolescente Brein

Alcohol. en het. Adolescente Brein Alcohol en het Adolescente Brein Tirza Hagemann Afstudeeropdracht Faculteit Natuurwetenschappen Open Universiteit Nederland 2010 Alcohol en het Adolescente Brein Tirza Hagemann, 2010. Afstudeeropdracht

Nadere informatie

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015

6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 6 e Nieuwsbrief EPISCA onderzoek maart 2015 Het is al weer lang geleden dat jullie iets van ons hebben gehoord en dat komt omdat er veel is gebeurd. We hebben namelijk heel veel analyses kunnen doen op

Nadere informatie

Hersenontwikkeling bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Koen Van Braeckel

Hersenontwikkeling bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Koen Van Braeckel Hersenontwikkeling bij mensen met een licht verstandelijke beperking Koen Van Braeckel Overzicht Structurele ontwikkeling van de hersenen Functionele ontwikkeling van de hersenen in het eerste levensjaar,

Nadere informatie

Growing into a different brain

Growing into a different brain 221 Nederlandse samenvatting 221 Nederlandse samenvatting Groeiend in een ander brein: de uitkomsten van vroeggeboorte op schoolleeftijd De doelen van dit proefschrift waren om 1) het inzicht te vergroten

Nadere informatie

G edragscontrole & verleiding:

G edragscontrole & verleiding: G edragscontrole & verleiding: een delicate balans tijdens de ontwikkeling Janna Cousijn, 10 juni G edragscontrole & verleiding: een delicate balans tijdens de ontwikkeling Inkijkje in de hersenen: ontwikkeling

Nadere informatie

3/4/13. Executieve functies GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS

3/4/13. Executieve functies GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS GEDRAG IN GOEDE BANEN LEIDEN: OVER DE ROL VAN EXECUTIEVE FUNCTIES BIJ KINDEREN EN PUBERS SAMENVATTING PRESENTATIE SCHOOLPSYCHOLGENCONGRES; AMSTERDAM; 15 MAART 2013 Dr. Mariëtte Huizinga Vrije Universiteit

Nadere informatie

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal Lucia M. Talamini UvA Onderwerpen 1. Intro Geheugen en het brein 2. Factoren die leren en geheugen bevorderen 3. Multimodaal leren 4. Aansluiten

Nadere informatie

Dutch Summary DUTCH SUMMARY

Dutch Summary DUTCH SUMMARY DUTCH SUMMARY Ieder organisme is uitgerust met een aangeboren systeem dat adaptief om moet kunnen gaan met situaties die onze fysieke en psychologische gesteldheid bedreigen. Zulke situaties worden ook

Nadere informatie

Brein en Leren. 4 november2011 lydia.krabbendam@vu.nl LEARN! VU Amsterdam

Brein en Leren. 4 november2011 lydia.krabbendam@vu.nl LEARN! VU Amsterdam Brein en Leren 4 november2011 lydia.krabbendam@vu.nl LEARN! VU Amsterdam Pas op voor neuromythes, zoals De betekenis van blobs 1. Beelden verkregen door subtractie 2. Geen absolute verschillen tussen groepen

Nadere informatie

Het maakbare brein? Inhoud. Sociale competentie. Waarom van belang?

Het maakbare brein? Inhoud. Sociale competentie. Waarom van belang? Inhoud Het maakbare brein? Selfmanagementtraining bij adolescenten met een zwakke sociale competentie Gieke Buur GZ-psycholoog in opleiding tot klinisch neuropsycholoog GGzE-Universiteit Leiden Wat is

Nadere informatie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Jojanneke is een studente van 24 jaar en kampt al een tijdje met depressieve klachten. Het valt haar huis-

Nadere informatie

Het puberbrein een handleiding. Calibris dr. Aletta Smits

Het puberbrein een handleiding. Calibris dr. Aletta Smits Het puberbrein een handleiding Calibris dr. Aletta Smits Waar gaan we het over hebben? Wie zijn pubers? Wat gebeurt er met pubers? Hoe kunnen wij er mee omgaan? Wie zijn pubers? En wie zijn wij? Wie zei

Nadere informatie

Het puberbrein een handleiding. Eindhoven Bisschop Bekkers Lyceum 15 april 2015 dr. Aletta Smits

Het puberbrein een handleiding. Eindhoven Bisschop Bekkers Lyceum 15 april 2015 dr. Aletta Smits Het puberbrein een handleiding Eindhoven Bisschop Bekkers Lyceum 15 april 2015 dr. Aletta Smits Waar gaan we het over hebben? Wie zijn pubers? Wat gebeurt er met pubers? Hoe kunnen wij er mee omgaan? Wie

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Executieve Functies

Wat gaan we doen? Executieve Functies Executieve Functies SCHOOLJAAR: 2014-2015 Anita Bieleman & Silke Polman Wat zijn executieve functies (EF) Belang van het ontwikkelen van EF Eigen EF ervaren Theorie & praktijkvoorbeelden Wat gaan we doen?

Nadere informatie

Hersenen in verbouwing

Hersenen in verbouwing Hersenen in verbouwing 23 april 2012 Sascha Roos, Gz-psycholoog / neuropsycholoog Cecile Gunning, Klinisch-psycholoog/ psychotherapeut Programma Breinfeiten Het ontwikkelende en lerende brein Het emotionele

Nadere informatie

Het puberbrein een handleiding. Breda Newmancollege 18 november 2014 dr. Aletta Smits

Het puberbrein een handleiding. Breda Newmancollege 18 november 2014 dr. Aletta Smits Het puberbrein een handleiding Breda Newmancollege 18 november 2014 dr. Aletta Smits Waar gaan we het over hebben? Wie zijn pubers? Wat gebeurt er met pubers? Hoe kunnen wij er mee omgaan? Wie zijn pubers?

Nadere informatie

Bachelor thesis Psychologie & Gezondheid. Cognitieve Neurowetenschap. Risicovol gedrag tijdens de adolescentie: de rol van executieve functies

Bachelor thesis Psychologie & Gezondheid. Cognitieve Neurowetenschap. Risicovol gedrag tijdens de adolescentie: de rol van executieve functies Bachelor thesis Psychologie & Gezondheid Cognitieve Neurowetenschap Risicovol gedrag tijdens de adolescentie: de rol van executieve functies Auteur: S. E. M. Truijens Begeleider: Drs. A. van Boxtel Bachelor

Nadere informatie

Zorg voor leerlingen met een stoornis: optuigen of afschminken?

Zorg voor leerlingen met een stoornis: optuigen of afschminken? osmoconsult & onderwijsvannu Trainingen & Opleidingen Zorg voor leerlingen met een stoornis: optuigen of afschminken? Klaas Jan Terpstra, 27 november 2014 www.osmoconsult.nl 1 Klaas Jan Terpstra Docent

Nadere informatie

Pubers en het nieuwe leren. Anneke E. Eenhoorn

Pubers en het nieuwe leren. Anneke E. Eenhoorn Pubers en het nieuwe leren Anneke E. Eenhoorn Het nieuwe leren De nadruk wordt gelegd op sociale vaardigheden zoals samenwerken en naar elkaar luisteren. Nadruk op inspiratie vanuit het kind zelf (intrinsieke

Nadere informatie

Het puberbrein een handleiding. Hoofdvaart College Ouderavond 20 oktober 2014 dr. Aletta Smits

Het puberbrein een handleiding. Hoofdvaart College Ouderavond 20 oktober 2014 dr. Aletta Smits Het puberbrein een handleiding Hoofdvaart College Ouderavond 20 oktober 2014 dr. Aletta Smits Waar gaan we het over hebben? Wie zijn pubers? Wat gebeurt er met pubers? Hoe kunnen wij er mee omgaan? Wie

Nadere informatie

Uitkomsten studie Genderonderzoek energiebesparing

Uitkomsten studie Genderonderzoek energiebesparing Uitkomsten studie Genderonderzoek energiebesparing Inhoudsopgave Doel Aanpak Uitkomsten Rolverdeling bij besluitvorming De krachtigste motieven De beste afzender Suggesties voor vervolg IN DE BIJLAGEN

Nadere informatie

Het puberbrein; werk in uitvoering. Anneke E. Eenhoorn

Het puberbrein; werk in uitvoering. Anneke E. Eenhoorn Het puberbrein; werk in uitvoering Anneke E. Eenhoorn Bij 12 begint het pas! Uitspraak van Nelis en Sark in Puberbrein binnenstebuiten Hoe zo? Tot 12 jaar moeten ouders hun kinderen goed begeleiden, daarna

Nadere informatie

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer

Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Integratie van functionele en moleculaire beeldvorming bij de ziekte van Alzheimer Achtergrond De ziekte van Alzheimer De ziekte van Alzheimer (Alzheimer s disease - AD) is een neurodegeneratieve ziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 203 Nederlandse samenvatting Wittere grijstinten Klinische relevantie van afwijkingen in de grijze stof in multipele sclerose, zoals afgebeeld met MRI Multipele sclerose (MS) is

Nadere informatie

Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling

Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling Deel 1. Geschiedenis van het hersenonderzoek, de architectuur van het brein en de werking van het neuron 2 december 2011, Algemene Taalwetenschap

Nadere informatie

De sociale voorkant van ons brein

De sociale voorkant van ons brein Hersenfeest 25 jaar ITON! De sociale voorkant van ons brein Lustrumcongres 23/11/2013 Aula VU Amsterdam Prof. Dr. Evert THIERY Universiteit Gent Nota ten behoeve van de lezer - Deze powerpoint mag enkel

Nadere informatie

Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU

Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU Jelle Jolles Centrum Brein & Leren Amsterdam-VU 11 november 2009 Volkshogeschool Breda 1 Enorme kosten zijn gemoeid met de consequenties van verkeerd kiezen 2 Nodig: kennis, structuur, inspiratie 3 4 De

Nadere informatie

Het puberbrein. Struikelblok of uitdaging bij de vormgeving van CGO en het begeleiden van de studenten?

Het puberbrein. Struikelblok of uitdaging bij de vormgeving van CGO en het begeleiden van de studenten? Het puberbrein. Struikelblok of uitdaging bij de vormgeving van CGO en het begeleiden van de studenten? Auteur: Marjo Lam Januari 2010 Ga voor meer artikelen en uittreksels over Leren Ontwikkelen Organiseren

Nadere informatie

Ouderavond Bornego jr.

Ouderavond Bornego jr. Ouderavond Bornego jr. 27 oktober 2015 Thema Loslaten?! Deze avond... - - - - : hoe houd je het leuk? Met tips! Wie staat er voor u? Wie staat voor u Voorlezen Schrijfster: actuele puberonderwerpen Oud-lerares

Nadere informatie

Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten

Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten Diagnostiek van executieve functies bij adolescenten Samenvatting presentatie congres EF bij adolescenten Utrecht, 19 juni 2012 Dr. Mariëtte Huizinga Universiteit van Amsterdam Executieve functies Weerstand

Nadere informatie

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht:

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: Ons brein Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: De hersenen zijn onderdeel van het zogenoemde centrale zenuwstelsel.

Nadere informatie

Kernpunten. Synaps complexiteit. Kernpunten. Cerebrale ontwikkeling. Cerebrale ontwikkeling. De hersenen ontwikkeling zich langdurig

Kernpunten. Synaps complexiteit. Kernpunten. Cerebrale ontwikkeling. Cerebrale ontwikkeling. De hersenen ontwikkeling zich langdurig Kernpunten Kernpunten De hersenen ontwikkeling zich langdurig DE NEUROPSYCHOLOGISCHE ASPECTEN VAN HERSENLETSEL BIJ KINDEREN; een longitudinaal perspectief DR. MARC P.H. HENDRIKS klinisch neuropsycholoog

Nadere informatie

Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie

Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie Anatomische correlaties van neuropsychiatrische symptomen bij dementie K.J. Kaland, AIOS klinische geriatrie, Parnassia Groot Haags Geriatrie Referaat 6 februari 2017 Gedragsproblemen bij dementie Behavioral

Nadere informatie

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68.

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68. 1 Elke gedachte/ gevoel/ actie komt op de één of andere manier door het zenuwstelsel. Ze kunnen niet voorkomen zonder het zenuwstelsel. is een complexe combinatie van cellen (functie: zorgen dat organismen

Nadere informatie

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN

BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN BLOK V IMPLICIET EXPLICIET GEHEUGEN Verschillen in herinnering hoe het impliciete geheugen ons heden kan beïnvloeden zonder besef dat iets uit het verleden komt Impliciet geheugen: De herinnering waardoor

Nadere informatie

Welkom bij het mini-symposium: veroudering & autisme

Welkom bij het mini-symposium: veroudering & autisme --1 Welkom bij het mini-symposium: veroudering & autisme 1 Veroudering & autisme: Waarom? Hilde M. Geurts Universiteit van Amsterdam Dr. Leo Kannerhuis Wie? 3 1 --1 Waarom? Autisme wordt gezien als een

Nadere informatie

Methoden hersenonderzoek

Methoden hersenonderzoek Methoden hersenonderzoek Beschadigingen Meting van individuele neuronen Elektrische stimulatie Imaging technieken (Pet, fmri) EEG Psychofarmaca/drugs TMS Localisatie Voorbeeld: Het brein van Broca s patient

Nadere informatie

N i e u w s b r i e f

N i e u w s b r i e f N i e u w s b r i e f 26 augustus 2008 Hiep, hiep, hoera! Het brain and Development lab bestaat deze zomer alweer 3 jaar! In deze jaren hebben we al enorm veel studies gedaan en dingen ontdekt. Maar natuurlijk

Nadere informatie

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M.

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. Goltstein Proefschrift samenvatting in het Nederlands. Geschreven

Nadere informatie

Executieve functies binnen de vroegbehandeling. Evelien Dirks NSDSK

Executieve functies binnen de vroegbehandeling. Evelien Dirks NSDSK Executieve functies binnen de vroegbehandeling Evelien Dirks NSDSK Van der Lem symposium september 2015 De6initie Executieve functies = parapluterm Executieve functies: Vaardigheden die nodig zijn om een

Nadere informatie

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen

Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs. Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Boys & Girls strategieën voor onderwijs aan jongens en meisjes in het basisonderwijs Martijn Smoors Onderwijs Maak Je Samen Eindrapport MOOJ-onderzoek: Verschillen tussen meisjes en jongens bij het vak

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia

Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia UvA-DARE (Digital Academic Repository) Diffusion tensor imaging in the early phase of schizophrenia Peters, B.D. Link to publication Citation for published version (APA): Peters, B. D. (2010). Diffusion

Nadere informatie

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić

Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Red cheeks, sweaty palms, and coy-smiles: The role of emotional and sociocognitive disturbances in child social anxiety M. Nikolić Rode wangen, zweethanden en coy-smiles: De rol van emotionele en socio-cognitieve

Nadere informatie

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen?

Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Welk neuro-anatomisch netwerk ligt aan de basis van lezen en leesproblemen? Dr. Maaike Vandermosten Prof. Dr. Pol Ghesquière Prof. Dr. Jan Wouters Dyslexia Collaboration KU Leuven (DYSCO) OVERZICHT 1.

Nadere informatie

Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief

Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief 11-2-2015 1 Studiekeuze: Een ontwikkelingspsychologisch perspectief Facta, 12-02-2015 Saskia Kunnen Afdeling Ontwikkelingspsychologie Rijksuniversiteit Groningen 11-2-20152 Programma Studiekeuze als ontwikkelingsproces:

Nadere informatie

Het consumenten brein: sleutel tot succes van winkelgebieden. Marie-Anne Simons en Jan-Erik van Dijck, MindLogyx Retail, 2016

Het consumenten brein: sleutel tot succes van winkelgebieden. Marie-Anne Simons en Jan-Erik van Dijck, MindLogyx Retail, 2016 Het consumenten brein: sleutel tot succes van winkelgebieden Marie-Anne Simons en Jan-Erik van Dijck, MindLogyx Retail, 2016 INTRODUCTIE Vernieuwing in het denken over (her) ontwikkeling en beheer winkelgebieden:

Nadere informatie

Ja, ik kan het! Maar is dat wel zo? Zelfbeeld en Toekomstbeeld van jongeren uit een krachtwijk

Ja, ik kan het! Maar is dat wel zo? Zelfbeeld en Toekomstbeeld van jongeren uit een krachtwijk Ja, ik kan het! Maar is dat wel zo? Zelfbeeld en Toekomstbeeld van jongeren uit een krachtwijk dr. Carina J. Wiekens Minor IJB, 19 april 2010 Adolescentie vs. Puberteit Het puberbrein Enkele consequenties

Nadere informatie

Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren

Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren Jelle Jolles Centrum Brein & Leren/AZIRE Vrije Universiteit Amsterdam Een probleem in het hoger onderwijs: de prestatie, de motivatie, de inspiratie, de lol in het leren 1 Toe naar een grootschalige aanpassing

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het begrijpen van cognitieve heterogeniteit bijde ziekte van Parkinson: Een benadering met behulp van beeldvormend onderzoek De ziekte van Parkinson (ZvP) is een chronische, progressieve

Nadere informatie

Mindmapping in het LO en BO

Mindmapping in het LO en BO Mindmapping in het LO en BO Theoretische achtergronden en praktische toepassingen Empirisch onderzoek MM Bij mezelf Bij kdn gewoon onderwijs lager: 3de graad SO Hoger en universitair Bij kinderen BO J.N.

Nadere informatie

Brain Oscillations and Synchrony in Neurocognitive Systems J. van Driel

Brain Oscillations and Synchrony in Neurocognitive Systems J. van Driel Brain Oscillations and Synchrony in Neurocognitive Systems J. van Driel Nederlandse samenvatting Hersenactiviteit is sterk ritmisch, net als bijvoorbeeld geluidsgolven, lichtspectra en signalen voor moderne

Nadere informatie