resultaat van een reeks toevallige omstandigheden. Hoe groter de controle over potentiële triggers, des te waardevoller de consument.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "resultaat van een reeks toevallige omstandigheden. Hoe groter de controle over potentiële triggers, des te waardevoller de consument."

Transcriptie

1 Hoe de menselijke maat terug te pakken in een wereld die wordt aangestuurd door algoritmes en systemen. Daarover gaat de grote manifestatie Hacking Habitat. Art of Control die gaat plaatsvinden in de oudste gevangenis in Nederland, op het Wolvenplein in Utrecht. Artistiek directeur Ine Gevers: Om als mens te kunnen overleven, moeten we onze ruimte terugveroveren. Relaties tussen mensen onderling, tussen mens en natuur en tussen mens en technologie. Het in relatie denken staat centraal in tentoonstellingen van schrijver en curator Ine Gevers. In Niet Normaal (2010), dat een pleidooi was voor meer diversiteit in de samenleving, en in Ja Natuurlijk (2013), dat de heersende rol van de mens in het huidige ecosysteem relativeerde. En nu weer, in Hacking Habitat ( 2016), een kunstmanifestatie over de steeds groter wordende Remote Control samenleving en de rol die technologie daarbij speelt. Gevers: Instituten en systemen vormen machtige, technologische netwerken. Ze sturen ons. Maar wij beschouwen hightech omgevingen als een neutraal gegeven. Alsof wij zelf de enige spelers zijn. Maar dat zijn we niet? Vaak niet, al zijn we ons dat niet bewust. Neem de supermarkt. Wij denken dat we zelf in charge zijn wanneer we iets kopen, maar in werkelijkheid worden we zodanig door de winkel geleid dat onze keuze in hoge mate al voor ons is bepaald. Zeker wanneer we de branding en advertising meerekenen die eraan vooraf gaan. Op youtube circuleert een leuk filmpje over twee topadviseurs uit de reclamewereld die ook zelf allesbehalve origineel blijken te zijn. Gebouwen, uithangborden en triviale gebeurtenissen op weg naar de locatie waar ze hun strategie presenteren, blijken voor 90 procent verantwoordelijk voor de inhoud van hun duurbetaalde advies. Onze hoogstpersoonlijke smaak blijkt veelal het

2 resultaat van een reeks toevallige omstandigheden. Hoe groter de controle over potentiële triggers, des te waardevoller de consument. Mensen moeten wel een beetje op elkaar lijken? In ieder geval moet ons gedrag tot op zekere hoogte voorspelbaar zijn. Veel producten worden gemaakt voor bepaalde groepen mensen en sluiten anderen uit. Specifieke voorkennis over consumenten levert nieuwe doelgroepen op. Voorkennis die wordt vergaard met behulp van toegepaste technologie, die juist in deze sector een hoge vlucht neemt. We omarmen de nieuwste Google-glass, GSM, GPS, sociale media, Google en de vele consumenten-apps, zonder te beseffen dat we zelf de belangrijkste grondstof namelijk informatie leveren. Een enorm aanbod aan data ligt voor het grijpen. In navolging van de commercie heeft ook de politiek de markt ontdekt. Vormen van affective engineering zijn in opmars, waarbij de burger als een schaduw wordt gevolgd en emotioneel in de juiste stemming gebracht. Voor het aankopen van producten, maar ook voor politieke keuzes in de brede zin van het woord. Hacking Habitat maakt mensen bewust van dergelijke mechanismen. En van de grote rol die technologie daarin speelt. Hoe ver reikt die invloed van moderne technologie? Instituten vormen door hightech toepassingen globale netwerken. Ze worden steeds groter, machtiger en autonomer. Opgericht om burgers te beschermen eindigen ze vaak als hoeders van zichzelf. Denk aan de massale surveillance van de NSA en aan de ontwikkeling van drones die nu nog door mensen worden aangestuurd, maar binnenkort eigenmachtig kunnen bepalen wie moet worden neergeschoten. Kunstenaars volgen deze ontwikkelingen op de voet. Zo ontwikkelen Harun Farocki en Trevor Paglen momenteel een installatie gewijd aan drones en andere visibility machines, en de impact hiervan op ons dagelijkse leven. Maar intelligente technologie dringt ook door in gebieden die we daar niet meteen mee associëren. Denk aan de financiële transacties van banken die worden aangestuurd door algoritmes. Of bedrijven die te groot worden om door mensen geleid te worden, waardoor directeuren en managers zich verlaten op abstracte protocollen en quota. Dit soort mechanismen gaan in toenemende mate op zichzelf staan, het zijn processen waar wij mensen steeds minder invloed op hebben. In hoeverre loop jij daar persoonlijk tegenaan? Institutionalisering is iets waar gewone mensen als jij en ik voortdurend mee in aanraking komen. Of het nu gaat om een ouder met dementie of een kind dat net wat anders is en daardoor buiten de boot dreigt te vallen. Zelf liep ik vast in het medische circuit waarin het personeel alleen nog in

3 protocollen en handelingsmodellen kan en mág denken. Verzakelijking in zorgsystemen of opvangcentra is voor de behandelaars zelf evenmin een pretje. Twee vormgevers kwamen kort geleden in het nieuws met hun onderzoek naar intramurale zorginstellingen in Nederland. Interessant met het oog op de toenemende vergrijzing van Nederland. Hun conclusie: vanuit functioneel en efficiënt oogpunt ontworpen leefomgevingen laten veel te wensen over als het gaat om de menselijke behoeften. Daar komt dan nog de administratieve rompslomp bij waar je als klant mee te maken krijgt om je ziektekostenverzekering kloppend te maken met behandeling en zorginstelling. We proberen het recht te breien door meer technologie in te zetten met de invoering van het EPD (Elektronische Patiënten Dossier). Maar daar komt terecht ook weerstand tegen. Niet alleen omdat privégegevens zonder onze instemming door tal van instanties te gebruiken zijn, maar ook omdat we beseffen wat het effect van weer zo n systeem kan zijn op verzorgers, hulpverleners en cliënten. Wat kunnen we daartegen doen? Het begint natuurlijk met het zien en beseffen. Hoe we verstrikt zijn geraakt in instituten en systemen. De volgende stap maken we door diezelfde technologie in te zetten om te ontsnappen aan teveel regulering. Om onze leefruimte terug te pakken: Hacking Habitat. De tentoonstelling laat zien hoe we weer eigenaar kunnen worden van ons leven. Niet zozeer door te vechten tegen de invloed van technologie met al onze pillen, brillen, smartphones, apps en andere extensies zijn we al een soort cyborgs. Het gaat erom de groeiende macht van technologie ten goede te keren. Kunstenaars doen daarvoor serieuze en soms humoristische voorstellen. Zoals Minerva Cuevas en haar Mejor Vida Corporation. Daar kun je barcodes bestellen om zelf je producten te prijzen, ervan uitgaand dat het kassapersoneel standaard volgt wat de computer aangeeft in plaats van wat op de schappen staat. Door bewust samen te werken met technologie kunnen we het tij keren, eisen we weer zeggenschap op, en claimen we de leefomgeving die essentieel is om mens te kunnen zijn. Hightech control vraagt om lowlife survival tactieken. Zoals? De laatste jaren zie je uiteenlopende bewegingen die zich teweerstellen tegen de gevestigde orde. Denk aan Reclaim the Street, de demonstraties voor beter openbaar vervoer in Sao Paulo, Occupy Wall Street. Niet dat deze bewegingen direct tot oplossingen leiden, maar ze duiden wel op een samenleving die volop in beweging is. Zelfs de leider van een van de oudste en meest onverwoestbare instituten ter wereld, de Roomskatholieke Kerk, laat een nieuw geluid horen. Paus Franciscus neemt

4 scherp stelling tegen de ontmenselijking van onze leefwereld. Maar ook op lokaal niveau wemelt het van de initiatieven. Mensen die moestuinen beginnen, vaak als basis van hernieuwd buurtcontact. Zzp ers die hun eigen arbeidsongeschiktheidsverzekering regelen in Broodfondsen. Thuiskoks die hun avondmaaltijd voor een klein bedrag aanbieden op Thuisafgehaald.nl. Kunstenaars en kleine ondernemers die hun startkapitaal genereren door crowdfunding of microkredieten. Werkzoekenden die elkaar steunen en inspireren via DeBroekriem.nl. En zo zijn er nog talloze DIY-initiatieven die internet, social media en GPS gebruiken om daarmee een sociaal netwerk als bijproduct te creëren. Revolution disguised as gardening noem ik dat. Sommige kunstenaars hebben dit heel letterlijk opgevat, zoals de Amerikaanse groep Critical Art Ensemble. Hun project New Alliance maakt gebruik van planten en bloemen die wettelijk tegen uitsterven beschermd zijn. Door deze te zaaien kunnen bewoners gedwongen huisuitzetting voorkomen als gevolg van renovatieplannen door projectontwikkelaars. Ook instellingen en corporaties worden zich meer bewust van deze ontwikkelingen in de samenleving. Ze grijpen terug op het lokale en gaan op zoek naar de menselijke maat. Klinkt goed. But is it art? Het is naïef te denken dat kunst een gebied leefbaar kan maken alleen door te verfraaien. Kunst gaat over relaties tussen mensen en hun omgeving. Het kan de vorm aannemen van een prachtig object, maar net zo goed van een project, een actie of interventie die wellicht niet direct als kunstwerk te herkennen is. De grens tussen kunst en leven is gelukkig vaag. Kunst als instrument om maatschappelijke verandering in gang te zetten speelt een belangrijke rol in Hacking Habitat. Sociaal bewogen kunstenaar Matthijs de Bruijne werkt bijvoorbeeld al jaren samen met de bond van schoonmakers. Hij was actief betrokken bij een van de meest effectieve protesten voor hoger loon en betere arbeidsomstandigheden van de afgelopen jaren. Om draagvlak te creëren organiseren we in de aanloop naar de manifestatie een drietal hackathons, waarbij kunstenaars, sponsors, omwonenden en partners hun ideeën delen en zelf creatief het heft in handen nemen. Op de tentoonstelling krijgen we ook echte kunstwerken te zien? Hacking Habitat heeft de look and feel van een sciencefictionfilm waarin data en systemen heersen, maar toont ook tegengeluiden die van onderaf komen. Er zullen kunstwerken te zien zijn die gebruik maken van de hightech mogelijkheden om de onzichtbare wereld van systemen en instituten adembenemend zichtbaar en ervaarbaar te maken. Compleet met een geluidsarchitectuur die speciaal voor de manifestatie zal worden

5 ontwikkeld. Andere kunstwerken zetten juist aan tot vormen van dwarsdenken of friskijken, om in de termen van transitiemanager Jan Rotmans te spreken. Hacking Habitat wordt een even verleidelijke als prikkelende tentoonstelling, gemaakt vanuit een persoonlijk gevoelde betrokkenheid. Onze mascotte is Secret Operation 610 van Studio Havermans en RAAAF, een kruising tussen een monsterlijke tank en rijdende vergaderkamer. Het militaire machtsvertoon maakt indruk, maar binnenin is de sfeer heel anders. Het kraakheldere witte interieur is voorzien van de nieuwste snufjes en maakt de ruimte uitermate geschikt voor vergaderingen die concentratie vereisen. Maar ook voor hardere statements, zoals Guernica Syndrome van de Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo, is plaats. De kunstenaar waagde zich tussen de maffia om het oude oorlogsschip van dictator Franco op te kopen dat fungeerde plezierboot en geheime ontmoetingsplek. Castillo hakte dit icoon van een fascistisch tijdperk in stukken, liet het in blokken persen en toonde deze aan het publiek. Hij maakte zo korte metten met een gewelddadig systeem. Hito Steyerl maakte onlangs How Not To Be Seen, over de moeite die het ons kost om in de huidige maatschappij anoniem te blijven. Onze data liggen overal op straat en we worden overal gevolgd door bewakingscamera s. Volgens Steyerl, die enige zelfspot niet vreemd is, is de enige manier om aan die zichtbaarheid te ontsnappen: vrouw zijn en boven de vijftig. Een actuele en geëngageerde manifestatie dus? Urgentie is (uiteraard) een belangrijke beweegreden voor deze tentoonstelling, maar er zullen ook veel absurde kunstwerken worden getoond. Al was het maar voor de broodnodige relativering. En natuurlijk laten we heel veel inspirerende voorstellen van burgers en partners zien, naast initiatieven die extreme vormen van regulering ontstijgen. Denk aan componist Merlijn Twaalfhoven. Hij maakte het stuk Long Distance Call, dat door vierhonderd muzikanten, scholieren en zangers werd uitgevoerd aan weerszijden van de Turks-Griekse grens op Cyprus. Het systeem kan een land in tweeën delen, maar de lucht verbindt ons met elkaar, aldus het achterliggende idee. Met werken als deze wil Hacking Habitat de veerkracht van de mens tonen. Geen horrorscenario schetsen, maar beloftevolle alternatieven. Want in samenspraak met intelligente technologieën en systemen liggen er voldoende kansen. Artistiek Directeur: Ine Gevers Tekst: Pam van der Veen

Dat is onze zaak. Over eigenaarschap in het publieke domein. Albert Jan Kruiter & Willemijn van der Zwaard. raad voor maatschappelijke ontwikkeling

Dat is onze zaak. Over eigenaarschap in het publieke domein. Albert Jan Kruiter & Willemijn van der Zwaard. raad voor maatschappelijke ontwikkeling Dat is onze zaak Over eigenaarschap in het publieke domein Albert Jan Kruiter & Willemijn van der Zwaard raad voor maatschappelijke ontwikkeling dat is onze zaak Dat is onze zaak Over eigenaarschap in

Nadere informatie

Rekenschap en transparantie moet je omarmen. Sneller Beter - Rekenschap en transparantie in de zorg

Rekenschap en transparantie moet je omarmen. Sneller Beter - Rekenschap en transparantie in de zorg Rekenschap en transparantie moet je omarmen Sneller Beter - Rekenschap en transparantie in de zorg Eindrapportage AEGON mei 2005 Inhoudsopgave Voorwoord 3 Managementsamenvatting 5 Ontwikkelingen in de

Nadere informatie

Jongeren lijden aan Social Media Stress (SMS)

Jongeren lijden aan Social Media Stress (SMS) Jongeren lijden aan Social Media Stress (SMS) Jongeren in de greep van de Sociale Media Onderzoekrapportage door Nationale Academie voor Media & Maatschappij mei 2012 1 Colofon 2012 Het rapport Jongeren

Nadere informatie

Ouderen over ondersteuning en zorg

Ouderen over ondersteuning en zorg Ouderen over ondersteuning en zorg Kwaliteitscriteria voor ondersteuning en zorg vanuit ouderenperspectief met extra aandacht voor kwetsbare ouderen, waaronder migrantenouderen CSO Zorgbelang Nederland

Nadere informatie

Lessen over diversiteitsbeleid. bij gemeenten, provincies en waterschappen

Lessen over diversiteitsbeleid. bij gemeenten, provincies en waterschappen Lessen over diversiteitsbeleid 1 bij gemeenten, provincies en waterschappen 2 L e s s e n o v e r d i v e r s i t e i t s b e l e i d b i j g e m e e n t e n, provincies en waterschappen 3 Lessen over

Nadere informatie

Controle houden over de uitgaven: administratie en verleidingen. Onderdeel van de reeks: Het financiële gedrag van consumenten

Controle houden over de uitgaven: administratie en verleidingen. Onderdeel van de reeks: Het financiële gedrag van consumenten Controle houden over de uitgaven: administratie en verleidingen Onderdeel van de reeks: Het financiële gedrag van consumenten Controle houden over de uitgaven: administratie en verleidingen Onderdeel van

Nadere informatie

Productie door de burger. Democratischer dan volksvertegenwoordiging. Jurgen van der Heijden

Productie door de burger. Democratischer dan volksvertegenwoordiging. Jurgen van der Heijden Productie door de burger Democratischer dan volksvertegenwoordiging Jurgen van der Heijden 1 Productie door de burger Democratischer dan volksvertegenwoordiging Jurgen van der Heijden 2 3 Productie door

Nadere informatie

TNO-rapport Aan de slag met diversiteit. Praktische tips voor HR-beleid. Sjiera de Vries. Cristel van de Ven. Thijs Winthagen

TNO-rapport Aan de slag met diversiteit. Praktische tips voor HR-beleid. Sjiera de Vries. Cristel van de Ven. Thijs Winthagen TNO-rapport Aan de slag met diversiteit Praktische tips voor HR-beleid Sjiera de Vries Cristel van de Ven Thijs Winthagen TNO-rapport Aan de slag met diversiteit: Praktische tips voor HR-beleid Nederlandse

Nadere informatie

Bondgenoten in de decentralisaties

Bondgenoten in de decentralisaties Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties Invulling geven aan het transformatieproces en de coalitieaanpak TransitieBureau Begeleiding in de Wmo Januari 2013 Bondgenoten in de decentralisaties TransitieBureau

Nadere informatie

Professionals en ondersteuning

Professionals en ondersteuning Professionals en ondersteuning bij mediaopvoeding 1 2013 Nederlands Jeugdinstituut / Stichting Mijn Kind Online Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van

Nadere informatie

Medische technologie: ook geschikt voor thuisgebruik

Medische technologie: ook geschikt voor thuisgebruik Medische technologie: ook geschikt voor thuisgebruik Lotte Asveld & Michiel Besters (red.) Het Rathenau Instituut laat de invloed van wetenschap en technologie op ons dagelijks leven zien en brengt de

Nadere informatie

Tien perspectieven uit de natuur. Douwe Jan Joustra Caroline van Leenders Bowine Wijffels

Tien perspectieven uit de natuur. Douwe Jan Joustra Caroline van Leenders Bowine Wijffels Tien perspectieven uit de natuur Douwe Jan Joustra Caroline van Leenders Bowine Wijffels ISBN 978-90-5748-094-2 2013 Agentschap NL De Creative Commons Naamsvermelding 3.0 Nederland Licentie is op deze

Nadere informatie

Goed handelen in preventie: over ethiek en filosofie van en in preventie, professionaliteit en public health

Goed handelen in preventie: over ethiek en filosofie van en in preventie, professionaliteit en public health Goed bemoeien? Goed handelen in preventie: over ethiek en filosofie van en in preventie, professionaliteit en public health Johan M. Melse Rijksinstituut Volksgezondheid en Milieu - Centrum voor Volksgezondheid

Nadere informatie

Sleutels voor de lokale aanpak van eenzaamheid

Sleutels voor de lokale aanpak van eenzaamheid Sleutels voor de lokale aanpak van eenzaamheid Inhoud Voorwoord 3 Inleiding 4 Deel 1: Wat is eenzaamheid? Is het een probleem? 1 Wat wordt onder eenzaamheid verstaan? 5 2 Waarom is er aandacht voor eenzaamheid

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN, van dromen... naar doen! Hedwigh Verbruggen-Letty Marian Thunnissen

HET NIEUWE WERKEN, van dromen... naar doen! Hedwigh Verbruggen-Letty Marian Thunnissen HET NIEUWE WERKEN, van dromen... naar doen! Hedwigh Verbruggen-Letty Marian Thunnissen Een dank je wel vooraf Graag willen we iedereen bedanken die een bijdrage heeft geleverd aan het event Het Nieuwe

Nadere informatie

Sturen op cultuur en gedrag

Sturen op cultuur en gedrag www.pwc.nl/corporategovernance Sturen op cultuur en gedrag Praktijkervaringen, dilemma s en best practices van toezichthouders in de publieke sector Corporate Governance Bij PwC in Nederland werken ruim

Nadere informatie

Bouwstenen voor een goed gesprek

Bouwstenen voor een goed gesprek Bouwstenen voor een goed gesprek Handreiking participatie binnen de prestatievelden 7, 8 en 9 van de Wmo colofon Colofon Dit is een uitgave van Panteia in samenwerking met de Werkplaats Maatschappelijke

Nadere informatie

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt

Bouwen aan Buurthulp. Handboek voor het organiseren van. onderlinge hulpverlening in de buurt Bouwen aan Buurthulp Handboek voor het organiseren van onderlinge hulpverlening in de buurt Auteurs: Wilco Kruijswijk, Kitty van den Hoek en Jan Willem van de Maat Met dank aan: Anita Peters en Annette

Nadere informatie

Trends in de samenleving. Ontwikkelingen op het gebied van demografie, economie, media en informatie binnen het sociaal-culturele domein.

Trends in de samenleving. Ontwikkelingen op het gebied van demografie, economie, media en informatie binnen het sociaal-culturele domein. Ontwikkelingen op het gebied van demografie, economie, media en informatie binnen het sociaal-culturele domein. Colofon Sectorinstituut Openbare Bibliotheken Koninginnegracht 14 2514 AA Den Haag Postbus

Nadere informatie

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren

De 10 tips voor. Succesvol Communiceren De 10 tips voor Succesvol Communiceren Wat je geeft, ontvang je terug ICM Uitgave De 10 tips voor Succesvol Communiceren Extra tip: Print dit 10 tips e-book voor optimaal resultaat 1 De 10 tips voor Succesvol

Nadere informatie

12/2012. Rob. Loslaten in vertrouwen. Loslaten in vertrouwen. Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt én samenleving.

12/2012. Rob. Loslaten in vertrouwen. Loslaten in vertrouwen. Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt én samenleving. 12/2012 Loslaten in vertrouwen Rob Raad Ropenbaar voor het bestuur Loslaten in vertrouwen Naar een nieuwe verhouding tussen overheid, markt én samenleving December 2012 Rob Profiel De Raad voor het openbaar

Nadere informatie

2.5 Beheersbaarheid is de grote illusie.

2.5 Beheersbaarheid is de grote illusie. 2.5 Beheersbaarheid is de grote illusie. Een gesprek met Paul Verhaeghe over ondernemerschap in zorg en welzijn Mia Verstraete Paul Verhaeghe is klinisch psycholoog, psychoanalyticus en hoogleraar aan

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken in de zorg

Het Nieuwe Werken in de zorg Goed voor People, Planet en Profit? Onderzoek t.b.v. de Week van het Nieuwe Werken November 2012 2 Inhoud Samenvatting en conclusies 5 1 Inleiding 13 2 De zorg en het Nieuwe Werken 17 2.1 Wat is het Nieuwe

Nadere informatie

Centrum voor de Kunsten HOORN

Centrum voor de Kunsten HOORN Centrum voor de Kunsten HOORN CONTRASTEN VERNIEUWEN augustus 2013 C-ROOTS, AMSTERDAM Hoorn vooraf Een nieuw Centrum voor de Kunsten in Hoorn met een regionale aantrekkingskracht. Wat in staat is als richtinggevend

Nadere informatie

Coöperaties voor en door burgers

Coöperaties voor en door burgers Kennisdossier 9: Coöperaties voor en door burgers Een nieuwe vorm van belangenbehartiging door actieve burgers mei 2014 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 1. Wat zijn coöperaties?... 4 2. Achtergronden van

Nadere informatie

De energieke overheid

De energieke overheid De energieke overheid Visies op netwerkend samenwerken voor een groene en veerkrachtige economie De energieke overheid Greet Overbeek 1 en Irini Salverda 2 (red.) 1 LEI Wageningen UR 2 Alterra Wageningen

Nadere informatie

Hoe? Zo! Bring Your Own Device (BYOD)

Hoe? Zo! Bring Your Own Device (BYOD) Hoe? Zo! Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Wat is BYOD? 4 3 Hoe kun je BYOD zinvol inzetten? 7 4 Wat zijn de consequenties van de invoering van BYOD? 10 5 Hoe werkt BYOD voor medewerkers? 14 6 Hoe kan ik BYOD

Nadere informatie

DE SLIMSTE WEG NAAR DE CONSUMENT PERFECT STORE. Peter Liesting

DE SLIMSTE WEG NAAR DE CONSUMENT PERFECT STORE. Peter Liesting DE SLIMSTE WEG NAAR DE CONSUMENT PERFECT STORE Peter Liesting DE SLIMSTE WEG NAAR DE CONSUMENT PERFECT STORE Peter Liesting Meer informatie over deze en andere uitgaven kunt u verkrijgen bij: BIM Media

Nadere informatie