Nederland Circulair in 2050

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederland Circulair in 2050"

Transcriptie

1 Nederland Circulair in 2050 Het Rijksbrede programma circulaire economie en de betekenis voor het Nederlandse afvalbeleid NVRD Themadag Afval en Grondstoffen 24 november 2016 Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Ministerie van IenM

2 Aan de orde. Rijksbrede Programma Nederland Circulair in 2050 Kort waarom en opzet programma Focus op benodigde transitie Verdere focus op transitie-agenda consumptiegoederen Wat kunnen gemeenten bijdragen aan die agenda, angels Speciaal verzoek: Rode draad is uitlegbaarheid gemeenten en burgers Relatie Afvalbeleid/LAP Hoe zit het met VANG? 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 28 november 2016

3 Wat wil het kabinet bereiken? 100% circulaire economie in % minder eindige grondstoffen in

4 Kenmerken van een circulaire economie Grondstoffen worden efficiënt ingezet en hergebruikt Mochten er nieuwe grondstoffen nodig zijn, dan duurzaam gewonnen Circulaire inrichting van productie, consumptie en gebieden 4

5 Van lineair naar circulair 5

6 De circulaire economie is al begonnen Ik word gedreven door het ontwerp van duurzaamheid: nadenken over design vormt een middel om systemen te kunnen hervormen, om daadwerkelijk die betere wereld tot stand te brengen. Miquel Ballester - mede-oprichter Fairphone 6

7 Waarom Waarom circulaire circulaire economie? economie? 7

8 8 De wereldbevolking groeit

9 De welvaart groeit ook! Levensverwachting Levensverwachting Inkomen per persoon Inkomen per persoon 9

10 We gebruiken samen steeds meer grondstoffen 10

11 Europa is afhankelijk van andere landen 11

12 We putten onze aarde uit 12

13 13 De baten: verkennend onderzoek TNO 2013

14 Hoe gaan we de Circulaire Economie bereiken? 14

15 15 Shift in mentaliteit

16 Visie, ambitie, strategie Interventies Prioritaire ketens Schaalniveaus 16

17 Circulariteit Transitiepad Tijd 17

18 Interventies Wet en regelgeving Slimme marktprikkels Financiering Kennis & innovatie Internationale samenwerking Ruimte in regels LAP 3 EU waste package Innovation deals Ecodesign MVI MIA/VAMIL Uitfaseren schadelijke subsidies Afvalfonds Business modellen NFI Kennisagenda Kennisbank Tenders EU middelen CE pakket uitvoeren met voorwaarden Holland Circulair Hot spot 18 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 28 november 2016

19 Wat zijn dat? Prioritaire ketens Biomassa & voedsel (EZ) Kunststoffen (IenM) Maakindustrie (EZ) Bouw (BzK) Consumptiegoederen (IenM) Harmonisatie duurzaamheidskaders Toekomst bos en hout Maximaal benutten reststromen Brandowners Ontwerprichtlijnen Streefcijfers Recycled content Project Circo Bewustwording risico s levering grondstoffen Urban mining Scheepsrecycling Electrisch vervoer Betonakkoord Bevorderen circulaire projecten Innovatie asbest RVB circulair GWW circulair Gedragskennis Huishoudelijk en buitenshuis Meer en Betere recycling 19

20 Circulariteit Transitiepad Consumptiegoederen 5 mln ton verspillen Restafval organisaties 50% 30 kg pppj 100 kg pppj Geen zwerfafval norm Tijd 20

21 Hoogwaardig inzetten recyclaat Meer en Beter Recyclen -NVRD -VA -FHG -BRBS Benutten oude Afvalfonds Innovatieve aanbestedingen Consumptiegoederen Wegwerpproducten verminderen -Gratis plastic tasjes -Koffiecups -Servies -Reclamedrukwerk Ketenaanpak -GFT -Verpakkingen (glas kunststof, karton ) -Luiers -Kleding -Matrassen -Meubels Hergebruik en reparatie stimuleren -Repaircafé/Kringloop -Ruilen/delen Uniforme inzamelsystemen -Huishoudelijk en bedrijfsafval -Landelijk vs gemeenten Landelijke Aanpak Zwerfafval Gedragskennis inzetten VANG Huishoudelijk Afval 21

22 Transitie agenda s: Ontwikkeling Uitvoering Grondstoffenakkoord Biomassa en voedsel Kunststoffen Maakindustrie Bouw Consumptiegoederen Algemene interventies Actuele beleidsontwikkelingen Oktober 2016 December 2016 Zomer 2017 December

23 Participanten grondstoffenakkoord, transitie-agenda s VNO-NCW MKB-NL De Groene Zaak FNV CNV VCP NVB LTO Nederland NRK VNCI FME MetaalUnie FNLI [opsomming overige partijen] Bouwend Nederland Vereniging Afvalbedrijven Stichting Natuur & Milieu MVO-NL Circle Economy NWO VNG G4 IPO Ministerie van Infrastructuur & Milieu Ministerie van Economische Zaken Ministerie van BZK Ministerie van BHOS [opsomming overige partijen] 23

24 Transitieagenda afspraken per keten: Ruwe schets eindbeeld in 2050 en transitiepad Uitwerking haalbare èn ambitieuze tussendoelen (2021/25/30) Rollen partijen Inzet interventies/instrumenten door publieke en private partijen Indicatoren en monitoring 24

25 Aan de orde. Rijksbrede Programma Nederland Circulair in 2050 Kort waarom en opzet programma Focus op benodigde transitie Verdere focus op transitie-agenda consumptiegoederen Wat kunnen gemeenten bijdragen aan die agenda, angels Speciaal verzoek: Rode draad is uitlegbaarheid gemeenten en burgers Relatie Afvalbeleid/LAP Hoe zit het met VANG? 25 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 28 november 2016

26 Nederland Circulair in 2050 Het Rijksbrede programma circulaire economie en de betekenis voor het Nederlandse afvalbeleid NVRD Themadag Afval en Grondstoffen 24 november 2016 Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Ministerie van IenM

Rijksbrede aanpak. Minisymposium: Circulaire Economie en Werkgelegenheid. Marc Pruijn Directie Duurzaamheid. Ministerie van IenM

Rijksbrede aanpak. Minisymposium: Circulaire Economie en Werkgelegenheid. Marc Pruijn Directie Duurzaamheid. Ministerie van IenM Rijksbrede aanpak Minisymposium: Circulaire Economie en Werkgelegenheid Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Ministerie van IenM Wat wil het kabinet bereiken? 100% circulaire economie in 2050 50% minder eindige

Nadere informatie

Marc Pruijn. 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Marc Pruijn. 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Nederland Circulair in 2050 Voor denktank grondstoffen uit reststromen, 9 december 2016 Marc Pruijn Ministerie van Infrastructuur en Milieu Historie Regeerakkoord Rutte 2 Van Afval Naar Grondstof, Groene

Nadere informatie

Verpakken in de circulaire economie. Hester Klein Lankhorst Empack, 5 april 2017

Verpakken in de circulaire economie. Hester Klein Lankhorst Empack, 5 april 2017 Verpakken in de circulaire economie Hester Klein Lankhorst Empack, 5 april 2017 2 Copyright 2016 KIDV 8 november 2016 3 Copyright 2017 KIDV 12-4-2017 Verpakkingen In Europa openen we ongeveer 7 verpakkingen

Nadere informatie

De rol van een materialenpaspoort in assetmanagement voor een circulaire economie

De rol van een materialenpaspoort in assetmanagement voor een circulaire economie PROGRAMMA Introductie Rijksbrede CE ambities en ontwikkelingen bij RWS Materialenpaspoort Ontwikkelingen in de breedte en specifiek RWS CE ambities PNH Regionale aanpak CE, ISO 55000 en materialenpaspoort

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Toelichting onderdelen VANG-programma NVRD themadag 27 november Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Van regeerakkoord naar ketens Rutte 2: groene groei, circulaire economie Circulaire

Nadere informatie

Leveranciersdag categorie management bedrijfskleding. MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD Ondernemen RIJK. Hanneke op den Brouw 23 april 2015

Leveranciersdag categorie management bedrijfskleding. MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD Ondernemen RIJK. Hanneke op den Brouw 23 april 2015 Leveranciersdag categorie management bedrijfskleding MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD Ondernemen RIJK Hanneke op den Brouw 23 april 2015 Wensbeeld bedrijfskleding Rijk Design Duurzaam materiaal Circulaire keten

Nadere informatie

(VOEDSEL) AFVAL UIT HUISHOUDENS

(VOEDSEL) AFVAL UIT HUISHOUDENS . (VOEDSEL) AFVAL UIT HUISHOUDENS DOET ROTTERDAM HET GOED GENOEG? - - Robbert van Duin Groene Conferentie RMC 17 December 2014 kg huishoudelijk afval per inwoner 1. Hoeveelheid afval per inwoner per jaar

Nadere informatie

Meer en Betere Recycling

Meer en Betere Recycling Meer en Betere Recycling als onderdeel van VANG Uw sprekers: Max de Vries Marco Kraakman Jacobine Meijer Emile Bruls Geert Cuperus Inhoud deelsessie Meer en Beter Recycling Inleiding Pitches projecten

Nadere informatie

Naar een afval(heffing)loze samenleving?

Naar een afval(heffing)loze samenleving? Naar een afval(heffing)loze samenleving? Actualiteitendag Lokale Belastingen november 2016 Marc Veenhuizen Olaf Prinsen In het nieuws... De presentatie Circulaire economie, een korte beschrijving Van Afval

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

Zwerfafval: toekomstige aanpak

Zwerfafval: toekomstige aanpak Zwerfafval: toekomstige aanpak Marc Pruijn Programmacoordinator Van Afval Naar Grondstof Directie Duurzaamheid Ministerie Infrastructuur en Milieu Zwerfafval: goed bezig in Nederland Recent onderzoek van

Nadere informatie

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl

Van Afval Af. transitie-agenda naar een circulaire economie. Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Van Afval Af transitie-agenda naar een circulaire economie NVRD themadag Roel van Raak(DRIFT) vanraak@drift.eur.nl Aanleiding en doel van Van Afval Af Verpakkingenakkoord Circulaire Economie Schuivende

Nadere informatie

Jeroen Winckers. Communicatieadviseur

Jeroen Winckers. Communicatieadviseur Jeroen Winckers Communicatieadviseur 12 juni 2014 De organisatie Milieu Centraal Onafhankelijk kennisinstituut én voorlichtingsorganisatie Bestuur met bedrijven en maatschappelijke organisaties Validatieproces

Nadere informatie

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen

Welkom. Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen. Van Afval naar Grondstoffen Welkom Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Bestuurlijke top Circulaire Economie: Van Afval naar Grondstoffen Programma 14.00-14.05 uur Welkomstwoord door dagvoorzitter Isabelle

Nadere informatie

Grondstoffenakkoord. Intentieovereenkomst om te komen tot transitieagenda s voor de Circulaire Economie

Grondstoffenakkoord. Intentieovereenkomst om te komen tot transitieagenda s voor de Circulaire Economie Grondstoffenakkoord Intentieovereenkomst om te komen tot transitieagenda s voor de Circulaire Economie Partners De opstellende partners van dit akkoord, te weten: VNO-NCW en MKB-Nederland FNV, Federatie

Nadere informatie

Samen halen we alles eruit

Samen halen we alles eruit Waarom kennisinstellingen kiezen voor innoveren met afval en de laatste ontwikkelingen inzameling & reiniging Samen halen we alles eruit Nico Spaansen NVRD Noord 3 november 2016 Transitie in de markt Van

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Ins en outs Betrokkenheid gemeenten Gemeentelijk Afvalcongres Marc Pruijn, Directie Duurzaamheid, IenM Circulaire economie? 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu 3 Ministerie

Nadere informatie

Circular Economy Lab:

Circular Economy Lab: Duurzaamheidswinst door ketensamenwerking! Circular Economy Lab: Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke zijn bedoeld om de circulaire Marktacceptatie economie in een aantal

Nadere informatie

De Transitie naar een Circulaire Economie in Flevoland: Kansen voor People, Planet en Profit. Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie

De Transitie naar een Circulaire Economie in Flevoland: Kansen voor People, Planet en Profit. Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie De Transitie naar een Circulaire Economie in Flevoland: Kansen voor People, Planet en Profit Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie PEOPLE People, Planet, Profit (PPP) Van een lineaire naar

Nadere informatie

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners Van afval naar grondstof Informatieavond voor inwoners Agenda 2 1. Welkom en inleiding (wethouder Jan van t Zand) 2. Presentatie Afvalbeheer (Paul de Bruin, IPR Normag) 3. Vragen en dialoog 4. Afsluiting

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering inzamelen en sorteren van kunststof verpakkingsafval

Kwaliteitsverbetering inzamelen en sorteren van kunststof verpakkingsafval Uitvoering: Siem Haffmans / Stan van den Broek, Partners for Innovation i.s.m. Bernard Merkx, GreenWavePlastics Opdracht: RWS - Learning Center Kunststof Verpakkingsafval Contact: Gijs Langeveld / Marijn

Nadere informatie

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid

Circulaire Economie. Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid Circulaire Economie Jacqueline Cramer Member Amsterdam Economic Board, oud minister van VROM en hoogleraar duurzaamheid John Nederstigt Inleider Hoe maken we de MRA Circulair? Jacqueline Cramer Ambassadeur

Nadere informatie

Initiatieven op het gebied van circulaire economie in de zorg Workshop NEN & RadboudMC 31 augustus 2017

Initiatieven op het gebied van circulaire economie in de zorg Workshop NEN & RadboudMC 31 augustus 2017 Initiatieven op het gebied van circulaire economie in de zorg Workshop NEN & RadboudMC 31 augustus 2017 Transitieprogramma Zorgeloos Afval Jolein Baidenmann Transitiemanager Circulaire Economie in de Zorg

Nadere informatie

VANG Van Afval Naar Grondstof

VANG Van Afval Naar Grondstof Afval is een keuze VANG Van Afval Naar Grondstof Regionaal Symposium Grondstoffen in Afvalland? Dinteloord, 15 april 2015 Maarten Goorhuis Senior beleidsmedewerker Koninklijke NVRD Koninklijke NVRD Vereniging

Nadere informatie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie

Masterclass Afval en Grondstof. Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Masterclass Afval en Grondstof Het Nederlandse Afvalbeleid in vogelvlucht, gemeenten in de circulaire economie Gemeentelijk Afvalcongres, 19 maart 2015 AGENDA 1. 2. 3. 4. 5. Afvalmanagement Ladder van

Nadere informatie

Circulaire economie kans voor de regio

Circulaire economie kans voor de regio Circulaire economie kans voor de regio 7 oktober 2015 Early Morning Toast Stichting kiemt Arnhem Michiel Westerhoff, Manager Strategie en Ontwikkeling Recentere geschiedenis van het afvalscheiden 7 maart

Nadere informatie

Behandeling in commissie Het Raadsvoorstel wordt in de commissie Ruimte, Economie en Bedrijfsvoering behandeld.

Behandeling in commissie Het Raadsvoorstel wordt in de commissie Ruimte, Economie en Bedrijfsvoering behandeld. Raadsvoorstel Datum 16 mei 2017 Zaaknummer 194822483 Portefeuille H.G.W.M. van Rooijen Onderwerp Harmonisatie afvalbeleid Meierijstad. Samenvatting Harmonisatie afvalbeleid Meierijstad. Relatie met programmabegroting

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

Notitie ketenaanpak VANG-HHA

Notitie ketenaanpak VANG-HHA Notitie ketenaanpak VANG-HHA 1. Aanleiding en achtergrond In het Publiek Kader Huishoudelijk afval hebben VNG, NVRD en IenM een gezamenlijke visie verwoord over de lijnen waarlangs de transitie naar een

Nadere informatie

Agendabrief Topsectoren 2017 Verbinden om te vernieuwen

Agendabrief Topsectoren 2017 Verbinden om te vernieuwen Agendabrief Topsectoren 2017 Verbinden om te vernieuwen De topsectoren in 2017 Het afgelopen jaar waren de resultaten van het topsectorenbeleid breed zichtbaar. De weg naar economisch herstel is doorgezet,

Nadere informatie

Gebouwinrichting. Circular Economy Lab: Welkom: Jacqueline Cramer. Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke

Gebouwinrichting. Circular Economy Lab: Welkom: Jacqueline Cramer. Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke Duurzaamheidswinst door ketensamenwerking! Circular Economy Lab: Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke zijn bedoeld om de circulaire economie Gebouwinrichting een aantal

Nadere informatie

SBIR Verduurzamen voedselproductie

SBIR Verduurzamen voedselproductie SBIR Verduurzamen voedselproductie Informatiebijeenkomst 16 juli 2014 Alexia Michel, Ministerie EZ Topsector Agri&Food en Tuinbouw&Uitgangmaterialen Achtergrond Initiatief: topsector Agri&Food en ministerie

Nadere informatie

Over het UMP. Deze PDF is gegenereerd op via

Over het UMP. Deze PDF is gegenereerd op via Over het UMP Deze PDF is gegenereerd op 23-07-2017 via www.umpverpakkingen.nl 3. Kader wet- en regelgeving In wet- en regelgeving en verschillende overeenkomsten zoals de Raamovereenkomst - zijn zowel

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op kunststof en rubber. Feiten & cijfers

Een nieuwe kijk op kunststof en rubber. Feiten & cijfers Een nieuwe kijk op kunststof en rubber Feiten & cijfers PRODUCTIE & PROCES -40% Economie NL 2014 bedrijven werknemers jaaromzet Innovaties en optimalisaties van de productieprocessen, hebben er in de afgelopen

Nadere informatie

Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel

Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel Circulaire economie en recht: van afval naar grondstof VMR Themamiddag, 2 februari 2016 Carolien van Hemel Niveaus van circulariteit (10 R s) 1. Refuse: weigeren/voorkomen gebruik 2. Reduce: gebruik

Nadere informatie

Nieuwe Raamovereenkomst & Afvalbeheersbijdrage Verpakkingen

Nieuwe Raamovereenkomst & Afvalbeheersbijdrage Verpakkingen Nieuwe Raamovereenkomst & Afvalbeheersbijdrage Verpakkingen KVNW Ledenvergadering Den Haag 4 oktober 2012 Cees de Mol van Otterloo Directeur Afvalfonds Verpakkingen Raamovereenkomst Producentenverantwoordelijkheid

Nadere informatie

Circulaire Economie Hoe maak ik een Grondstoffenpaspoort. TTag DNA

Circulaire Economie Hoe maak ik een Grondstoffenpaspoort. TTag DNA Circulaire Economie Hoe maak ik een Grondstoffenpaspoort TTag DNA STEL JE VOOR.. Stel, dat je kennis/informatie had van alle onderdelen van een apparaat. Je weet precies welke materialen waar gebruikt

Nadere informatie

Betreft: TRACE: Toezicht Recycling Agenda Circulaire Economie

Betreft: TRACE: Toezicht Recycling Agenda Circulaire Economie Brief aan de besturen en directies van de Omgevingsdiensten en van de Regionale Uitvoeringsdiensten Datum: 27 maart 2017 Betreft: TRACE: Toezicht Recycling Agenda Circulaire Economie Geacht bestuur, Met

Nadere informatie

Witte kunststof (opaque)

Witte kunststof (opaque) Witte kunststof (opaque) In Frankrijk heeft voor melkverpakkingen de afgelopen tijd een verschuiving plaatsgevonden van HDPE-flessen naar PET-flessen. Dit is mede ingegeven door de lage prijs voor de kunststof

Nadere informatie

papier- en glasinzameling anno 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008

papier- en glasinzameling anno 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Nieuwegein 12 november 2008 1 Gemeentelijk Afvalcongres 2008 Presentatie van: Papier Recycling Nederland (PRN) Wienus van Oosterum en Stichting Duurzaam Verpakkingsglas (SDV)

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Verpakken. Karen van de Stadt

Verpakken. Karen van de Stadt Verpakken Karen van de Stadt Het KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022 Vermindering milieudruk verpakkingsketen Kennisfunctie inzetten om bij te dragen aan het sluiten

Nadere informatie

Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur

Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur Van een lineaire naar een circulaire economie: Kansen en Bedreigingen Prof. dr. Jacqueline Cramer, directeur Aanpak van het USI Vraaggericht expertise mobiliseren om kennis te valoriseren ( integrating

Nadere informatie

G4 steden zetten in op een circulaire economie: Steden zijn de motor van de transitie. Uitdaging. Nederland circulaire hotspot.

G4 steden zetten in op een circulaire economie: Steden zijn de motor van de transitie. Uitdaging. Nederland circulaire hotspot. G4 steden zetten in op een circulaire economie: Steden zijn de motor van de transitie. Uitdaging Grondstoffen dreigen schaars te worden door een groeiende bevolking en toenemende welvaart in de wereld.

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig?

Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig? Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig? 6 november 2017 GroenLinks Stichtse Vecht is al jaren een warm voorstander van omgekeerd inzamelen. Wat is dat eigenlijk en wat zijn

Nadere informatie

AMBITIE NUTRIËNTEN 2018

AMBITIE NUTRIËNTEN 2018 AMBITIE NUTRIËNTEN 2018 ACTIEPLAN Als uitwerking van de Ambitie Nutriënten 2018 zullen de leden van het Nutrient Platform, ondersteund door het secretariaat, de komende twee jaar de volgende activiteiten

Nadere informatie

Van Afval naar Grondstof: Landelijke ontwikkelingen bij de inzameling van huishoudelijk afval. Olaf Prinsen

Van Afval naar Grondstof: Landelijke ontwikkelingen bij de inzameling van huishoudelijk afval. Olaf Prinsen Van Afval naar Grondstof: Landelijke ontwikkelingen bij de inzameling van huishoudelijk afval Olaf Prinsen directeur NVRD Nederlands afval 60 miljard kilo Bedrijfsafval Huishoudelijk afval 500 kilo per

Nadere informatie

Meer kunststoffen recyclen!

Meer kunststoffen recyclen! Meer kunststoffen recyclen! Deventer, 10 juni 2015 Michiel Westerhoff, Manager Strategie en Ontwikkeling Inhoud Wie zijn we? Circulus- Berkel BV Publieke vennootschap Uitsluitend voor onze 8 gemeenten

Nadere informatie

Meer huishoudelijk afval recyclen

Meer huishoudelijk afval recyclen Meer huishoudelijk afval recyclen Is 2/3 recyclen haalbaar? Ja, met een Grondstoffenakkoord Erik de Baedts AGENDA 1. 2. 3. 4. 5. AMSTERDAM 2012 Afvalbrief Meer waarde uit afval (september 2011) Milieudruk

Nadere informatie

Meer huishoudelijk afval recyclen

Meer huishoudelijk afval recyclen Meer huishoudelijk afval recyclen Is 2/3 recyclen haalbaar? Samuel Stollman Afvalbrief Meer waarde uit afval (september 2011) Milieudruk afvalbeheer verder verminderen Efficiënt omgaan met grondstoffen

Nadere informatie

Voorstel 2: Creëer grondstoffenhubs en recycle bedrijfsafval

Voorstel 2: Creëer grondstoffenhubs en recycle bedrijfsafval Gemeenteblad Initiatiefvoorstel voor de raadsvergadering van.. Jaar 2015 Nummer Publicatiedatum Agendapunt initiatiefvoorstel Onderwerp Initiatiefvoorstel van het raadslid

Nadere informatie

Gemeentelijk. Copraloods Ontvangst Informatiemarkt Pauze Informatiemarkt Lunch Informatiemarkt Pauze Informatiemarkt Borrel

Gemeentelijk. Copraloods Ontvangst Informatiemarkt Pauze Informatiemarkt Lunch Informatiemarkt Pauze Informatiemarkt Borrel 08.45-09.30 09.30 09.45 10.00 10.15 10.30 10.45 11.00 11.15-11.45 11.45 12.00 12.15 12.30 12.45-13.45 13.45 14.00 14.15 14.30 14.45-15.15 15.15 15.30 15.45 16.00 16.15-17.00 Copraloods Ontvangst Informatiemarkt

Nadere informatie

voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials

voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials Welkom bij de NBA voor de kennisdeelsessie circulaire economie voor accountants en financials als onderdeel van de Week van de Circulaire Economie i.s.m. RVO 17 januari 2017 Wat we vandaag willen doen:

Nadere informatie

Meer kunststoffen recyclen!

Meer kunststoffen recyclen! Meer kunststoffen recyclen! 19 maart 2015 Gemeentelijk Afvalcongres Michiel Westerhoff, Manager Strategie en Ontwikkeling Inhoud Wie zijn we? Circulus- Berkel BV Publieke vennootschap Uitsluitend voor

Nadere informatie

Van afval naar grondstof

Van afval naar grondstof Van afval naar grondstof 1 Programma 1. Opening door wethouder Jan Steenbergen 2. Afvalinzameling Hoogeveen: huidige situatie 3. Beleid van de gemeente / landelijk beleid 4. Meer grondstoffen, minder restafval:

Nadere informatie

Circulair denken en doen in de Metropool regio Amsterdam. Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie

Circulair denken en doen in de Metropool regio Amsterdam. Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie Circulair denken en doen in de Metropool regio Amsterdam Jacqueline Cramer Ambassadeur Circulaire Economie Ambitie De MRA wil wereldwijd voorloper zijn op het gebied van slimme oplossingen voor de beperkte

Nadere informatie

Afvalconferentie 30 oktober 2014

Afvalconferentie 30 oktober 2014 Afvalconferentie 30 oktober 2014 Benchmark Beleidsprestaties Review België/Vlaanderen en Nederland Frank Hopstaken en Kees Wielenga 30 oktober 2014, Het Paleis, Antwerpen Inhoud 1 Afvalproductie en behandeling

Nadere informatie

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 2.12.2015 COM(2015) 614 final ANNEX 1 BIJLAGE bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN

Nadere informatie

Afdeling Inkoop Januari 2017

Afdeling Inkoop Januari 2017 Maatschappelijk Verantwoord Inkopen MVI-beleid in de praktijk Afdeling Inkoop Januari 2017 MVI-beleid Doel Waarom MVI-beleid? Als netbeheerder willen wij in de transitie naar een duurzame samenleving onze

Nadere informatie

Facilitaire duurzaamheid: Afvalscheiding en samenwerking in de zorgketen

Facilitaire duurzaamheid: Afvalscheiding en samenwerking in de zorgketen Facilitaire duurzaamheid: Afvalscheiding en samenwerking in de zorgketen Edwin van Stralen (UMC Utrecht) en Ailin Haijer (MVO Nederland) 20 september 2017, Kameryck Introductie Ellen Macarthur Foundation

Nadere informatie

Integraal GFT of tuin- en keukenafval apart? NVRD - 31 maart 2016 Tim Brethouwer

Integraal GFT of tuin- en keukenafval apart? NVRD - 31 maart 2016 Tim Brethouwer Integraal GFT of tuin- en keukenafval apart? NVRD - 31 maart 2016 Tim Brethouwer Inhoud Beleid Aandeel GF in GFT. Waar praten we over? Ontwikkelingen in de markt Heeft GF en T apart meerwaarde? Kwaliteit

Nadere informatie

C-180 Green Deal afvalreductie en -recycling op treinstations en in treinen

C-180 Green Deal afvalreductie en -recycling op treinstations en in treinen C-180 Green Deal afvalreductie en -recycling op treinstations en in treinen Partijen 1. De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, mevrouw W.J. Mansveld, de Minister van Economische Zaken, de heer

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456 0000

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 28 694 Verpakkingsbeleid 30 872 Landelijk afvalbeheerplan Nr. 133 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Uitwerking van acht operationele doelstellingen Bijlage 1 bij de kamerbrief Invulling programma Van Afval Naar Grondstof Januari 2014 1 Inhoud Inleiding... 3 1. Verduurzamen aan

Nadere informatie

VERSLAG WORKSHOP KETENPROJECT LUIERS 26 november 2014

VERSLAG WORKSHOP KETENPROJECT LUIERS 26 november 2014 VERSLAG WORKSHOP KETENPROJECT LUIERS 26 november 2014 1. DOEL VAN DE WORKSHOP Aan de hand van enkele presentaties gaan Eric de Baedts, Marc Pruijn en Geert Cuperus in op de achtergrond van het ketenproject

Nadere informatie

Workshop minder afval en meer circulaire economie

Workshop minder afval en meer circulaire economie Workshop minder afval en meer circulaire economie 27 oktober 2016 Stimular, de werkplaats voor Duurzaam Ondernemen Stefan Romijn 010 238 28 27 ONDERZOEK CO2 Stimular Websites DuurzaamMKB.nl DuurzameBedrijfsvoeringOverheden.nl

Nadere informatie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie Een initiatief IUCN-Nederland en VNO-NCW met deelname van: Bedrijfsleven Shell, FrieslandCampina, DSM Recron, IDH Initiatief Duurzame Handel LTO Nederland Natuur- en milieuorganisaties Natuurmonumenten,

Nadere informatie

Mr. R. (Rogier) Hörchner @afvaladvocaat

Mr. R. (Rogier) Hörchner @afvaladvocaat Mr. R. (Rogier) Hörchner @afvaladvocaat Zwerfafval: wiens verantwoordelijkheid? A. Producenten B. Gemeenten C. Hufters D. U en ik: gewoon oprapen A. Producenten De producent of importeur draagt zorg voor

Nadere informatie

#AFVALCONGRES2015 INFORMEREN INSPIREREN ONTMOETEN WORKSHOPS DISCUSSIES LEZINGEN. 19 maart 2015. DeFabrique. Utrecht

#AFVALCONGRES2015 INFORMEREN INSPIREREN ONTMOETEN WORKSHOPS DISCUSSIES LEZINGEN. 19 maart 2015. DeFabrique. Utrecht 09.00 09.15 09.30 09.45 10.00 10.15 10.30 10.45 11.00 11.15 11.30 11.45 12.00 12.15 12.30 12.45 13.00 13.15 13.30 13.45 14.00 14.15 14.30 14.45 15.00 15.15 15.30 15.45 16.00 16.15 16.30 16.45 17.00 17.15

Nadere informatie

Deelsessie 3 Inzameling en recycling van grof huisvuil

Deelsessie 3 Inzameling en recycling van grof huisvuil Deelsessie 3 Inzameling en recycling van grof huisvuil Rene Huisman (RAD Hoeksche Waard) Kees Lamain(Areareiniging) Meer recycling via de milieustraten Rene Huisman (RAD Hoeksche Waard) MEER RECYCLING

Nadere informatie

Verpakkingen. Karen van de Stadt Marc Reijnders

Verpakkingen. Karen van de Stadt Marc Reijnders Verpakkingen Karen van de Stadt Marc Reijnders Het KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022 Vermindering milieudruk verpakkingsketen Kennisfunctie inzetten om bij te dragen

Nadere informatie

Deelsessie 1 Inzameling voor recycling

Deelsessie 1 Inzameling voor recycling Deelsessie 1 Inzameling voor recycling Marchel van der Grift (NEDVANG) Anouk Teuns (gemeente Utrecht) Inzameling voor recycling Marchel van der Grift (NEDVANG) Gemeentelijke inzameling Ontwikkeling en

Nadere informatie

De kansen voor de Circulaire Economie - met oog op recycling - Ton Bastein

De kansen voor de Circulaire Economie - met oog op recycling - Ton Bastein De kansen voor de - met oog op recycling - The Limits to growth Verscheen in 1972 Uitgangspunt: Één wereld Overshoot Exponentiële groei Actie (o.a.): Systeemveranderingen Resource efficiency Recycle Vervangen/Substitutie

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma VANG - Huishoudelijk Afval. Afval is een keuze; De keuze is aan ons.

Uitvoeringsprogramma VANG - Huishoudelijk Afval. Afval is een keuze; De keuze is aan ons. Uitvoeringsprogramma VANG - Huishoudelijk Afval Afval is een keuze; De keuze is aan ons. 2 Samenvatting De publieke partijen 1 hebben zowel hun sterke ambitie, benodigde kennis en het commitment gebundeld

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Memo. aan. De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval. van. College van B en W. 4 november 2015. Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG

Memo. aan. De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval. van. College van B en W. 4 november 2015. Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG Memo aan onderwerp van directie afdeling datum De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval College van B en W 4 november 2015 Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG Gouda wil tot de duurzaamste

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Reacties ministerie van Infrastructuur en Milieu op de internetconsultatie Ontwerpregeling verbod op gratis plastic draagtassen

Reacties ministerie van Infrastructuur en Milieu op de internetconsultatie Ontwerpregeling verbod op gratis plastic draagtassen Reacties ministerie van Infrastructuur en Milieu op de internetconsultatie Ontwerpregeling verbod op gratis plastic draagtassen dd. 21 december 2015 Openbare internetconsultatie van 9 oktober tot en met

Nadere informatie

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken Kenniscentrum Duurzaam Verpakken 1. Aanleiding In de Raamovereenkomst 2013-2022 is in Artikel 4 afgesproken een Kennisinstituut op te richten (verder te noemen Kenniscentrum Duurzaam Verpakken [KCDV]).

Nadere informatie

AAN DE COMMISSIES VAN POLITIEKE PARTIJEN DIE DE VERKIEZINGSPROGRAMMA S SCHRIJVEN VOOR DE TWEEDE KAMER VERKIEZINGEN IN MAART 2017.

AAN DE COMMISSIES VAN POLITIEKE PARTIJEN DIE DE VERKIEZINGSPROGRAMMA S SCHRIJVEN VOOR DE TWEEDE KAMER VERKIEZINGEN IN MAART 2017. Manifest AAN DE COMMISSIES VAN POLITIEKE PARTIJEN DIE DE VERKIEZINGSPROGRAMMA S SCHRIJVEN VOOR DE TWEEDE KAMER VERKIEZINGEN IN MAART 2017 juni 2016 Federatie NRK Postbus 420 2260 AK Leidschendam (070)

Nadere informatie

De burgemeester, Mr. J.H.C. van Zanen

De burgemeester, Mr. J.H.C. van Zanen voorstel aan de raad Opgesteld door Stadswerken Kenmerk 15.503838 Vergadering Gemeenteraad Vergaderdatum 25 juni 2015 Jaargang en nummer 2015 59 Geheim Nee Afval is Grondstof. Beleidsnota 2015-2018 Het

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Hester Klein Lankhorst

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Hester Klein Lankhorst Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Hester Klein Lankhorst 2 Copyright 2015 KIDV KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk

Nadere informatie

VAN VERPAKKING NAAR GRONDSTOF

VAN VERPAKKING NAAR GRONDSTOF VAN VERPAKKING NAAR GRONDSTOF Recycling Verpakkingen Nederland 2014 INHOUD Dit publieksrapport is een uitgave van het Meer informatie over de monitoring werkzaamheden van het Afvalfonds Verpakkingen kunt

Nadere informatie

Circular Economy Lab: Lokale. kringloopsluiting

Circular Economy Lab: Lokale. kringloopsluiting Duurzaamheidswinst door ketensamenwerking! Circular Economy Lab: Deze bijeenkomst is de tweede in een serie van vijf debatavonden, welke zijn bedoeld om de circulaire economie in een aantal belangrijke

Nadere informatie

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE

VAN AFVAL TOT GRONDSTOF! SAMEN MET U DE JUISTE RECYCLING KOMBINATIE Beleid Nederlandse Overheid Groene Groeistrategie 1 Energie: naar een duurzame, betaalbare en betrouwbare energievoorziening 2 Biobased economy: substitutie fossiele door groene grondstoffen (biomassa)

Nadere informatie

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw

Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Duurzaam vernieuwen en samenwerken in de bouw Prof.dr. Jacqueline Cramer Universiteit Utrecht Opzet lezing Wat zijn de grote opgaven in de bouw op het gebied van duurzaamheid? Hoe kunnen deze opgaven worden

Nadere informatie

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval

Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Extra impuls gemeenten voor afvalpreventie en afvalscheiding huishoudelijk afval Inhoud 1. Inleiding 3 2. Opzet plannen voor ondersteuning 4 3. Plannen voor verminderen huishoudelijk restafval 5 3.1 Eisen

Nadere informatie

Innovatief aanbesteden; van last naar lust

Innovatief aanbesteden; van last naar lust Innovatief aanbesteden; van last naar lust Simone Houtman, Rijkswaterstaat Marc Veenhuizen, gemeente Apeldoorn Michiel Westerhoff, Circulus Berkel Wat is? Promotion of Public Procurement of Innovation

Nadere informatie

Bestuurlijke aandachtspunten voor een duurzame, sociale en schone gemeente

Bestuurlijke aandachtspunten voor een duurzame, sociale en schone gemeente Bestuurlijke aandachtspunten voor een duurzame, sociale en schone gemeente Met deze brochure wil de NVRD, de Koninklijke vereniging van gemeentelijke afval- en reinigingsdiensten, u als (nieuw) raadslid

Nadere informatie

Verpakking en voedselverspilling

Verpakking en voedselverspilling Verpakking en voedselverspilling Presentatie NVVL Hester Klein Lankhorst, directeur In deze presentatie Een korte introductie: Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV). Welke kennis vraagt optimaliseren

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof VANG HUISHOUDELIJK AFVAL Van Afval Naar Grondstof Samen zorgen voor vermindering en hergebruik van huishoudelijk afval Van afval naar grondstof Overheden en bedrijven zetten gezamenlijk stappen naar een

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 28 694 Verpakkingsbeleid Nr. 129 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Datum 18 april 2013 Betreft Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving in de Biobased

Datum 18 april 2013 Betreft Wegnemen van belemmeringen in wet- en regelgeving in de Biobased > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Renew Reduce Reuse Recycle Recover. Verbod gratis verstrekken plastic tasjes bedreiging of kans?

Renew Reduce Reuse Recycle Recover. Verbod gratis verstrekken plastic tasjes bedreiging of kans? Renew Reduce Reuse Recycle Recover Verbod gratis verstrekken plastic tasjes bedreiging of kans? Aafko Schanssema NVGP, 14 april 2015 Even iets over NRK Verpakkingen Onze leden Producenten en importeurs/handelaren

Nadere informatie

Circulaire Economie. Keten innovatie als sleutel voor best practices. IJmuiden 8 december 2016 Pieter van den Herik - MVO Nederland

Circulaire Economie. Keten innovatie als sleutel voor best practices. IJmuiden 8 december 2016 Pieter van den Herik - MVO Nederland Circulaire Economie Keten innovatie als sleutel voor best practices IJmuiden 8 december 2016 Pieter van den Herik - MVO Nederland Kennis- en netwerkinstelling met meer dan 70 aangesloten brancheorganisaties

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 11 juni 2014 Betreft Besluitvorming vrijgeven statiegeld

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG. Datum 11 juni 2014 Betreft Besluitvorming vrijgeven statiegeld > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie