De grond onder onze voeten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De grond onder onze voeten"

Transcriptie

1 Schatgraven in de ondergrond Sprekers: Astrid Slegers en Ron Nap Datum: 21 mei 2013, ruimteconferemtie PBL De grond onder onze voeten Vormt al tweehonderdduizend jaar de bodem onder ons bestaan Is de belangrijkste bron van voedsel, grondstoffen en energie Was vroeger bepalend voor de ruimtelijke ordening en volgde de lokale kwaliteit van de bodem Is helaas een handige plek om afval in te dumpen Speelt gelukkig weer een essentiële rol in het klimaatvraagstuk, duurzaam beheer van water en natuur, en de stedelijk inrichting en beheer

2 De dimensie ondergrond Welk beeld heb je hierbij, wat verstaan we eronder? Waarom moet je je er over druk maken? Zijn er partijen die dat doen? Hoe kan je hier verder in handelen? Beeld van de ondergrond

3

4 Eemklei Drente massief Eemklei Drents massief

5 Waarom je druk maken over de ondergrond Opgave en urgentie Waarom je druk maken over de ondergrond Opgave en urgentie

6 Ruimte van ondergrondse functies

7

8 Zomaar wat cijfers Natschade bebouwing, tuinen en parken: 1 miljard Omzet drinkwaterbedrijven: 1,5 miljard 20% van de industrie is direct afhankelijk van water. Omvang 10 x zo groot als drinkwaterwinning. Bij watertekort in 2003 tientallen miljoenen euro s schade Over 30 jaar 30 miljoen ton CO2 per jaar in de bodem opslaan Potentieel geothermie tot 4 kilometer: Petajoule. 1 Petajoule is jaarverbruik huizen Schaliegas winning; schatting voorraad: 200 tot 500 miljard kubieke meter. Potentiële opbrengst: 20 tot 30 mld Droogteschade in de landbouw bij gemiddeld jaar: 300 mln. Bij extreem droog jaar: 2 mld doorboringen hoofdriolen, 250 nieuwe gevallen per jaar. Kosten 6 tot 18 miljoen per jaar

9

10 De ondergrond in plannen en visies De 4 kwaliteiten van de ondergrond

11 De functies van en in de ondergrond Bestuurlijke visie Schatgraven in de ondergrond; een oproep aan de ruimtelijke beleidsmakers Één beleid voor ondergrond en (grond) water als onderdeel van ons ruimtegebruik! Wijs m.b.t. de ondergrond ruimtelijk aandachtsgebieden aan! Ontwerp een goed beleidskader voor (energie) winning en opslag! Blijf investeren in de kwaliteit van de ondergrond en veilig grond- en drinkwater Zoek naar nieuwe financieringsmodellen

12 Dialoog over de ondergrond statennotitie Gelderland Start van de dialoog over de ondergrond Ondergrond een ordenend principe voor de lange termijn Invullen duurzaam gebruik van de ondergrond Ondergrond vooraan in het proces van ruimtelijk afwegingen Hanteren van één veerkrachtig bodem en watersysteem Strategisch kijken naar de schatten van de ondergrond Sturing op gebruik van de bodem als energiebron Ontdekken, Verkennen en ordenen van de synergie maar ook de interferentie van de verschillende vormen van gebruik van de ondergrond. Showcase Natuurlijke alliantie Rijksstructuurvisie Ondergrond (STRONG) Inventarisatie maatschappelijke opgaven 1. Energievoorziening 2. Samenhangend grondwaterbeheer 3. Landelijk gebied en bodemkapitaal 4. Stedelijke ondergrond

13 Lagen STRONG Diepe ondergrond

14 Selectie Top 10 Grote impact op toestand ondergrond Sprake van schaarste Speelt op regionale of nationale schaal De interferentie met andere activiteiten is groot Ontwikkelingen maken schaarste of interferentie groter Gevoelde maatschappelijke urgentie Bijdrage aan actuele beleidsdoelstellingen Bestaand beleid ontbreekt of lijkt ontoereikend Duurzame ondergrondse opslag AkzoNobel en North Sea Groupwillen enkele ondergrondse zoutholtes (cavernes) in Twente inzetten voor de opslag van gasolie. Grote voorraden met brandstofproducten kunnen worden aangelegd in cavernes, tot een miljoen kubieke meter. Dit maakt bovengrondse tanks die het landschap ontsieren overbodig. (bron Akzo Nobel)

15 Strong proces Uitvraag Maatschappelijke opgave Scenario s Ruimtebeslag per scenario Gedeelde probleemstelling Dialoog Ontwerpen door rijk Commentaar partijen Voortzetting dialoog Samen vastleggen Geen politieke keuzes Alternatieven Ontwerpen door rijk Eerste politieke keuzes Plan MER + MKBA Onderzoek door rijk Afwegingskader Samen vastleggen Zo nodig politieke keuzes Schaliegas; lusten of lasten De gemeente gaat niet boren naar schaliegas, zo werd donderdagavond besloten. Met dat besluit is Amsterdam de 45e schaliegasvrije gemeente in Nederland. 17 mei 2013

16 De participerende burger Inwoners van de Noord-Groningse gemeenten Eemsmond en Loppersum krijgen maandag een folder in hun brievenbus met praktische tips over wat je voor, tijdens en na een aardbeving moet doen. Dat maakte de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) maandag bekend. 22 april 2013 De stad de regio? Meer aandacht eigen praktijk(wielen)

17 Handelperspectief Klimaatadaptatie Ecosysteemdiensten Duurzaam bodembeheer Gebiedsgericht en strategisch grondwaterbeheer Natuurlijke alliantie (bodem, water en natuur) Alliantie benadering

18 Gidsmodellen Deltaprogramma En meer! laat je inspireren door: (nederlandbovenwater) nirov.platform31.nl/home/nieuws/nieuws_items/_waar_ de_ondergrond_de_bovengrond_raakt_.aspx?rid=457

19 Vragen?

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling Programma STRONG landsdelige bijeenkomsten Toets probleemstelling Inhoud: Wat is STRONG, Structuurvisie Ondergrond, Probleemstelling? Oogst provinciale workshops 2013 Opbouw Probleemstelling Thema s probleemstelling

Nadere informatie

Structuurvisie Ondergrond

Structuurvisie Ondergrond Structuurvisie Ondergrond Technische briefing 19 oktober 2016 Suzanne Buil Rob de Groot Marja Gijsen Hans Wouters Provincie Gelderland 19 oktober 2016 1 Programma STRONG Proces vanaf 2011 Probleemstelling

Nadere informatie

Ons kenmerk: Z / mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk

Ons kenmerk: Z / mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk Notitie Ons kenmerk: Z-2015-15661 / 15945 Behandeld door: mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk Onderwerp: Aantal pag. 5 Bijlagen: Concept notitie reikwijdte en detailniveau planmer Structuurvisie Ondergrond

Nadere informatie

STRONG Samen met decentrale

STRONG Samen met decentrale STRONG Samen met decentrale overheden en maatschappelijke organisaties werkt het Rijk aan ambitieus beleid voor de ondergrond Ruud Cino Programmamanager Bodem en Ondergrond Maatschappelijk belang Meer

Nadere informatie

Ondergrondscans gemeenten Waalwijk en Capelle a/d IJssel. Gijsbert Schuur - Oranjewoud

Ondergrondscans gemeenten Waalwijk en Capelle a/d IJssel. Gijsbert Schuur - Oranjewoud Ondergrondscans gemeenten Waalwijk en Capelle a/d IJssel Gijsbert Schuur - Oranjewoud Wat ga ik u vertellen? Strong Ondergrondscans Waalwijk en Capelle a/d IJssel Doel Proces Resultaten Hoe nu verder Rapport

Nadere informatie

Grondwater en ondergrond: een afweging waard!

Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Grondwater en ondergrond: een afweging waard! Douwe Jonkers plv programmamanager Bodem en Ondergrond Symposium De waarde van grondwater, 23 september 2015 Maatschappelijk belang Meer maatschappelijke aandacht

Nadere informatie

Inzichten uit een regio:

Inzichten uit een regio: Er is een brede duurzaamheidsscope nodig voor afwegingen rond de bodem; de energietransitie staat daarin centraal. Inzichten uit een regio: Sneller afbouwen van fossiele energie De bodem is onmisbaar bij

Nadere informatie

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014

Bloemen uit Brabant. Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Bloemen uit Brabant Spreker: Gerd de Kruif Datum: 30 oktober 2014 Met enige bescheidenheid Waar ik het over wil hebben Belang gebiedsgericht grondwaterbeheer (revisited) Context en complexiteit Waar vinden

Nadere informatie

Gebiedsgericht Grondwater Beheer: het kan nu! Arne Alphenaar Regiobijeenkomst Kansrijke gebieden Zwolle 17 mei 2011

Gebiedsgericht Grondwater Beheer: het kan nu! Arne Alphenaar Regiobijeenkomst Kansrijke gebieden Zwolle 17 mei 2011 Gebiedsgericht Grondwater Beheer: het kan nu! Arne Alphenaar Regiobijeenkomst Kansrijke gebieden Zwolle 17 mei 2011 Kansrijke gebieden voor beheer van verontreinigd grondwater Bodemconvenant, uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Strategische planning drinkwater Lange termijnvisie Vitens

Strategische planning drinkwater Lange termijnvisie Vitens Strategische planning drinkwater Lange termijnvisie Vitens Peter Salverda Omgevingsmanager Vitens 20 Maart 2013 Opzet presentatie Waarom strategische planning? Ambitie en lange termijn visie Duurzaamheid

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 136 Structuurvisie Ondergrond Nr. 6 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Rapport. Overleg Structuurvisie Ondergrond

Rapport. Overleg Structuurvisie Ondergrond Rapport Overleg Structuurvisie Ondergrond In het Overlegorgaan infrastructuur en milieu voeren de vertegenwoordigers van de Minister overleg met betrokkenen en hun organisaties over beleidsvoornemens op

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond November 2016

Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond November 2016 Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond November 2016 Gemeenten Marum 20-12-2016 Inhoud Inleiding... 3 A. Algemeen... 4 A1. Visie op de ondergrond provincie Groningen... 4 B. Visie op duurzaam, veilig

Nadere informatie

Meten en weten aan grondwater in de toekomst

Meten en weten aan grondwater in de toekomst Meten en weten aan grondwater in de toekomst IHW netwerk dag Amersfoort 2016.10.13 Auke Oostra DGRW - Bodem Mijn achtergrond: geologie en bodemsanering 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Grondwater

Nadere informatie

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Vincent Hovinga 14 april 2016 v.hovinga@vechtstromen.nl Even voorstellen: Vincent Hovinga 39 jaar, van huis uit historicus, sinds

Nadere informatie

Voorspellen Zet stap 1 van het stappenplan. 1. Waar gaat de tekst over volgens jou?

Voorspellen Zet stap 1 van het stappenplan. 1. Waar gaat de tekst over volgens jou? Deze les is een blokles. Je gebruikt alle stappen van het stappenplan lezen. Je voorspelt waar de tekst over gaat. Je beantwoordt vragen die gaan over: o moeilijke woorden/stukjes tekst o algemene dingen

Nadere informatie

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort

SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort SKB-Duurzame Ontwikkeling Ondergrond Showcase Amersfoort Water, bodem en groen vormen de groene alliantie. De gemeente Amersfoort borgt de alliantie in drie etalagegebieden én in haar structuurvisie, het

Nadere informatie

Programma. Governance dilemma s van de diepe ondergrond. Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond.

Programma. Governance dilemma s van de diepe ondergrond. Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond. Governance dilemma s van de diepe ondergrond Parallelsessie Kennisconferentie Duurzame Ontwikkeling Ondergrond, Assen Hanneke Puts (TNO) Frency Huisman (UP Bodemconvenant) Programma 15.15 16:10 uur Parallelsessies

Nadere informatie

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer

Bodem & Klimaat. Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Bodem & Klimaat Op weg naar een klimaatbestendig bodembeheer Jaartemperaturen en warmterecords in De Bilt sinds het begin van de metingen in 1706 Klimaatverandering KNMI scenarios Zomerse dagen Co de Naam

Nadere informatie

Uitvraag Kennis- en Innovatiebudget Convenant Bodem en Ondergrond 2017 met een doorkijk naar 2018

Uitvraag Kennis- en Innovatiebudget Convenant Bodem en Ondergrond 2017 met een doorkijk naar 2018 Uitvraag Kennis- en Innovatiebudget Convenant Bodem en Ondergrond 2017 met een doorkijk naar 2018 Leo Hamerlinck Projectleider Kennis Uitvoeringsteam Convenant Bodem en Ondergrond 29 mei 2017 Aanleiding

Nadere informatie

Milieueffectrapport Structuurvisie Ondergrond (STRONG)

Milieueffectrapport Structuurvisie Ondergrond (STRONG) Milieueffectrapport Structuurvisie Ondergrond (STRONG) Oktober 2016 Kenmerk R002-1224711EMG-evp-V02-NL Inhoud Samenvatting... 7 0.1 Inleiding... 7 0.2 Aanpak planmer... 9 0.3 Stap 1 Scoping en risicobeoordeling

Nadere informatie

Bos en klimaatverandering

Bos en klimaatverandering Bos en klimaatverandering 19/08/2009 De mondiale trend van klimaatverandering brengt vele klimaateffecten met zich mee. Temperatuurstijging, de verandering van regenvalpatronen, hiervan kunnen we in Suriname

Nadere informatie

2. Bij herziening van bestemmingsplannen beschermde maatregelen tegen proefboringen en winning van schaliegas opnemen. F. Buijserd burgemeester

2. Bij herziening van bestemmingsplannen beschermde maatregelen tegen proefboringen en winning van schaliegas opnemen. F. Buijserd burgemeester A U, Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders BUI 1111111111 III mui G' 3.1463 nieuwkoop raadsvoorstel portefeuillehouder G.A.H. Eikhuizen opgesteld door Ruimtelijke Ontwikkeling S Grondbedrijf

Nadere informatie

Beleid ondergrond Provincie Noord- Brabant

Beleid ondergrond Provincie Noord- Brabant Beleid ondergrond Provincie Noord- Brabant Visie op het benutten van de potenties in de ondergrond 1. Inleiding Aan Kopie aan - Datum 20 september 2013 Contactpersoon A.L. Visser-Grijp Telefoon (06) 18

Nadere informatie

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond

Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Toepassing van wet- en regelgeving voor de diepe ondergrond Pieter Jongerius De Mijnbouwwet 2 1 De Mijnbouwwet Invloedssfeer Wat is de diepe ondergrond? 100 m 500 m ~ 5 km 3 De Mijnbouwwet Vergunningen

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. BBL Studienamiddag Brussel, 13 december 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen. BBL Studienamiddag Brussel, 13 december 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen BBL Studienamiddag Brussel, 13 december 2016 Inhoud Ruimte in een veranderende wereld We nemen veel ruimte in, een hypotheek op de toekomst Resultaat van de structuur en gewestplanning

Nadere informatie

Waterafhankelijke economie

Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Waterafhankelijke economie Industrie en Water Chemie Raffinaderijen

Nadere informatie

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE 2010-2020 POSITIONERING DELTALANDSCHAP 2010 BESTAANDE TOEKOMST DELTALANDSCHAP 2010-2020 STRUCTUURBEELD DELTALANDSCHAP 2020 POSITIONERING STEDELIJKE DELTA 2010

Nadere informatie

Startnotitie Nota Duurzaam Gebruik van de Ondergrond

Startnotitie Nota Duurzaam Gebruik van de Ondergrond Startnotitie Nota Duurzaam Gebruik van de Ondergrond Bestuurlijk opdrachtgever : Dhr. J. Lodders Ambtelijk opdrachtgever : Mw. A. van Oorschot Projectleider/Programmamanager : Mw. V. Vreugdenhil Datum

Nadere informatie

Het Hart van Holland. Omgevingsvisie 2040

Het Hart van Holland. Omgevingsvisie 2040 Het Hart van Holland Regionale Agenda Omgevingsvisie 2040 GEMEENTERAAD KAAG & BRAASSEM 7 DECEMBER 2016 JEROEN TRAUDES kaag en braassem katwijk leiden leiderdorp noordwijk oegstgeest teylingen voorschoten

Nadere informatie

Reactie en duiding van de (nieuwe) Ladder. Peter van Geffen 20 oktober 2016

Reactie en duiding van de (nieuwe) Ladder. Peter van Geffen 20 oktober 2016 Reactie en duiding van de (nieuwe) Ladder Peter van Geffen 20 oktober 2016 De huidige Ladder Inclusief update jurisprudentie Ladder laatste Rijksbelang RO, motiveringsplicht voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

WELKOM Platform bodembeheer bijeenkomst 26 januari 2016, Provinciehuis Zuid-Holland De nieuwe beleidsontwikkelingen ondergrond

WELKOM Platform bodembeheer bijeenkomst 26 januari 2016, Provinciehuis Zuid-Holland De nieuwe beleidsontwikkelingen ondergrond WELKOM Platform bodembeheer bijeenkomst 26 januari 2016, Provinciehuis Zuid-Holland De nieuwe beleidsontwikkelingen ondergrond www.platformbodembeheer.nl Programma tijd onderdeel spreker 13:00 Welkom en

Nadere informatie

Gevolgen van watertekorten voor stedelijk gebied. Marco Hoogvliet Projectmanager Stedelijk water en bodembeheer. Opdrachtgever: het Deltaprogramma

Gevolgen van watertekorten voor stedelijk gebied. Marco Hoogvliet Projectmanager Stedelijk water en bodembeheer. Opdrachtgever: het Deltaprogramma Gevolgen van watertekorten voor stedelijk gebied Focus op funderingsschade Marco Hoogvliet Projectmanager Stedelijk water en bodembeheer Opdrachtgever: het Deltaprogramma Doel Deltaprogramma Garanderen

Nadere informatie

Verkenning (stedelijk) grondwaterbeheer

Verkenning (stedelijk) grondwaterbeheer Verkenning (stedelijk) grondwaterbeheer De verkenning is uitgevoerd door Henk van Zoelen (RWS/BodemPlus) Werkwijze De verkenning is uitgevoerd in drie fasen: Fase 1: bestuderen van relevante rapporten

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2015/867

Statenvoorstel nr. PS/2015/867 Gebruik van de diepe ondergrond Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 17.11.2015 2015/0361062 mw. ME. Sicco Smit, telefoon 038 4997838 e-mail me.siccosmit@overijssel.nl hr. F. Stam, telefoon 038 4997853 e-mail:

Nadere informatie

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving

ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving ABiodiversiteit en natuur & landschap in de samenleving Voorzichtig herstel bedreigde soorten Verdere achteruitgang functioneren van ecosystemen en biodiversiteit Meer aandacht voor natuur als basisvoorwaarde

Nadere informatie

Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond december 2016

Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond december 2016 Zienswijze Ontwerp Structuurvisie Ondergrond december 2016 Burgemeester en wethouders Dongeradeel, 20-12-2016 Inhoudsopgave Inleiding... 1 A. Algemeen... 2 A1. Rolneming ruimtelijke kaders voor de ondergrond...

Nadere informatie

Communicatie over de ondergrond

Communicatie over de ondergrond Communicatie over de ondergrond Flexival 28 januari 2014, sessie 2 en 4 Marc van der Burght gem. Arnhem Erik Kolkman - Daelinck 1 Programma: Het verhaal van de Arnhemse ondergrond De wethouder op TV Communicatiestrategie

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

CHALLENGE LANDSCHAP Kwaliteit door ontwikkelen

CHALLENGE LANDSCHAP Kwaliteit door ontwikkelen CHALLENGE LANDSCHAP 2070 Kwaliteit door ontwikkelen 54 JAAR TERUG, 54 JAAR VOORUIT landschap in transitie - 1962 1962 54 JAAR TERUG, 54 JAAR VOORUIT landschap in transitie - 2016 2016 LANDSCHAP IN 2070

Nadere informatie

November 2014 VERKENNING ONDERGRONDVISIE NOORD-HOLLAND

November 2014 VERKENNING ONDERGRONDVISIE NOORD-HOLLAND November 2014 VERKENNING ONDERGRONDVISIE NOORD-HOLLAND INHOUDSOPGAVE ALGEMEEN... 3 Inleiding... 3 Waarom een provinciale Ondergrondvisie?... 3 Provinciale rol... 3 Rijksstructuurvisie Ondergrond (STRONG)...

Nadere informatie

Bodemenergie in de gemeente Arnhem

Bodemenergie in de gemeente Arnhem Bodemenergie in de gemeente Arnhem Congres ILB 14 februari 2012 Marc van der Burght Beleidsadviseur Energie en Bodem Open systeem Gesloten systeem 1 Arnhem wil bodemenergie als bron van duurzame energie

Nadere informatie

Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort

Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort Titelpagina met ruimte Kosten en baten klimaatadaptatie binnen de gemeente Amerfsoort Paul Camps 18 september 2014 Inhoud Amersfoort Natuurlijke alliantie Voorbeelden Vragen 2/12 titel van de presentaties

Nadere informatie

Oproep voor bijdrage

Oproep voor bijdrage Hèt netwerk event van de bodem en ondergrond Oproep voor bijdrage 28 e Nationaal Symposium Bodem Breed Dinsdag 29 november 2016 / RWS gebouw Westraven te Utrecht Beheer en inrichting van onze fysieke leefomgeving:

Nadere informatie

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Douwe Jonkers Directoraat-Generaal Ruimte & Water COB-congres 30 oktober 2014 Inhoud Aanleiding Thema s Werkwijze Start Kennisprogramma Bodem & Ondergrond Vandaag:

Nadere informatie

Bourtange zoutpijler Bourtange Legenda

Bourtange zoutpijler Bourtange Legenda Bourtange zoutpijler Bourtange Legenda Zoutpijlers mogelijk geschikt voor cavernes >300m hoog Mogelijk geschikt voor aanleg lage cavernes 0 15 30 60 km Voorwoord Dit informatieblad geeft een technische-geologisch

Nadere informatie

Triple-O aanpak: leren van het Bioscience Park. Julian Starink Directie Duurzaamheid Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Triple-O aanpak: leren van het Bioscience Park. Julian Starink Directie Duurzaamheid Ministerie van Infrastructuur en Milieu Triple-O aanpak: leren van het Bioscience Park Julian Starink Directie Duurzaamheid Ministerie van Infrastructuur en Milieu 12 januari 2011 Maatschappelijke opgaven: Bodemambities 2040 in Innovatie- en

Nadere informatie

Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker

Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker De klimaatbestendige stad, inrichting in de praktijk Raak onderzoek 2015, 2016 Wiebe Bakker Een hot item Aandacht voor klimaatadaptatie Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering Klimaatbestendige Stad

Nadere informatie

Een route naar een. Programmatische aanpak duurzame veenweideontwikkeling. 12 april 2017 Siem Jan Schenk/ Ruud Maarschall Derk Jan Marsman

Een route naar een. Programmatische aanpak duurzame veenweideontwikkeling. 12 april 2017 Siem Jan Schenk/ Ruud Maarschall Derk Jan Marsman Een route naar een Programmatische aanpak duurzame veenweideontwikkeling 12 april 2017 Siem Jan Schenk/ Ruud Maarschall Derk Jan Marsman Uitgangspunten Gebiedscommissie Laag Holland (MKBA in 2009) Bodemdaling

Nadere informatie

Infomoment Schaliegas 16 juni 2014

Infomoment Schaliegas 16 juni 2014 Infomoment Schaliegas 16 juni 2014 Infomoment schaliegas Agenda Inleiding Wat is schaliegas? Wat is mogelijke impact bij opsporing en winning? Standpunt ikv. Limburg gaat klimaatneutraal Het Nederlands

Nadere informatie

Energietransitie: één van de nieuwe opgaven in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen

Energietransitie: één van de nieuwe opgaven in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen Energietransitie: één van de nieuwe opgaven in Omgevingsvisies en Omgevingsplannen cmer 1 december 2016 Opzet presentatie Energietransitie: waar hebben we over Omgevingswet Regionale energie strategieën

Nadere informatie

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen,

Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Windmolens voor en na de verkiezingen. Geachte aanwezigen, Ik wil u in vogelvlucht meenemen hoe de gehele huidige situatie van windenergie is ontstaan. Vervolgens zal ik aangeven waar we nu staan en wat

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond

Ordening ondergrond. Het is druk in de ondergrond. 28-11-2013. 28-11-2013 GPKL en ondergrond Ordening ondergrond 28-11-2013 Het is druk in de ondergrond. 1 Men zit elkaar steeds vaker in de weg. En er komen ook nog steeds nieuwe objecten bij. 2 De gevolgen worden merkbaar: Bron:gemeente Amsterdam

Nadere informatie

Omgevingsvisie Delft

Omgevingsvisie Delft Omgevingsvisie Delft De Omgevingsvisie Omgevingswet Aangenomen in 1 e en 2 e kamer In werking: 2020/2021 Omgevingsvisie loopt vooruit op de Omgevingswet Nieuwe instrumenten Omgevingsvisie Omgevingsplan

Nadere informatie

Archeologische kennisbronnen voor gemeenten

Archeologische kennisbronnen voor gemeenten Archeologische kennisbronnen voor gemeenten Inleiding Kennis is van belang voor een zorgvuldige besluitvorming over de omgang met archeologische waarden binnen de ruimtelijke ordening. De Rijksdienst voor

Nadere informatie

STRONG Samen met decentrale overheden en maatschappelijke organisaties werkt het Rijk aan ambitieus beleid voor de ondergrond

STRONG Samen met decentrale overheden en maatschappelijke organisaties werkt het Rijk aan ambitieus beleid voor de ondergrond STRONG Samen met decentrale overheden en maatschappelijke organisaties werkt het Rijk aan ambitieus beleid voor de ondergrond Douwe Jonkers Projectleider STRONG MOOR congres, 13 november 2014 Inhoud Doelen,

Nadere informatie

Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken

Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken Woonafspraken>Woonvisie>Prestatieafspraken Diverse wetten m.b.t. taakveld Wonen geven richting aan de taakuitoefening door gemeenten en woningcorporaties, zoals de Woningwet, het Besluit toegelaten instellingen,

Nadere informatie

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst.

De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. De ondergrond als basis voor een duurzame toekomst. Bodemenergie in Haarlem Marc van Someren (Bodem en Water Consultancy) 14 februari 2012 ILB Congres Media Plaza - Utrecht De ondergrond als basis voor

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

Hooghalen zoutpijler Hooghalen Legenda

Hooghalen zoutpijler Hooghalen Legenda Hooghalen zoutpijler Hooghalen Legenda Zoutpijlers mogelijk geschikt voor cavernes >300m hoog Mogelijk geschikt voor aanleg lage cavernes 0 15 30 60 km Voorwoord Dit informatieblad geeft een technische-geologisch

Nadere informatie

Twence. Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf. Samen energiek. Veldtocht Pioneering 27 september 2011

Twence. Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf. Samen energiek. Veldtocht Pioneering 27 september 2011 Twence Van afvalverwerker naar Duurzaam en innovatief nutsbedrijf Samen energiek Sprekers: Michel Leermakers Leendert Tamboer Veldtocht Pioneering 27 september 2011 1 Programma 14.30 Ontvangst met dvd

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas

Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas Onderzoek naar houding en kennis van Nederlandse burgers ten aanzien van schaliegas Inhoudsopgave 1. Doelstelling 2. Onderzoeksverantwoording 3. Samenvatting 4. Resultaten 5. Bijlagen (open antwoorden,

Nadere informatie

DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING BIBLIOTHEEK ASSEN

DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING BIBLIOTHEEK ASSEN DIEP IN DE ONDERGROND HERMAN DAMVELD LEZING 19-4-2016 BIBLIOTHEEK ASSEN Over mezelf Zelfstandig onderzoeker en publicist. Sinds 1976 studeer ik op (kern)energie, radioactief afval, aardgas. Veel artikel

Nadere informatie

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant

Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Samenwerking rondom Bodem De praktijk in Noord-Brabant Harrie Vissers 21 september 2017 Congres SIKB Varkensdichtheid per gemeente (aantal varkens per ha landbouwgrond) aantal varkens Nederland: 12,5 mln

Nadere informatie

Anders Bestemmen. Tijdelijke nutsvoorziening: hoe realiseer je dat? Illustratie: DeltaSync

Anders Bestemmen. Tijdelijke nutsvoorziening: hoe realiseer je dat? Illustratie: DeltaSync Tijdelijk Anders Bestemmen Illustratie: DeltaSync Tijdelijke nutsvoorziening: hoe realiseer je dat? Tijdelijk Anders Bestemmen Tijdelijke nutsvoorziening: hoe realiseer je dat? Tijdelijke nutsvoorziening:

Nadere informatie

CHECKLIST ONDERGRONDKANSEN: AANTREKKELIJK WONEN EN WERKEN IN APELDOORN

CHECKLIST ONDERGRONDKANSEN: AANTREKKELIJK WONEN EN WERKEN IN APELDOORN CHECKLIST : AANTREKKELIJK WONEN EN WERKEN IN APELDOORN Versterk de identiteit van de Buitenstad door landschappelijke, aardkundige en archeologische waarden zichtbaar op te nemen in de ruimtelijke inrichting

Nadere informatie

Verbinden van onder- en bovengrond

Verbinden van onder- en bovengrond Verbinden van onder- en bovengrond Gebieden en clusters: Slimmer omgaan met grondwater Inhoud - Gebiedsgerichte benadering - Toelichting locaties: multi sectorale opgave - Het proces Deventer 18 november

Nadere informatie

WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR:

WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR: WELKOM BIJ DE GEPRESENTEERD DOOR: Zo werkt het: Meerkeuze vragen 10 seconden de tijd om te antwoorden Eerst 15 vragen, dan 15 antwoorden Na de test van 15 vragen, berekent u zelf uw BQ (bodem(convenants)quotiënt)

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

Position Paper. AO Water 24 juni 2015

Position Paper. AO Water 24 juni 2015 Position Paper AO Water 24 juni 2015 Ambitieniveau Nederland De Europese Commissie stelt dat Nederland door te weinig urgentie, het ontbreken van onderzoek naar de effectiviteit van maatregelen en het

Nadere informatie

1. Inleiding... 2. 2. Doel Structuurvisie Ondergrond en schaalniveau planmer... 2 3. Reactie op hoofdlijnen... 3

1. Inleiding... 2. 2. Doel Structuurvisie Ondergrond en schaalniveau planmer... 2 3. Reactie op hoofdlijnen... 3 Nota van Beantwoording Zienswijzen op de Conceptnotitie Reikwijdte en Detailniveau planmer Structuurvisie Ondergrond 10 juli 2015 Inhoud 1. Inleiding... 2 2. Doel Structuurvisie Ondergrond en schaalniveau

Nadere informatie

De planologie van zonne-energie

De planologie van zonne-energie De planologie van zonne-energie Ruimtelijk beleidskader Zon Noord-Holland OBC Castricum 12 december 2016 Matthijs van Oosterhout, Provincie Noord-Holland Duurzaamheidsbeleid provincie De provincie kom

Nadere informatie

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening (RO) in Nederland Vanuit de geschiedenis is RO al belangrijk in Nederland, denk bijvoorbeeld aan landinrichting en optimaliseren van de waterhuishouding.

Nadere informatie

Bodembeheer: duurzaam in de breedte

Bodembeheer: duurzaam in de breedte Bodembeheer: duurzaam in de breedte Lokale / Regionale BodemAmbities Bodembeheer: moet je doen! Rob Lamers Uitvoeringsprogramma Bodembeleidsbrief Inhoud presentatie: Wat is de Routeplanner BodemAmbities?

Nadere informatie

Regiobijeenkomsten Bodem en Ondergrond in omgevingsvisie

Regiobijeenkomsten Bodem en Ondergrond in omgevingsvisie WELKOM Platform bodembeheer bijeenkomst 2 mei 2017, als gast van de gemeente Leiden bij De Leidse Lente Regiobijeenkomsten Bodem en Ondergrond in omgevingsvisie www.platformbodembeheer.nl - PBB@expertisebodemenondergrond.nl

Nadere informatie

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta Waterschap Hollandse Delta dynamiek in de delta Inhoud De dynamiek in de tijd Een dynamische ruimte De opgaven nu en voor de toekomst Water besturen Functionele overheid Algemeen belang en specifiek belang

Nadere informatie

Waar halen wij onze grondstoffen vandaan

Waar halen wij onze grondstoffen vandaan Waar halen wij onze grondstoffen vandaan Bezoek VNO NCW 15 mei 2012 aan Smink Groep Jan Robert van Veen Environmental Consultancy Group B.V. www.envigroup.nl Environmental Consultancy Group B.V. Bureau

Nadere informatie

Slimme regie op de ondergrond. Een handreiking uit de praktijk

Slimme regie op de ondergrond. Een handreiking uit de praktijk Slimme regie op de ondergrond Een handreiking uit de praktijk Kwaliteiten van de ondergrond 1 Beeld: Ruimte X Milieu/Ministerie IenM De meeste gasleidingen zijn vijftig jaar geleden gelegd en zijn nu

Nadere informatie

Amsterdam, 23 juni 2014

Amsterdam, 23 juni 2014 Bureau Energieprojecten Inspraakpunt conceptnotitie Structuurvisie Schaliegas Postbus 23 2290 AA Wateringen Amsterdam, 23 juni 2014 Zienswijze op Notitie Reikwijdte en Detailniveau planmer Structuurvisie

Nadere informatie

CAMPUS-park Delft TU Noord

CAMPUS-park Delft TU Noord TU Noord klimaatadaptatie & gebiedsontwikkeling - Kanaalweg 2 SCHIE DUWO Botanische Tuin OPGAVE KLIMAATADAPTATIE In het kader van het project Klimaatadaptatie Delft is een studie verricht naar de gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Arnhem Schaliegasvrij?

Arnhem Schaliegasvrij? Schriftelijke raadsvragen (zoals bedoeld in Artikel 44) 2014 Arnhem, 25 juni Arnhem Schaliegasvrij? Namens de fractie Verenigd Arnhem wil ik de volgende vragen aan het College van Burgemeester & Wethouders

Nadere informatie

Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie

Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie Crises en kansen: van klimaatverandering tot circulaire economie Inhoud Inleiding Uit de interviews / circulaire economie Afronding Overzicht jaren met hoogst gemeten temperatuur Wereldgemiddelde oppervlaktetemperatuursverandering

Nadere informatie

Kennisagenda Ondergrond

Kennisagenda Ondergrond Kennisagenda Ondergrond Samenvatting: bodem partner bij maatschappelijke ontwikkelingen Het bodembeleid verandert de komende jaren ingrijpend en transformeert naar beleid voor de ondergrond. Taken, rollen

Nadere informatie

drentse wind windmolens op drentse maat en schaal werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit

drentse wind windmolens op drentse maat en schaal werkplaats voor ruimtelijke kwaliteit drentse wind bronnen en transport BRONNEN 1. aardwarmte 2. biovergisting 3. windenergie 4. zonne-energie BRONNEN EN transport TRANSPORT Teksten Opsommingen 1. hoogspanningsleidingen 2. gebruikers 3. centra

Nadere informatie

Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering. Bijlage Deltaprogramma 2013

Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering. Bijlage Deltaprogramma 2013 Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering Bijlage Deltaprogramma 2013 Deltaprogramma Nieuwbouw en Herstructurering Bijlage Deltaprogramma 2013 Datum Juni 2012 4 Deltaprogramma Nieuwbouw en herstructurering

Nadere informatie

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012 Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven Seminar 5 september 2012 Introductie Doel Inzichtelijk maken (financieel) economische waarde van ecosysteemdiensten en biodiversiteit voor individuele

Nadere informatie

Water in Eindhoven. Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans. 28 september Water in Eindhoven - Studiedag Lokaal waterbeleid, Antwerpen

Water in Eindhoven. Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans. 28 september Water in Eindhoven - Studiedag Lokaal waterbeleid, Antwerpen Water in Eindhoven Studiedag Lokaal waterbeleid water in balans 28 september 2010 Aanleiding voor de stedelijke wateropgaven Maatregelen Effecten van maatregelen Omgaan met nieuwe extremen 1835 1921 2004

Nadere informatie

Overstroombaar gebied. Als het water komt. keteneffecten als gevolg van een overstroming. Durk Riedstra. Rijkswaterstaat Waterdienst.

Overstroombaar gebied. Als het water komt. keteneffecten als gevolg van een overstroming. Durk Riedstra. Rijkswaterstaat Waterdienst. Als het water komt keteneffecten als gevolg van een overstroming Durk Riedstra Waterdienst Overstroombaar gebied 2 RELEVANT jaarcongres NBC Nieuwegein 3 RELEVANT jaarcongres Overstroming vanuit de Lek

Nadere informatie

Toelichting infopaneel energie

Toelichting infopaneel energie Inleiding Waarom zouden we voor hernieuwbaar energie gaan? De 3 begrippen die bij transitie aan bod zijn gekomen sluiten volledig aan bij het gebruik van hernieuwbare energie. 1 Om ons milieu te sparen

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016

Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016 Samen omschakelen Arnhem, 7 september 2016 Waarom zijn we bijeen? Verduurzaming energievoorziening Samenwerking om de NL ambitie te verwezenlijken Samenwerking vanaf de start van initiatieven Draagvlak

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Geachte mevrouw Franke,

Geachte mevrouw Franke, Retouradres:, Aan de griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw & Innovatie T.a.v. mevrouw drs. M.C.T.M. Franke Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 2500EA Onderwerp Rondetafelgesprek inzake

Nadere informatie