Duurzaam Vermogensbeheer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaam Vermogensbeheer"

Transcriptie

1 Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Asset Liability Management Nutsprofiel, ALM-studie, Rendement risicoprofiel Maximaal rendement versus ALM-doelstelling, ALM-setting, rendement / risico profiel, Beperkingen ALM-techniek en beleidskeuze, Rendement / risico & het Griekse alfabet, Functie benchmark, Taak risicomanager doel: discussiemateriaal, verkennend, beeldvormend Versie: Door: Drs Marcel de Berg RBA Mei 2003 Belangrijk: Dit document is een onderdeel van een serie documenten. Regelmatig komen er nieuwe versies van de documenten. Het bijhouden van de documenten is echter zeer arbeidsintensief en het zonder vergoeding verspreiden van deze informatie is in de huidige vorm en in de huidige tijd financieel niet verantwoordelijk. onderzoekt alternatieven om aanpassingen van deze informatie tegen betaling toch via de website beschikbaar te stellen. Tot dat moment heeft u slechts de beschikking over gedateerde (eind 2001) detaildocumenten. Deze documenten geven u een eerste denkkader. Al deze documenten worden regelmatig aangepast aan de laatste inzichten. Bij opdrachten voor pensioenfondsen en ondernemingen wordt deze informatie veelal in een reader op maat aangepast en toegesneden op de gewenste invalshoek met bijbehorend advies. Voor recentere informatie of maatwerk kunt u contact opnemen met Marcel de Berg (+31 (0) ) of een sturen naar Disclaimer: (YGC) biedt de teksten aan voor informatief gebruik. YGC is er van overtuigd dat al de gebruikte informatie van betrouwbare bronnen komt. Echter, YGC garandeert op geen enkele manier de juistheid en de uitputtendheid van deze informatie. YGC kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor enige fouten of gebreken in deze informatie, nog voor enige schade of verlies door het gebruik van deze informatie.

2 Inhoud 1 Nutsprofiel 3 2 ALM-studie Inleiding Object van een ALM-studie Maximaal rendement is geen ALM-doelstelling 6 3 ALM-setting, het rendement / risico profiel Inleiding Huidige praktijk ALM-techniek beperkt beleidskeuze ALM-toets: actief beleid Rendement / risico & het Griekse alfabet Functie benchmark Taak risicomanager Maximaal rendement 9 2

3 1 Nutsprofiel De primaire taak van het bestuur is een samenhangende keuze te maken van de volgende afzonderlijke onderdelen: o de te voeren pensioenregeling (inclusief indexatieregeling); o het bijbehorende premiebeleid en o de wijze waarop de premie worden belegd. De uiteindelijke keuze van het bestuur is afhankelijk van op welke de lusten en de lasten van de mogelijke combinatie worden afgewogen. Bijvoorbeeld, de gewenste kwaliteit van de regeling versus de bijbehorende kosten en risico s. De criteria en de mate van belangrijkheid van die criteria, die het bestuur hierbij hanteert vormt te samen het nutsprofiel van het bestuur. Het nutsprofiel bestaat uit zowel drempelwaarden als uit vergelijkende criteria. Bekende criteria zijn ondermeer: Drempelwaarden, bijvoorbeeld: o Maximale toegestane premiehoogte o Maximale kans op onderdekking Als uit vergelijkende criteria: o Mate waarin een pensioenregeling voldoet (bijvoorbeeld flexibiliteit) o Kans op onderdekking o Gemiddelde premie o Gemiddelde premiesprongen Voor het goed kunnen afwegen van de alternatieve combinatie is van groot belang dat de interactie tussen de afzonderlijke onderdelen goed wordt meegewogen. Hiervoor is het doen van ALM-studie tegenwoordig een onmisbaar onderdeel. In een ALM-studie worden de mogelijke keuzecombinaties van pensioenregeling, premiebeleid en beleggingsmix (ook wel ALM-sets genoemd) vertaald in toekomstige balanssituaties, resultatenrekeningen en hiervan afgeleid worden de scores van de ALM-sets weergegeven op de afwegingscriteria. De beleggingsmix is een onderdeel van de ALM-set. Het nutsprofiel kent geen specifieke rendement doelstelling, zoals het maximaliseren van het rendement. Het rendement risicoprofiel van de portefeuille is een onderdeel van de gekozen ALM-set en daarmee een afgeleide van het nutsprofiel van het bestuur. Het maximaliseren van het rendement heeft veelal tot geval dat het nut niet is geoptimaliseerd, omdat dit zou leiden tot onacceptabele kansen op onderdekking of onaanvaardbare premiesprongen. Net zo min bestaat het nutsprofiel alleen uit het maximaliseren van de kwaliteit van de regeling, omdat kan leiden tot onaanvaardbaar hoge premies. Het nutsprofiel wordt beïnvloed door ondermeer de volgende factoren: Belangen en horizon van betrokken partijen o Werkende deelnemers o Gepensioneerde deelnemers o Werkgever Overheid o Belasting wetgeving o AOW-beleid o Toezichthouder (PSW) 3

4 Toekomstige deelnemers Toekomst perspectief Traditioneel kunnen ALM-sets met ALM-studies worden beoordeeld op ondermeer de volgende afwegingen aan de hand van de eerder genoemde bekende criteria: Werkgever: kosten en de risico s van premieschommelingen van de pensioenregeling versus de secundaire arbeidsvoorwaarde waarop een bedrijf zich kan profileren. Werknemers: afweging van de kosten met bijbehorende premieschommelingen en de te verwachten pensioenzekerheid en kwaliteit. Gepensioneerden en slapers: indexatie en toekomstige zekerheid. De belangen van de bij het fonds betrokken deelnemers, gewezen deelnemers en overige belanghebbenden kunnen ook betrekking hebben op de individuele inkomenssituatie over 10, 20, 30 jaar rekening houdend met mogelijke belastingomstandigheden, hoogte van de AOW, ontwikkeling van individuele kostenposten, de kwaliteit van de leefomgeving (sociaal en milieu). De huidige modellen kijken alleen naar de balans van het pensioenfonds en niet naar de balans van de afzonderlijke individuen, terwijl het belang van het individu niet alleen het financiële gewin is, maar ook de situatie waarin het wordt genoten, en hoe het tot stand is gekomen. De balans van de werkgever kent ook verschillende invalshoeken, premiebetalingen zijn een resultante van beleggingsresultaten en economische ontwikkelingen (looninflatie, vraag / aanbod op de arbeidsmarkt). De economische ontwikkelingen worden bepaald door het handelen van verschillende actoren, waarin een ieder zijn steentje bijdraagt. Het adagium de markt regelt het wel, bestaat alleen doordat elke actor zijn bijdrage kent op die markt, de markt op zich doet helemaal niets. De balans van het pensioenfonds kan niet alleen worden gezien in het licht van de individuele balans van de betrokkenen, maar ook in het licht van de maatschappij als geheel. Voor een deel gebeurt dit natuurlijk al. Nederland wordt niet voor niets gewaardeerd voor zijn kapitaaldekkingsstelsel en de invloed die dit heeft op de financiële huishouding van de BV Nederland. Dit soort zaken zijn lastig in een ALM-studie mee te nemen, maar mogen geen reden zijn om het niet in het beslissingsproces mee te nemen. Wanneer het standpunt is dat de alternatieven kwantitatief toetsbaar moeten zijn, dan worden we naar alle waarschijnlijkheid geleid door de Voodoo-statisticus. In het bedrijfsleven worden beslissingen ook niet alleen genomen op grond van kwantitatieve modellen! Een ander groot gevaar / dooddoener om iets niet te doen is het argument dat andere profiteren van jouw acties zonder dat ze daarvoor een bijdrage hebben geleverd. Een beetje gechargeerd: stel je zit met nog een paar andere op een onbewoond eiland en om gered te worden moet je de aandacht kunnen trekken van een voorbij varende boot. Jij bent de enige die dat kan, dan laat je die mogelijkheid toch niet aan je voorbij gaan, omdat de anderen daar dan ook van profiteren! Al met al is dit een zeer complex proces. Het beslissingproces is te inzichtelijker te maken en beter te beheersen door gebruik te maken van eenvoudige beslissingmodellen, voor meer informatie zie Keuzeproces (theorie). 4

5 2 ALM-studie 2.1 Inleiding 2.2 Object van een ALM-studie Het besturen van een pensioenfonds vindt plaats onder zeer grote onzekerheid. Om inzicht te krijgen wordt de invloed van de mogelijke alternatieven op de belangen van de betrokken partijen zo goed mogelijk ingeschat, een horizon 30 jaar of langer is hierbij geen uitzondering. Hiervoor worden ALM-modellen gebruikt, die de balans en de resultatenrekening van het pensioenfonds van de te beoordelen ALM-sets onder verschillende aannames simuleren. De huidige ALM-modellen geven inzicht in de gevolgen voor de betrokken partijen op een geaggregeerd pensioenfonds niveau: gemiddelde premie, premiesprongen, gemiddelde kans op onderdekking, etc.. De input van ALM-modellen is gebaseerd op historische verbanden en het gebruik hiervan is voor een belangrijk deel te verdedigen, dat het verleden de beste schatter is voor de toekomst. Het is echter maar een van de weinig mogelijke toekomst situaties. Met deze onzekerheid wordt getracht rekening te houden door 500 tot 1000 economische scenario s te genereren rondom het geconstateerde economische gemiddelde en de geconstateerde onzekerheid uit het verleden. De basis blijft echter een gemiddeld economisch tijdsbeeld met een kleine kans dat dit tijdsbeeld zich daadwerkelijk zal herhalen. Wat zijn de effecten van de vergrijzing op de economie, de mogelijke ontsparingen, het wel of niet streven naar een duurzame ontwikkeling.de effecten voor de betrokkenen op een lager (micro) niveau vindt meestal niet plaats. Er wordt niet gekeken naar de individuele balans van de deelnemer, zowel financieel als kwalitatief. Alternatieve scenario s met daarin mogelijke nadelige belasting effecten, achterblijvende AOW-uitkeringen of verminderde leefomgeving (mileu- en sociaal) worden niet besproken. De kwaliteit van de economie waarin het bedrijfsleven moet opereren is evenmin onderwerp van studie. Wat heeft een gepensioneerde aan een pensioenuitkering, wanneer deze hierover meer belasting moet betalen dan was verondersteld, wanneer de AOW-uitkering lager is dan verwacht, de kosten van onderhoud sterker zijn gestegen door sterk gestegen prijzen in de zorgsector door ondermeer krapte op de zorgmarkt, de kwaliteit van leven sterk is gedaald door een verslechterd milieu en sociale onveiligheid. Wat heeft een onderneming aan een acceptabele premie, wanneer zijn concurrentiepositie is verslechterd door slecht onderwijs, achtergebleven infrastructuur, hogere kosten voor milieumaatregelen, etc.. U zult zich misschien op het standpunt stellen dat dit niet hoeft te worden onderzocht, omdat de invloed van elk pensioenfonds afzonderlijk waarschijnlijk niet groot zal zijn, maar is ook niet te verwaarlozen. De economische en maatschappelijke invloed van alle pensioenfondsen te samen is mijns inziens moeilijk te ontkennen. Bij de macro economische invloed en macht van de pensioenfonds wordt nog te weinig stil gestaan. Een van de redenen is dat de belangen van betrokkenen alleen op een geaggregeerd pensioenfonds niveau worden bekeken. De door mij geschetste toekomstbeelden zijn nogal pessimistisch van aard en doet de toekomst waarschijnlijk geweld aan, zeker wanneer de maatschappelijke partijen, waaronder de pensioenfondsen, hun maatschappelijke verantwoordelijkheid oppakken en hieraan een nieuwe invulling aan gaan geven. Stel dat het noodzakelijk zou zijn om een iets lager rendement te aanvaarden van bijvoorbeeld een 0,5% per jaar, maar daardoor een betere solvabiliteit door lagere verplichtingen, doordat 5

6 arbeidsverhoudingen beter zijn en daardoor een lagere looninflatie, het effect van de ontsparingen beter kan worden opgevangen, zodat er minder druk op de aandelenprijzen ontstaan wanneer er massaal ontspaart moet worden. Voor de bedrijven een kwalitatief betere economie, met meer inkomsten tot gevolg voor de overheid, waardoor de AOW-uitkering niet hoeft te worden verlaagd, meer ruimte voor investering in milieu- en de sociale leefomgeving, geen toenemende belasting druk op de ingegane pensioenen. Stel dat dit met een lager rendement van 0,5% kan worden gerealiseerd, dan staat het pensioenfonds er beter voor (denk in balansverhoudingen!), de economie en de samenleving als geheel. Is dit niet iets om serieus over na te denken?! Naast de kwantitatieve scenario s pleit ik er ook voor om kwalitatieve scenario s mee te laten wegen bij de besluitvorming. Vergeet niet dat de uitkomsten van de huidige ALM-modellen u alleen maar de onzekerheid laat voelen waar u mee te maken hebt, het is absoluut niet de toekomst waar u mee te maken krijgt. Elke ALM-uitvoerder kan u laten zien wat de gevolgen zijn voor uw keuze wanneer u andere aannames in het model stopt. Beter vaag in de goede richting, dan geleid door het verleden in de verkeerde richting! Werkgevers: uw baseert uw strategie toch ook niet op het verleden? Waarom zou u dat dan binnen een pensioenfonds dan wel doen? Daarnaast is het een misverstand dat een ALM-studie alleen bestaat uit het doorrekenen van alternatieven met een ALM-model en dat wanneer het ALM-model het niet kan doorrekenen hetgeen onderwerp van een ALM-studie kan zijn. 2.3 Maximaal rendement is geen ALM-doelstelling Het behalen van maximaal rendement is een veelgehoorde doelstelling bij pensioenfondsen. In enge zin is dit een onmogelijke doelstelling, het is namelijk niet mogelijk om op elk moment in de juiste beleggingscategorie, land, aandeel, obligatie, etc. te zitten. Veelal wordt er dan bij gezegd dat het binnen een gewenst risicokader rondom de benchmark (tracking error of bandbreedtes van landen, sectoren en / of individuele aandelen) moet plaatsvinden. De eerste reden waarom er geen maximaal rendement wordt behaald is de keuze van de benchmark. Uit de set van aandelen (het universum) waaruit gekozen kan worden zijn vele duizenden mogelijke benchmarks samen te stellen. Het hoeft niet alleen gebaseerd te zijn op marktkapitalisatie, maar de weging kan ook geheel willekeurig plaatsvinden of op andere criteria, zoals bepaalde sectoren of duurzaamheid of andere thema s. Daarnaast moet nog een uitspraak gedaan worden over of er wel of niet tussentijds wordt herwogen (gerebalanced), met welke frequentie, mate van valuta-afdekking, dit vergroot de mogelijke benchmarks alleen maar meer. Al met al zijn er oneindig veel mogelijkheden. Het maximale rendement zal worden behaald door slechts een van die oneindig hoeveelheden alternatieve samenstellingen, hetgeen onmogelijk is te realiseren, een utopie. Eén ding is zeker de gekozen op marktkapitalisatie gewogen landenindex is het niet. Bovendien wanneer er eenmaal voor een benchmark is gekozen met een bijbehorend (bandbreedtes en / of tracking error), dan is het zelfs niet zeker dat het maximale resultaat überhaupt mogelijk is binnen dat risicokader. Ook wanneer de benchmark en het risicokader er omheen is vastgesteld is het niet mogelijk om binnen dit kader een maximaal rendement te behalen. Het is ook hier niet mogelijk continue (dagelijks, laat staan binnen de dag) vooraf te weten welke beleggingscategorie, land, etc. binnen het risicokader op elk moment het best zal renderen. Welke invloed heeft het streven naar een maximaal rendement zonder risicokader op ALM-niveau, het is maar de vraag of dat op ALM-niveau optimaal is (naar alle waarschijnlijkheid niet)? Het is niet voor niets dat gesteld wordt dat niet de uitkomsten, maar alleen het risico is te managen. 6

7 3 ALM-setting, het rendement / risico profiel 3.1 Inleiding Een van de uitkomsten van een ALM-studie is het rendement risicoprofiel waaraan het beleggingsbeleid moet voldoen. Dit klinkt eenvoudig, maar kent genoeg haken en ogen, die mede relevant kunnen zijn over het in te nemen standpunt over maatschappelijk verantwoord beleggen. Hoe komt de benchmark eigenlijk tot stand? Wanneer definieer je een belegging als een aparte beleggingscategorie? Hoe definieer je de toegestane risico s? Hiervoor wordt eerst de huidige praktijk beschreven met zijn haken en ogen en de gevolgen die dit heeft op het wel of niet implementeren van MVB. Vervolgens wordt een kader geschetst waarin een deel van de knelpunten opgelost kunnen worden. Voor een deel worden hier onderwerpen aangehaald, die zijn beschreven in Invloed op rendement / risico profiel, voor een beter begrip van het huidige onderwerp raad ik u aan dat deel door te nemen. 3.2 Huidige praktijk Het gewenste rendement risicoprofiel vloeit voort uit: de beleggingsmix van de beleggingscategorieën waarin mag worden belegd en de kenmerken / samenstelling van de afzonderlijke beleggingscategorieën ALM-techniek beperkt beleidskeuze In de huidige praktijk wordt een belangrijk deel van het rendement risico profiel bepaald door de wijze waarop de huidige ALM-modellen werken. Een belangrijk onderdeel van de ALM-modellen is namelijk het genereren van toekomstscenario s. Dit gebeurt met statistisch geschatte modellen op basis van het gedrag uit het verleden. Voor een statistisch significant economisch model moeten de statistische verbanden afgeleid zijn op basis van voldoende historische gegevens. Er zijn echter slechts een beperkt aantal voldoende lange historische rendementsreeksen (indices) beschikbaar. Dit zijn (bijna) allemaal landenindices, mede omdat de definitie van een land eenduidig is te bepalen en behoorlijk robuust is in de tijd, dit is bijvoorbeeld niet het geval bij bijvoorbeeld sectoren (nieuwe komen, activiteiten binnen een sector veranderen). De weging van de individuele aandelen bij de samenstelling van het merendeel van de - zo niet alle - landenindices zijn samengesteld op marktkapitalisatie evenzo geldt dit voor de weging van de landenweging binnen een internationale index. Op deze manier ontstaat er een situatie dat je alleen bijvoorbeeld een bepaald aandelen verleden - namelijk een marktgewogen landenverdeling met daarbinnen een op marktkapitalisatie gewogen individuele aandelen - binnen het ALM-model kan simuleren. Dit in tegenstelling tot het pensioen-, indexatie- en premiebeleid, waarvan wel daadwerkelijk het gewenste nieuwe beleid kan worden getoetst. In de huidige praktijk valt een nieuwe beleggingsstijl, -thema of categorie alleen te toetsen op ALM-niveau indien er historische gegevens over zijn of dat het uit de overige beleggingscategorieën, -stijlen, -thema s is af te leiden. Echter niet alle nieuwe dingen zijn in het verleden al eens toegepast! Zo lang hier nog geen oplossing voor is gevonden, zullen vele nieuwe ontwikkelingen binnen de beleggingswereld dezelfde vragen kunnen oproepen als die momenteel vaak te horen zijn omtrent duurzaam beleggen, zie Rendement / risico vraagstukken. Blijft de vaak gestelde eis overeind dat de te hanteren benchmark binnen het beleggingsbeleid getoetst moet zijn in een ALM-studie dan leidt dit tot indices, die zijn samengesteld aan de hand 7

8 van de marktgewichten van de landen en de individuele aandelen. Hierdoor worden vele andere alternatieve samenstellingen van een benchmark dus uitgesloten. Vandaar dat het kan leiden tot discussies tussen de strikte ALM-model aanhangers en (i) de belegger die voor het pensioenfonds zo goed mogelijk in aandelen wil beleggen en die te kennen geeft dat het strategisch gezien voor de komende vijf jaar beter is om een andere (sector)verdeling aan te houden of (ii) de wens van het bestuur om duurzaam te beleggen, omdat dit soort strategieën niet in de huidige ALM-modellen te toetsen is. Van het thema duurzaam beleggen zijn geen voldoende historische gegevens beschikbaar. De stelling dat je dan niet kan aantonen wat de effecten van duurzaam beleggen is op de performance van het pensioenfonds, omdat je het niet met een ALM-model kan doorrekenen, zou dan een reden zijn om dan niet strategisch duurzaam te beleggen en een duurzame benchmark te hanteren. Duurzaam beleggen moet dan volgens deze redenering op tactisch niveau worden geïmplementeerd binnen het gewenste risicokader rondom de standaard benchmark, zie verder ook: Risicocontrol: beheersing van het risico ten opzichte van een standaard benchmark ALM-toets: actief beleid Een ander punt waar zonder problemen overheen wordt gestapt is het actieve beleggingskader voor de belegger rondom de vastgestelde benchmark. Binnen een ALM-model wordt de portefeuille volgens een vaststaand beslissingsmodel gerebalanced, samen met de beleggingsmix en de landenverdeling levert dit in totaal een rendement risicoprofiel. Dit rendement risicoprofiel is op ALM-niveau afgewogen. De gevolgen van het afwijken van deze wijze van beleggen door het toestaan van een actief beleggingsbeleid (tactische asset allocatie, groei- versus waardestijlen, etc.) wordt niet getoetst onder het mom van het moet rendement opleveren. Gebeurt er dan niets met het risicoprofiel? 3.3 Rendement / risico & het Griekse alfabet Kan een andere benaderingswijze eerder genoemde problemen van de huidige praktijk oplossen? Het Griekse alfabet wordt vaak gebruikt om kenmerken van een belegging aan te geven. Zo staat ondermeer µ (mu) voor het gemiddelde, σ (sigma) voor de standaarddeviatie (de bekende grootheden) en bijvoorbeeld λ (lambda) voor de gevoeligheid van de portefeuille voor veranderingen in de volatiliteit en de ρ (rho) voor het effect van een renteverandering op de portefeuille en er zijn er nog meer. Wanneer we nu in staat zouden zijn om rendement risico karakteristieken los te koppelen van de onderliggende beleggingscategorieën en een scala van mogelijke combinatie van Griekse letterwaarden zouden kunnen aangeven, die zowel vanuit historisch perspectief plausibel klinken en vanuit een toekomst perspectief haalbaar zijn, dan zijn we van een aantal eerder genoemde problemen opgelost. Door in een ALM-studie te bepalen welke waarde van elke Griekse letter samen met het gewenste pensioen en premiebeleid optimaal aansluit op het nutsprofiel, krijgt de belegger een Grieks letter profiel mee en kan daar zo goed mogelijk beleggingscategorieën, -stijlen, -thema bij zoeken. Het gebruik van derivaten krijgt dan tevens een natuurlijke bedding en zal meer op waarde worden geschat. Ook de keuze van wel of niet actief beleggen of valuta s wel of niet af te dekken vindt binnen deze afweging plaats. Van nieuwe beleggingscategorieën waarvan geen historische gegevens beschikbaar zijn moet dan zo goed mogelijk het Griekse profiel worden ingeschat. Hetzelfde geldt voor duurzaam beleggen. Alle afzonderlijke onderdelen bij elkaar opgeteld (rekening houdend met interacties) moet dan het vertrekprofiel opleveren. 8

9 3.3.1 Functie benchmark Om het voor de afzonderlijke portefeuillemanagers hanteerbaar te maken wordt op de laagste niveau tastbare benchmarks gekozen met toegestane afwijkingen en bijbehorende opdrachten (volgen / outperformen). Op deze manier zijn de benchmarks een afgeleide van het gewenste ALMkader in plaats van dat door de beperkte keuze uit het verleden, de benchmark van te voren beperkingen oplegt aan het ALM-kader met een zeer grote kans dat dit vanuit een ALM-optiek niet optimaal is. Een benchmark is een middel om de uitvoering van het vastgestelde beleid aan te toetsen, het mag geen knellende factor zijn bij het tot stand komen van het beleid Taak risicomanager Het toetsen of de daadwerkelijke uitvoering overeenkomt het gewenste Griekse profiel is de taak van de risicomanager Maximaal rendement Op deze plaats wil ik aangeven dat ook bij deze aanpak het realiseren van een maximaal rendement geen doelstelling is voor de belegger. De doelstelling van de belegger is om op ieder moment zo goed mogelijk het gewenste rendement risicoprofiel te realiseren, omdat dit op ALMniveau als optimaal is beoordeeld. De kans dat dit het streven is naar maximaal rendement, is zeer klein. 9

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Keuze maken, afwegingscriteria Wat zijn de mogelijke afwegingscriteria bij het maken van een keuze uit de mogelijke oplossingen binnen het beleggingsbeleid. Versie:2001-11-02

Nadere informatie

Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer. 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening?

Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer. 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening? Informatie over beleggingsbeleid particulier vermogensbeheer 1) Op welke beleggingsovertuigingen baseert Index People haar dienstverlening? Welke principes vormen de basis voor het beleggingsbeleid en

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Verkenning naar de invloed maatschappelijk verantwoord beleggen op het rendement risicoprofiel Koers / waarde aandeel risico / rendement profiel algemeen risicobeheersing

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR

BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR BELEGGEN? BEREID U GOED VOOR Heeft u plannen om te gaan beleggen? En overweegt u daarvoor een afspraak te maken met een vermogensbeheerder of heeft u dit al gedaan? Dan worden u bij het eerste gesprek

Nadere informatie

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen STICHTING PENSIOENFONDS RECREATIE Mei 2011 INHOUDSOPGAVE 0. Introductie 3 1. Doelstelling van het beleggingsbeleid 4 2. Organisatie en risicobeheerprocedures 5 3. Beleggingsbeginselen 7 Mei 2011 Pagina

Nadere informatie

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later

Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Vermogensbeheer Voor een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later Een houdbaar en betaalbaar inkomen voor later. Dat is de belofte van uw pensioenfonds aan uw deelnemers. Verder gaan is nu zorgen voor

Nadere informatie

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011

VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 19 APRIL 2011 VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS AVEBE 1.1 Het beleggingsproces Het beleggingsproces vormt de randvoorwaarden

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten.

Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Verder gaan is elke stap zorgvuldig zetten. Integrale aanpak Risicobeheersing staat aan de basis van elk beleggingsbeleid. Omdat het renterisico het belangrijkste risico voor pensioenfondsen

Nadere informatie

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP

De Dynamische Strategie Portefeuille DSP De Dynamische Strategie Portefeuille DSP Onderdeel van het beleggingsbeleid van Pensioenfonds UWV 1 Inhoudsopgave Waarom beleggen? 4 Beleggen is niet zonder risico s 4 Strategische beleggingsportefeuille

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016

Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Verslag bijeenkomst SVG 9 maart 2016 Op woensdagmiddag 9 maart, aansluitend aan de jaarbijeenkomst van de Vereniging Gepensioneerden Getronics (VGG), organiseerde Stichting Voorzieningsfonds Getronics

Nadere informatie

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN

STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS SAGITTARIUS BELEGGINGSBEGINSELEN 22 september 2016 Beleggingsbeginselen De beleggingsbeginselen van het pensioenfonds zijn de uitgangspunten ten aanzien van beleid en uitvoering,

Nadere informatie

Asset & Liability Management

Asset & Liability Management Asset & Liability Management Verder gaan is de juiste balans vinden. ALM: inzicht in risico s Zorgen voor balans tussen pensioenverplichtingen en de opbouw van het pensioenvermogen. Het is een kerntaak

Nadere informatie

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd

Risico pariteit -1- 1 Aandelen Wereldwijd Ontwikkelde Markten - MSCI World Index MSCI Daily Net TR World Euro, Aandelen Wereldwijd Risico pariteit Risico pariteit is een techniek die wordt ingezet om de risico s in een beleggingsportefeuille te reduceren. Sinds 2008 heeft risico pariteit om drie redenen veel aandacht gekregen: 1.

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Duurzaam Vermogensbeheer

Duurzaam Vermogensbeheer Duurzaam Vermogensbeheer Een keuzeafweging Ondersteuning keuzeproces Analytisch hiërarchisch process Voorbeelden keuze benchmark maken customized benchmark Softwarepakketten versie: 2001-11-02 doel: informatief

Nadere informatie

Strategisch Pensioenmanagement

Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement Strategisch Pensioenmanagement is samenbrengen. Strategisch Pensioenmanagement De belangrijkste taak van Strategisch Pensioenmanagement is ervoor te zorgen dat u in control

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Uw pensioen in onzekere tijden

Uw pensioen in onzekere tijden Uw pensioen in onzekere tijden Stichting Pensioenfonds 1 Inleiding Dekkingsgraad per 31 december 2011 is 83,7%. Het pensioenfonds loopt (ver) achter op herstelplan. Voorlopig kortingsbesluit is noodzakelijk.

Nadere informatie

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB

IPFOS. Bestuurders Conferentie. Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB IPFOS Bestuurders Conferentie Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks, Toezichthouder Risk & ALM - DNB Het gebruik van risicomaatstaven in ALM-context Ralph Verhoeks 2 Inhoud 1.

Nadere informatie

30 september /LJ/AH. FNV-beleid bij vaststellen van de pensioenpremie. FNV-beleid bij vaststellen van de pensioenpremie

30 september /LJ/AH. FNV-beleid bij vaststellen van de pensioenpremie. FNV-beleid bij vaststellen van de pensioenpremie Postadres Postbus 9208, 3506 GE Utrecht Team Pensioenen T 0900 9690 (lokaal tarief) F 030 66 30 000 wwwfnvbondgenotennl Datum 30 september 2015 008/LJ/AH Onderwerp FNV-beleid bij vaststellen van de pensioenpremie

Nadere informatie

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK

RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK PPF APG Pieter Kasse / Manja Rietjens 15/16/17 januari 2014 RISICOBEREIDHEIDSONDERZOEK ONDER DEELNEMERS AANLEIDING ONDERZOEK Inzicht in (risico)voorkeuren van deelnemers en gepensioneerden

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds

DNB Crisisplan. Stichting Pensioenfonds Honeywell 21 September 2011. Pensioenfonds DNB Crisisplan Stichting Honeywell 21 September 2011 Agenda Introductie Opzet crisisplan Nut en noodzaak crisisplan Concept crisisplan - discussiepunten - Wanneer is er spraken van een crisissituatie?

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Pensioen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen. Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen

Pensioen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen. Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen Een nieuwe wijze van rapporteren voor pensioenfondsen 14 De lijsten van pensioenfondsen met de hoogste en de laagste vermogensbeheerkosten die onder andere door Pensioen Pro en De Nederlandsche Bank (hierna:

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7

Jaarbericht 2014. Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3. 2014 in cijfers 5. Wijzigingen in de pensioenregeling 7 Jaarbericht 2014 Financiële positie Pensioenfonds Forbo 3 2014 in cijfers 5 Wijzigingen in de pensioenregeling 7 De organisatie Pensioenfonds Forbo 8 Kerncijfers 11 2014 stond vooral in het teken van gewijzigde

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen.

Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. Indexatie-IQ, voor een transparant en stabiel pensioen. De Bazel 24 mei 2012 Het Pensioenakkoord Drie delen: - De AOW-leeftijd - Pensioen in de tweede pijler - Ouderenparticipatie Wat is de aanleiding?

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid. van. LG Partners BV. De vragen èn antwoorden op een rijtje Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid van LG Partners BV De vragen èn antwoorden op een rijtje April 2015 Introductie. In 2014 is een groot aantal brancheorganisaties het initiatief genomen om een Consumentenbrief

Nadere informatie

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1

Tekst Nationaal regime MiFID. Bijlage. Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2. toetsterm 1 ijlage Toetstermen als bedoeld in artikel 36a, lid 2 Nummer Termen T* toetsterm 1 Eindterm 5a: De personen zijn in staat met betrekking tot financiële instrumenten uit te leggen aan de consument waarom

Nadere informatie

SPNG. veranderingen. was voor. een jaar van grote. Verkort jaarverslag 2013 >

SPNG. veranderingen. was voor. een jaar van grote. Verkort jaarverslag 2013 > 2013 was voor SPNG een jaar van grote veranderingen. Verkort jaarverslag 2013 > 2013 was voor SPNG een jaar van grote veranderingen. Eind 2012 liep het herverzekeringscontract met Nationale-Nederlanden

Nadere informatie

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno.

Memorandum. Technical Sciences Brassersplein 2 2612 CT Delft Postbus 5050 2600 GB Delft. Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO. www.tno. Memorandum Aan Bestuur stichting Pensioenfonds TNO Van Dr. F. Phillipson Onderwerp Risicobereidheidsonderzoek Pensioenfonds TNO Inleiding In de periode juni-augustus 2014 is er een risicobereidheidsonderzoek

Nadere informatie

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES

VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES ONDERZOEK NAAR VERVANGENDE FONDSEN VOOR DE BLACKROCK FUNDS OF ISHARES NOVEMBER 2014 Met dank aan: Naar aanleiding van het besluit van BlackRock om per 31 december 2014 de Funds of ishares op te heffen

Nadere informatie

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153%

Jaarlijks gemiddeld Cumulatief vanaf 1970 2008 Q2 2008 Q1 2008 Q4 2007 Q3 2007 Q2 2007 Dekkingsgraad (kwartaalultimo) 143% 137% 148% 153% 153% Kwartaalbericht 2e kwartaal 2008 Dekkingsgraad op 143% Rendement 0,2% in tweede kwartaal Belegd vermogen 86,3 miljard Klein positief resultaat in moeilijke markt In het tweede kwartaal is een totaalrendement

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

PMT transparant in kosten pensioen

PMT transparant in kosten pensioen PMT transparant in kosten pensioen PMT is het pensioenfonds van de sector Metaal en Techniek. De werkgevers en werknemers in de bedrijfstak besturen het fonds. Als bedrijfstakpensioenfonds is PMT not-for-profit,

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014

Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader. Juni 2014 Toelichting wetsvoorstel aanpassing financieel toetsingskader Juni 2014 Inhoudsopgave Wetsvoorstel aanpassing FTK Beleidsdekkingsgraad Premievaststelling Toekomstbestendig indexeren Inhaalindexatie Hersteltermijn

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 19 november 2013 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening Financiën: Financiële situatie Beleggingsbeleid Risico s en rendement

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017

Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Zuivel en aanverwante industrie (BPZ) Verklaring inzake beleggingsbeginselen 2015-2017 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft de uitgangspunten

Nadere informatie

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid DoubleDividend Management B.V.

Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid DoubleDividend Management B.V. Consumentenbrief inzake beleggingsbeleid DoubleDividend Management B.V. Amsterdam, juni 2016 DoubleDividend Management B.V. Herengracht 320 1016 CE Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en

1. De Consumentenbrief moet uiterlijk 1 juli aanstaande op uw website staan; en TOELICHTING VOORAF In dit stuk hebben wij geprobeerd de vragen de beantwoorden die volgens de Consumentenbrief door een potentiele cliënt gesteld zouden moeten worden aan zijn beoogde vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Als je de hele sector had gehad dan is dat veel minder een probleem dan als je alleen die specifieke aandelen in bezit had.

Als je de hele sector had gehad dan is dat veel minder een probleem dan als je alleen die specifieke aandelen in bezit had. Welkom terug bij Vergelijk Uw Vermogensbeheerder, we zitten hier weer met Marc Vijver van Index people. We gaan nu eens onderzoeken naar wat nou belangrijk is bij het selecteren van een vermogensbeheerder.

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag

Informatiewijzer. Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen. Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Informatiewijzer Beleggingsdoelstelling & Risicoprofielen Today s Tomorrow Morgen begint vandaag Beleggen op een manier die bij u past! Aangenomen mag worden dat beleggen een voor u een hoger rendement

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst Stichting Jan Huysman Wz fonds 27 September 2016

Deelnemersbijeenkomst Stichting Jan Huysman Wz fonds 27 September 2016 Deelnemersbijeenkomst Stichting Jan Huysman Wz fonds 27 September 2016 1 1: OPENING & AGENDA Opening Notulen deelnemersvergadering 2015 Deelnemersvergadering juli 2016 Samenstelling bestuur en verantwoordingsorgaan

Nadere informatie

2 Model voor beleggingsbeleid en renteafdekking

2 Model voor beleggingsbeleid en renteafdekking 1 Inleiding Dit achtergronddocument licht toe hoe het beleggingsbeleid en de renteafdekking in de persoonlijke pensioenrekeningen beschreven in hoofdstuk 4 van de Policy Brief Pensioen en rentegevoeligheid

Nadere informatie

Beleggingsstatuut. 1. Algemene Richtlijnen. 2. Richtlijnen inzake het beleggingsbeleid

Beleggingsstatuut. 1. Algemene Richtlijnen. 2. Richtlijnen inzake het beleggingsbeleid Beleggingsstatuut 1. Algemene Richtlijnen 1. Statutaire doelstelling De Hartstichting strijdt tegen hart- en vaatziekten. Zij investeert in onderzoek naar harten vaatziekten in Nederland. Zij geeft hoogwaardige

Nadere informatie

Tactische Asset Allocatie

Tactische Asset Allocatie Tactische Asset Allocatie Enno Veerman Volendam, 2 maart 2012 Tactische Asset Allocatie (TAA) Strategische Asset Allocatie (SAA): portefeuille samenstellen op basis van lange-termijn voorspellingen TAA:

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN

VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN VERKLARING INZAKE DE BELEGGINGSBEGINSELEN SEPTEMBER 2015 1. Introductie 1.1 Inleiding Dit document ( de Verklaring ) beschrijft beknopt de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van Stichting Pensioenfonds

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds

Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Programma Leergang Besturen van een Pensioenfonds Locatie: Woudschoten Conferentiecentrum te Zeist Module 1 Wetgeving en beleid Dag 1: donderdag 3 april 2014 09.00 09.30 uur Ontvangst 09.30 10.00 uur Inleiding

Nadere informatie

Reservetekort weggewerkt, pensioenen verhoogd

Reservetekort weggewerkt, pensioenen verhoogd Verkort jaarverslag 2013 In dit verkorte jaarverslag 2013 zetten we de hoofdpunten uit het volledige jaarverslag van Metro Pensioenfonds voor u op een rij: we blikken terug op het pensioenjaar 2013 en

Nadere informatie

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea

1. Organisatie BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN STICHTING PENSIOENFONDS ACHMEA. ABTN 2014 versie 21-3-2014 1. Stichting Pensioenfonds Achmea BIJLAGE I: VERKLARING BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van SPA.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2013 t/m 31 december Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal oktober 2013 t/m 31 december Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2013-1 oktober 2013 t/m 31 december 2013 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 120,6% naar 123,0% Reële

Nadere informatie

OUDER WORDEN EN EEN GOED PENSIOEN KRIJGEN: UTOPIE OF REALITEIT? HET NIEUWE GOVERNANCE ASSET LIABILITY MANAGEMENT (ALM) Dr.

OUDER WORDEN EN EEN GOED PENSIOEN KRIJGEN: UTOPIE OF REALITEIT? HET NIEUWE GOVERNANCE ASSET LIABILITY MANAGEMENT (ALM) Dr. Turning Ideas into Action OUDER WORDEN EN EEN GOED PENSIOEN KRIJGEN: UTOPIE OF REALITEIT? HET NIEUWE GOVERNANCE ASSET LIABILITY MANAGEMENT (ALM) Dr. Ruud Kleynen AAG Essentie van Besturen Asset Liability

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling

Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen. ICK Beschikbare Premieregeling Een nieuwe keuze in pensioenoplossingen voor de ICK-branche ICK Beschikbare Premieregeling ICK Beschikbare Premieregeling 2 De ICK-branche verbreedt het aanbod op het gebied van pensioen. Naast de bestaande

Nadere informatie

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering

Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering De Handreiking Kwaliteit Beleggingsbeleid in de praktijk 26 maart 2015 Alex Poel Beleggingsbeleid in de bedrijfsvoering 1 Achtergrond 2 Dienstverleningsproces 3 Beleggingsbeleid 4 Handreiking beleggingsbeleid

Nadere informatie

10. Doelstellingen, risicohouding en haalbaarheidstoets

10. Doelstellingen, risicohouding en haalbaarheidstoets 10. Doelstellingen, risicohouding en haalbaarheidstoets Conform de Pensioenwet dient het bestuur van een pensioenfonds de doelstellingen en beleidsuitgangspunten (waaronder de risicohouding) van het pensioenfonds

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011

DNB Pensioenseminar. Parallelsessie Beleggingen. 21 september 2011 DNB Pensioenseminar Parallelsessie Beleggingen 21 september 2011 Hoofdvragen I. Wat maakt iemand een goede bestuurder op het gebied van beleggingen? II. Wat verwacht u van de toezichthouder op het gebied

Nadere informatie

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW

32.0039.15. Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties. Beleggingsbeginselen SPW 32.0039.15 Stichting Pensioenfonds voor de Woningcorporaties Beleggingsbeginselen SPW 28 juni 2016 Inleiding Beleggingsbeginselen zijn de belangrijkste overtuigingen die ten grondslag liggen aan de strategie,

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam

Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Stichting Pensioenfonds Ballast Nedam Deelnemersvergadering Arthur van der Wal Nieuwegein, 28 september 2006 Agenda < Huidig Mandaat bij ING IM < Performance, Beleid en Vooruitzichten < Financieel Toetsingskader

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie

Beoordelingsrapport door beleggingsmatch.nl

Beoordelingsrapport door beleggingsmatch.nl Beoordelingsrapport door beleggingsmatch.nl Beoordeeld Laaken Vermogensbeheer Datum 27 maart 2017 Beoordelingsrapport 2 Organisatie 17 / 18 Kosten 17 / 18 Beleggingsbeleid 18 / 18 Risicobeleid 18 / 18

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN?

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? Bijeenkomst voor pensioengerechtigden Dick Vis, voorzitter Stichting Pensioenfonds Urenco Nederland 20 september 2016 Agenda 1. Samenvatting jaarverslag 2015 2.

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

1.1 Datum in herstel (dd.mm.jj) 31.12.14 1.2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 10

1.1 Datum in herstel (dd.mm.jj) 31.12.14 1.2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 10 Staat/formulier K0 blad 2 Datum in herstel (ddmmjj) 2 2 Gekozen hersteltermijn (in jaren) 0 Onderbouwing gekozen hersteltermijn Er is voor een termijn van 0 jaar gekozen omdat een relatief lange termijn

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

Wat is nu precies de rol van de werkgever, de vakbonden en het bestuur van het pensioenfonds?

Wat is nu precies de rol van de werkgever, de vakbonden en het bestuur van het pensioenfonds? Veelgestelde vragen en antwoorden Ontbinding Stichting Pensioenfonds Bavaria (in liquidatie) Wat gaat er op 1 april 2017 gebeuren? Dan gaan de opgebouwde pensioenaanspraken van de actieve en gewezen deelnemers

Nadere informatie

pensioenkrant augustus 2015

pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 5 WOORD VAN DE VOORZITTER 6 DEKKINGSGRAAD 7 INDEXATIE RENDEMENT OP DE BELEGGINGEN 8 KERNCIJFERS KOSTEN UITVOERING EN VERMOGENSBEHEER 9 COMMUNICATIE

Nadere informatie

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt.

Op verzoek van een belanghebbende bij het pensioenfonds wordt de Verklaring verstrekt. VERKLARING INZAKE BELEGGINGSBEGINSELEN Introductie Deze Verklaring inzake beleggingsbeginselen (hierna: Verklaring) beschrijft op beknopte wijze de uitgangspunten van het beleggingsbeleid van De Nederlandsche

Nadere informatie