! # # $ % # % & % & ' ( )* +, " -. #

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "! # # $ % # % & % & ' ( )* +, " -. #"

Transcriptie

1 "

2 # # $ % # % & % & ' ( )* +, " -. # /& %& 0123& & & &3.# 5 3& %&41(03 * &74 '. & 7 " -3 -% #8 $9 #-6 ):, & 4 ; 0 :. * %&43- %&(<& &. 3%&#&. = & (... &2(. &. %&$ # "

3 5*. & 7 ' = & " 9&> & &? 4 4& ; 67 : 8 7. %&$ 6 $ * 674 "

4 / 7 # A& B&? C), 4 B C) D D, &7 0 / 0 :7 0 7A 76A2 A 7D 07 E "7& -7A &704& 07&>$7 7 B &4C07; 7 DFF D 0 &07 # & E A& E 7 B C2 D &4 (0B C D - E & '"

5 * 4 && & & 4 (F 0 G & 04#0 > - # &$ & & 43 7DD& 4 D0 A4& 0 G 4 7# D7D 4 D 0 ( G 7 - & 0 40D G G40 B C # B& C = 70 4 (7 7 &>0 D H0 07 I ""

6 207'7 0> #0&?D D&&4 (0D #04(77 07 ;"

7 .7 & ( 0&0&< & 2 &070 &<G &&4D 0 E &0& & & " # & 74 )/ J, " #$%& ' " ( "& ( & & &D 70D D &> 7 &? :"

8 $ ( 4& - 4 (04 & & G 704 %& $ Burnout Tegenoverdracht Secundaire stressreactie Secundaire stressstoornis Vicarious Traumatization Secundaire traumatisatie Compassion Fatigue Werkbelasting Depressie Overbelasting Surménage E 0D & 7D FF & 8 4& E($ & 7 %' & K4 & & & 4 (K40FF4 & ( L "

9 G0 & 0- &< F 4-0 4& (0FFD7 D 4& ( 7 &&& & && 0 - &K 0 M& 8 )&, 2 40 & 0 6>D D &?D 70 I07 7), (7 &7 )&, &K)D 0D, E00&< 4A 4 #0 7 D & "

10 % % & 7E 7 0 )&D&,0 7 )444, #7 < #. 04 & E & < E 0 & 0 E040 & &00 & G 7D 0&& ( 07&& & & 2& 0 & 7 &% 4 &0& "

11 ( ) % (& & 4&2 3 %* N & 3-0 && E0 & & &- 0& & & & B &C 07 &4 3 &) 7D, & 4), E 740 % E 3 ( & $ L,#+ & && &0&),,, -,.-+) - & & - & 4& & &,- & &0 &< "

12 ( / -. )H 7 4, 7& &&-4 &7&& %0 #& 3-07&< 0 & L & - L &7D.7& & - 0), 74) &,A &474D 0& E&0& 0 & -0& 0&0&7D % ) %00 ( 0&3 + 1) ) )+) % D 7 4 ) D,. % $& "

13 -0D0 0 D D 4 8 #DD %0 2 ) % * A ) D, 8 /D 0 8 ( & %07 % G& & - )D& %0 3. / D4 %0& 4 9 / 4 A 4 B C0 )&, %& $ 7 64& "

14 BA 4 C3 & 9&> - & 07 &G0& 2 &4& 04& &( 4 & 0 47&+ D&D4&07 & 0 ( %0 1), DD E 0 7 ( 07 &4& 8 & % 04 *&&& % -8 )1 %0' -0&& 0 0 G < '"

15 070 & 0& 4 &77 08 *444D 7#4(# 9 :;0'<D 7 :;0< 4 & B CE 7 A & %0 E&4 7 0 & & ""

16 .21 1 ;9 :50'5:50< 4 %).%)= ( 1, ;. < 0 6?.) , &* &* & & & = 1?6 +6, +,? )) 1?, + & && 4 ( %0*.21 1 ;9 :50'5:50< %) 4.%)= ( 1, 0 A '' : 8?1 +? +.1 & & ;"

17 8 ). 2 7 &04&0 &E A& 7& 4 & D & -4 & B 8B )7%5 &0 D4, D 7 D7 0$ 70& % 2&D0+40 B&& &C 4& A& && &A 2 0&& &BCD ( %0 #4 07L 7(0 && &0#4 4&-L && & 04 % A& 07D &74 ( & :"

18 && & 4& D0)0D D& 0 D00, A0<? & ),0 D0& 70D &A7 &77 && & D 07 7 $ &74 Cfr Pierre Janet: energiehuishouding Psychologische kracht investering situatie feedback "

19 Cfr Pierre Janet: energiehuishouding Psychologische kracht investering situatie feedback Cfr Pierre Janet: energiehuishouding Psychologische kracht investering situatie feedback #07BE( &C8 ) & ), "

20 &70 E74 B&CD & &D ) 7 4& &0&0& 0%& D 04& 7B A E77 D & D),D),4& 7 B ) D0 % & &4& 7-47 &4& % % 47-5 K 0 0 & 4&?)D 7D D &, / 4& -),7 && &- & 4&?A 7&4 )O,- &0& A 7D0& E +& & "

21 ( %& -0 & 0(%-? && ( )% ). ( & -%#8 & &. 07 &4 G & & ( & &4BFF & &4 4 4 C-%#8 40& -& -% #8/0 0& & & - &> 7 && & 4 0) &4&4, 04& 70 7& )& &, 4& 70 4&D 4 &)7 0, % & & & ( 3 ) *' + && "

22 ) &,- & &.& / &0&1 / *& 2 &.&" / ' / &3& &&&2 ' 4& &34" & + '5 '6&+ &3 &(77 &* 5" &&77 &&/( && &3/ A & & &8 0& $ 4< "

23 %& 0 & & *& &D <D D4I 07 G7& 0 4&&? 0&&4 7 # 0 & & 7 7 A &4 A0& ( 3 -* 4 89( ::2 ' ' '* &+ 7 '&3 '&& "&& &* & "

24 A &7D 4 7 & -0 & A07& Veldorganisatie IK OMGEVING 20 %' #7 &&7- && 07LE&4 &BC & &44 &4 G/ D & 7 - & G0& 4& 4& ), '"

25 Omgeving verruimen IK OMGEVING-1 OMGEVING %C* * D & -0 & & Omgeving verruimen IK OMGEVING-1 OMGEVING % -0 & E& 00 - ( % &7 0 7# 7< &/0 4 < 0& & 7 ""

26 ( -0 7 & &0 D 7 < &&4 < & = E &7 D4 4 E0 < D 0 &&2 7D (+0A 740 & - && 0&7B-C & ) &, &4 ;"

27 4). ( 3 0 E 7 B 0 4 C. 4 7 D & - 4- % - & "%) 6# & 7 )1B #;& 74 &.. 7 & 9 D0:' E D3). & 4 2 & & )):, &&& G & )&. #, 7 % &44& 4&? 0 D 7 ),,+ 0& :"

28 07&< 4 4 & &)4, & # & &3 D D 7&P &? 6 %).26 &&7 &&77 & )&, )7, 4 0 &4 0 7 B0 C 0 N7 - & &4 4&07- &7 "

29 81 E)+. E 0 0 & ( &7 &&4(. %0 #":>?;:. && #%2:?8 ;' ";'7 &4& & )", & && %&0 && 0 &07 # A2%A & 007 D 7 007A & O&0-07& - L 8 &7 77 #N && 7 &74 3O 7 3O2A)2A &, && 3O ;'7 ) &7., 3":''2A&&& 3&&& 4 D "7-7 7&&N "7 "

30 , )+1 # 0 4K 4 3 )G7& F 5, 6 ), )), 5 ) )) 1 G,, H. 0& 7 A7& &7 B C 20 3 <3 03 D &D47 & & &&3 7 4& % $ 8 %?< DN B C 4( #5 D B ):,& 743 B( F F 7DF )&, ) 4,D 04 &4&4 &4 D 7 7 D 0&&&&& C E 4 0 #& &0 & ( & N "

31 4&? &7 74 & &D.7,) 07 4&4&.7 1, 77& &)&&,? 4&4& D 0 &7 & && &)7, A& &. %&D %).?( )D,D4.#D % -0 &. 4D & & 0 77& ( %& 20D % #8 $9#6- ):, (%-?-$:3( )% ). ( A *& &A& 3(-0;<3 % )3.). (: /0 )2E, #-%. E0 &0 G... HD ; G, H "

32 ##6-4&?0( & &)H, &4 ) D&DH, 7 4& 4&? 4)H4&, A &74. 6 & 1, 5, 1, + ), - & & &7D-% 7D &7 - & 74), -0& 7)&, ),4 7&)D, 0& (4 & &0D 7-4 E 7 7 &. & 3 "

33 0 o )0, o & &4 )68%, o o & (4 3 1,I Vergelijking burnout en overspannenheid Q +11)+5 1) 1 %,6),.. 16, A1, Q *J F 6, 18 %?+, Q 2 I 5 51 Q ) 1 11 Q $ )+11), 1. ) Q 4) 1 + Q, Q %) ) Q %K) Q? (, Q (,. Q ) 1 1 Q )+1, 1 ) Q Q 4) 1+ ;, < Q $1 Q? +) Q %.) K) %' ( 7& "

34 A6 % ( 07 7 E&7 # 4 4 & E &7& D0 0 4 & 0&7 G & (0 # &7 ( & & & 3 %* 2 D &07 7 4& N00 &4 && D ) D,. % ( 8 7& )D& D4&, ' - 8 7&0& 47 %& " 8 B C0D 0 0D D D 7 '"

35 ; ( &4 4# 7 D7 &7 %&0 :.7 E070&7 0& 4?<& 0 &( 0D4 0 2&7 7 #4& 04 ( & & 7 4 G70 %& 27&& 0 (0 0. 4? 4K&&& &0 &47 7 &4& & 4 4& 4& 20 4 ""

36 - %& # # && # 7 %&& ( &&8), -03B 5.CD E &070 & 40?A 0* 0D 47 E(-1 )F)- )-%(,%). 7-7 AD ( 04 % )) - ;%<.. 7&>( D 7 &> # & 4& & - &. D 7&> &7 ;"

37 % - 1 I %& -0 & & Het Karasek-model Taakeisen oplopend Ontplooiing Motivatie Regelruimte oplopend Zinloos werk Actief werk Passief werk Slopend werk Spanning Klachten Gezondheidsrisic o's - ;(3<( 74E 07 7 &4 4 E $&7 0 0 &B4 CE 7 & :"

38 Het Michigan-model Persoonlijkheid Objectieve omgeving Subjectieve omgeving Stressreactie Ziekte Sociale steun Werk Privé 22 %&' )- ):",3,- 7& 70 A7 0&- 0 7& & &0 7& 7 && - &4 &( 7 & )7 A, & -07 E07 & &4 &70& 8 &7 0- &D 7 7 0E 0 &< 7 &-0 0& FF &D 4D4 ( &< 0 FF "

39 # 2 ;# 2<- %& E# 2-3 4&4 &4&. & & & 044 ( 4 4& 7 Het WEB-model Oorzaken Gevolgen Planning Ongewenste intimiteiten Werkdruk Werkstressoren Burnout Verzuim Verloopintentie Etc. Sociale steun Feedback Ontplooiing Energiebronnen Betrokkenheid Motivatie Goede gezondheid Etc &4.4 &4 & "

40 1 82(.., ) * &I0 && N &07 & &-0 Behandelprotocol WEB-model 2 inventarisatiegesprekken Klachtenreductie en/of en/of en/of Cognitieve therapie Werkhervatting Time management Werkgerichte interventie Coaching: hervalpreventie & & & & D 4 47 &7 43 7& 43 & %&* '"

41 ( 7 & 471(CD B= EA C G 70 E 7 /7 0 & D && ( & D &- <D & ( - & E A 6 *&& A0 & 4& (4 & ( E 0 74&& D 4 <&? ( & 7 %& #4 *& &3 &? &? & 0 0& & ' 9& D A D & & &7-&? & 7 '"

42 E 7 0 & " D7), 3 ; 6 30 &0& 7 E04 4 # 0&04 07 &4D &4-0 7 G & 0& & & 7 4&07 -& && &04 0 : * 3 0 D * & & &* * * 4 4&E 4& &(4& &D&4DD & 4D & &>D 7 0 E & & 7 & && &K $ 3 & & > $ 37& L N 707 '"

43 . & 1 (. 0 ),E & 7 & 7 8 & 7 & & -0 &K A 7 '"

44 %)$ A ) D & &.& ( & & 7 # 07&07 &447 4& 4& 8 4 &47 &?7 04 0&4 &?8 D 8 07D I D 0 # 0 & %&$ D8 %0 3:D & 3, D )6,E7 7&? &4 & & A E& 7 &&&? ) ) ) A& 5) ) ''"

45 (7 0& 7*$ & % -% #80 -*$%% BCA &? D& & 5 %&$ &% 4 &65D& 07& )3 8?) $ 6 ), 7&-&& 7 & 7 G770 4&&& G7704 & E $ 78& $ 0 7 &&4 && % '""

46 %)$ )., +( 1 +, 1 ) 5 + ) L, 1 ) ) ;,) ) ) -, <6 8$%%-) ),) )-) 1 1, I 1) 5 ) +,1) ,; ,<M 11.,5 1,) ). ';"

47 A 773 Secundaire traumatisatie Gevolg van langdurige blootstelling aan stress ten gevolge van de confrontatie met personen die lijden. Chronisch stress-syndroom PTSS-achtige klachten Psychologisch-cognitieve veranderingen Intrusieve gedachten Herinneringen en nachtmerries Angst en vermijdingsgedrag Somber wereldbeeld Veranderde psychologische behoeften 10 % Secundaire traumatisatie en DSM IV (1) In de DSM IV vinden we de volgende definitie van het begrip traumatisering": iemand moet "hebben meegemaakt, getuige geweest zijn van, of geconfronteerd zijn met een gebeurtenis of reeks van gebeurtenissen die betreft of betreffen de feitelijke of vermeende dood of ernstige verwonding, of bedreiging van de persoonlijke integriteit van zichzelf of anderen". De DSM definieert de reactie van de getraumatiseerde persoon als: "intense angst, hulpeloosheid en afschuw". Wanneer we naar de reacties luisteren van traumatherapeuten, dan vinden we deze emotionele kleuring in meerdere of mindere mate terug. 15 %& ':"

48 3 ) - ;0< 41,1I QK Q, Q + Q Q Q Q Q) ) -, Q, Q 1 ) Q 1,,, 1 % 3 ) - ;< )+) I Q,) )) 6 I.,+5- ) 5,+ 5)65,1 Q, Q16 Q Q Q Q.1 Q , 19 %' '"

49 Secundaire traumatisatie en DSM IV (2) Clusters van klachten behorend tot het posttraumatisch stresssyndroom volgens DSM IV: Intrusieve gedachten, herinneringen en nachtmerries geassocieerd met het trauma. Neiging tot vermijding van triggers, associaties en situaties die doen denken aan het trauma, ontkenning, inperking van het gevoelsleven, het gevoel geen toekomst te hebben. Hyperarousal: komt tot uiting in slaapproblemen, concentratiestoornissen, prikkelbaarheid, schrikreacties en psychosomatische klachten. 16 N 8 0 J- 7 E 2 D J # FF # 0 7 7# 007& D7 &<D70 ( &? A 7 E 0 00G %* '"

50 E 040 D 04 E 7 0 && &? & Baten Toename van: zelfzekerheid zelfvertrouwen gevoeligheid, alertheid Persoonlijke groei Meer openheid en diepgang in relaties % Kosten therapeuten hebben meer dan een algemene populatie psychische problemen en onderkennen dit niet of niet tijdig 25% van de Amerikaanse psychiaters voelt zich suïcidaal, 1 op 16 deed al een poging 82% heeft ernstige relationele problemen (scheidingscijfer 51%) lage emotionele investering in de eigen familie afname van de intensiteit van de vriendschapsrelaties twijfel over de juiste beroepskeuze 46% van ons ervaart zijn of haar beroepsleven na 25 jaar als onbevredigend - 4 ( 774 G7 00& ""

51 %' E & 0 0L 2& & &0 0&? 0 E 0& $70 0&? 04 < 2 0& 07 E&&F& & 0 D Onbewuste motieven Studenten psychologie hebben meer dan normaal emotionele en ervaren interpersoonlijke stress ervaren. In GVO hoge prevalentie van: Depressie Schizofrenie Ernstige karakterstoornissen Alcoholisme In GVO vaak de rol op zich genomen van: Lastdrager Go-between Zondebok Parentificatie Narcistische motieven Socialisatie tot onbaatzuchtig helper die voorbijgaat aan eigen behoeften. # 0 7 % & 7 #0 4 7 D&04D & 8 0D 70 D 70D D& I ""

52 80 0& D D 4 0 G070)4,00& ),0 0 G & 0& 74 $70 7L & 04 4&& /0D 2 DD 0#0 & D0 &- 4D & 0 0&04 0 D 7 :) O. & 0& &? ( 07 0 R D &D D 7 & D D ) F,D 4&D D0 24& &0&07 N 04&( 04 0 &0&0 ( 07 0 &?D &? &77& D0 7 )4D, D 7&) 4&,0 & &7 F7 ""

53 $ S 4 &D & 0 &-& & 4& - 0&0& E7407 0(?)D D0 3TE7 E 77 N & T $&07 & & %'0 $ 3 &?D & & D 4K %' $ I 0 &7)0, & & E && &? & &B7C 37 N 7 &> ( 7 0 %' ""

54 %3 07 ) 0,D 4& 8 7 &>0 &>0 7&>8 7 & 7 E &?0 7 & 07 E & &4K 7 %'& ' 6? 3 47DDD 7 D &0 D & & & 3L&D D D04 07 &4 & &)U &, %' " A 3 7 & &0& 4&? & 44& "'"

55 %'' ; A 4& 3 7 &7 00 ), & 0&0 ) &4 7&S, - 74& & & -4& & & %07L D %7. 7& & 0 4 & 3, + -& D && &? 04 %' (0& < &3 &3D D# +7&&D D D& 3 D4&D 4 ' 3&?0704 """

56 #&07 &7D 4 477(0 &70 &70 Gezonde copingstijl. + ) 8. ;1),< 2, :, %'* 67 Blauwe zone: gezonde copingstijl Ik en Jij 68?A &D770D I07? D00 ";"

57 ? ( 0 &< &4 D BC 7 70 ( 0 %' A 6) 8..P ) 8. ;1),< 2, :, + ) ;.) F < 69 N & & 0 A & 0& 4 7 E &? #+7 27# & 4&D 4 7& &? % ":"

58 Confluentie: fusie, versmelting, symbiose Ik = Jij = Wij 70 N 770 &7 & 47D &7 -& 7(0 &7 ),47&7 %0 Blaiming, strijd, vechten Ik tegen jou 71 ""

59 70&)D 7 D&,40& 44V 0 % Professionele façade, verlaten, abandon, vluchten Ik verlaat jou 72 A0 & 7 47 ( && E 4 &7&77 &? 07A 4 % %1 ) B+ 3. I #+ % +I B I 1 B 73 ""

60 3.. + A 6) 8..P Risico op secundaire traumatisatie ) 8. ;1),< 2, :, Risico op Burnout + ) ;.) F < 74 %& # D ),4 & 4 )&?D7&?D7 D& D 7,D D & 0N 0 & -& 0&4 0 -&7 & #& & & E 04 D - & G404 & 8 7. %&$ %C' ;"

61 ?+) ;0< # &% * + ' % # &% * + ' % ( ) # $" % & '% " 20?+) ;< %' 0 % - % %' '' % / + #. ) #, - # ',, # 21 3I 7- &<07 < & % &; 4 4& ;"

62 &,4& < 2 &.& & '* &"& ' 4 " 4 &,/&& 04"& Interpretatie (1) Alle moeilijke gevallen Problemen met de directeur Werk niet van zich af kunnen zetten Angstig en gespannen Vermijden Escalatie Sluit de buitenwereld uit Hoge werkbelasting Collegiale spanning Stress-reactie, preoccupatie met werksituatie idem Afstandelijke copingreactie Stress-reactie wordt stressstoornis Isolement, omgeving uitsluiten %* Interpretatie (2) Hoofdprobleem: burnout. Door een te grote werkbelasting en aanslepende conflicten met een leidinggevende ontstaat een stress-reactie die escaleert en tot werkonbekwaamheid leidt % -/ 0& G & 0 G 04 & 7E 3 ;"

63 # 4 /47 # & &< / 0 & 6> / D 7 8 &&? F 0 7/ 4 / D D7 - ; / 0 7 E7 &&0% 0 7 / 0 / 7D0 0 4D E7 %/ 0 G D0 G 0 G G / &G 4& 7& 8 7 & 400& )&,& )I %* 3A& 7 && 4 # ( 6 D7 77& 0 0# D07& 7 707& ;"

64 6 E & 7# D D&& I# D &&( # & 7 0 & & # 4< # % 7 #7 &?( 7 & # 7 && 6 G& # 0 - & D0 & & D %*0 # 0& 4 E 6 & -& (D24A8 +.) 0&?/ 7 0 &7 )#-,E 4 4 G 4& 0& 7&? & E )(/,G 4< &70 & D070 0 %* $ %* - & &7 & && ;'"

65 0&7 07 &-0 07 & 4J &4& %3 &?D E - 7 %& 3 0G74 0&? 0 ' - 3 0D70 4D " (3 0& 07 4& & ; N 3 0 D 7 &4747 ;""

66 81 8:2?2L$2 1. Opleidingsinstituten en scholen: realistische verwachtingen, geen fabels 2. Werkgevers: a. Voorwaardenscheppend faciliterend b. Jobvariatie en jobrotatie c. Actief personeelsbeleid d. VTO-beleid e. Functionerings- en evaluatiegesprekken op regelmatige basis f. Appreciatie insentives g. Werknemervriendelijk personeelsbeleid 3. Intervisie en supervisie 4. Zelfzorg 5. Privésfeer: Relationele ondersteuning 84 %*& G & 4- & 70 0 $7 & & &0 0 >7 & & 7 # 07 3#4 D D # 4& 4 0 & # 40 &0 8 4&, 7 7E0 7 S&0 N 00 && 07E ). 7 # ;;"

67 & &, 1,1, +, )E &,1 D G& & 704& 07 7E 4 0) ) 1E & -&4&P 7 7.) E D 7 7 &)D D,+ 7 )8 N 7.&, -.) F& )7 D0 7 &S,A & 0 & ( ) N&?& &G& 70 & D & 0D7 4 D& & ;:"

68 ,1Q-. E 7 &$&0 7 7 & ( 403N 4# - 0 &( 4D4 &7)04 4,0 # 44& 040 &4 074 && 7D A& ( 4 4 & (F4 & # 7 7 0( 7 4& Numbers Burnout: 95 % stay in office if working conditions change Secondary Traumatization 50 % make a career shift outside the non profit sector 25 % make a career shift but inside the non profit sector ONLY 25 % stay in office %* 30 ;"

69 $ Test jezelf Zelftest voor hulpverleners (Figley) Checklist symptomen individuele hulpverlener Individueel Professioneel Checklist symptomen in teams en organisaties Zelfzorg vragenlijst traumahulpverleners (Donk) Onderkennen van veranderingen (McCann en Pearlman) Zelfbeschermende technieken ;"

70 $ D ( 07 && 7 &7* 7 G4 50 N 6= -0& 3 4& - -%&$ % )65, &G& 7 7 E ( & & )04, :"

71 >. 1,1 - &&& G &77 4 D &?D & 3 - E &. %&$ &% - 7.& 04= & & T65TD. 0D*&&% % WD") 36=D*G%5 &&4DGD, :"

72 H H0 H H 7 'H "H 6. # 7 #774 # 77 ' #7 " # 4 #04&4 ; 7 # &4 70 : #7 47 # # # # 4 # 4 7 ' # 707 " #& & ; $ 7 &?X& 4 & : # #4&D &? # 0 #04 & #04 & # & 7 # ' # 0 " # 7 ; E 7&?0 7 : # &? #&?044 # 7&? #& 0 # & < 7 &? $ 7 &?DDD0 D7 # FF&? ' #& & &? #&& 7&? " #&L4& & 7 ; &? :"

73 #&? : & # &? #77 ' #7 &? # ' &? ' # &? 7 ' %07 0 '' # &? # '" &? 7,1,1 1 '; #7 # &&7 ': #D0D 7 ' ' # 4 7 " #&& " # 7 77 & " #7 #4777 " 77 0 "' "" # 7 "; # 7&S # 70 ": # " 7 E D7 " &? #77 F &7 ; # ; & &7 # XX& 7 ; ; # ;' # 7 ;" #7 007 &&D 70 ;; # 7 07 :"

74 %) &D 4-0 &07 & 0& 6 4 N & ' : ; : ' " " ' ' " '" ; ' ' ' " ; "; : " ; " ; : ; ' ;' '; ;" ': ' " ; " " "' ' "" '' ": " ; ;; $ $ $ &65 &. 4& $ & :'"

75 @ & ;4 < & : " & " :" & :; " < &%)$ )% ;3, D < ;4 : " ; ' < & & & & '4 < 4 < : ;' ;' 0 :""

76 &74 2& F =0 0 J2 0&74 LJ & 0J :;"

77 3), -,1 1 8$%%-) ) ) &?, 7 & ) DDD, & 4-1 && ), & ) 7047D47D&&, ) 7, 3 1R 1 D 0 74 & 74 4 '?), & D 4 4&&D & 4 " 8) ). 1 4D &D D& D 0 0&044 7 ) 0D D4 &, ::"

78 8. 2 L &73 1, )44, DL D &&) D, & &&&S &4&&S L % ) ) ) & &4 # &3& & A 3 - &6 X ) 4& & 0, 4 &) D D &D&, &3%& 4 R & X :"

79 3), 1 )3 &4& 74& &? # -& 8 4< 8 9D&4&& 4 4 ( & 4 / & &&? / N & &7 )44, 404 D :"

80 >.6 1+ %& 4K3 "H'HH0HH 7 # )D&D,0 #&74 # &0 #&0 07 # 70 # #D0DD D D04 4 & #7 D044 # 7 # # #&4 #4 4 A 0I #7 044& # 7& #& 74 # 4 # < 7 # 7 # 7 3 7&D D & # &&7040 # 73<D D D& #4& #04< 7 A 0I "

81 # 7 0& #74&& 77 #4704&D 704 #704 # 4 D74 40 # &DD D 00 #04 #0D 7& #7 &&D DD D & # A 0I " #0 )&, #7 &S #74 #0 7&07 # 0&?&S # 7&0S4 # 7 0&4 # # 74 # 7&S # 4 D A 0I #$ # 4 &7 # 4 & D0D A I "

82 % <& ;" & 'U"H *&&040 3 <& ; & 'U"H (040 3 <& " & 'U"H * <& "" & 'U"H (&3 <& & 'U"H -0 & 7 D & - D4 & D < &. 3 -DADA 7 2 ), D$ A&D "

83 A11;8< Onderkennen van verandering (Pearlman) Referentiekader Egosterkte Egobronnen Basale psychologische behoeften Veranderingen op sensorisch gebied 39 E &? 0& J N7 7 %7 9 7 D 70 J -047X &"' 7 04 G7004 J 2 J 7 3 G7004 J 2 J E ),3 G7004 J 2 J ' J " A77 7D J # 7 4 JE74 J.74&&4D740D4 7D704 J "

84 8704 D704 4 & 7D04 J (.&704)4 7040,.7 0 D0&704D 4 04 J ""( 83704D7407D J 9& D & 4J# J J8 J ' 6 3& 7JE J " #704 30& 704D 7J870& J )"'(' E J#4KJ E 4 & 7044 J 9 D& 7&? ' G7 D #04J #7 D E 7 7J " A & 3 8 -& - E %. 3 * DAD%D=2D =& "NY DN D; '"

85 >.) ) G7 )D444 4 &D& 7D7D040, G 37 & 4 &7)7,3 4&&&?77 J $ 770< / 4/ N0&)7D 44, 9& )D4,E0&S# & &JGD 7. &D4 777&&D &&8.7 &D &4 37 Z -4E&707 * &.74&& 7 )77 07D 774, *(-9)(-09 &, & D& D D4 * M && ""

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer

VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER. Noortje Wiezer VAN WERKDRUK NAAR WERKPLEZIER Noortje Wiezer Themagebieden van TNO Waarom is het belangrijk om over werkdruk, werkstress en werkplezier te praten? Wat is stress? Een (noodzakelijke) reactie op een bedreigende

Nadere informatie

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren

PTSS - diagnostiek en behandeling. drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren PTSS - diagnostiek en behandeling drs. Mirjam J. Nijdam psycholoog / onderzoeker Topzorgprogramma Psychotrauma AMC De Meren Opbouw Diagnose PTSS Prevalentiecijfers PTSS en arbeid Preventie van PTSS Behandeling

Nadere informatie

Er wel/niet zijn voor je pleegkind. Symposium Pleegzorg Waar blijft het kind 19 juni 2014 Ede

Er wel/niet zijn voor je pleegkind. Symposium Pleegzorg Waar blijft het kind 19 juni 2014 Ede Er wel/niet zijn voor je pleegkind Symposium Pleegzorg Waar blijft het kind 19 juni 2014 Ede 22-6-2014 de Zeeuw & Brok Inhoud 1. Lawaaiboek 2. Zorg voor het kind: houdt rekening met gevolgen van Verlating

Nadere informatie

Compassie of professionele afstand?

Compassie of professionele afstand? Compassie of professionele afstand? Ziel en zakelijkheid in de zorg Monique Harskamp 30 november Compassie of professionele afstand? Compassie Compassiemoeheid en compassievoldoening. Oorzaken van compassiemoeheid.

Nadere informatie

Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen

Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen AIT Studiedag 21 november 2016 Leony Coppens Klinisch psycholoog Programma Trauma: wat is het en welke vormen zijn er? Gevolgen van vroegkinderlijk trauma op de ontwikkeling

Nadere informatie

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant:

TSCYC Ouderversie. Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen. Jeroen de Groot. ID 256-18 Datum 24.12.2014. Informant: TSCYC Ouderversie Vragenlijst over traumasymptomen bij jonge kinderen ID 256-18 Datum 24.12.2014 Informant: Mieke de Groot-Aerts moeder TSCYC Inleiding 2 / 10 INLEIDING De TSCYC is een vragenlijst die

Nadere informatie

E M D R een inleiding

E M D R een inleiding E M D R een inleiding Lucinda Meihuizen GZ-psycholoog Zorgpartners Midden-Holland lucinda.meihuizen@zorgpartners.nl Wietske Soeteman GZ-psycholoog Pro Persona w.soeteman@propersona.nl Wat haal je uit deze

Nadere informatie

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen 1 oktober 2014 Marielle van den Heuvel, Gezondheidszorgpsycholoog Afdeling Medische Psychologie Orbis Medisch Centrum Inhoud

Nadere informatie

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid Achtergrond informatie Quickscan Bevlogenheid Bezoek onze website op Twitter mee via @Activeliving93 Linken? Linkedin.com/company/active-living-b.v. Bezoekadres Delta 40 6825 NS Arnhem Altijd ~ Overal

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

Aardbevingen en psychische klachten

Aardbevingen en psychische klachten Aardbevingen en psychische klachten (Karin Folkers, Klinisch Psycholoog) Jantien Mast, Verpleegkundig Specialist Peter Pijper en Coosje Klootwijk, verpleegkundigen Bouke Koopmans, psychiater Loppersum,

Nadere informatie

Zorgen voor jonge getraumatiseerde kinderen

Zorgen voor jonge getraumatiseerde kinderen Zorgen voor jonge getraumatiseerde kinderen 26 januari 2017 IN HOLLAND STAAT EEN HUIS Congres ter gelegenheid van het 70-jarig jubileum van t Kabouterhuis Programma Wat is trauma? Essentiële elementen

Nadere informatie

Engagementgame Workshop

Engagementgame Workshop Engagementgame Workshop Inzicht in stressoren en energiebronnen met de Engagementgame Inloggen internet: awifiguest Username: rreceptie First name: rec Last name: receptie Password: qa2e73fb Engagementgame

Nadere informatie

Posttraumatische stressstoornis na uitzending

Posttraumatische stressstoornis na uitzending Posttraumatische stressstoornis na uitzending Factsheet Inleiding Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking (ongeveer 80%) krijgt ooit te maken met één of meer potentieel traumatische gebeurtenissen.

Nadere informatie

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel

De psychosociale gezondheid van politiepersoneel De psychosociale gezondheid van politiepersoneel Hoe staat het? Wat maakt het? En wat kraakt het? Prof.dr. Toon Taris 1 Introductie Politie is in beweging (bv overgang Nationale Politie) en staat in het

Nadere informatie

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking

07-04-15. Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Na vanmiddag. bij ouderen met een verstandelijke beperking Na vanmiddag Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij ouderen met e Weet u hoe vaak angst en depressie voorkomen, Weet u wie er meer risico heeft om een angststoornis of depressie te ontwikkelen,

Nadere informatie

Stressklachten bij werkenden, van inzicht naar interventie

Stressklachten bij werkenden, van inzicht naar interventie Stressklachten bij werkenden, van inzicht naar interventie Dr. Karen Nieuwenhuijsen voor Arbeid en Gezondheid, AMC, Amsterdam Amsterdam, 17 juni 2016 Disclosure belangenverstrengeling (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Hou stress op het werk gezond

Hou stress op het werk gezond Hou stress op het werk gezond Bewustwording en theoretisch kader rond oorzaken van stress The Human Link The Human Link Gedragstherapeutisch expertisecentrum: stress Nadruk op PREVENTIE (van psychisch

Nadere informatie

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening 1. Wat is stress? 2. Een aandoening als oorzaak voor stress en psychosociale problematiek 3. Problematiek

Nadere informatie

VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1

VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1 VERZORGINGSINSTELLINGEN MODULE 1 WIE DOET WAT BIJ INGRIJPENDE EVENTS OF CALAMITEIT? An Martens, Klinische psychologe, Ziekenhuis Oost Limburg Prenne 18 september 2012 Kursaal Oostende PREBES VZW DIESTERSTERSTEENWEG

Nadere informatie

Samen werken aan minder psychisch verzuim

Samen werken aan minder psychisch verzuim Samen werken aan minder psychisch verzuim Tips voor de medewerker Werkgeversvereniging voor energie, kabel&telecom, afval&milieu Inleiding Als je niet goed in je vel zit Het overkomt ons bijna allemaal

Nadere informatie

Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS. Jaap Dogger

Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS. Jaap Dogger Ik zal handhaven Ingrijpende gebeurtenissen Agressie en geweld Preventie Opvang Behandelen van PTSS Jaap Dogger Definitie. Onder een traumatische ervaring wordt verstaan: een gebeurtenis die een dreigende

Nadere informatie

Rouw na een niet-natuurlijke dood

Rouw na een niet-natuurlijke dood Rouw na een niet-natuurlijke dood Yarden Symposium Afscheid na een niet-natuurlijke dood Donderdag 14 november 2013 Prof. dr. Paul Boelen Universiteit Utrecht Wat is rouw? Inhoud Wat is niet-natuurlijke

Nadere informatie

Oud worden en sterven met de oorlog

Oud worden en sterven met de oorlog Oud worden en sterven met de oorlog Mede mogelijk gemaakt door de Stichting 1940-1945 1 Oud worden en sterven met de oorlog Over wie gaat het Schokkende gebeurtenissen Kenmerken en stressreacties Verwerking

Nadere informatie

NESSUN MAGGIOR DOLORE OVER VEERKRACHT EN BEVLOGENHEID BIJ HULPVERLENERS. Walter Rombouts en Hadi Waelkens UPC KU Leuven

NESSUN MAGGIOR DOLORE OVER VEERKRACHT EN BEVLOGENHEID BIJ HULPVERLENERS. Walter Rombouts en Hadi Waelkens UPC KU Leuven NESSUN MAGGIOR DOLORE OVER VEERKRACHT EN BEVLOGENHEID BIJ HULPVERLENERS Walter Rombouts en Hadi Waelkens UPC KU Leuven Ter info bij de start Je geeft het liefst les, over wat je het minst goed kan.j Wij

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

Posttraumatische stress-stoornis

Posttraumatische stress-stoornis Cure + Care Solutions is hèt landelijk behandel- en expertisecentrum voor complexe psychische aandoeningen en werkt nauw samen binnen een landelijk netwerk van zorginstellingen door het hele land. Cure

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

Happy Maar nu even niet. Praktisch omgaan met complexe psychische klachten

Happy Maar nu even niet. Praktisch omgaan met complexe psychische klachten Happy Maar nu even niet Praktisch omgaan met complexe psychische klachten Wie zijn wij? Why Waarom zijn wij hier? What Wat willen we straks bereikt hebben? How Hoe pakken we dat aan? Stellingen Eens of

Nadere informatie

ANGST. Dr. Miriam Lommen. Zit het in een klein hoekje? Assistant professor Klinische Psychologie en Experimentele Psychopathologie m.j.j.lommen@rug.

ANGST. Dr. Miriam Lommen. Zit het in een klein hoekje? Assistant professor Klinische Psychologie en Experimentele Psychopathologie m.j.j.lommen@rug. ANGST Zit het in een klein hoekje? Dr. Miriam Lommen Assistant professor Klinische Psychologie en Experimentele Psychopathologie m.j.j.lommen@rug.nl Wie is er NOOIT bang? Heb ik een angststoornis? Volgens

Nadere informatie

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase?

Herkennen van en omgaan met. Angst en Depressie. Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Herkennen van en omgaan met Angst en Depressie bij (oudere) mensen met een verstandelijke beperking Is er vaker sprake van angst en depressie in de palliatieve fase? Kennis over angst en depressie Risicofactoren

Nadere informatie

Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar!

Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar! www.emergenz.nl Gespecialiseerd in: 24/7 Trauma opvang & Nazorg Bedrijfsmaatschappelijk werk Trainingen EMDR Vertrouwenspersoon Management coaching Hulp nodig binnen uw organisatie? Wij staan voor u klaar!

Nadere informatie

Maar wat als het toch gebeurt? TRAUMAVERWERKING BMW MEDIATION COACHING TRAININGEN

Maar wat als het toch gebeurt? TRAUMAVERWERKING BMW MEDIATION COACHING TRAININGEN Maar wat als het toch gebeurt? Bedrijfspresentatie D.O.e.N. Hoe te handelen bij Cor van Alderwegen Hulpverlener / Coach / Trainer Doel van Directe Opvang en Nazorg: Het verminderen van psychische problemen

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Screen & Treat. Sjef Berendsen

Screen & Treat. Sjef Berendsen Screen & Treat Sjef Berendsen 19-4-2012 Handboek PTSS Natuurlijk verloop stress reacties Het IVP stepped care model watchfull waiting door interne opvang, professionele back-up en monitoring eerste opvang

Nadere informatie

psychologische hulp online

psychologische hulp online psychologische hulp online posttraumatische stress pathologische rouw paniekstoornis en agorafobie depressie bulimia nervosa Burn-out preventie en behandeling diagnostische screening & indicatie Geschiedenis

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Hoe ga je om met stress?

Hoe ga je om met stress? Hoe ga je om met stress? Bij stress ontstaat er in ons lichaam een natuurlijke reactie die ons in staat stelt om snel en alert te reageren op gevaar: onze polsslag en ademhaling versnellen, de spieren

Nadere informatie

Omgaan met littekens. Els Vandermeulen. Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014

Omgaan met littekens. Els Vandermeulen. Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014 Omgaan met littekens Els Vandermeulen Psychologe BWC Neder-over-Heembeek Februari 2014 1. Huid 2. Brandwonden 3. Littekens 4. Traumatische gebeurtenis 5. Onzichtbare littekens 6. Psychische problemen 1.

Nadere informatie

Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders

Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Diagnostiek volgens het Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders Inleiding Bij de diagnostiek van psychische klachten in de huisartsenpraktijk worden niet altijd dezelfde diagnostische criteria

Nadere informatie

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1 Psychosociale gevolgen van kanker Karen Rutgers van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant te Utrecht Toon Hermans Huis Amersfoort Wat speelt er bij kanker Kanker = crisis = ontreddering Kanker

Nadere informatie

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek arbeidsongeschiktheid (samenvatting) In opdracht van Loyalis juni 2013 Samenvatting Een derde ervaart vaker stress dan 3 jaar geleden» Een derde van de werkende bevolking geeft aan dat ze regelmatig

Nadere informatie

De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen. De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen. De wijsheid om het verschil te zien

De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen. De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen. De wijsheid om het verschil te zien De kracht om te veranderen wat ik kan veranderen De moed om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen De wijsheid om het verschil te zien De psychologie van pijn. Sint-Jozefkliniek Bornem - Willebroek Barbara

Nadere informatie

DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016

DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016 DSM-5: Nieuw, maar ook beter? Arq Herfstsymposium vrijdag 25 november 2016 Psychotrauma en stressorgerelateerde stoornissen Marloes de Kok, GZ-psycholoog Marthe Schneijderberg, orthopedagoog Psychotrauma

Nadere informatie

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop? Wat kunt U daarmee? Alwies Hendriks, psychomotorisch therapeut Margje Mahler, ouderenpsycholoog Wie zijn wij? Wie bent u? Waar bent u werkzaam? Welke setting en sector? Wat wilt u leren van deze workshop?

Nadere informatie

Over het misverstand stress

Over het misverstand stress Over het misverstand stress Stress doet zich bij veel mensen voor. Klachten van psychosomatische aard, lichamelijke ongemakken en sociale beperkingen manifesteren zich prominent. In feite is stress een

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

arbo 42 11-10-2013 17:27:30

arbo 42 11-10-2013 17:27:30 arbo 42 11-10-2013 17:27:30 e brengen een hoge werkdruk vaak in verband met een breed scala aan gezondheids- en veiligheidsrisico s, variërend van vermoeidheid en fysieke klachten tot hartziekten of ongelukken

Nadere informatie

Signalen bij partnergeweld

Signalen bij partnergeweld Datum: 31/10/2013 Auteur: Kris De Groof Versie: Def Herkomst: Methodisch kader Aan de Slag Doel: Bestemming: Handelingskader 1712 Signalen bij partnergeweld 1. Algemene signalen van partnergeweld 1.1.

Nadere informatie

Burn-out Traject begeleiding

Burn-out Traject begeleiding F o l d e r Burn-out Traject begeleiding Burn-out Aanpak en Preventie ter voorkoming van langdurige uitval Het leven stelt voortdurend bepaalde eisen aan de mens. Werk is in veel gevallen het levensgebied

Nadere informatie

Voorwoord 7 Leeswijzer 9

Voorwoord 7 Leeswijzer 9 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Leeswijzer 9 Deel I Traumatische ervaringen 1 Wat kinderen kunnen meemaken 15 2 De reacties van kinderen op trauma 21 3 De impact op het gezin en de school 33 Deel II Kinderen

Nadere informatie

EMDR bij adolescenten

EMDR bij adolescenten EMDR bij adolescenten Een vorm van traumabehandeling Marijke de Koning-Groothuizen ZMC Kinderen en Jongeren van de Gelderse Roos Voorbeelden uit de praktijk Sofie, 16 jaar. Klachten, sinds ongeveer een

Nadere informatie

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen?

Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Heeft positieve affectregulatie invloed op emotionele problemen na ingrijpende gebeurtenissen? Lonneke I.M. Lenferink Rijksuniversiteit Groningen, Universiteit Utrecht Paul A. Boelen Universiteit Utrecht,

Nadere informatie

Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep. Stress en gezondheid

Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep. Stress en gezondheid Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep Stress en gezondheid Acute stress Het stressmechanisme is een overlevingsmechanisme Stressor Het stressmechanisme: Een fysiologisch systeem dat functioneert

Nadere informatie

FiST-debriefing Treinramp Buizingen Gemeentehuis Halle

FiST-debriefing Treinramp Buizingen Gemeentehuis Halle FiST-debriefing Treinramp Buizingen Gemeentehuis Halle Welke psychische reacties kunnen we nu verwachten bij getroffenen, families en hulpverleners? FiST Vlaams-Brabant 1 Meeting Rules van de psychologische

Nadere informatie

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten

Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl. Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Stress en hart- en vaatziekten Indeling Het stressmechanisme Psychologische stress Stress en het ontstaan

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

Vroegsignalering van angst bij kanker

Vroegsignalering van angst bij kanker Vroegsignalering van angst bij kanker Symposium juni 2016, Amsterdam Hoe harder we angst bevechten, hoe meer ze ons verleidt en verstikt. Hoe meer we de angst in de ogen zien, hoe sneller ze vrijheid biedt.

Nadere informatie

Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen

Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen Lesgeven aan getraumatiseerde kinderen Symposium Consense-P Pleegzorg, trauma en hechting: de brug tussen praktijk en wetenschap 04-11-2016 Marthe Schneijderberg, orthopedagoog Maartje Boers, orthopedagoog

Nadere informatie

Werken in de rouwzorg

Werken in de rouwzorg Werken in de rouwzorg Gif of gift? Zorg voor de zorgende, voor goede zorg johan maes gif of gift 2014 1 Uitwisseling 1 voorbeeld van gif 1 voorbeeld van gift johan maes gif of gift 2014 2 Enkele reflecties

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT. Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO)

COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT. Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO) COMPLEX TRAUMA BIJ KINDEREN: SAMEN DOEN WAT WERKT Mariska de Baat (NJi), Marie-José van Hoof (Rivierduinen), Leanthe van Harten (TNO) WIE IS WIE Complex trauma het meerkoppige monster in de praktijk Prevalentie

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Hoe ga jij om met gevoelens van falen of een verlieservaring?? Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken Er rust een taboe op dit onderwerp

Nadere informatie

Vragenlijst Arbeid en Re-integratie

Vragenlijst Arbeid en Re-integratie Vragenlijst Arbeid en Re-integratie Inzicht in werk en welbevinden Naam Geslacht Leeftijd Sans Nom-Example Vrouw 39 jaar Geboortedatum 08-02-1975 Referentiecode A1.0003.256 Datum 25-01-2015 Rapport Versie

Nadere informatie

Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR)

Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR) Vragenlijst ArbeidsReïntegratie (VAR) Doel van de VAR Een inschatting maken welke werknemers, die nog maar kort verzuimen, het risico lopen langdurig te verzuimen. Naast de risico-inschatting voorziet

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

Stress en hart- en vaatziekten. Jos van Erp, psycholoog/beleidsadviseur Hartstichting/De Hart&Vaatgroep

Stress en hart- en vaatziekten. Jos van Erp, psycholoog/beleidsadviseur Hartstichting/De Hart&Vaatgroep Stress en hart- en vaatziekten Jos van Erp, psycholoog/beleidsadviseur Hartstichting/De Hart&Vaatgroep Wat is ons standpunt m.b.t. de relatie tussen stress en HVZ? Probleem: Is er een relatie tussen stress

Nadere informatie

Temperamentsprofielen bij verslaving

Temperamentsprofielen bij verslaving 17 februari 2017 Temperamentsprofielen bij verslaving Dr Els Santens Psychiater Team Verslavingszorg Inhoud Kader doctoraatsonderzoek Verslaving Gray s Reinforcement Sensitivity Theory (RST) Temperamentsprofielen

Nadere informatie

Voorwoorden 11 Voorwoord Erik De Soir 11 Voorwoord Patrick Van den Steene 14 Voorwoord Frédéric Daubechies 16

Voorwoorden 11 Voorwoord Erik De Soir 11 Voorwoord Patrick Van den Steene 14 Voorwoord Frédéric Daubechies 16 Inhoudstafel Inhoudstafel 5 Voorwoorden 11 Voorwoord Erik De Soir 11 Voorwoord Patrick Van den Steene 14 Voorwoord Frédéric Daubechies 16 Inleiding 19 1 Stress als optimale spanning 19 2 Vroeger hadden

Nadere informatie

Signalering en Diagnostiek

Signalering en Diagnostiek Signalering en Diagnostiek bij getraumatiseerde kinderen Anja Meenhuys, GZ-Psycholoog Wat is een trauma? (DSM-IV) De persoon heeft ervaren, waargenomen of is geconfronteerd met een gebeurtenis of gebeurtenissen

Nadere informatie

Tuut-tuut-tuut, opzij, ik ben hulpverlener en maak mij druk. Eric van der Meijden 16 september 2011

Tuut-tuut-tuut, opzij, ik ben hulpverlener en maak mij druk. Eric van der Meijden 16 september 2011 Tuut-tuut-tuut, opzij, ik ben hulpverlener en maak mij druk. Eric van der Meijden 16 september 2011 Opbouw workshop Inleiding Ervaren van stress Wat is druk/stress? Pesso therapie Ervaren van basisbehoeften

Nadere informatie

2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS

2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS 2. ACHTERGROND VAN WERKDRUK EN WERKSTRESS Ik heb zo n last van stress is een veelgehoorde uitspraak. Net als na mijn burnout heb ik pas ontdekt wat leven is. Maar wat is nu eigenlijk het verschil tussen

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling Richtlijn JGZ-richtlijn Kindermishandeling 2. Gevolgen van kindermishandeling voor kind en omgeving De emotionele, lichamelijke en intellectuele ontwikkeling van een kind berust op genetische mogelijkheden

Nadere informatie

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 3

PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 3 PSYCHOSOCIAAL WELZIJN MODULE 3 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE PROBLEMEN BIJ SLACHTOFFERS EN GETUIGEN VAN ARBEIDSONGEVALLEN EN/OF SCHOKKENDE GEBEURTENISSEN IN DE WERKSITUATIE Sofie D Ours Preventieadviseur

Nadere informatie

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant

Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Borderline in het gezin. Koos Krook, sr. preventiefunctionaris GGZ Midden Brabant Inleiding - Stellingen. - Ontstaan psychiatrische aandoeningen. - Wat zien naastbetrokkenen. - Invloed van borderline op

Nadere informatie

VGZ Bedrijfszorgpakket Optimaal

VGZ Bedrijfszorgpakket Optimaal VGZ Bedrijfszorgpakket Optimaal U kunt nu gebruikmaken van VGZ Bedrijfszorg, om gezond en plezierig te blijven werken! Uw werkgever maakt gebruik van VGZ Bedrijfszorg van Zorgverzekeraar VGZ. VGZ Bedrijfszorg

Nadere informatie

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp

De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp De ontwikkeling en evolutie van posttraumatische stressklachten bij mensen met brandwonden na een ramp Nancy Van Loey Wetenschappelijk onderzoeker VSBN Corinne Reynders Onderzoekscoördinator België Inhoud

Nadere informatie

Psychosomatisch fysiotherapie

Psychosomatisch fysiotherapie Psychosomatisch fysiotherapie De psychosomatisch fysiotherapeut Tamara den Elzen Wat is psychosomatische fysiotherapie? Psychosomatische fysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie,

Nadere informatie

Top Referent TraumaCentrum

Top Referent TraumaCentrum GGzE centrum psychotrauma Top Referent TraumaCentrum Informatie over behandeling van mensen met ernstige traumagerelateerde stoornissen Algemene informatie >> BIJ HET TOP REFERENT TRAUMACENTRUM WORDEN

Nadere informatie

Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg. Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011. www.stichtingiton.

Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg. Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011. www.stichtingiton. Instituut voor toegepaste Neurowetenschappen Faculteit der Bewegingswetenschappen Het kan ook anders! Over individueel maatwerk in de zorg Dr Ben van Cranenburgh HGZO Congres Lunteren 24/25 Maart 2011

Nadere informatie

Omgaan met de PP ramp Welke reacties kunnen we nu verwachten bij de hulpverleners? FiST Limburg

Omgaan met de PP ramp Welke reacties kunnen we nu verwachten bij de hulpverleners? FiST Limburg www.fist.be Omgaan met de PP ramp Welke reacties kunnen we nu verwachten bij de hulpverleners? FiST Limburg getroffenen - reactieverloop 18 augustus 2011 26 augustus 2011 18 september 2011 acuut doorwerking

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Depressie in de spreekkamer; Probleem of uitdaging?!

Depressie in de spreekkamer; Probleem of uitdaging?! Depressie in de spreekkamer; Probleem of uitdaging?! Kringavond Amsterdam Karen Nieuwenhuijsen Gabe de Vries maandag 25 november 2013 Inhoud Depressie & verzuim Depressie & functioneren Depressie in uw

Nadere informatie

Onderzoek je energiebalans*

Onderzoek je energiebalans* Onderzoek je energiebalans* Om je gevoel van stress aan te pakken, is het van belang dat je eerst ziet hoe je energiebalans er uit ziet op 5 verschillende gebieden. Met deze vragenlijst krijg je inzicht

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar?

Alles Goed? Workshop. Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Workshop Signaleren van stressklachten en burn-out bij werknemers de ideale werknemer het meest kwetsbaar? Alles Goed? Liesbeth Niessen Psycholoog Arbeid en Gezondheid N.I.P. www.competencecoaching.nl

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Workshop: (op)weg met angst VVKP Studiedag

Workshop: (op)weg met angst VVKP Studiedag Workshop: (op)weg met angst VVKP Studiedag Tine Daeseleire Barbara Depreeuw www.thehumanlink.be The Human link Expertisecentrum: stress en angst Gedragstherapeutische aanpak Activiteiten: Angsten en fobieën

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie

Grensoverschrijdend gedrag. Les 2: inleiding in de psychopathologie Grensoverschrijdend gedrag Les 2: inleiding in de psychopathologie Programma Psychopathologie; wat is het? Algemene functionele psychopathologie DSM Psychopathologie = Een onderdeel van de psychiatrie

Nadere informatie

Ministerie van Veiligheid en justitie

Ministerie van Veiligheid en justitie Georganiseerd overleg sector Politie (GOP) Ingekomen 28-02-2012 Briefnummer GOP/12.00210 Zaaknummer DS. 168.12 Ministerie van Veiligheid en justitie > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag de Korpsbeheerders

Nadere informatie

Soorten klachten. Onderlinge samenwerking onder de loep. Burnout. Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom

Soorten klachten. Onderlinge samenwerking onder de loep. Burnout. Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom Soorten klachten Onderlinge samenwerking onder de loep Burnout Verschijnselen van het vermoeide helden syndroom Overspannenheidsverschijnselen (Surmenage) Depressie Het managen van stress-gerelateerde

Nadere informatie

Omgaan met spanningen

Omgaan met spanningen Omgaan met spanningen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Stimulerende spanning 1 Problematische spanning 1 Oorzaken van spanning 2 Spanningsklachten 2 De vicieuze cirkel 3 Overspannen

Nadere informatie

Zorgprogramma Angststoornissen

Zorgprogramma Angststoornissen Zorgprogramma Angststoornissen Doelgroep Het Zorgprogramma Angststoornissen is bedoeld voor volwassenen die een angststoornis hebben. Mensen met een angststoornis hebben last van angsten zonder dat daar

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Het vergroten van draagkracht na confrontatie met een harta andoening

Het vergroten van draagkracht na confrontatie met een harta andoening Het vergroten van draagkracht na confrontatie met een harta andoening Draaglast en draagkracht Als door de confrontatie met ziekte de balans tussen draaglast en draagkracht wordt verstoord, moet gezocht

Nadere informatie

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten

De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten De gevolgen van trauma en stress in de volwassenheid en uitgestelde klachten Cogis Symposium Trauma: late gevolgen voor kinderen en volwassenen 12 oktober 2011 Geert Smid Paul Celan: late gevolgen van

Nadere informatie

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden?

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden? Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders Wat kan Altra bieden? Problemen & Risico s Beschermende factoren Bouwstenen jeugdhulp van Altra Verlies familie en verlatingsangst Veilige basis, vertrouwen

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie