Economische impact Bèta College & Delta Academy

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische impact Bèta College & Delta Academy"

Transcriptie

1 Economische impact Bèta College & Delta Academy Onderzoek naar de jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy op de Zeeuwse economie drs. Sven Bakker, ZB Planbureau dr. ir. Dick van der Wouw, ZB Planbureau m.m.v. prof. dr. Koen Schoors, Universiteit van Gent dr. Alexei Karas, University College Roosevelt

2 De jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy op de Zeeuwse economie is naar verwachting 23 miljoen euro en 280 banen bij volledige realisering en capaciteit. ZB Planbureau heeft in opdracht van de gemeente Middelburg berekend wat de te verwachten jaarlijkse economische impact op de Zeeuwse economie is van de realisering van een tweede University College (Bèta College) en de uitbreiding van de Delta Academy (en de daarmee gepaard gaande verplaatsing van de locatie van Vlissingen naar Middelburg). De economische impact is de optelsom van de directe, indirecte en afgeleide jaarlijkse economische effecten van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy. De economische impact wordt in eerste instantie uitgedrukt in euro s en vervolgens omgerekend naar aantal banen.

3 Samenvatting De te verwachten minimale economische impact van zowel de komst van het Bèta College als de uitbreiding van de Delta Academy in het schooljaar 2022/2023 is afgerond 23 miljoen euro (figuur 1). Omgerekend komt dit neer op 280 banen. Het Bèta College is goed voor een economische impact van 15,4 miljoen euro en de Delta Academy is goed voor 7,5 miljoen euro. Het betreft een conservatieve inschatting van de economische impact omdat zogenaamde synergie-effecten buiten beschouwing worden gelaten (zie Discussie). Figuur 1 Economische impact Bèta College en Delta Academy Economische impact Bèta College: 15,4 miljoen Economische impact Delta Academy: 7,5 miljoen Totale economische impact: 23 miljoen (afgerond) Het aantal banen is berekend op basis van een gemiddeld Bruto Binnenlands Product (BBP) per werknemer in Zeeland van bijna euro. De jaarlijkse economische impact van 23 miljoen euro wordt gerealiseerd wanneer 1) het Bèta College in het schooljaar 2022/2023 op volle capaciteit draait met 583 studenten en 40 FTE en 2) de Delta Academy in zijn volledigheid, inclusief technische opleidingen, uitbreidt naar Middelburg en in het schooljaar 2022/2023 op volle capaciteit draait met studenten en 85 FTE. In de tussenliggende schooljaren van nu tot 2022/2023 stijgt de economische impact geleidelijk naar de uiteindelijk te verwachten impact van 23 miljoen euro, waarmee het Bèta College en de Delta Academy op volle capaciteit 0,06% bijdragen aan het totale BBP voor Zeeland (11,4 miljard euro). Ter vergelijking: een gemiddeld bedrijf in Zeeland draagt 0,003% bij aan het BBP voor Zeeland. Bèta College en de Delta Academy dragen dus het twintigvoudige van een gemiddeld Zeeuws bedrijf bij aan het Zeeuwse BBP. Bèta College en de Delta Academy zorgen voor de financiering van 280 fulltime banen in Zeeland, exclusief banen van personeel van het Bèta College en de Delta Academy. Omdat de focus van dit onderzoek uitsluitend uitgaat naar de economische impact van het Bèta College en de Delta Academy als instituten, is er geen inschatting gemaakt van de maatschappelijke effecten die ontstaan door de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy, zoals synergie-effecten als de impact die deze

4 versterking van het hoger onderwijs in Zeeland heeft op het vestigingsklimaat. Hierdoor spreken we in de uitkomst van dit onderzoek over een minimale economische impact. De economische impact ligt in de lijn van de eerdere berekening van de economische impact van Roosevelt Academy van 15 miljoen euro en 200 banen (bij volle capaciteit met 630 studenten), zoals berekend door Schoors, Karas & Kamphuis (Zeeland and RA: The Annual Impact of Roosevelt Academy on the Economic Activity in Zeeland, 2010). Methoden Directe economische effecten voor een universitaire instelling als het Bèta College en een HBO-instelling als de Delta Academy zijn de optelsom van de bruto personeelssalarissen en afschrijvingen. De directe economische effecten maken onderdeel uit van het conceptueel model waarin ook de indirecte en afgeleide economische effecten (wel in de economische impact) en maatschappelijke effecten (niet in de economische impact) worden uitgebeeld (figuur 2). De geldstroom die wordt gecreëerd doordat lokale bedrijven, instellingen en particulieren diensten, goederen en producten bij het Bèta College en de Delta Academy leveren behoren tot de indirecte economische effecten. Het gaat hier voornamelijk om huisvestingslasten, wervingskosten, overige kosten en kosten die gepaard gaan met open dagen, ceremonies etc. Daarnaast vallen studentenuitgaven en personeelsuitgaven tot de indirecte economische effecten. Voor elke categorie van de indirecte economische effecten is een inschatting gemaakt hoeveel procent ten goede komt aan de Zeeuwse economie. Zo komen, bijvoorbeeld, de uitgaven die een student doet voor een zorgverzekering of mobiele telefoon niet ten goede aan de Zeeuwse economie, maar de uitgaven voor dagelijkse boodschappen wel. Het geld dat door bovenstaande uitgaven door lokale bedrijven, instellingen en particulieren wordt ontvangen wordt ook weer uitgegeven. En de lokale bedrijven, instellingen en particulieren die (een deel van) dit geld ontvangen geven het geld ook weer uit. Enzovoorts en zo verder, totdat het geld uiteindelijk uit Zeeland verdwijnt of niet wordt uitgegeven. Deze geldstroom wordt uitgedrukt in afgeleide economische effecten. Op basis van cijfers van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) wordt bepaald in hoeverre geldstromen bijdragen aan het BBP, oftewel in hoeverre dit een toegevoegde waarde is voor de lokale Zeeuwse economie. Daarnaast wordt met behulp van een verhoudingsgetal, een zogenaamde multiplier, berekend hoe vaak geld rond gaat voordat het wegvloeit uit de lokale economie.

5 Figuur 2 Conceptueel model directe, indirecte en afgeleide effecten (wel in de economische impact) en maatschappelijke effecten (niet in de economische impact) Directe effecten - Bruto personeelssalarissen en afschrijvingen. Indirecte effecten - Diensten, goederen en producten geleverd door lokale bedrijven, instellingen en particulieren (o.a. huisvesting). - Studenten- en personeeluitgaven. Afgeleide effecten - Het ontvangen geld door deze lokale bedrijven, instellingen en particulieren wordt ook weer uitgegeven, en vervolgens wordt dat geld ook weer uitgegeven, totdat het uit Zeeland verdwijnt of niet wordt uitgegeven Maatschappelijke effecten - Al dan niet economisch te waarderen maatschappelijke effecten. Een voorbeeld zijn synergie-effecten, waarbij het effect van synergie tussen twee elementen groter is dan wat de elementen afzonderlijk bereikt zouden hebben. In dit geval gaat het om de synergie tussen Bèta College/Delta Academy aan de ene kant en de omgeving van Zeeland (bedrijven, instellingen, mensen, gebieden etc.) aan de andere kant. Synergie tussen deze twee elementen kan effect hebben op bijvoorbeeld het vestigingsklimaat. De bruto personeelssalarissen en afschrijvingen (directe economische effecten) en de huisvestingslasten, wervingskosten, overige kosten en kosten die gepaard gaan met open dagen, ceremonies etc. (indirecte economische effecten) zijn verkregen via de gemeente Middelburg en de University College Roosevelt (UCR). Studentenuitgaven (indirecte economische effecten) zijn berekend via het verwachte aantal studenten en de gemiddelde uitgaven van een student zoals becijferd door het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (NIBud). Personeelsuitgaven (indirecte economische effecten) zijn berekend op basis van de bruto personeelssalarissen. Economische cijfers, zoals

6 nationale rekeningen van de productie en toegevoegde waarde en het BBP van Zeeland, zijn verkregen via het CBS. Voor de berekening van de procentuele bijdrage van een gemiddeld bedrijf in Zeeland aan het BBP van Zeeland, is uitgegaan van het aantal bedrijven in Zeeland zoals bekend bij het CBS en is het BBP van Zeeland gedeeld door het aantal bedrijven in Zeeland. De berekeningsmethode zoals gehanteerd voor de economische impact in dit onderzoek is afgeleid van het eerder aangehaalde onderzoek van Schoors, Karas & Kamphuis (2010). Resultaten Bèta College In het eerste schooljaar van het Bèta College (2017/2018) zijn er 143 studenten actief Dit loopt per jaar geleidelijk op: 275 in 2018/2019, 408 in 2019/2020, 510 in 2020/2021, 567 in 2021/2022 en 583 in 2022/2023. De bruto personeelssalarissen zijn in het eerste schooljaar zo n 1,3 miljoen euro en nemen door de stijging van het aantal FTE van 19 naar 40 geleidelijk aan toe: 2,1 miljoen euro in 2018/2019, 2,8 miljoen in 2019/2020, 3,1 miljoen in 2020/2021, 3,7 miljoen in 2021/2022 en 4,3 miljoen in 2022/2023. In tegenstelling tot deze twee variabele posten in de begroting, blijven vrijwel alle overige jaarlijkse uitgaven gelijk over de schooljaren. Oftewel, zo zijn huisvestingslasten even hoog in het schooljaar 2017/2018 als in 2022/2023. Uitzondering hierop zijn de computerkosten en kosten voor wetenschappelijke boeken/leermiddelen, die in de eerste drie schooljaren enigszins toenemen. Het resultaat van de directe, indirecte en afgeleide effecten is dat er in het eerste schooljaar 2017/2018 een totale economische impact op de Zeeuwse economie wordt verwacht van 6,5 miljoen euro (tabel 1). Na zes schooljaren wordt de maximale capaciteit aan studenten en leerkrachten wordt verwacht en zodoende wordt in het schooljaar 2022/2023 de maximale totale economische impact van 15,4 miljoen euro bereikt. Dit is goed voor de financiering van 186 fulltime banen in Zeeland. Het aantal banen is berekend op basis van een gemiddelde BBP per werknemer in Zeeland van bijna euro.

7 Tabel 1 Economische impact Bèta College per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Bèta College 6,5 9,0 11,5 13,0 14,5 15,4 Aantal banen Wanneer we de economische impact van het Bèta College uitsplitsen naar directe, indirecte en afgeleide effecten, zien we dat de afgeleide effecten het meeste bijdragen in de economische impact. In het schooljaar 2022/2023, wanneer het Bèta College op volledige capaciteit draait, dragen de afgeleide effecten 6,4 miljoen euro bij aan de totale economische impact van 15,4 miljoen euro (figuur 3). Indirecte effecten dragen 4,6 miljoen euro bij en de directe effecten komen uit op 4,4 miljoen euro. Figuur 3 Economische impact Bèta College per schooljaar, uitgesplitst naar directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 16,0 14,5 15,4 14,0 13,0 12,0 11,5 10,0 9,0 8,0 6,0 4,0 2,0-6,5 2,8 2,2 1,5 5,6 4,9 3,9 4,1 3,6 2,9 3,9 3,3 3,0 2,3 6,1 6,4 4,5 4,6 2017/ / / / / /2023 4,4 Totale impact Direct Indirect Afgeleid Delta Academy Waar het bij het Bèta College gaat om een nieuw op te richten university college, gaat het bij de Delta Academy om een uitbreiding van de bestaande instelling. De Delta Academy is op het moment gevestigd in het hoofdgebouw van de Hogeschool Zeeland in

8 Vlissingen, maar het plan is om van locatie te veranderen en in Middelburg te huisvesten. Deze uitbreiding zou 1 september 2017 voltooid moeten zijn, waardoor de Delta Academy samen met het eerste schooljaar van het Bèta College (2017/2018) operationeel is in Middelburg. Voor de berekening van de economische impact betekent dit dat alleen de economische effecten van de uitbreiding worden meegenomen. Met andere woorden, elke euro die vanaf het schooljaar 2017/2018 extra wordt gegenereerd ten opzichte van de huidige situatie wordt gezien als de economische impact van de uitbreiding. De Delta Academy als geheel heeft een (veel) groter economisch effect, maar die wordt reeds gegenereerd. Het doel van dit onderzoek is om in kaart te brengen wat het effect is van de extra impact ten opzichte van de huidige situatie. Ten eerste berekenen we het effect van de uitbreiding van de Delta Academy zonder dat alle aanverwante technische opleidingen van de Hogeschool Zeeland meegaan in de verhuizing naar Middelburg. Dit noemen we Delta Academy optie 1. In het huidige schooljaar van de Delta Academy optie 1 in Vlissingen zijn er 435 studenten actief. In het schooljaar 2022/2023, wanneer de Delta Academy optie 1 op volle capaciteit draait in Middelburg, zijn er 600 studenten actief. In de tussenliggende schooljaren loopt het aantal studenten gelijk op. De extra studenten per schooljaar ten opzichte van de beginsituatie worden meegenomen als economische impact. De bruto personeelssalarissen zijn in de beginsituatie 3,7 miljoen euro (43,9 FTE). In het schooljaar 2022/2023 is het aantal FTE 60 en dit zorgt voor een stijging van de bruto personeelssalarissen van 1,3 miljoen euro. Alle overige jaarlijkse uitgaven (huisvestingslasten, wervingskosten en overige kosten) blijven gelijk over de schooljaren. In tegenstelling tot het Bèta College zijn er geen extra economische effecten te verwachten van congressen, publieke evenementen (open dagen) en studentenverenigingen. Economische effecten die hieruit voortvloeien zijn al aanwezig en het is niet de verwachting dat door de uitbreiding extra effecten voordoen. In het eerste schooljaar (2017/2018) dat de Delta Academy optie 1 in Middelburg operationeel is, wordt een totale economische impact op de Zeeuwse economie verwacht van 1,9 miljoen euro (tabel 2). Dit betreft de optelsom van de directe, indirecte en afgeleide effecten. Wanneer in 2022/2023 de maximale capaciteit aan studenten en leerkrachten is bereikt, is de totale economische impact naar verwachting 4,9 miljoen euro. Dit is goed voor 60 fulltime banen in Zeeland.

9 Tabel 2 Economische impact Delta Academy optie 1 per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Delta Academy optie 1 1,9 2,5 3,1 3,7 4,3 4,9 Aantal banen Delta Academy optie 2 betekent de uitbreiding van de Delta Academy plus een uitbreiding van aanverwante technische opleidingen die nu op de Hogeschool Zeeland in Vlissingen worden gegeven. Dit zou in zijn geheel naar Middelburg worden verplaatst. Delta Academy optie 2 omvat in de huidige situatie 958 studenten (435 van de Delta Academy en 523 van aanverwante technische opleidingen). In het schooljaar 2022/2023 zou de Delta Academy optie 2 op volle capaciteit moeten draaien met studenten. Net als in optie 1 worden de extra studenten per schooljaar ten opzichte van de beginsituatie meegenomen als economische impact. De bruto personeelssalarissen zijn in de beginsituatie 5,2 miljoen euro op basis van 61,9 FTE (43,9 FTE Delta Academy en 18 FTE aanverwante technische opleidingen). In het schooljaar 2022/2023 is het aantal FTE 85 (60 FTE Delta Academy 25 FTE aanverwante technische opleidingen) en dit zorgt voor een stijging van de bruto personeelssalarissen van 1,9 miljoen euro. Alle overige jaarlijkse uitgaven (huisvestingslasten, wervingskosten en overige kosten) blijven gelijk over de schooljaren. Gelijk aan optie 1 zijn er geen extra economische effecten te verwachten van congressen, publieke evenementen (open dagen) en studentenverenigingen. In het eerste schooljaar (2017/2018) dat de Delta Academy optie 2 in Middelburg operationeel is, is de totale economische impact op de Zeeuwse economie naar verwachting 3,0 miljoen euro (tabel 3). De maximale capaciteit van studenten en 85 FTE leerkrachten wordt bereikt in 2022/2023, waarvan de totale economische impact naar verwachting 7,5 miljoen euro is. Dit is goed voor 93 fulltime banen in Zeeland.

10 Tabel 3 Economische impact Delta Academy optie 2 per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Delta Academy optie 2 3,0 3,9 4,8 5,7 6,6 7,5 Aantal banen Net als het geval is bij de economische impact van het Bèta College, dragen de afgeleide effecten het meeste bij aan de economische impact. In het schooljaar 2022/2023, wanneer de Delta Academy optie 2 op volledige capaciteit draait, dragen de afgeleide effecten 3,2 miljoen euro bij aan de totale economische impact van 7,5 miljoen euro (figuur 4). De indirecte effecten komen uit op 2,3 miljoen euro en de directe effecten bedragen 2,0 miljoen euro. Figuur 4 Economische impact Delta Academy optie 2 per schooljaar, uitgesplitst naar directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 16,0 14,0 12,0 10,0 8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 7,5 6,6 5,7 4,8 3,9 3,0 3,2 2,9 2,6 1,9 2,2 1,5 2,3 1,8 2,1 1,1 1,4 1,6 1,6 2,0 1,3 0,4 0,7 1,0 2017/ / / / / /2023 Totale impact Direct Indirect Afgeleid Het schooljaar 2017/2018 is het eerste schooljaar waarin het Bèta College actief is en de Delta Academy operationeel is vanuit Middelburg. Wanneer de Delta Academy als optie 1 uitbreidt, dus zonder de aanverwante technische opleidingen, zorgt dit in de volle

11 capaciteit in schooljaar 2022/2023 voor een economische impact voor de Zeeuwse economie van 20,3 miljoen euro (tabel 4). Dit komt neer op 246 fulltime banen. Wanneer ook de aanverwante technische opleidingen meeverhuizen met de Delta Academy, en zodoende het project in zijn geheel wordt gerealiseerd, komt de optelsom van de economische effecten voor de economie in Zeeland neer op 22,9 miljoen euro. Hiermee worden 279 fulltime banen gefinancierd in Zeeland. Dit is afgerond 23 miljoen euro en 280 fulltime banen. Tabel 4 Economische impact Bèta College en Delta Academy per schooljaar, in miljoenen euro s 17/ 18 18/ 19 19/ 20 20/ 21 21/ 22 22/ 23 Economische impact Bèta College + Delta Academy optie 1 8,3 11,5 14,6 16,7 17,8 20,3 Aantal banen Economische impact Bèta College + Delta Academy optie 2 9,4 12,9 16,3 18,7 21,1 22,9 Aantal banen Uitgaande van schooljaar 2022/2023 en het op volledige capaciteit draaien van het Bèta College en de Delta Academy optie 2, bedraagt de economische impact 22,9 miljoen euro. Daarvan bestaat 6,4 miljoen euro (Bèta College) en 3,2 miljoen euro (Delta Academy) uit afgeleide effecten, in totaal goed voor 9,6 miljoen euro (figuur 5). Indirecte effecten zijn goed voor 8,9 miljoen euro, waarvan 4,6 miljoen euro voor rekening komt van het Bèta College en 2,3 miljoen euro voor de Delta Academy. De directe effecten bedragen in totaal 6,4 miljoen euro: 4,4 miljoen euro van het Bèta College en 2,0 miljoen euro van de Delta Academy.

12 Figuur 5 Economische impact Bèta College en Delta Academy 2022/2023, uitgesplitst in directe, indirecte en afgeleide effecten, in miljoenen euro s 3,2 4,4 Bèta College - Direct 2,3 Bèta College - Indirect Bèta College - Afgeleid 2,0 4,6 Delta Academy - Direct Delta Academy - Indirect 6,4 Delta Academy - Afgeleid Conclusie De jaarlijkse economische impact van de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy, inclusief alle aanverwante technische opleidingen, op de Zeeuwse economie bedraagt naar verwachting 22,9 miljoen euro (afgerond 23 miljoen euro), wanneer in het schooljaar 2022/2023 zowel het Bèta College als de Delta Academy op volle capaciteit draait in aantal studenten en personeelsleden. Dit is goed voor de financiering van 279 fulltime banen in Zeeland (afgerond 280 fulltime banen), exclusief banen van personeel van het Bèta College en de Delta Academy. Het betreft een conservatieve inschatting van de economische impact omdat zogenaamde synergie-effecten buiten beschouwing worden gelaten (zie Discussie). Uitgedrukt in het BBP van Zeeland van 11,4 miljard euro, dragen het Bèta College en de Delta Academy in het schooljaar 2022/2023 0,06% bij aan de Zeeuwse economie. In deze berekening zijn alleen de directe effecten van deze twee instituten afgezet tegen het BBP van Zeeland en niet de indirecte en afgeleide effecten omdat het BBP van Zeeland alleen directe effecten bevat. Een gemiddeld bedrijf in Zeeland draagt 0,003% bij aan het BBP voor Zeeland, wat het twintigvoudige is van wat een gemiddeld Zeeuws bedrijf bijdraagt aan het Zeeuwse BBP.

13 Discussie In dit onderzoek is het uitgangspunt dat het Bèta College en de Delta Academy beide een solitair instituut zijn dat directe, indirecte en afgeleide economische effecten teweeg brengt in de Zeeuwse economie. Deze economische effecten zijn natuurlijk niet de enige effecten van de komst dan wel uitbreiding van een dergelijke instelling. Ook andere economisch te waarderen maatschappelijke effecten verdienen aandacht. Denk hierbij aan synergie-effecten van deze versterking van het hoger onderwijs in Zeeland en de impact die dat heeft op het vestigingsklimaat. Het idee bij synergie-effecten is dat er synergie ontstaat tussen twee of meer elementen in dit geval Bèta College/Delta Academy en de omgeving van Zeeland bestaande uit bedrijven, instellingen, mensen, gebieden etc. en dat het effect van deze synergie groter is dan wat de afzonderlijke elementen afzonderlijk bereikt zouden hebben. Een voorbeeld van een synergie-effect is dat de komst van een Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy het voor bedrijven en jongeren aantrekkelijk(er) maakt om zich in Zeeland te vestigen en/of om in Zeeland te blijven. Dit kan op zichzelf al een reden zijn om het Bèta College te ontwikkelen en de Delta Academy uit te breiden, buiten de economische redenen die in dit onderzoek aan bod zijn gekomen. Immers, de hier berekende economische impact bedraagt slechts 0,06% van het BBP in Zeeland. Het in zijn volledigheid in kaart brengen van synergie-effecten is een studie op zich. De verwachting is dat de impact van het Bèta College en de Delta Academy (aanzienlijk) zal toenemen in grootte met inbegrip van synergie-effecten, echter voor een onderbouwde inschatting hiervan verdient het de aanbeveling aanvullend onderzoek te doen. In Zeeland in een stroomversnelling, de adviesrapportage van de commissie- Balkenende, wordt de komst van het Bèta College opgenomen als één van de vijf acties binnen het actieprogramma om de economische structuur en werkgelegenheid in Zeeland te versterken. In dit rapport wordt het Bèta College als verbinder gezien: Dit initiatief kan sterk bijdragen aan de noodzakelijke verbinding van het regionale bedrijfsleven bij de onderwijsinfrastructuur. In de uitgave Campus Zeeland!, het advies van de Onderwijs Autoriteit Zeeland (OAZ) voor de versterking van het Hoger en Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek in Zeeland, wordt gesproken over het meer robuust en toekomstbestendig maken van de kennisinfrastructuur. Hier zijn de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy een onderdeel van. Behalve van economische effecten, wordt gesproken van effecten voor de leefbaarheid en vitaliteit van de regio.

14 Al met al gaat de komst van het Bèta College en de uitbreiding van de Delta Academy gepaard met zowel economische als uiteenlopende maatschappelijke effecten. Dit onderzoek heeft een start gemaakt met het blootleggen van de betekenis van het Campus Zeeland-plan door inzicht te verschaffen in de te verwachten economische effecten van twee belangrijke pijlers van dit plan: het Bèta College en de Delta Academy.

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen?

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Zeeuwse Verhuisatlas deel II Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Middelburg, maart 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon Scoop 2012 Samenstelling Ankie Smit Han Schellekens Scoop Zeeuws instituut

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

Kostenreglement Kifid 2015

Kostenreglement Kifid 2015 Kostenreglement Kifid 2015 Het Bestuur van de Stichting Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) heeft, gelet op artikel 27 van de Statuten, op 17 december 2014 het volgende reglement vastgesteld.

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014

Factsheet. Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014. Werkloosheid stijgt naar 24% Definities. Nummer 6 juni 2014 Nummer 6 juni 2014 Monitor jeugdwerkloosheid Amsterdam 2014 Factsheet Ondanks eerste tekenen dat de economie weer aantrekt blijft de werkloosheid. Negen procent van de Amsterdamse beroepsbevolking is werkloos

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015

Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer 5: december 2015 Nieuwsbrief Zeeuwse arbeidsmarktmonitor Nummer : december 2 Zeeuwse ondernemers blijven gunstig gestemd Winstgevendheid bouwondernemers pas volgend jaar op peil Krapte aan personeel in sectoren ICT en

Nadere informatie

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs?

Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Artikel pag. 5-8 Wie werken er in het christelijk en reformatorisch onderwijs? Opzet en verantwoording van het onderzoek In de afgelopen maanden heeft een projectgroep vanuit de redactie van DRS Magazine

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur Economische wetenschappen 1 en recht Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 26 mei 13.30 16.30 uur 19 99 Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

116 De Pensioenwereld in 2015

116 De Pensioenwereld in 2015 12 116 De Pensioenwereld in 2015 Verslaggeving & communicatie 117 Meer inzicht nodig in evenwichtige belangenbehartiging bij uitvoeringskosten Auteurs: Myrna van Engelen en Tristan Helsloot Pensioenfondsen

Nadere informatie

Macro-economie van offshore wind-energie

Macro-economie van offshore wind-energie Macro-economie van offshore wind-energie Windkracht14 World Trade Center, Rotterdam 22/01/2014 David de Jager Stelling > De (potentiële) economische waarde van de Nederlandse toeleverende economische sectoren

Nadere informatie

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter.

Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Vraag Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Mondelinge vragen gesteld op de begrotingsmarkt. Gevraagd is om een overzicht van alle risico s en de aannames/berekeningen hierachter. Overzicht alle risico s Zoals ook in de paragraaf weerstandsvermogen

Nadere informatie

Lokale lastendruk in Kampen

Lokale lastendruk in Kampen Lokale lastendruk in Kampen Notitie opgesteld in opdracht van de gemeente Kampen (herziene versie) Dr. ir. C. Hoeben COELO 19 februari 2004 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Methodebeschrijving. Centraal Bureau voor de Statistiek. Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100

Methodebeschrijving. Centraal Bureau voor de Statistiek. Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100 Methodebeschrijving Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten, 2010 = 100 1. Inleiding Dit is een methodebeschrijving van de statistiek Nieuwbouwwoningen; outputprijsindex bouwkosten (O-PINW). De

Nadere informatie

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de

Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% Stel de inkoopprijs bedraagt 800 en de winstmarge 10% van de Marge berekeningen Inkoopprijs + marge = verkoopprijs Een voorbeeld marge van de inkoopprijs Inkoopprijs 100% + marge 10% = verkoopprijs 110% marge van de verkoopprijs Inkoopprijs 90% + marge 10% = verkoopprijs

Nadere informatie

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs CPB Notitie 25 februari 2013 Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs Uitgevoerd op verzoek van Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012

Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 2012 11 Beleggingen institutionele beleggers stijgen naar 1,7 biljoen euro halverwege 212 J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 16-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * =

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Factsheet gemeente Westland

Factsheet gemeente Westland In deze factsheet wordt ingegaan op verschillende indicatoren voor het aantal jeugdigen uit uw gemeente dat in de afgelopen jaren gebruik heeft gemaakt van ondersteuning en zorg voor jeugd. Dit wordt per

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op basis van Regeerakkoord van het kabinet Rutte-II Nibud, 2012 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017

Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op basis van Regeerakkoord van het kabinet Rutte-II Nibud, 2012 Koopkrachtberekeningen voor 100 huishoudens 2012-2017 Berekeningen op

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht

De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio Utrecht De arbeidsmarkt voor leraren po 2015-2020 Regio datum 16 maart 2015 auteurs dr. Hendri Adriaens dr.ir. Peter Fontein drs. Marcia den Uijl CentERdata, Tilburg, 2015 Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014

Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen. Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Marktonderzoek bedrijventerreinen gemeente Dalfsen Bestuurlijke eindrapportage 28 februari 2014 Inleiding BMC heeft in opdracht van de gemeente Dalfsen een marktonderzoek uitgevoerd naar de lokale behoefte

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden

2. Financieel kader gemeenschappelijke regelingen in de regio van Hollands-Midden 1. Inleiding Ten tijde van het schrijven van de kadernota 2016 wordt nog volop gewerkt aan de uitwerking van het proces Kracht#15. Voor het besluitvormingsproces dient de Kadernota 2016 in januari 2015

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I

Eindexamen havo economie oud programma 2012 - I Opgave 1 Beleggingen leiden tot inkomensverschillen Aangetrokken door voorspoedige ontwikkelingen op de effectenbeurs, zijn in een land de mensen steeds meer gaan beleggen in aandelen en obligaties. Mede

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De economische kringloop Voor de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de

Nadere informatie

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland

Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Effecten van Mobility Mixx voor de BV Nederland Indicatie van het potentieel van Mobility Mixx wanneer toegepast op het gehele Nederlandse bedrijfsleven Notitie Delft, november 2010 Opgesteld door: A.

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Haarlem. Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt

Haarlem. Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Raadsfractie Trots Haarlem t.a.v. de heer Van den Raadt Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mai] Onderwerp 31 maart 2015 CS//2015/107824

Nadere informatie

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl

Examen HAVO en VHBO. Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Economie 1,2 oude en nieuwe stijl Examen HAVO en VHBO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Vooropleiding Hoger Beroeps Onderwijs HAVO Tijdvak 2 VHBO Tijdvak 3 Woensdag 21 juni 13.30 16.30 uur 20 00 Dit

Nadere informatie

Prijsindexcijfers advocatuur, 2002 2004

Prijsindexcijfers advocatuur, 2002 2004 Centraal Bureau voor de Statistiek Telefoon: 0900-0227 ( 0,50 p/m) E-mail: infoservice@cbs.nl Bron: CBS Prijsindexcijfers advocatuur, 2002 2004 Mw. M. Noordam en mw. R. Vleemink Centraal Bureau voor de

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Werkloosheid verder toegenomen. Anderhalf jaar stijgende lijn werkloosheid Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-003 17 januari 2013 9.30 uur Werkloosheid verder toegenomen Werkloosheid in december opgelopen naar 7,2 procent Vanaf medio vrijwel voortdurende stijging

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid?

Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? vbo-analyse Hoeveel dragen onze bedrijven bij aan de schatkist en de sociale zekerheid? September 2014 I Raf Van Bulck 39,2% II Aandeel van de netto toegevoegde waarde gegenereerd door bedrijven dat naar

Nadere informatie

Examen VWO. economie 1. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 13.30-16.30 uur

Examen VWO. economie 1. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 13.30-16.30 uur Examen VWO 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 13.30-16.30 uur economie 1 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een

Nadere informatie

Bekend gemaakt in het digitale Gemeenteblad d.d. 12 januari 2015

Bekend gemaakt in het digitale Gemeenteblad d.d. 12 januari 2015 Bekend gemaakt in het digitale Gemeenteblad d.d. 12 januari 2015 BELEIDSREGELS BEKOSTIGING LOKALEN BEWEGINGSONDERWIJS VOOR EEN SCHOOL VOOR BASISONDERWIJS EN SPECIAAL BASISONDERWIJS Artikel 1 Omvang en

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten:

gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten: Burgemeester en wethouders van Hilversum; gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten: De Nadere regels behorende bij de Verordening

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q3 NVM Data & Research 9 oktober 2014 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het derde kwartaal van 2014 een zeer sterke opwaartse

Nadere informatie

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4

NVM-Betaalbaarheidsanalyse. 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM-Betaalbaarheidsanalyse 2000-Q1 tot en met 2014-Q4 NVM Data & Research 15 januari 2015 1 Samenvatting De (theoretische) betaalbaarheidsindex maakt in het vierde kwartaal van 2014 nog steeds een opwaartse

Nadere informatie

Richtlijn financieel ratingsysteem. Uitgave nr. : versie 2.7 Datum : 1 januari 2016

Richtlijn financieel ratingsysteem. Uitgave nr. : versie 2.7 Datum : 1 januari 2016 Richtlijn financieel ratingsysteem Uitgave nr. : versie 2.7 Datum : 1 januari 2016 INHOUD Inleiding... 3 Waardering financiële positie van licentiehouders... 3 Definities van kernvariabelen uit financieel

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Onderwerp: Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Heusden 2015

Onderwerp: Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Heusden 2015 Zaaknummer: 00386569 Onderwerp: Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Heusden 2015 Collegevoorstel Inleiding De wettelijke zorgplicht van de gemeente omvat onder andere het gymnastiekonderwijs,

Nadere informatie

Programma 1 - Bestuur en veiligheid

Programma 1 - Bestuur en veiligheid Vragen door raadsfracties over de Programmabegroting 2014-2017 Nr. Van Wie Vragen Programma 1 - Bestuur en veiligheid 1. CDA Vraag: Blz. 10, Communicatie Wat kost een extra pag. in Gemeente thuis 2. CDA

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente zaak_id bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 11 maart 2014 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W

Nadere informatie

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013

Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland. Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Slim samenwerken binnen en tussen vmbo en mbo in Zeeland Presentatie tbv Bustour Slim Samenwerken VNG 27 maart 2013 Voorgeschiedenis (1) Taskforce Zeeland, opdracht minister Plasterk Maart 2010: rapport

Nadere informatie

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003)

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Rapportage in opdracht van Stichting VVV Zuid-Limburg 14 februari 2008 Projectnummer

Nadere informatie

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei

Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei Absoluut Relatief = in verhouding = procentueel; procentuele verandering procentpunt; perunage, promille; juist afronden groei over groei (groeifactoren) terugrekenen in de tijd (met groeifactoren) nominaal,

Nadere informatie

verijssel 0 1 OKT 2014 0 1 OKT. 20H provincie PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Provinciale Staten van Overijs:eP e 9 nr - 9-S/2X5M a.d. Dat. on tv.

verijssel 0 1 OKT 2014 0 1 OKT. 20H provincie PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Provinciale Staten van Overijs:eP e 9 nr - 9-S/2X5M a.d. Dat. on tv. PROVINCIALE STATEN VAN OVERIJSSEL Provinciale Staten van Overijs:eP e 9 nr - 9-S/2X5M /&*$ Dat. 0 1 OKT 2014 on tv.: Routing a.d. Bijl.: Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499

Nadere informatie

De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten

De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten De feiten over beschut werk: werken loont Kernpunten Beschut werk is goedkoper dan een participatievoorziening omdat met beschut werk opbrengsten worden gerealiseerd uit productie. Hiermee kunnen ongeveer

Nadere informatie

Financiën (VO) RSG Magister Alvinus

Financiën (VO) RSG Magister Alvinus Financiën (VO) 2012 Dit rapport over de financiën van het bestuur toont detailinformatie over de kengetallen en verdeling van de lasten. Er wordt een trend van vijf jaar getoond en een vergelijking gemaakt

Nadere informatie

Module: Aanpassing kruispunt

Module: Aanpassing kruispunt Module: Aanpassing kruispunt Invullen van de tool In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie reistijd

Nadere informatie

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Om inzicht te krijgen in wat de financiele gevolgen zijn voor de versobering van de pensioenopbouw vanaf 2014, inclusief het

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel III

Zeeuwse Verhuisatlas deel III Zeeuwse Verhuisatlas deel III Verhuizen meer mensen naar de stad of naar het platteland? Zeeuws-Vlaanderen Middelburg, augustus 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon SCOOP 2012 Samenstelling Ankie Smit

Nadere informatie

Nota. 1. Inleiding. Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014

Nota. 1. Inleiding. Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014 Nota Financiële kengetallen Careinstellingen en zorgzwaarte 2012 Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014 1. Inleiding Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft het CBS verzocht om,

Nadere informatie

J.F. Meershoek-Keizer, V. Kraster

J.F. Meershoek-Keizer, V. Kraster Memo 13INT02737 aan kopie van datum College van burgemeester en wethouders en gemeenteraad J.F. Meershoek-Keizer, V. Kraster betreft parameters grondexploitaties 2014 Geachte collegeleden, In het eerste

Nadere informatie

Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Voorst 2015

Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Voorst 2015 Beleidsregel bekostiging lokalen bewegingsonderwijs gemeente Voorst 2015 Het college van de gemeente Voorst Gemeenteblad 553a gelet op de artikelen 117 en 136 van de Wet op het primair onderwijs en de

Nadere informatie

Verschillen Oude t.o.v. Nieuwe verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Borne Uit: Adviesrapport / Saxion.

Verschillen Oude t.o.v. Nieuwe verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Borne Uit: Adviesrapport / Saxion. Verschillen Oude t.o.v. Nieuwe verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Borne Uit: Adviesrapport / Saxion. 2.1 De verordening Zoals in de Inleiding van dit onderzoek al is vermeld is bij

Nadere informatie

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans.

Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. FINANCIEEL BELEID Financiële positie op balansdatum Onderstaand treft u de balans aan per 31 december 2014. Na de balans volgt een korte toelichting op de belangrijkste wijzigingen in de balans. Activa

Nadere informatie

Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en het nationaal inkomen bestaat.

Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en het nationaal inkomen bestaat. Bestedingsevenwicht - 1 van 15 MACRO-ECONOMISCH BESTEDINGSEVENWICHT Welke factoren bepalen de grootte van het nationaal inkomen? Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en

Nadere informatie

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR

BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR BESLUIT COLLEGE VAN BESTUUR Nummer : 760 Paraaf: Onderwerp : Reglement Cum Laude Windesheim Besluit : Het College van Bestuur besluit tot wijziging van het Reglement Cum Laude Windesheim. Het gewijzigde

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

TOELICHTING CONTROLEPROTOCOL STICHTING TRANSUMO. -versie 31 mei 2007- pag. 1. 1. Inleiding

TOELICHTING CONTROLEPROTOCOL STICHTING TRANSUMO. -versie 31 mei 2007- pag. 1. 1. Inleiding -versie 31 mei 2007- pag. 1 1. Inleiding Deze toelichting heeft betrekking op het controleprotocol Stichting Transumo, versie 31 mei 2007, en heeft tot doel een nader invulling te geven aan een aantal

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Werken in startende bedrijven

Werken in startende bedrijven M201211 Werken in startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, september 2012 Werken in startende bedrijven De meeste startende ondernemers hebben geen personeel. Dat is zo bij de start met het bedrijf,

Nadere informatie

Module: Ontbrekende schakel in netwerk

Module: Ontbrekende schakel in netwerk Module: Ontbrekende schakel in netwerk Invullen In de onderstaande tabel staat een toelichting op de in te vullen gegevens. Onderdeel Invoervariabelen Investeringen Meerkosten beheer- en onderhoud Reductie

Nadere informatie

Petitie MKB Hoorn met betrekking tot de ingevoerde reclamebelasting Hoorn ten behoeve van het Lokaal Ondernemersfonds

Petitie MKB Hoorn met betrekking tot de ingevoerde reclamebelasting Hoorn ten behoeve van het Lokaal Ondernemersfonds Petitie MKB Hoorn met betrekking tot de ingevoerde reclamebelasting Hoorn ten behoeve van het Lokaal Ondernemersfonds Hoorn, 25 augustus 2009 MKB Hoorn constateert - Dat de gemeente Hoorn eind mei de aanslagen

Nadere informatie

OUDEREN OP DE ARBEIDSMARKT

OUDEREN OP DE ARBEIDSMARKT AMSTERDAMS INSTITUUT VOOR ARBEIDSSTUDIES UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM OUDEREN OP DE ARBEIDSMARKT Onderzoek op basis van de Loonwijzer Kea Tijdens, AIAS, Universiteit van Amsterdam Maarten van Klaveren, STZ

Nadere informatie

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Ex. artikel 43 Reglement van orde van de raad 2013

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Ex. artikel 43 Reglement van orde van de raad 2013 Gemeente Amersfoort BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN Ex. artikel 43 Reglement van orde van de raad 2013 DOCS.nr. 4555433 Nummer 2013-221 Vragen van het raadslid Meijer (SP) inzake Scholen in de Kunst,

Nadere informatie

DGMR Totaal. Figuur 1. DGMR - Milieubelasting per jaar

DGMR Totaal. Figuur 1. DGMR - Milieubelasting per jaar Notitie Project DGMR Duurzaam Betreft Milieubarometer 2011-2012 Ons kenmerk A.2007.5221.01.N006 Versie 001 Datum 7 oktober 2013 Verwerkt door VI GA Contactpersoon drs. ing. B.E.A. (Bianca) van Osch E-mail

Nadere informatie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie

Quick scan re-integratiebeleid. Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Quick scan re-integratiebeleid Een oriënterend onderzoek door de rekenkamercommissie Doetinchem, 16 december 2011 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Doetinchem heeft op 18 december 2008 het beleidsplan

Nadere informatie

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie

Perscommuniqué. Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de Belgische economie Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten Perscommuniqué Brussel, 15 september 2000 Het Federaal Planbureau evalueert de gevolgen van de duurdere dollar en de hogere olieprijzen voor de

Nadere informatie

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011

IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 IMPRESSIE ICT BENCHMARK GEMEENTEN 2011 Sparrenheuvel, 3708 JE Zeist (030) 2 270 500 offertebureau@mxi.nl www.mxi.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Zevende ronde ICT Benchmark Gemeenten 2011 3 1.2 Waarom

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Special: Verzilvering Verdienpotentieel Elektrisch Vervoer in Nederland

Special: Verzilvering Verdienpotentieel Elektrisch Vervoer in Nederland Special: Verzilvering Verdienpotentieel Elektrisch Vervoer in Nederland De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland volgt in opdracht van het ministerie van Economische Zaken en het Formule E-Team de verzilvering

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

handel en verkoop CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 20

handel en verkoop CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 20 handel en verkoop CSPE KB 2009 minitoets bij opdracht 20 Naam kandidaat variant a Kandidaatnummer Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord (voorbeeld 1). - Geef verbeteringen aan volgens de voorbeelden

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Woononderzoek Nederland 2009 Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-020 22 maart 2010 9.30 uur Woononderzoek Nederland 2009 Totale woonlasten stijgen in dezelfde mate als netto inkomen Aandeel en omvang aflossingsvrije

Nadere informatie

INKOMENSEFFECTEN VAN DE ZORGVERZEKERINGSWET EN DE WET OP DE ZORGTOESLAG

INKOMENSEFFECTEN VAN DE ZORGVERZEKERINGSWET EN DE WET OP DE ZORGTOESLAG BIJLAGE INKOMENSEFFECTEN VAN DE ZORGVERZEKERINGSWET EN DE WET OP DE ZORGTOESLAG 1. Inleiding Deze bijlage geeft een nadere beschrijving van de en van de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wet op de (Wzt) en

Nadere informatie