Economische impact Bèta College & Delta Academy

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische impact Bèta College & Delta Academy"

Transcriptie

1 Economische impact Bèta College & Delta Academy Onderzoek naar de jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy op de Zeeuwse economie drs. Sven Bakker, ZB Planbureau dr. ir. Dick van der Wouw, ZB Planbureau m.m.v. prof. dr. Koen Schoors, Universiteit van Gent dr. Alexei Karas, University College Roosevelt

2 De jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy op de Zeeuwse economie is naar verwachting 23 miljoen euro en 280 banen bij volledige realisering en capaciteit. ZB Planbureau heeft in opdracht van de gemeente Middelburg berekend wat de te verwachten jaarlijkse economische impact op de Zeeuwse economie is van de realisering van een tweede University College (Bèta College) en de uitbreiding van de Delta Academy (en de daarmee gepaard gaande verplaatsing van de locatie van Vlissingen naar Middelburg). De economische impact is de optelsom van de directe, indirecte en afgeleide jaarlijkse economische effecten van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy. De economische impact wordt in eerste instantie uitgedrukt in euro s en vervolgens omgerekend naar aantal banen.

3 Samenvatting De te verwachten minimale economische impact van zowel de komst van het Bèta College als de uitbreiding van de Delta Academy in het schooljaar 2022/2023 is afgerond 23 miljoen euro (figuur 1). Omgerekend komt dit neer op 280 banen. Het Bèta College is goed voor een economische impact van 15,4 miljoen euro en de Delta Academy is goed voor 7,5 miljoen euro. Het betreft een conservatieve inschatting van de economische impact omdat zogenaamde synergie-effecten buiten beschouwing worden gelaten (zie Discussie). Figuur 1 Economische impact Bèta College en Delta Academy Economische impact Bèta College: 15,4 miljoen Economische impact Delta Academy: 7,5 miljoen Totale economische impact: 23 miljoen (afgerond) Het aantal banen is berekend op basis van een gemiddeld Bruto Binnenlands Product (BBP) per werknemer in Zeeland van bijna euro. De jaarlijkse economische impact van 23 miljoen euro wordt gerealiseerd wanneer 1) het Bèta College in het schooljaar 2022/2023 op volle capaciteit draait met 583 studenten en 40 FTE en 2) de Delta Academy in zijn volledigheid, inclusief technische opleidingen, uitbreidt naar Middelburg en in het schooljaar 2022/2023 op volle capaciteit draait met studenten en 85 FTE. In de tussenliggende schooljaren van nu tot 2022/2023 stijgt de economische impact geleidelijk naar de uiteindelijk te verwachten impact van 23 miljoen euro, waarmee het Bèta College en de Delta Academy op volle capaciteit 0,06% bijdragen aan het totale BBP voor Zeeland (11,4 miljard euro). Ter vergelijking: een gemiddeld bedrijf in Zeeland draagt 0,003% bij aan het BBP voor Zeeland. Bèta College en de Delta Academy dragen dus het twintigvoudige van een gemiddeld Zeeuws bedrijf bij aan het Zeeuwse BBP. Bèta College en de Delta Academy zorgen voor de financiering van 280 fulltime banen in Zeeland, exclusief banen van personeel van het Bèta College en de Delta Academy. Omdat de focus van dit onderzoek uitsluitend uitgaat naar de economische impact van het Bèta College en de Delta Academy als instituten, is er geen inschatting gemaakt van de maatschappelijke effecten die ontstaan door de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy, zoals synergie-effecten als de impact die deze

4 versterking van het hoger onderwijs in Zeeland heeft op het vestigingsklimaat. Hierdoor spreken we in de uitkomst van dit onderzoek over een minimale economische impact. De economische impact ligt in de lijn van de eerdere berekening van de economische impact van Roosevelt Academy van 15 miljoen euro en 200 banen (bij volle capaciteit met 630 studenten), zoals berekend door Schoors, Karas & Kamphuis (Zeeland and RA: The Annual Impact of Roosevelt Academy on the Economic Activity in Zeeland, 2010). Methoden Directe economische effecten voor een universitaire instelling als het Bèta College en een HBO-instelling als de Delta Academy zijn de optelsom van de bruto personeelssalarissen en afschrijvingen. De directe economische effecten maken onderdeel uit van het conceptueel model waarin ook de indirecte en afgeleide economische effecten (wel in de economische impact) en maatschappelijke effecten (niet in de economische impact) worden uitgebeeld (figuur 2). De geldstroom die wordt gecreëerd doordat lokale bedrijven, instellingen en particulieren diensten, goederen en producten bij het Bèta College en de Delta Academy leveren behoren tot de indirecte economische effecten. Het gaat hier voornamelijk om huisvestingslasten, wervingskosten, overige kosten en kosten die gepaard gaan met open dagen, ceremonies etc. Daarnaast vallen studentenuitgaven en personeelsuitgaven tot de indirecte economische effecten. Voor elke categorie van de indirecte economische effecten is een inschatting gemaakt hoeveel procent ten goede komt aan de Zeeuwse economie. Zo komen, bijvoorbeeld, de uitgaven die een student doet voor een zorgverzekering of mobiele telefoon niet ten goede aan de Zeeuwse economie, maar de uitgaven voor dagelijkse boodschappen wel. Het geld dat door bovenstaande uitgaven door lokale bedrijven, instellingen en particulieren wordt ontvangen wordt ook weer uitgegeven. En de lokale bedrijven, instellingen en particulieren die (een deel van) dit geld ontvangen geven het geld ook weer uit. Enzovoorts en zo verder, totdat het geld uiteindelijk uit Zeeland verdwijnt of niet wordt uitgegeven. Deze geldstroom wordt uitgedrukt in afgeleide economische effecten. Op basis van cijfers van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) wordt bepaald in hoeverre geldstromen bijdragen aan het BBP, oftewel in hoeverre dit een toegevoegde waarde is voor de lokale Zeeuwse economie. Daarnaast wordt met behulp van een verhoudingsgetal, een zogenaamde multiplier, berekend hoe vaak geld rond gaat voordat het wegvloeit uit de lokale economie.

5 Figuur 2 Conceptueel model directe, indirecte en afgeleide effecten (wel in de economische impact) en maatschappelijke effecten (niet in de economische impact) Directe effecten - Bruto personeelssalarissen en afschrijvingen. Indirecte effecten - Diensten, goederen en producten geleverd door lokale bedrijven, instellingen en particulieren (o.a. huisvesting). - Studenten- en personeeluitgaven. Afgeleide effecten - Het ontvangen geld door deze lokale bedrijven, instellingen en particulieren wordt ook weer uitgegeven, en vervolgens wordt dat geld ook weer uitgegeven, totdat het uit Zeeland verdwijnt of niet wordt uitgegeven Maatschappelijke effecten - Al dan niet economisch te waarderen maatschappelijke effecten. Een voorbeeld zijn synergie-effecten, waarbij het effect van synergie tussen twee elementen groter is dan wat de elementen afzonderlijk bereikt zouden hebben. In dit geval gaat het om de synergie tussen Bèta College/Delta Academy aan de ene kant en de omgeving van Zeeland (bedrijven, instellingen, mensen, gebieden etc.) aan de andere kant. Synergie tussen deze twee elementen kan effect hebben op bijvoorbeeld het vestigingsklimaat. De bruto personeelssalarissen en afschrijvingen (directe economische effecten) en de huisvestingslasten, wervingskosten, overige kosten en kosten die gepaard gaan met open dagen, ceremonies etc. (indirecte economische effecten) zijn verkregen via de gemeente Middelburg en de University College Roosevelt (UCR). Studentenuitgaven (indirecte economische effecten) zijn berekend via het verwachte aantal studenten en de gemiddelde uitgaven van een student zoals becijferd door het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBud). Personeelsuitgaven (indirecte economische effecten) zijn berekend op basis van de bruto personeelssalarissen. Economische cijfers, zoals

6 nationale rekeningen van de productie en toegevoegde waarde en het BBP van Zeeland, zijn verkregen via het CBS. Voor de berekening van de procentuele bijdrage van een gemiddeld bedrijf in Zeeland aan het BBP van Zeeland, is uitgegaan van het aantal bedrijven in Zeeland zoals bekend bij het CBS en is het BBP van Zeeland gedeeld door het aantal bedrijven in Zeeland. De berekeningsmethode zoals gehanteerd voor de economische impact in dit onderzoek is afgeleid van het eerder aangehaalde onderzoek van Schoors, Karas & Kamphuis (2010). Resultaten Bèta College In het eerste schooljaar van het Bèta College (2017/2018) zijn er 143 studenten actief Dit loopt per jaar geleidelijk op: 275 in 2018/2019, 408 in 2019/2020, 510 in 2020/2021, 567 in 2021/2022 en 583 in 2022/2023. De bruto personeelssalarissen zijn in het eerste schooljaar zo n 1,3 miljoen euro en nemen door de stijging van het aantal FTE van 19 naar 40 geleidelijk aan toe: 2,1 miljoen euro in 2018/2019, 2,8 miljoen in 2019/2020, 3,1 miljoen in 2020/2021, 3,7 miljoen in 2021/2022 en 4,3 miljoen in 2022/2023. In tegenstelling tot deze twee variabele posten in de begroting, blijven vrijwel alle overige jaarlijkse uitgaven gelijk over de schooljaren. Oftewel, zo zijn huisvestingslasten even hoog in het schooljaar 2017/2018 als in 2022/2023. Uitzondering hierop zijn de computerkosten en kosten voor wetenschappelijke boeken/leermiddelen, die in de eerste drie schooljaren enigszins toenemen. Het resultaat van de directe, indirecte en afgeleide effecten is dat er in het eerste schooljaar 2017/2018 een totale economische impact op de Zeeuwse economie wordt verwacht van 6,5 miljoen euro (tabel 1). Na zes schooljaren wordt de maximale capaciteit aan studenten en leerkrachten wordt verwacht en zodoende wordt in het schooljaar 2022/2023 de maximale totale economische impact van 15,4 miljoen euro bereikt. Dit is goed voor de financiering van 186 fulltime banen in Zeeland. Het aantal banen is berekend op basis van een gemiddelde BBP per werknemer in Zeeland van bijna euro.

7 Tabel 1 Economische impact Bèta College per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Bèta College 6,5 9,0 11,5 13,0 14,5 15,4 Aantal banen Wanneer we de economische impact van het Bèta College uitsplitsen naar directe, indirecte en afgeleide effecten, zien we dat de afgeleide effecten het meeste bijdragen in de economische impact. In het schooljaar 2022/2023, wanneer het Bèta College op volledige capaciteit draait, dragen de afgeleide effecten 6,4 miljoen euro bij aan de totale economische impact van 15,4 miljoen euro (figuur 3). Indirecte effecten dragen 4,6 miljoen euro bij en de directe effecten komen uit op 4,4 miljoen euro. Figuur 3 Economische impact Bèta College per schooljaar, uitgesplitst naar directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 16,0 14,5 15,4 14,0 13,0 12,0 11,5 10,0 9,0 8,0 6,0 4,0 2,0-6,5 2,8 2,2 1,5 5,6 4,9 3,9 4,1 3,6 2,9 3,9 3,3 3,0 2,3 6,1 6,4 4,5 4,6 2017/ / / / / /2023 4,4 Totale impact Direct Indirect Afgeleid Delta Academy Waar het bij het Bèta College gaat om een nieuw op te richten university college, gaat het bij de Delta Academy om een uitbreiding van de bestaande instelling. De Delta Academy is op het moment gevestigd in het hoofdgebouw van de Hogeschool Zeeland in

8 Vlissingen, maar het plan is om van locatie te veranderen en in Middelburg te huisvesten. Deze uitbreiding zou 1 september 2017 voltooid moeten zijn, waardoor de Delta Academy samen met het eerste schooljaar van het Bèta College (2017/2018) operationeel is in Middelburg. Voor de berekening van de economische impact betekent dit dat alleen de economische effecten van de uitbreiding worden meegenomen. Met andere woorden, elke euro die vanaf het schooljaar 2017/2018 extra wordt gegenereerd ten opzichte van de huidige situatie wordt gezien als de economische impact van de uitbreiding. De Delta Academy als geheel heeft een (veel) groter economisch effect, maar die wordt reeds gegenereerd. Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen wat het effect is van de extra impact ten opzichte van de huidige situatie. Ten eerste berekenen we het effect van de uitbreiding van de Delta Academy zonder dat alle aanverwante technische opleidingen van de Hogeschool Zeeland meegaan in de verhuizing naar Middelburg. Dit noemen we Delta Academy optie 1. In het huidige schooljaar van de Delta Academy optie 1 in Vlissingen zijn er 435 studenten actief. In het schooljaar 2022/2023, wanneer de Delta Academy optie 1 op volle capaciteit draait in Middelburg, zijn er 600 studenten actief. In de tussenliggende schooljaren loopt het aantal studenten gelijk op. De extra studenten per schooljaar ten opzichte van de beginsituatie worden meegenomen als economische impact. De bruto personeelssalarissen zijn in de beginsituatie 3,7 miljoen euro (43,9 FTE). In het schooljaar 2022/2023 is het aantal FTE 60 en dit zorgt voor een stijging van de bruto personeelssalarissen van 1,3 miljoen euro. Alle overige jaarlijkse uitgaven (huisvestingslasten, wervingskosten en overige kosten) blijven gelijk over de schooljaren. In tegenstelling tot het Bèta College zijn er geen extra economische effecten te verwachten van congressen, publieke evenementen (open dagen) en studentenverenigingen. Economische effecten die hieruit voortvloeien zijn al aanwezig en het is niet de verwachting dat door de uitbreiding extra effecten voordoen. In het eerste schooljaar (2017/2018) dat de Delta Academy optie 1 in Middelburg operationeel is, wordt een totale economische impact op de Zeeuwse economie verwacht van 1,9 miljoen euro (tabel 2). Dit betreft de optelsom van de directe, indirecte en afgeleide effecten. Wanneer in 2022/2023 de maximale capaciteit aan studenten en leerkrachten is bereikt, is de totale economische impact naar verwachting 4,9 miljoen euro. Dit is goed voor 60 fulltime banen in Zeeland.

9 Tabel 2 Economische impact Delta Academy optie 1 per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Delta Academy optie 1 1,9 2,5 3,1 3,7 4,3 4,9 Aantal banen Delta Academy optie 2 betekent de uitbreiding van de Delta Academy plus een uitbreiding van aanverwante technische opleidingen die nu op de Hogeschool Zeeland in Vlissingen worden gegeven. Dit zou in zijn geheel naar Middelburg worden verplaatst. Delta Academy optie 2 omvat in de huidige situatie 958 studenten (435 van de Delta Academy en 523 van aanverwante technische opleidingen). In het schooljaar 2022/2023 zou de Delta Academy optie 2 op volle capaciteit moeten draaien met studenten. Net als in optie 1 worden de extra studenten per schooljaar ten opzichte van de beginsituatie meegenomen als economische impact. De bruto personeelssalarissen zijn in de beginsituatie 5,2 miljoen euro op basis van 61,9 FTE (43,9 FTE Delta Academy en 18 FTE aanverwante technische opleidingen). In het schooljaar 2022/2023 is het aantal FTE 85 (60 FTE Delta Academy 25 FTE aanverwante technische opleidingen) en dit zorgt voor een stijging van de bruto personeelssalarissen van 1,9 miljoen euro. Alle overige jaarlijkse uitgaven (huisvestingslasten, wervingskosten en overige kosten) blijven gelijk over de schooljaren. Gelijk aan optie 1 zijn er geen extra economische effecten te verwachten van congressen, publieke evenementen (open dagen) en studentenverenigingen. In het eerste schooljaar (2017/2018) dat de Delta Academy optie 2 in Middelburg operationeel is, is de totale economische impact op de Zeeuwse economie naar verwachting 3,0 miljoen euro (tabel 3). De maximale capaciteit van studenten en 85 FTE leerkrachten wordt bereikt in 2022/2023, waarvan de totale economische impact naar verwachting 7,5 miljoen euro is. Dit is goed voor 93 fulltime banen in Zeeland.

10 Tabel 3 Economische impact Delta Academy optie 2 per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Delta Academy optie 2 3,0 3,9 4,8 5,7 6,6 7,5 Aantal banen Net als het geval is bij de economische impact van het Bèta College, dragen de afgeleide effecten het meeste bij aan de economische impact. In het schooljaar 2022/2023, wanneer de Delta Academy optie 2 op volledige capaciteit draait, dragen de afgeleide effecten 3,2 miljoen euro bij aan de totale economische impact van 7,5 miljoen euro (figuur 4). De indirecte effecten komen uit op 2,3 miljoen euro en de directe effecten bedragen 2,0 miljoen euro. Figuur 4 Economische impact Delta Academy optie 2 per schooljaar, uitgesplitst naar directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 7,5 6,6 5,7 4,8 3,9 3,0 3,2 2,9 2,6 1,9 2,2 1,5 2,3 1,8 2,1 1,1 1,4 1,6 1,6 2,0 1,3 0,4 0,7 1,0 2017/ / / / / /2023 Totale impact Direct Indirect Afgeleid Het schooljaar 2017/2018 is het eerste schooljaar waarin het Bèta College actief is en de Delta Academy operationeel is vanuit Middelburg. Wanneer de Delta Academy als optie 1 uitbreidt, dus zonder de aanverwante technische opleidingen, zorgt dit in de volle

11 capaciteit in schooljaar 2022/2023 voor een economische impact voor de Zeeuwse economie van 20,3 miljoen euro (tabel 4). Dit komt neer op 246 fulltime banen. Wanneer ook de aanverwante technische opleidingen meeverhuizen met de Delta Academy, en zodoende het project in zijn geheel wordt gerealiseerd, komt de optelsom van de economische effecten voor de economie in Zeeland neer op 22,9 miljoen euro. Hiermee worden 279 fulltime banen gefinancierd in Zeeland. Dit is afgerond 23 miljoen euro en 280 fulltime banen. Tabel 4 Economische impact Bèta College en Delta Academy per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Bèta College + Delta Academy optie 1 8,3 11,5 14,6 16,7 17,8 20,3 Aantal banen Economische impact Bèta College + Delta Academy optie 2 9,4 12,9 16,3 18,7 21,1 22,9 Aantal banen Uitgaande van schooljaar 2022/2023 en het op volledige capaciteit draaien van het Bèta College en de Delta Academy optie 2, bedraagt de economische impact 22,9 miljoen euro. Daarvan bestaat 6,4 miljoen euro (Bèta College) en 3,2 miljoen euro (Delta Academy) uit afgeleide effecten, in totaal goed voor 9,6 miljoen euro (figuur 5). Indirecte effecten zijn goed voor 8,9 miljoen euro, waarvan 4,6 miljoen euro voor rekening komt van het Bèta College en 2,3 miljoen euro voor de Delta Academy. De directe effecten bedragen in totaal 6,4 miljoen euro: 4,4 miljoen euro van het Bèta College en 2,0 miljoen euro van de Delta Academy.

12 Figuur 5 Economische impact Bèta College en Delta Academy 2022/2023, uitgesplitst in directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 3,2 4,4 Bèta College - Direct 2,3 Bèta College - Indirect Bèta College - Afgeleid 2,0 4,6 Delta Academy - Direct Delta Academy - Indirect 6,4 Delta Academy - Afgeleid Conclusie De jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy, inclusief alle aanverwante technische opleidingen, op de Zeeuwse economie bedraagt naar verwachting 22,9 miljoen euro (afgerond 23 miljoen euro), wanneer in het schooljaar 2022/2023 zowel het Bèta College als de Delta Academy op volle capaciteit draait in aantal studenten en personeelsleden. Dit is goed voor de financiering van 279 fulltime banen in Zeeland (afgerond 280 fulltime banen), exclusief banen van personeel van het Bèta College en de Delta Academy. Het betreft een conservatieve inschatting van de economische impact omdat zogenaamde synergie-effecten buiten beschouwing worden gelaten (zie Discussie). Uitgedrukt in het BBP van Zeeland van 11,4 miljard euro, dragen het Bèta College en de Delta Academy in het schooljaar 2022/2023 0,06% bij aan de Zeeuwse economie. In deze berekening zijn alleen de directe effecten van deze twee instituten afgezet tegen het BBP van Zeeland en niet de indirecte en afgeleide effecten omdat het BBP van Zeeland alleen directe effecten bevat. Een gemiddeld bedrijf in Zeeland draagt 0,003% bij aan het BBP voor Zeeland, wat het twintigvoudige is van wat een gemiddeld Zeeuws bedrijf bijdraagt aan het Zeeuwse BBP.

13 Discussie In dit onderzoek is het uitgangspunt dat het Bèta College en de Delta Academy beide een solitair instituut zijn dat directe, indirecte en afgeleide economische effecten teweeg brengt in de Zeeuwse economie. Deze economische effecten zijn natuurlijk niet de enige effecten van de komst dan wel uitbreiding van een dergelijke instelling. Ook andere economisch te waarderen maatschappelijke effecten verdienen aandacht. Denk hierbij aan synergie-effecten van deze versterking van het hoger onderwijs in Zeeland en de impact die dat heeft op het vestigingsklimaat. Het idee bij synergie-effecten is dat er synergie ontstaat tussen twee of meer elementen in dit geval Bèta College/Delta Academy en de omgeving van Zeeland bestaande uit bedrijven, instellingen, mensen, gebieden etc. en dat het effect van deze synergie groter is dan wat de afzonderlijke elementen afzonderlijk bereikt zouden hebben. Een voorbeeld van een synergie-effect is dat de komst van een Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy het voor bedrijven en jongeren aantrekkelijk(er) maakt om zich in Zeeland te vestigen en/of om in Zeeland te blijven. Dit kan op zichzelf al een reden zijn om het Bèta College te ontwikkelen en de Delta Academy uit te breiden, buiten de economische redenen die in dit onderzoek aan bod zijn gekomen. Immers, de hier berekende economische impact bedraagt slechts 0,06% van het BBP in Zeeland. Het in zijn volledigheid in kaart brengen van synergie-effecten is een studie op zich. De verwachting is dat de impact van het Bèta College en de Delta Academy (aanzienlijk) zal toenemen in grootte met inbegrip van synergie-effecten, echter voor een onderbouwde inschatting hiervan verdient het de aanbeveling aanvullend onderzoek te doen. In Zeeland in een stroomversnelling, de adviesrapportage van de commissie- Balkenende, wordt de komst van het Bèta College opgenomen als één van de vijf acties binnen het actieprogramma om de economische structuur en werkgelegenheid in Zeeland te versterken. In dit rapport wordt het Bèta College als verbinder gezien: Dit initiatief kan sterk bijdragen aan de noodzakelijke verbinding van het regionale bedrijfsleven bij de onderwijsinfrastructuur. In de uitgave Campus Zeeland!, het advies van de Onderwijs Autoriteit Zeeland (OAZ) voor de versterking van het Hoger en Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek in Zeeland, wordt gesproken over het meer robuust en toekomstbestendig maken van de kennisinfrastructuur. Hier zijn de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy een onderdeel van. Behalve van economische effecten, wordt gesproken van effecten voor de leefbaarheid en vitaliteit van de regio.

14 Al met al gaat de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy gepaard met zowel economische als uiteenlopende maatschappelijke effecten. Dit onderzoek heeft een start gemaakt met het blootleggen van de betekenis van het Campus Zeeland-plan door inzicht te verschaffen in de te verwachten economische effecten van twee belangrijke pijlers van dit plan: het Bèta College en de Delta Academy.

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief

5.6 Het Nederlands hoger onderwijs in internationaal perspectief 5.6 Het s hoger onderwijs in internationaal perspectief In de meeste landen van de is de vraag naar hoger onderwijs tussen 1995 en 2002 fors gegroeid. Ook in gaat een steeds groter deel van de bevolking

Nadere informatie

Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta

Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta BZW Bijeenkomst Middelburg, 4 april 2017 Inhoudsopgave 1. Campus Zeeland 2. Bèta College 3. Kennis & Innovatie Netwerken

Nadere informatie

Lesbrief Rekonomie havo 2 e druk

Lesbrief Rekonomie havo 2 e druk Hoofdstuk 1. 1.11 a. 102,4 88,8 c. 25,4 d. 204,0 Rekenen 1.12 a. 4.700 52.500 c. 9.000 d. 108.000 1.13 1.945 miljoen is 1,945 miljard. 76 miljard/1,945 miljard = 39,07. Of: 76 miljard is 76.000 miljoen.

Nadere informatie

Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta

Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta Campus Zeeland Investeren in economische structuurversterking in de Zuidwestelijke Delta Bijpraten Raadsleden Vlissingen, 10 april 2017 Agenda > Welkom: Harry van der Maas (voorzitter stuurgroep) > Stand

Nadere informatie

Vragen waar deze maar ook de andere Zeeuwse onderwijsinstellingen onder meer voor staan zijn:

Vragen waar deze maar ook de andere Zeeuwse onderwijsinstellingen onder meer voor staan zijn: bericht op brief van: uw kenmerk: Aan de voorzitter van Provinciale Staten van Zeeland p/a Statengriffier ons kenmerk: 09027445 afdeling: Welzijn bijlage(n): 1 behandeld door: Mevr. M.J.H.M. van Groeningen

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

UIT groei en conjunctuur

UIT groei en conjunctuur Economische groei. Economische groei drukken we uit in de procentuele groei van het BBP op jaarbasis. De groei van het BBP heeft twee oorzaken. Het BBP kan groeien omdat de prijzen van producten stijgen

Nadere informatie

BEHIND THE BOTTLE. De bijdrage van Coca-Cola aan de Nederlandse economie

BEHIND THE BOTTLE. De bijdrage van Coca-Cola aan de Nederlandse economie BEHIND THE BOTTLE De bijdrage van Coca-Cola aan de Nederlandse economie Bij Coca-Cola werken 725 werknemers Coca-Cola ondersteunt,3 miljard BBP in Nederland 21% van alle banen bij frisdranken-, water-,

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied

R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied In Nederland werd in 2014 in totaal 13,3 miljard uitgegeven aan R&D: wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling (de voorlopige cijfers 2015 laten een groei

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Datum 28 november 2016 Uitvoering motie Bruins/Duisenberg: monitor omvang alfa-, bèta-, gamma-, en technische wetenschappen

Datum 28 november 2016 Uitvoering motie Bruins/Duisenberg: monitor omvang alfa-, bèta-, gamma-, en technische wetenschappen >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG Onderzoek en Wetenschapsbeleid Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

Zeeland in stroomversnelling. Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht

Zeeland in stroomversnelling. Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht Zeeland in stroomversnelling Op weg naar het Actieprogramma voor duurzame economische groei, regionale inbedding en bestuurlijke daadkracht Wat is er gebeurd sinds 2 juni? Het advies van de Commissie Balkenende

Nadere informatie

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Schouwen Duiveland en Tholen. Bruinisse, 20 juni 2017

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Schouwen Duiveland en Tholen. Bruinisse, 20 juni 2017 Campus Zeeland Regiobijeenkomst Schouwen Duiveland en Tholen Bruinisse, 20 juni 2017 1 Agenda 1. Campus Zeeland 2. Bèta College 3. Kennis & Innovatie Netwerken 4. Versterken hele onderwijskolom (onderwijs

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen?

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Zeeuwse Verhuisatlas deel II Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Middelburg, maart 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon Scoop 2012 Samenstelling Ankie Smit Han Schellekens Scoop Zeeuws instituut

Nadere informatie

Armoede in 2010 niet verminderd, toename verwacht in 2011 en 2012

Armoede in 2010 niet verminderd, toename verwacht in 2011 en 2012 Centraal Bureau voor de Statistiek Sociaal en Cultureel Planbureau Inlichtingen bij ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 6 DECEMBER 2011 09:30 UUR Prof. dr. J.J. Latten persdienst@cbs.nl T 070 337 4444 Dr. J.C. Vrooman

Nadere informatie

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen. 22 juni 2017

Campus Zeeland. Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen. 22 juni 2017 Campus Zeeland Regiobijeenkomst Zeeuws Vlaanderen 22 juni 2017 1 Agenda 1. Campus Zeeland 2. Bèta College 3. Kennis & Innovatie Netwerken 4. Versterken hele onderwijskolom 5. Financiering 6. Conclusies

Nadere informatie

Kostenreglement Kifid 2015

Kostenreglement Kifid 2015 Kostenreglement Kifid 2015 Het Bestuur van de Stichting Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) heeft, gelet op artikel 27 van de Statuten, op 17 december 2014 het volgende reglement vastgesteld.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 482 Cultuursubsidies Nr. 94 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 22 april 2015 De commissie voor de Rijksuitgaven en de vaste commissie

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

116 De Pensioenwereld in 2015

116 De Pensioenwereld in 2015 12 116 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 117 Meer inzicht nodig in evenwichtige belangenbehartiging bij uitvoeringskosten Auteurs: Myrna van Engelen en Tristan Helsloot Pensioenfondsen

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Den Haag: Internationale Stad van Vrede en Recht

Den Haag: Internationale Stad van Vrede en Recht Intergouvernementeel/VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur Expat serviceorganisaties Ambassades en consulaten Aan ambassades gelieerde organisaties Den Haag: Internationale Stad van Vrede en Recht Den

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Macro-economie van offshore wind-energie

Macro-economie van offshore wind-energie Macro-economie van offshore wind-energie Windkracht14 World Trade Center, Rotterdam 22/01/2014 David de Jager Stelling > De (potentiële) economische waarde van de Nederlandse toeleverende economische sectoren

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

Statistisch bedrijvenregister

Statistisch bedrijvenregister Administrative bron Statistisch bedrijvenregister Algemene informatie FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie - Domein Verwante administratieve bronnen Trefwoorden - Bijwerking van het document Periodiciteit

Nadere informatie

Hoofdstuk 15 Economische relaties

Hoofdstuk 15 Economische relaties Hoofdstuk 15 Economische relaties Open vragen 15.1 Gegeven is de onderstaande economische kringloop: Verder is nog gegeven dat de afschrijvingen van bedrijven gelijk zijn aan 200. De overheid schrijft

Nadere informatie

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling,

A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD. De Minister van Economische Ontwikkeling, A 2017 N 80 PUBLICATIEBLAD MINISTERIËLE REGELING MET ALGEMENE WERKING van de 19 de september 2017 ter uitvoering van artikel 2, eerste lid, van de Prijzenverordening 1961 1 (Regeling basispremie wettelijke

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-077 14 november 2008 9.30 uur Economische groei derde kwartaal 2008 vertraagt tot 1,8 procent Bijna een halvering in vergelijking met eerste halfjaar

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

Multiplicatoren: handleiding

Multiplicatoren: handleiding Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Multiplicatoren: handleiding De multiplicatoren van het finaal gebruik behelzen een klassieke toepassing van het traditionele inputoutputmodel

Nadere informatie

Persbericht. Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-265 23 november 2000 9.30 uur Economische groei in de eerste negen maanden 4,1% De volumegroei van het bruto binnenlands product (BBP) komt in het derde

Nadere informatie

Eindexamen havo economie 2012 - I

Eindexamen havo economie 2012 - I Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 3 bij (1) substitueerbaar voor bij (2) stijging

Nadere informatie

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Indicatie van het potentieel van Mobility Mixx wanneer toegepast op het gehele Nederlandse bedrijfsleven Notitie Delft, november 2010 Opgesteld door: A.

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2007-II Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 1 0,15 0,12 100% = 25%

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Persbericht. Economie verder gekrompen. Centraal Bureau voor de Statistiek. Uitvoer blijft groeien. Minder investeringen

Persbericht. Economie verder gekrompen. Centraal Bureau voor de Statistiek. Uitvoer blijft groeien. Minder investeringen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-011 14 februari 2013 9.30 uur Economie verder gekrompen Economie krimpt in vierde kwartaal 0,2 procent t.o.v. kwartaal eerder Ten opzichte van een jaar

Nadere informatie

Bouwproductie 15 procent lager in komende twee jaar

Bouwproductie 15 procent lager in komende twee jaar Bouwproductie 15 procent lager in komende twee jaar Het CPB heeft haar vooruitzichten voor de Nederlandse economie sterk neerwaarts aangepast. Het bbp daalt volgens het CPB dit jaar met 3,5 procent en

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Diversiteit binnen de loonverdeling

Diversiteit binnen de loonverdeling Diversiteit binnen de loonverdeling Osman Baydar en Karin Hagoort Doordat meer vrouwen en niet-westerse werken, wordt de arbeidsmarkt diverser. In de loonverdeling is deze diversiteit vooral terug te zien

Nadere informatie

Health Campus Zeeland

Health Campus Zeeland Health Campus Zeeland Bundeling van kennis en kracht voor een vitale regio www.goes.nl 2 Wat is een campus? De filosofie van een campus is gebaseerd op het uitgangspunt dat het samenbrengen van activiteiten

Nadere informatie

Beantwoording vragen Tweede Kamer over rapport Geldstromen in het hoger beroepsonderwijs in 2010

Beantwoording vragen Tweede Kamer over rapport Geldstromen in het hoger beroepsonderwijs in 2010 Algemene Rekenkamer PERSOONLIJK De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer Lange Voorhout 8 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 E w voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

Financiële consequenties akkoorden: duidelijkheid voor bekostiging 2014/2015

Financiële consequenties akkoorden: duidelijkheid voor bekostiging 2014/2015 Financiële consequenties akkoorden: duidelijkheid voor bekostiging 2014/2015 Nu OCW een aangepaste regeling bekostiging personeel 2014-2015 heeft gepubliceerd, kan bepaald worden wat de financiële consequenties

Nadere informatie

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Examen HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak 2 VHBO Tijdvak 3 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 00 Dit

Nadere informatie

Met dank aan Jolanda Jansen (Ahoy), Jan van Vliet (Ahoy) en Gerda IJff (Rotterdam Topsport)

Met dank aan Jolanda Jansen (Ahoy), Jan van Vliet (Ahoy) en Gerda IJff (Rotterdam Topsport) ECONOMISCHE IMPACT ABN AMRO WORLD TENNIS TOURNAMENT ROTTERDAM 2013 19 augustus 2013 Rapportage op basis van een rapport van de volgende studenten van de Hogeschool Rotterdam: Djordy Heikoop, Marc Kruiper,

Nadere informatie

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003)

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Rapportage in opdracht van Stichting VVV Zuid-Limburg 14 februari 2008 Projectnummer

Nadere informatie

's-hertogenbosch. in de rij. 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan inwoners O&S september 2012

's-hertogenbosch. in de rij. 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan inwoners O&S september 2012 's-hertogenbosch in de rij 2 0 1 2 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan 100.000 inwoners O&S september 2012 Voorwoord In deze publicatie wordt 's-hertogenbosch

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-009 15 februari 2012 9.30 uur Economie 0,7 procent gekrompen In vierde kwartaal 0,7 procent krimp t.o.v. een jaar eerder Consumptie 1,8 procent lager

Nadere informatie

Sport en Economie. Arnhem, november 2012

Sport en Economie. Arnhem, november 2012 Sport en Economie Arnhem, november 2012 Inhoud Sport en economie als begrip Consumentenuitgaven aan sport Overheidsuitgaven aan sport Sport gerelateerde productie en toegevoegde waarde Werkgelegenheid

Nadere informatie

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Inleiding BMC heeft in opdracht van de gemeente Dalfsen een marktonderzoek uitgevoerd naar de lokale behoefte

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

's-hertogenbosch. in de rij. 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan inwoners O&S augustus 2013

's-hertogenbosch. in de rij. 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan inwoners O&S augustus 2013 's-hertogenbosch in de rij 2 0 1 3 's-hertogenbosch vergeleken met alle overige Nederlandse gemeenten met meer dan 100.000 inwoners O&S augustus 2013 Voorwoord In deze publicatie wordt 's-hertogenbosch

Nadere informatie

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder

Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder Persbericht PB13-070 14 november 2013 09.30 uur Economie groeit met 0,1 procent, 46 duizend banen minder - Economie groeit in derde kwartaal met 0,1 procent ten opzichte van tweede kwartaal - 46 duizend

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek Macro-economische Statistieken en Publicaties

Centraal Bureau voor de Statistiek Macro-economische Statistieken en Publicaties Aan: Gemeenten en Gemeenschappelijke Regelingen Van: Bureau Kredo Onderwerp: Toelichting kwaliteitsrapportage kwartalen 2008 Datum: 20 april 2008 Inleiding Het CBS voert een controle uit op de financiële

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012 11 Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 212 J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 16-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po Regio Haaglanden en Rijn Gouwe

De arbeidsmarkt voor leraren po Regio Haaglanden en Rijn Gouwe De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio en datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2000-II Opgave 1 Uit een krant: Uitzendbranche blijft groeien Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat de uitzendbranche in het eerste kwartaal van 1998 flink is gegroeid. In vergelijking

Nadere informatie

AGRO FOOD MONI TOR EDE

AGRO FOOD MONI TOR EDE AGRO FOOD MONI TOR EDE HIGHLIGHTS 2016 Voorwoord Ede ligt in het hart van FoodValley, de internationale topregio voor kennis en innovatie op het gebied van voedselproductie. Food omvat veel schakels in

Nadere informatie

Lokale lastendruk in Kampen

Lokale lastendruk in Kampen Lokale lastendruk in Kampen Notitie opgesteld in opdracht van de gemeente Kampen (herziene versie) Dr. ir. C. Hoeben COELO 19 februari 2004 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, kenmerk;

Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van, kenmerk; Besluit van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 2010, houdende wijziging van de percentages van het drempel- en toetsingsinkomen, benodigd voor de berekening van de zorgtoeslag Op de

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Noord-Holland datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Winst: overproductie, werkloosheid

Winst: overproductie, werkloosheid 1 van 9 25-04-17 15:06 achterdesamenleving.nl Winst: overproductie, werkloosheid en slavernij door Pieter 10-13 minuten Een artikel van Pieter Stuurman De meeste mensen menen te weten dat winst* goed is.

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens

De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen. Jef Smulders en Bart Maddens De financiële gevolgen van de verkiezingsuitslag van 25 mei 2014 voor de Vlaamse politieke partijen Jef Smulders en Bart Maddens KU Leuven Instituut voor de Overheid 26 mei 2014 Inleiding en belangrijkste

Nadere informatie

Methodebeschrijving. Centraal Bureau voor de Statistiek. Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100

Methodebeschrijving. Centraal Bureau voor de Statistiek. Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100 Methodebeschrijving Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100 1. Inleiding Dit is een methodebeschrijving van de statistiek Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten (O-PINW). De

Nadere informatie

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Huishoudens verliezen koopkracht in Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB04-112 15 juli 2004 9.30 uur Huishoudens verliezen koopkracht in 2003 In 2003 is het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens voor het eerst in tien jaar

Nadere informatie

Duurzame obligatie bindt meer beleggers aan de corporatiesector

Duurzame obligatie bindt meer beleggers aan de corporatiesector Duurzame obligatie bindt meer beleggers aan de corporatiesector Prof. dr. ir. Bastiaan Zoeteman en ir. René Goorden 1 Op 6 juli 2016 heeft BNG Bank haar eerste duurzame Social Bond ten behoeve van de financiering

Nadere informatie

Internationals in de Leidse regio 2015

Internationals in de Leidse regio 2015 Beleidsonderzoek & Analyse BOA Feitenblad draagt bij aan de kwaliteit van beleid en besluitvorming Internationals in de 2015 In de is internationale kennis één van de speerpunten. In dit feitenblad besteden

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Allochtonen bij de overheid, 2003 en 2005

Allochtonen bij de overheid, 2003 en 2005 Allochtonen bij de overheid, 2003 en 2005 Uitkomsten en toelichting Centrum voor Beleidsstatistiek Maartje Rienstra en Osman Baydar Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 2007 Verklaring

Nadere informatie

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de Marge berekeningen Inkoopprijs + marge = verkoopprijs Een voorbeeld marge van de inkoopprijs Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% marge van de verkoopprijs Inkoopprijs 90% + marge 10% = verkoopprijs

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 import: 250 + 29 + 139 + 415 460

Nadere informatie

Evaluatie O&O-fonds. Algemeen Bestuur. Datum 9 december 2015 RWB/AB/AR/

Evaluatie O&O-fonds. Algemeen Bestuur. Datum 9 december 2015 RWB/AB/AR/ Evaluatie O&O-fonds Aan Algemeen Bestuur Datum 9 december 2015 Status Kenmerk Besluit RWB/AB/AR/2015-0674 INLEIDING Op 8 juli heeft het Algemeen Bestuur aangegeven om in haar overleg van 9 december 2015

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente zaak_id bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 11 maart 2014 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De economische kringloop Voor de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de

Nadere informatie

Samenvatting Twente Index 2016

Samenvatting Twente Index 2016 Samenvatting Twente Index 2016 Kijk voor regionale en lokale data op www.twenteindex.nl INLEIDING De Twente Index wordt door Kennispunt Twente samengesteld in opdracht van de Twente Board. De Board wil

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010

Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010 Jongeren met een tijdelijk contract in 2009 en 2010 11 Martine de Mooij Vinodh Lalta Sita Tan Centraal Bureau voor de Statistiek Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag.

De schuldratio van de gemeente Drimmelen is laag. Startpunt van de houdbaarheidstest is de beginbalans van het lopende boekjaar. Hiervan worden alle bezittingen op de linkerzijde van de balans en de schulden op de rechterzijde van de balans in ogenschouw

Nadere informatie

Cavelot Cadzand-Bad Raming economische betekenis

Cavelot Cadzand-Bad Raming economische betekenis Cavelot Cadzand-Bad Raming economische betekenis Rapportage in opdracht van Ontwikkelingsmaatschappij Cavelot BV 12 juni 2009 Projectnummer RESORT.9.069 ZKA Consultants & Planners Postbus 4833 4803 EV

Nadere informatie

>Retouradres Postbus BJ Den Haag

>Retouradres Postbus BJ Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Datum 28 februari 2017 Betreft Brief aan Kamer met beantwoording Kamervragen van de leden Dijkstra en Van Weyenberg (beiden D66) over jonge vrouwen die vaak

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Propedeusecursus Macro-economie (6011P0125) Proeftussentoets

Propedeusecursus Macro-economie (6011P0125) Proeftussentoets Faculteit Economie en Bedrijfskunde Universiteit van Amsterdam Propedeusecursus Macro-economie (6011P0125) Proeftussentoets Lente 2013 1. Zorg dat er niets op je tafel ligt behalve deze vragenbundel (plus

Nadere informatie

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter.

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Overzicht alle risico s Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen

Nadere informatie

Economie in de Zuid Westelijke Delta

Economie in de Zuid Westelijke Delta Economie in de Zuid Westelijke Delta Inhoud Toelichting op de economische staat van Zeeland Structuurversterkingsprogramma Zeeland in stroomversnelling Z4 steden Focus op de gemeente Terneuzen Huidige

Nadere informatie