Je moet lol hebben in die jongens

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Je moet lol hebben in die jongens"

Transcriptie

1 Ontwikkeling Je moet lol hebben in die jongens Verschillen tussen jongens en meisjes zijn er. Maar onderling zijn er grote verschillen, niet alle jongens zijn gelijk en niet alle meisjes zijn gelijk. Niet jij jongen, dus of jij meisje, dus. Echter in de ontwikkeling van jongens en van meisjes zijn opmerkelijke verschillen. En daarop inspelen, dát is eigenlijk de essentie van mijn werk. Een gesprek met Lauk Woltring over jongens in balans

2 Het begon voor mij in de jaren 70 en 80 met de opkomst van het meidenwerk. Er was toen een affiche: Jongerenwerk, is hier niks voor meisjes?. Zo was de situatie, in het jongerenwerk waren jongens dominant. Het meidenwerk kwam op en we zien de effecten: het gaat met de meiden veel beter op allerlei terreinen. Over de brede linie zien we dat het ze beter afgaat in het onderwijs en ook maatschappelijk gezien is er vooruitgang. We zien dat meisjes steeds verder naar voren treden en terecht hun positie innemen. Het motto bedoeld voor jongens - werd: ruim baan maken voor meisjes. Jongens kwamen in toenemende mate negatief in beeld: lastig en nog niet geëmancipeerd. Met daaronder heimelijk: een stoere jongen laat zich niet kennen. Geïntrigeerd Het debat over de man-vrouw verhoudingen en de rollen van mannen en vrouwen bij de opvoeding van bijvoorbeeld jongens wordt vaak oppervlakkig en nogal politiek-correct gevoerd. Het voelt hoogst ongemakkelijk, maar Hitler en Mussolini zijn vooral met vrouwenstemmen aan de macht gekomen, begint Lauk zijn betoog, de vakbeweging en de strijd tegen fascisme werden vooral door mannen aangevoerd. Vrouwen waren vaak gefrustreerd door hun positie thuis en kozen voor iemand die hun positie zou veranderen (Maria Macchiocchi en Annet Bleich in Vrouwen en fascisme, feministische uitgeverij SARA, 1977). Zowel Hitler als Mussolini wilden meer kinderen, en vrouwen werden enorm opgehemeld. Klaus Theweleit kwam in de jaren 70 bij toeval op het spoor van een briefwisseling van rondzwervende groepen soldaten na de 1 e wereldoorlog met het thuisfront, die brieven stonden stijf van seksuele geweld en fantasieën, en hij schreef de studie Männerphantasieen ( ). De mannen verlangden naar vrouwen, maar konden niet aan vrouwen komen, want ze zwierven rond als mannengroepen. Het object van hun verlangen was er niet, en ze schaamden zich voor hun verlangens en fantasieën. Het object dat hun schaamte veroorzaakte, gingen ze haten. En daar stuitte ik op één van de oerwortels van seksueel geweld: Datgene wat je niet kunt controleren, ga je haten, omdat het in jou gevoelens oproept die je niet kunt hanteren. Idee werken met jongens Lauk Woltring: Het probleem is die tweedeling in jongens, je moet een vent zijn, maar wat is dat eigenlijk? Je kunt er niet over praten, want dan ben je een watje. Jongens worden opgevoed door vrouwen. Maar die vader van jou, hoeveel bemoeit hij zich met jou? Heel veel jongens tasten naar wat is mannelijkheid eigenlijk, hebben weinig contact met hun vader, ze kennen hem niet of nauwelijks. Het jonge kind, zeg maar van 0 tot 4 jaar, die voelt, proeft en ruikt, en die eerste activering van de zenuwuiteinden is aan vrouwen. Dat zijn de eerste contacten, daar ontstaat je basale veiligheid, in interactie met vrouwen. Vrouwen die zwanger zijn, maken oxyticine 2 (hechtingshormoon) aan, mannen maken het ook aan, mits ze nauw betrokken zijn bij de zorg voor hun kind. Echter, mannen krijgen maar twee dagen verlof na de geboorte van hun kind. In plaats van hechting, vindt onthechting plaats, want ze moeten weer aan het werk en dat eist hun aandacht. En daar gaat het fout, de hechting wordt geblokkeerd door het tijdgebrek. Gelukkig is daar bij de jonge vaders van nu een verandering gaande. Rolmodellen De meeste jongens zijn, meer dan de meeste meisjes, visueel ingesteld, ze kijken naar stripverhalen en naar media. De rolmodellen die jonge mensen via de media krijgen, die kloppen niet. De mediabeelden zijn dermate verstoord en jongens zijn zo visueel, dat ze zelf een beetje lauw afsteken bij dat prachtige mediabeeld. Daarbij gevoegd dat ze te weinig concrete, alledaagse interactie met nabije mannelijke voorbeelden hebben, maakt dat jongens een mannelijkheidbeeld construeren, dat zich eigenlijk tegen henzelf keert. Ze gaan proberen te voldoen aan een ideaalbeeld van een man, op basis van scheef materiaal en met weinig nabije interactie. Lauk geeft aan dat ook meisjes last kunnen hebben van die verstoorde beelden. Er is echter een belangrijk verschil: meisjes hebben hun moeder en andere vrouwen dichtbij, ze kunnen hen naspelen. Die interactie is preciezer, alledaagser, gedetailleerd, De alledaagse interactie is verbaal, mimisch veel sterker. Jongens hebben geen concreet beeld van wat hun vader doet. Jongens bluffen zichzelf in de mannelijkheid. >> 1 een zeer verkorte weergave van de opvattingen van Lauk Woltring. Voor meer details en genuanceerde uitwerking: zie zijn website www. laukwoltring.nl 2 Oxytocine is een hormoon en een neurotransmitter. Oxytocine heeft een aantal functies, waaronder contractie van glad spierweefsel (bv. de baarmoeder), en het regelen van de toeschietreflex bij borstvoeding. In de hersenen lijkt oxytocine een belangrijke rol te spelen bij het verbinden van sociale contacten met gevoelens van plezier. Het speelt een centrale rol bij moederbinding, vriendschappen en romantische interacties, evenals bij seksualiteit. Ook bij het verrichten van zorgtaken wordt er meer oxytocine aangemaakt

3 Groei Bij de geboorte is een jongetje minder af dan een meisje. De ontwikkeling met XY is gewoon wat complexer dan met XX. Een jongen groeit bijvoorbeeld op in scheutjes, de integratie van verschillende vaardigheden gebeurt later, bij meisjes zie je een meer gelijkmatige groei en integratie. Meisjes van 11 jaar zijn al een stuk verder, terwijl jongens dan bij wijze van spreken nog in een korte broek wat rond huppelen. Dat komt onder andere door het testosteron, een ontwikkelingshormoon (en hoe de omgeving op dat gegeven reageert). Dat hormoon bepaalt mede de groei, de impulsiviteit en hersenbouw. Het gaat om een energetisch hoog hormoon, dat op heel veel terreinen invloed heeft. Vrouwen hebben ook testosteron. Het is actief in de baarmoeder van de vrouw als ze van een jongen gaan bevallen, en vlak voor de geboorte zie je een enorme toename van testosteronniveaus, in het jongetje zelf, maar ook in de baarmoeder: het jongenskind wordt als het ware gemarineerd in de testosteron. Dat zakt, in de peuterpubertijd is er bij jongens een opleving, ze zijn dan veel energieker dan meisjes. Het zakt weer, de latentiefase, en dan schiet het met maar liefst 800% omhoog. Er gebeurt dan heel veel met die jongens, ze gaan hard groeien, krijgen de baard in de keel, en ze gaan door al die veranderingen aan zichzelf twijfelen. Zo tussen 18 en 23 jaar zijn de meeste jongens wel weer in balans gekomen. Maar die tussenfase is dus juist de periode waarin de problemen zich voordoen. Veranderingen Juist in die periode van snelle ontwikkeling zijn de veranderingen groot, in de lagere schoolfase is een kind de oudste van 120 leerlingen. Op de middelbare school de jongste van 2000, er is veel minder controle, minder structuur, en niemand kent je. Meisjes gaan onmiddellijk clubjes vormen, ze hebben steun aan elkaar, jongens gaan individueel aan elkaar meten wie het sterkst is, het verst, ze gaan de competitie aan. Ze vertonen veel minder dat samengedrag, maar gebruiken elkaar in jongensland meer als vergelijkingsmateriaal. Meiden zijn verbaal-sociaal sterker. Die talige ontwikkeling, maar ook de sociale en de emotionele ontwikkeling is bij meisjes allemaal sterker, maar vooral gelijkmatiger. Op al die gebieden liggen jongens achter. Ze komen er wel, mits ze daarin ook goed geleid en soms begrensd worden. De ontwikkeling bij jongens, de integratie van de verschillende faciliteiten, visueel, empathie, taal, komt later dan bij meisjes. Dat maakt dat jongens een wat complexer ontwikkelingsbeeld vertonen. Er kan meer fout gaan en er gaat ook meer fout. Helemaal niet erg, aldus Lauk, van fouten leer je, als je de ruimte maar krijgt om die fouten te maken, en de ergste fouten worden voorkomen. Waar bij meisjes die verbindingen al liggen, moet een jongen ze nog maken. En dat gebeurt: juist door iets mee te maken, maak je ook nieuwe verbindingen. Jongens zijn nog meer ervaringsgebonden dan meisjes. Meisjes zijn meer gevaarmijdend, de meeste jongens zijn gevaarzoekend. Een kind dat achter een bal aan de weg oprent, is over het algemeen een jongen. Die impuls is dominant, hij wordt als het ware overruled door zijn impulsen. Een jongen moet leren zijn eigen impulsief gedrag te beheersen. Meisjes staan voor de opgave om wat meer te experimenteren, fouten te maken en niet voor alles bang te zijn, en ook daarin kan de vader dan weer een grote rol spelen! Praktische pedagogiek Meisjes zijn uitstekend in ongewenst gedrag maskeren. Meisjes zijn complexer, minder zichtbaar, ze vertonen gewenst gedrag. Een jongen zoekt zichtbaar de grenzen op. Hij heeft behoefte aan grenzen om die vervolgens te overschrijden. Want zo leert hij. Zet vijf jongens bij elkaar en ze maken een reglement, met rode en gele kaarten. Meiden stemmen op elkaar af. Een veel subtielere manier om de zaken re regelen, minder grensoverschrijdend. Soms zeer steunend maar ook soms geniepiger. Vrouwen snappen dat beter, kunnen vaak makkelij

4 ker met meiden omgaan, dan mannen. Andersom hebben veel vrouwenteams moeite om de jongens te reguleren. Lauk ziet opmerkelijk verschil in het taalvermogen. In een test van 6-7-jarigen (Rowe & Rowe 2002) is gebleken dat jongens zeven woorden tegelijk kunnen verwerken, het gaat langzamer, ze moeten alles eerst visualiseren en hebben daar allerlei associaties bij. Dat kost meer tijd. Een meisje kan naast die eerste zeven woorden de volgende zeven als het ware al in haar werkgeheugen opnemen en zo veertien woorden opvangen en vloeiend blijven luisteren. Een jongen is met die eerste zeven woorden nog bezig, als de volgende woorden al binnenkomen en hij haakt af, raakt gestresst en onder stress neemt zijn taalvermogen nog verder af en wordt zijn handelingsvermogen sterker, een jongen gaat wippen, met zijn pen tikken. Zit stil, hou op. Maar door dat ritmisch handelen neemt zijn bewegingsdrang af, zo krijgt hij zichzelf weer onder controle. Meisjes kunnen onder stress gaan rebbelen, zo ontspannen zij of delen zij de stress met elkaar. Het drama van het jongetje is, dat het huidige basisonderwijs steeds taliger is geworden, minder de grote (grove) motoriek aanspreekt, het zwemonderwijs is afgeschaft, gymnastiek wordt niet meer door bevoegde gymleraren gegeven, de juf doet het zelf. Goed gymnastiek geven, is apekooien, uitdagen. De juf die geen gymnastiekopleiding heeft, doet geen gevaarlijke dingen, die jongens juist spannend en uitdagend vinden, en waarmee zij hun lichaam en grenzen leren kennen en verschuiven. De oplossing We praten door over wat wenselijk zou zijn om de huidige problemen op te lossen. Lauk zet het even op een rij: 1. Meer mannen voor de klas. De pabo s moeten daarop inspelen. En als je mannen in je school binnen hebt, probeer er twee te krijgen. Een man in een vrouwenteam haakt binnen een jaar af. 2. Schoolzwemmen en grote (grove) motoriek moeten een plek krijgen, vooral de afwisseling tussen grote en kleine motoriek en tussen inspanning en ontspanning is van belang. 3. Kijk naar de schoolrijpheid van kinderen. Iedereen gaat met vier jaar naar het basisonderwijs. Sommige jongens zijn dan nog niet schoolrijp, ze rijpen in de regel wat langzamer dan meisjes. Dat geldt trouwens ook bij de overgang naar de middelbare school en naar hbo of universiteit. Ons schoolsysteem houdt daar geen rekening mee. Er moet meer maatwerk zijn. Sommige kinderen zijn er bij gebaat om een jaar later naar school te gaan, die zijn nog speels en dat is helemaal niet lastig, dat is goed. Kijk, VVE 3 voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand is fantastisch, maar als het wordt ingezet om kinderen al heel vroeg te ontwikkelen, dan ben ik daar mordicus tegen, dan forceer je kinderen. En dat krijg je terug in onaangepast gedrag, onbalans en verzet. 4. Wissel af tussen de verschillende intelligenties, die zijn niet gelijk verdeeld over jongens en meisjes. Zorg dat je aanbod op school divers is. Het aanbod is te eenzijdig op taal, op socialisatie gericht. 5. Taal is voor veel jongens lastig, je moet taal aantrekkelijk maken. Uitdagen. Ze moeten er het nut van inzien. Schoolhekel Sommige jongens ontwikkelen in die basisschoolperiode een latente schoolhekel, want ze doen het in hun eigen ogen toch nooit goed. En als jongens in het middelbaar onderwijs in hun kracht komen, dan kan die latente hekel manifest worden, het wordt soms zelfs opvoedingsresistentie. Jongens gaan zich dan terugtrekken, ze hebben gemerkt dat je alleen op je lazer krijgt. Dat is een ramp. Ze gaan die ontwikkelingstaken verzuimen, waarin ze juist achter lagen. Ze moeten leren taal te ontwikkelen, zich sociaal te ontwikkelen, te plannen. Ze zijn daarin wat langzamer. Hebben meer tijd nodig. Wat nu verschijnt als ontwikkelingsachterstanden moet dan juist kalm aan alsnog worden opgebouwd, door uitdagen, door succeservaringen bezorgen, en door steeds weer te resetten als iets toch weer is mislukt. Vooral plannen valt hen moeilijk: huiswerk stellen ze uit, de bovenbegaafden komen er lange tijd mee weg, tot ze op de grenzen van hun dat kan ik zo wel stuiten, hebben dan geen discipline ontwikkeld, halen onnodig onvoldoendes, dát geeft dan weer een rotgevoel waardoor ze nog meer gaan uitstellen en hun lol zoeken in onmiddellijke bevrediging, et voilá; de cirkel is helaas rond: ze vallen dan >> 3 VVE: Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) is onderwijs voor zeer jonge kinderen met een (taal)achterstand. Hiermee kunnen kinderen spelenderwijs hun taalachterstand inhalen, zodat zij een goede start kunnen maken op de basisschool

5 >> echt uit of zakken naar een lager niveau dan bij hen past. Sommige jongens met een soms zelfs fataal laag zelfbeeld zoeken dingen die het rotgevoel onderdrukken: gamen, harde muziek, coma zuipen, gevaar opzoeken. Kicken in het verkeer. Drugs. Zij trekken zich in een virtuele wereld terug of zullen vooral externaliseren. Herrie maken, lawaai maken. Meisjes met een heel laag zelfbeeld gaan snijden, gaan naar binnen, ze internaliseren meer. De feeling in Nederland voor de eigen ontwikkeling voor jongens (maar ook voor meisjes), de dilemma s, de haken en valkuilen,maar ook de geweldige mogelijkheden, die is te weinig ontwikkeld. Cultuurbepaald Lauk: Sommige culturen hebben meer in huis om dat jongensgedrag te reguleren, door ze verantwoordelijkheden te geven, ze kennen rituelen van mannelijkheid. Als cultuur zijn wij vergeten hoe jongens zich ontwikkelen. Mannen die met de F jes willen gaan voetbaltrainen, zijn moeilijk te vinden. In de begeleiding van jonge jongens door mannen, vallen gaten. We maken in ons onderwijs de fout door te veel van hen te eisen op terreinen waar ze nog maar nauwelijks aan toe zijn, hen niet te honoreren waar ze wel goed in zijn en te snel in te grijpen als zij iets zelf uitzoeken, uitproberen, jongens hebben uitdagingen, eisen die ze aan kunnen en de ontwikkeling van zelfregulering, nodig. Mannen voelen dat vaak beter aan. Jongens hebben conflicten nodig, ruzie maken is goed, daar leer je van. Je moet er wel bij zijn, het moet natuurlijk niet tot ongelukken leiden. Pabo Lauk is van mening dat ook de pabo moet veranderen, meer moet inspelen op die verschillen tussen mannen en vrouwen: We moeten het aandurven dat onderwerp bespreekbaar te maken. Op de pabo s heerst nog vaak een feminiene cultuur. De meer mannelijke mannen haken af. Er moet bijvoorbeeld een beatkelder in de pabo, we moeten het weer spannend maken voor mannen. Ik bespeur te weinig wil om te veranderen. Het probleem wordt ontkend. In 88 lag Nederland voor op dit terrein, maar het is versmald, pas de laatste drie jaar komt het thema weer aan bod. Langzaam aan komt de ijsberg boven water en in beeld. Mijn boodschap is: Ga er mee om, heb feeling voor de problemen. Lauk is geen voorstander van gescheiden jongens en meisjesklassen. Waar ik voor pleit, is omgaan met die verschillen. Ik zou willen dat scholen meer kijken, hoe ver een kind is. Ik zou willen dat scholen leerlingen af en toe bij elkaar zetten op leerstijl. Ga met kinderen ontdekken, hoe zij het makkelijkst leren en ga dan kijken wat ze nodig hebben. Dan zul je zien dat in sommige groepjes meer jongens zitten, in andere meer meisjes, maar dat kan na enige jaren al weer anders liggen. Ik wil de feeling voor die verschillen. Meisjes hebben voordeel van hun taal-, hun reflectievermogen, maar ze worden er ook door gehandicapt, ze worden niet uitgedaagd andere faciliteiten te ontwikkelen. Ze gebruiken die niet, omdat ze alles met taal kunnen oplossen. Ze moeten net zo uitgedaagd worden. Herkenning Lauk vertelt dat in de praktijk, in het kinderdagverblijf, de buitenschoolse opvang, het basisonderwijs en nu ook het vo de herkenning van dit probleem er is. Ze hebben alleen niet altijd de tools om er mee om te gaan. Het maatschappelijk beeld dat jongens aan het falen zijn, dat wordt ze verweten. Het is een collectieve stijl van onvermogen geworden. Mannen moeten zich werkelijk betrokken kunnen voelen, mannen die deze blik hebben, moeten ook de kans krijgen en hebben recht op hun eigen fouten. We verwijten jongens dat ze jongens zijn en daar kom je niet zo gauw doorheen. Je moet lol hebben in die jongens, dan gaan ze voor je. Meer mannen nodig in het onderwijs! Meer informatie, nuances en samenhang: Lauk Woltring:. Mede-oprichter Exp.Centrum JongensTalent. Lid/oprichter Platform Jongens in Balans. Consultant Rots & Water Instituut. EU-Hermes project on driver education. EU expert group on Drivers Education. Expertgroup Men & Masculinities EU Institute on Gender Equality (Vilnius). Diverse media, conferenties,adviesgroepen Boeken: - Dát maak ik zelf wel uit!? 1995/2006/2012, - Jongens tussen Branie & Verlegenheid en een reeks bijdragen aan andere boeken (zie zijn site)

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps

Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Workshop JONGENS. aanpakken! Otto de Loor, o.deloor@aps Schoolsucces van jongens en meisjes in het HAVO en VWO (21 febr. 2011) Coenen, Meng en Van der Velde, Universiteit van Maastricht Willen & Kunnen

Nadere informatie

Hier ben ik. Het is goed dat ik er ben. Ik ben te vertrouwen. Ik help. Ik speel niet de baas. Ik lach niet uit. Ik ben niet zielig.

Hier ben ik. Het is goed dat ik er ben. Ik ben te vertrouwen. Ik help. Ik speel niet de baas. Ik lach niet uit. Ik ben niet zielig. Hier ben ik. Het is goed dat ik er ben. Ik ben te vertrouwen. Ik help. Ik speel niet de baas. Ik lach niet uit. Ik ben niet zielig. Doet iemand expres naar? Dan denk ik: bekijk het maar! Ik gedraag me

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep

Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Vaktherapie en groepstrainingen bij De Hoenderloo Groep Therapie en training, iets voor jou? Als je bij De Hoenderloo Groep komt wonen, heb je vaak al veel meegemaakt in je leven. Het valt niet altijd

Nadere informatie

Slecht. gehecht. Gedrag op school

Slecht. gehecht. Gedrag op school Hechting Zelfbeeld Team Over kinderen met hechtingsproblemen Max is geadopteerd. Als dreumes van twintig maanden kwam hij naar Nederland. Nu is hij een opvallende leerling in groep 4, de groep van juf

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Talentrapportage 2 Inleiding De wereld en de arbeidsmarkt zijn constant in beweging. Maar waarheen? Niemand weet exact hoe het werkveld er

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding, op school en thuis Anja Sijbranda GGD Hart voor Brabant Programma Waarom relationele en seksuele vorming? Wat doet school?

Nadere informatie

Workshop Het puberende brein

Workshop Het puberende brein Workshop Het puberende brein Stellingen Eens Oneens Meisjes komen eerder in de puberteit dan jongens! Verschil puberteit en adolescentie Puberteit onderdeel van de adolescentie seksuele volwassenwording.

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog)

Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd volgens Midas Dekkers (bioloog) Pubertijd is als je vader verandert van een held in een ouwe zak en je moeder van een warme haven in een theemuts Wensen en Grenzen Elizabeth Hamelinck GGD Hollands

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling Interview met Channah Zwiep 25 november 2009, door Marianne Boogaard Channah Zwiep (1962) is pedagoge. Zij promoveerde

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl

Betrokken bij Buiten. Het puberbrein als basis. Welkom. 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Betrokken bij Buiten Welkom Het puberbrein als basis 4 februari 2016 Anniek Verhagen anniek.verhagen@xs4all.nl Pubers Welk (puber)gedrag valt jou het meest op? We zijn allemaal puber geweest Leef je in!

Nadere informatie

Voorstellen R E LA T I E S E N S E K S U A L I T E I T Mariette Haak Gezondheidsbevorderaar GGD HM mhaak@ggdhm.nl Aandachtsgebieden Gezonde school, genotmiddelen, seksualiteit, voeding, bewegen en mondzorg

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

#zorgvoorkinderen. Hoogleraar Pedagogiek PAUL LESEMAN. Wat is universeel (en wat niet) bij het verzorgen en opvoeden van jonge kinderen?

#zorgvoorkinderen. Hoogleraar Pedagogiek PAUL LESEMAN. Wat is universeel (en wat niet) bij het verzorgen en opvoeden van jonge kinderen? Hoogleraar Pedagogiek PAUL LESEMAN Wat is universeel (en wat niet) bij het verzorgen en opvoeden van jonge kinderen? Universeel of cultureel-relatief? Ethologische theorie het vrouwtjesdier bezit de juiste

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Mijn visie; mijn manier van handelen en

Mijn visie; mijn manier van handelen en Mijn visie; mijn manier van handelen en ideeën over hoe kinderen ontwikkelen, leren en zouden moeten leren op school. Mariska Gerritsen, Docent beeldende vorming Fontys Tilburg Onderwijs Mijn visie op

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling

Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Seksualiteit en seksuele ontwikkeling Platform Smith Magenis syndroom 15 november 2014 - Leusden Yvonne Stoots Vanmiddag Seksualiteit Seksuele ontwikkeling Begeleiding bij seksuele ontwikkeling Seksualiteit

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Verschil in verlangen

Verschil in verlangen Verschil in verlangen 1 Wat is normaal? Hoe vaak denk je dat mensen samen vrijen in een goede relatie? Twee keer per week, eens in de maand of alleen in de vakantie? Het antwoord op deze vraag zegt iets

Nadere informatie

Mediaopvoeding: in gesprek over media. Justine Pardoen

Mediaopvoeding: in gesprek over media. Justine Pardoen Mediaopvoeding: in gesprek over media Justine Pardoen JUSTINE@OUDERS.NL Ouders Online Mijn Kind Online Mediaopvoeding.nl Bureau Jeugd en Media MEDIA EN ONZE AANDACHT STEEDS JONGER... WAAR GAAT HET HEEN?

Nadere informatie

kinderateliers 17 september 2014

kinderateliers 17 september 2014 kinderateliers De ateliers bestaan uit een serie lessen (minimaal 5 maximaal 10) van een uur met uitzondering van ateliers beeldend 1,5 uur Kosten zijn 3,- per les Tijdstip: direct na schooltijd Locatie:

Nadere informatie

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje

Wiekslag Speciaal. Vanuit het kamertje Wiekslag Speciaal Vanuit het kamertje Uw dochter van vijf vraagt hoe baby's in een buik komen. Uw zoontje van vier laat trots zijn stijve piemeltje zien. Uw 9-jarige moet er ineens niet meer aan denken

Nadere informatie

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting

waar denkt u aan bij het woord opvoeden? De kracht van Positief opvoeden Overzicht Hoop en verwachting Overzicht De kracht van Positief opvoeden 1 Hoop en verwachting Opvoeden in de praktijk Waarom positief opvoeden? De 5 principes van positief opvoeden Tijd voor vragen en discussie 2 Hoop en verwachting

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog

Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog Hoe maak ik mijn kind weerbaar? Saskia de Ridder, MSc Kinder-& Jeugdpsycholoog 1 Vragen Wie vindt dat zijn kind voldoende weerbaar is? Wie zou graag zien dat zijn kind wat weerbaarder is? 2 Wat is weerbaar?

Nadere informatie

Resultaten en ervaringen polikliniek. 12 juni 2012 sms symposium, presentatie sms poli

Resultaten en ervaringen polikliniek. 12 juni 2012 sms symposium, presentatie sms poli SMs-poli Resultaten en ervaringen polikliniek 1 hoe werkt de SMs-poli, wat kunnen wij betekenen? uitkomsten uit onderzoek tot nu toe: - ouders - leerkracht/begeleider bevindingen poli: - ouders - orthopedagogen

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Ouderavond Bornego jr.

Ouderavond Bornego jr. Ouderavond Bornego jr. 27 oktober 2015 Thema Loslaten?! Deze avond... - - - - : hoe houd je het leuk? Met tips! Wie staat er voor u? Wie staat voor u Voorlezen Schrijfster: actuele puberonderwerpen Oud-lerares

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Hanke de Kock & Marianne de Bruijn

Hanke de Kock & Marianne de Bruijn Hanke de Kock & Marianne de Bruijn 16 januari 2012 Erasmus Universiteit Rotterdam 16 januari 2012 1 Wie zijn wij? Marianne Bedrijfseconomie UVA 11 jaar organisatieadviseur bij KPMG 5 jaar freelance adviseur

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid Op REIS met Kids2b Kids2b Kids2b is zeer verheugd dat u uw kind aan ons toevertrouwd. Wij begrijpen dat het voor S I E R u als ouder een grote stap is om een deel van de zorg en opvoeding van uw kind te

Nadere informatie

Levertransplantatie en puberteit

Levertransplantatie en puberteit Levertransplantatie en puberteit (versie mei 2010) Levertransplantatie en puberteit Pubers bevinden zich op het grensvlak van: geen kind meer, maar ook nog niet volwassen. Een stormachtige fase in de ontwikkeling.

Nadere informatie

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN

LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN LEZINGEN EN WORKSHOPS OPVOEDEN GGD Kennemerland geeft diverse bijeenkomsten voor ouders. Over opvoeding, gezondheid en gedrag bij kinderen. Deze bijeenkomsten kunnen als school, peuterspeelzaal of kinderdagverblijf

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen.

Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Dit document hoort bij de training voor mentoren blok 4 coachingsinstrumenten, leerstijlen. Leerstijlentest van David Kolb Mensen, scholieren dus ook, verschillen nogal in de wijze waarop ze leren. Voor

Nadere informatie

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Sociaal-emotionele ontwikkeling Het thema richt zich op het dynamische proces waarmee kinderen en jongeren de fundamentele levensvaardigheden verwerven die hen helpen bij het ontwikkelen van een persoonlijke identiteit, het opbouwen

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl

Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Opvoeden en puberteit www.cjggooienvechtstreek.nl n Opvoeden en puberteit De puberteit is de periode waarin kinderen zich tot volwassenen ontwikkelen. Een bewogen en spannende

Nadere informatie

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind

Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Zeer moeilijk lerend. Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Zeer moeilijk lerend Uitleg over het leven van een zeer moeilijk lerend kind Inhoudsopgave Wat betekent het dat uw kind zeer moeilijk lerend

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

Ideale jongensschool: meer experimenteren, minder stilzitten - Ditty Eimers journalist

Ideale jongensschool: meer experimenteren, minder stilzitten - Ditty Eimers journalist J/M, juli 2010 Jongens komen pas echt tot hun recht als ze op school veel kunnen experimenteren. Tegelijkertijd moet het onderwijs ook inspiratie, competitie en structuur bieden. En vooral ruimte om te

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3

Kop. Romp. Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Lesbrief Seksualiteit Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Tijd: 50 minuten Voorbereiding: op www.meerdanliefde.nl is veel informatie te vinden in redelijk eenvoudige taal. Ook in het App Note Mouse draaiboek staan

Nadere informatie

E book Relatieproblemen

E book Relatieproblemen E book Relatieproblemen Praktijk Meta Bosheuvel 5 5683 AS Best info@praktijkmeta.nl Ebook partner-relatie problemen Tot een zekere hoogte horen bepaalde relatieproblemen bij het leven. Wanneer er echter

Nadere informatie

2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO

2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO 2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO 2017 INTERACTIEF & EDUCATIEF THEATER INTERACTIEF & EDUCATIEF THEATER VOOR, HUN EN DOCENTEN PLAYBACK MAAKT AL TIEN JAAR HERKENBAAR, INTERACTIEF EN EDUCATIEF THEATER VOOR, HUN

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen

De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen De seksuele ontwikkeling van kinderen (0 tot 18 jaar) en wat ouders kunnen doen Wat kun je doen als je vader of moeder bent? Je kunt je kinderen helpen bij hun seksuele ontwikkeling. Als ze klein zijn

Nadere informatie

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD

GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD GROEP INTRO WEST-VLAANDEREN / CAW MIDDEN WEST-VLAANDEREN / JAC MIDDEN WEST-VLAANDEREN / KLINIEK SINT-JOZEF PITTEM / ARKTOS WEST-VLAANDEREN / STAD ROESELARE THERAPIE EN ONDERZOEKSCENTRUM DE BOOM / OCMW

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Voorbereidend stuk, te bespreken in de discussiegroep op 21 januari Ook te gebruiken in teamvergaderingen: mail uw opmerkingen naar l.schreuder@nji.nl. Opgesteld

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Als ik rustig wil zijn, dan vlieg ik van het ene naar het andere. Als ik wil nadenken, Aaarch!! Stress?

Als ik rustig wil zijn, dan vlieg ik van het ene naar het andere. Als ik wil nadenken, Aaarch!! Stress? 1 Inleiding Pfff! Altijd hetzelfde! Als ik iets wil, dan lijkt het onmogelijk te zijn. Als ik rustig wil zijn, dan vlieg ik van het ene naar het andere. Als ik wil nadenken, schiet mijn hoofd op slot!

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Voorkómen van huiselijk geweld

Voorkómen van huiselijk geweld Voorkómen van huiselijk geweld hoe profiteren we van wetenschappelijke kennis? Nico van Oosten senior adviseur Huiselijk en Seksueel Geweld Movisie There is nothing more practical than a good theory (Kurt

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij?

Voorwoord 7. 1 Blijven je ouders je ouders? 13. 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19. 3 Houd ik mijn eigen naam? 23. 4 Wie betaalt er voor mij? Inhoud Voorwoord 7 1 Blijven je ouders je ouders? 13 2 Moet ik nu ook verhuizen? 19 3 Houd ik mijn eigen naam? 23 4 Wie betaalt er voor mij? 25 5 En als ik zelf geen contact wil? 27 6 Hoe gaat dat, scheiden?

Nadere informatie

JE SEKSUALITEIT ALS BASIS

JE SEKSUALITEIT ALS BASIS JE SEKSUALITEIT ALS BASIS Copyright Drs. Van Rietschoten-trainingen 1 Kasteel De Schans Copyright Drs. Van Rietschoten-trainingen 2 Seksualiteit Aangeboren of aangeleerd? Onze genen spelen een belangrijke

Nadere informatie

Peuterestafette. Peuterestafette

Peuterestafette. Peuterestafette Peuterestafette Peuterestafette Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeente Haarlemmermeer en Onderwijsadvies, versie okt 2014 1 Gegevens peuterspeelzaal / kinderdagverblijf Peuterspeelzaal/kinderdagverblijf

Nadere informatie

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar

Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Alleenstaande opvoeders steunen elkaar Riny Koersen, orthopedagoge, Community Support Het aantal alleenstaande ouders in Nederland blijft toenemen. Opvoeden en grootbrengen in één hand. In de Gemeente

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo

Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo LANG LEVE DE DI VER SI TEIT tekst Saskia Doorschodt fotografie Dorien Grötzinger Op zoek naar de vrouw áchter de lesbo Ik ben lesbisch. Velen van ons hebben dit wel eens hardop tegen iemand anders gezegd.

Nadere informatie

Wat een klier! Hormonen en klieren

Wat een klier! Hormonen en klieren Wat een klier! Je hebt vast wel eens over klieren gehoord. Niet het klieren zelf natuurlijk, dus het vervelend doen, maar die andere klieren: namelijk hormoonklieren. Hormonen en klieren Hormonen zijn

Nadere informatie

Hoofdstuk 9 Oefeningen

Hoofdstuk 9 Oefeningen Hodstuk 9 De eerste stap in werken aan jezelf is ook meteen de belangrijkste stap: Het durven onderkennen van je innerlijke conflicten en dat je daardoor je emoties nog niet voor je kan laten werken. De

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang.

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Kinderen worden beschermd en gekoesterd door hun ouder(s) of verzorgers. Daar wordt de basis

Nadere informatie

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015

OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 OORLOG IN OVERIJSSEL 2015 Opdrachten bij de film Naam Groep.. BEZETTING duur: ca. 15 minuten In de film zie je beelden van Hitler. Wie was hij? In welk jaar kwam Hitler aan de macht en welke plannen had

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 1. Relaties: wensen en grenzen Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 1 Relaties: wensen en grenzen 2 Toelichting onderdeel 1: wensen en grenzen In het eerste onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB) wordt het thema relaties en

Nadere informatie

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet!

Gevaarlijke liefde. Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Ik geloof dat hij Ramon heet! Gevaarlijke liefde Gevaarlijke liefde In de pauze Mooi hè, Kim? Maar wel duur! Weet jij wie die jongen is? Zit hij ook bij ons op school? Als je verliefd wordt ben je in de wolken. Tegelijk voel je je

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Goed toegerust op ontdekkingsreis

Goed toegerust op ontdekkingsreis PE DAGO G I S C H B E L E I D S PL A N Goed toegerust op ontdekkingsreis Inhoudsopgave INLEIDING Voor alle duidelijkheid 5 Colofon SAMENVATTING Goed toegerust op ontdekkingsreis 7 TEKST Vlietkinderen UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie