4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "4 Geluid. 4.1 Geluid horen en maken"

Transcriptie

1 4 Geluid 4.1 Geluid horen en maken 2 De luidspreker van de buren trilt, het is een geluidsbron. Daardoor wordt de lucht afwisselend ingedrukt en uitgerekt. Zo onstaat trillende lucht: gebiedjes van hoge druk en lage druk. Deze trillingen verplaatsen zich via de lucht, door het beton en komen zo bij jouw oor aan. In je oor gaat je trommelvlies meetrillen en worden de trillingen omgezet in elektrische signalen. Deze signalen worden via zenuwen naar je hersens getransporteerd en hoor je het geluid. 3 De rijstkorrels en de lucht trillen beiden. 4 geluidsbron gitaar stem tamboerijn luidspreker zoemende vlieg vliegtuig deel dat trilt snaren stembanden vel conus vleugels motoren 5 De koptelefoon is de geluidsbron bij een mp3-speler. 6 De lucht bij je stembanden gaat trillen als je schreeuwt. En deze trilling verplaatst zich door de lucht. 7 In het heelal is geen lucht. Er is dan geen tussenstof waardoor geluidstrillingen zich kunnen verplaatsen, dus is er geen geluid. 8 a b De trillingen hebben een tussenstof nodig om het glas van de stolp en de buitenlucht te bereiken. Die ontbreekt, dus hoor je de bel niet. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 1

2 9 De ruimtevaarders kunnen met elkaar communiceren via radiosignalen. De ene ruimtevaarder praat in zijn pak waarin lucht zit. Deze geluidstrillingen worden omgezet in radiosignalen. In het pak van de andere ruimtevaarder worden deze radiosignalen weer omgezet in geluidstrillingen. 10 Bij geluid verplaatst de trilling zich door de lucht en blijft de tussenstof op zijn plaats. Bij wind verplaatst de tussenstof zelf. 11 a Geluid neem je waar met je oren. b Met een microfoon of geluidssensor kan je geluid waarnemen. 12 Wanneer je je eigen stem rechtstreeks hoort klinkt dat anders dan op een opname omdat je schedel meeresoneert. Geluid bereikt je oor dus niet alleen via de lucht, maar ook via je hoofd. Dat veroorzaakt een andere klankkleur. 13 De geluidsinstallatie laat de lucht trillen. Wanneer de muziek erg hard staat trilt de lucht heel heftig. Deze trillende lucht laat de ramen meetrillen: de ramen resoneren mee. 14 a 1 h o g e r 2 l a g e r 3 f r e q u e n t i e 4 t r i l t 5 z o e m e n b Hertz is de eenheid voor frequentie, het aantal trillingen per seconde. 15 a De vleugeltjes van een vlieg gaan heel vaak per seconde heen en weer. De lucht bij deze vleugeltjes gaat dan ook trillen: geluid b De frequentie van het zoemgeluid is 140 Hz, want 8400 keer per 60 seconden betekent 8400 / 60 = 140 keer heen en weer in één seconde. c Een mug beweegt zijn vleugels vaker per seconde dan een vlieg. 16 a f = 1/T T = 1/f = 1 / 250 = 0,004 s b f = 1/T f = 1 / 0,0333 = 30 Hz 17 Voor hoge tonen moet de luidspreker vaak per seconde heen en weer bewegen. Een grote, zware luidspreker gaat nu eenmaal veel moeilijker per seconde heen en weer dan een kleine, lichte luidspreker. 18 a Een luchtspleet is gevuld met stilstaande lucht. Door stilstaande lucht gaan de trillingen heel moeilijk. Het is dus een geluidsisolator. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 2

3 b Een ijzeren spouwanker heeft zeker een nadelig effect op de geluidsisolatie. Nu gaan de geluidstrillingen door de spouwanker door de muur en is het effect van de stilstaande lucht minder groot. 19 a 6 seconden na de bliksem hoor je de donder. Het onweer is dan 6 s x 340 m/s = 2040 m van je verwijderd. Dat is afgerond 2 km. Wanneer je de tijd deelt door 3 kom je ook op 2 km uit. De vuistregel klopt dus. b De geluidssnelheid moet dan 2000 m / 6 s = 333,3 m/s zijn. 20 a 20 slagen in 10 seconden, dus 2 keer in 1 seconde. Het geluid gaat dus in 0,5 seconde heen èn terug. b Bij 20 C is de geluidssnelheid 343 m/s. In 0,5 seconde gaat het geluid heen èn terug. Dus in 0,25 seconden is het geluid bij de flat. De flat staat dus 0,25 s x 343 m/s = 85,75 m van je af. c Bij 30 C is de geluidssnelheid groter dan bij 20 C. Het geluid is dus eerder bij de flat en weer terug. Je moet dus sneller slaan. 21 a Wanneer je in een blikjestelefoon praat dan verplaatsen de geluidstrillingen zich via je stembanden naar het blikje. Het blikje gaat meetrillen en deze trillingen worden via het draadje doorgegeven naar het tweede blikje. Het tweede blikje laat daar dan de lucht weer trillen. Deze trillende lucht laat dan het trommelvlies van de ontvanger trillen. b In vaste stoffen gaat geluid sneller dan in een gas. Daarom zal het geluid via het draadje eerder bij de ontvanger aankomen dan via de lucht. Je hoort het geluid dan twee keer: eerst via de blikjestelefoon en daarna rechtstreeks via de lucht. 22 In het bewegende flesje zit een microfoon die registreert of de lucht trilt. Wanneer de lucht trilt wordt het motortje aangezet die het flesje laat bewegen. 23 Bij zeer lage tonen kun je toch niet horen waar ze precies vandaan komen. De afstand tussen een hoge en lage drukgebiedje is daar heel groot. 24 B 25 Wanneer geluid niet precies op het juiste moment bij de luisteraar is kan er een soort uitdoving optreden. Sommige tonen klinken dan harder en andere juist zachter. 26 a f = 1/T T = 1/f = 1 / 400 = s. Tussen een hoge en een lagedruk gebiedje zit dan 0,00125 s. b De maximale vertraging is 0,00125 s. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 3

4 4.1 Test jezelf 1 a Motor van de trein, de rails, lucht, trommelvlies. b de geluidsbron: motor van de trein de tussenstof: de rails en de lucht de ontvanger: je trommelvlies 2 a Hertz b 5000 Hz c 50 Hz 3 a 1500 trillingen per minuut betekent 1500 / 60 = 25 trillingen per seconden: f = 25 Hz. b f = 1/T T = 1/f = 1 / 25 = 0,04 s 4 a microfoon (geluidsensor) b De geluidssnelheid is 1,75 m / 0,005 s = 350 m/s. c De tijd is niet zo heel nauwkeurig gemeten. Misschien is de meting van de afstand ook niet helemaal goed. Verder is temperatuur van invloed op de geluidssnelheid, dus als je je gevenens wilt gebruik met een waarde uit een tabellenboek, dan moet je wel de gegevens gebruiken die bij deze temperatuur hoort. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 4

5 4.2 Geluid in beeld 2 Voorbeeld van een antwoord: De staafjes links (lage tonen) en rechts (hoge tonen) moeten langer zijn dan de staafjes in het midden. 3 a Voorbeeld van een antwoord: b De naald volgt de groef. Doordat de groef slingert gaat de naald heen en weer. Deze heen en weer gaande beweging wordt weer omgezet in elektrische trillingen. Vervolgens worden deze elektrische trillingen weer omgezet in geluid. 4 a Een microfoon. b Een geluidssensor. 5 a Voorbeeld van een antwoord: harde, lage toon: weinig golfjes op het scherm, met grotere uitslag. zachte, hoge toon: meer golfjes op het scherm, met kleinere uitslag. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 5

6 b Wanneer je de amplitude vergroot wordt de toon wel harder, maar de toonhoogte blijft gelijk. 6 Op het plaatje is duidelijk te zien dat de toon harder wordt. Want links is de uitslag (amplitude) klein en rechts is die groot. 7 a Op het scherm staan nu 2 keer zo weinig golfjes, terwijl de uitslag (amplitude) hetzelfde is. b Deze toon klinkt lager. De frequentie is immers 2 keer zo klein. c Zelfde tekening als 7a, maar nu is de amplitude kleiner. 8 a 0,8 hokje. Dus T = 0,8 ms b f = 1/T f = 1/ f = 1250 Hz 9 a T = 1/f T = 1/1700 T = 0,00058 s = 0,58 ms b 8½ trillingen staan op het scherm. c 8,5 trillingen in 7 hokjes, dus 8,5 x 0,58 ms / 7 hokjes = 0,70 ms / hokje. 10 * Het geluid wordt hoger. * Het liedje is sneller klaar. 11 a Na afloop van een gesprek gooien ze de telefoon weg en de telefoon zelf kunnen ze anoniem kopen. b Via stemherkenning weet de politie dat zij het zijn. 12 a Een toon ziet eruit als een mooi golfje. Stemgeluid is een grilliger plaatje. b Een toon is één bepaalde frequentie. Stemgeluid bestaat uit diverse frequenties door elkaar heen. 13 Mensen geloven alles en zijn dan bereid om te betalen. 14 a Stemgeluid bestaat uit diverse frequenties, daarom is het beter om diverse frequenties in een grafiek te kunnen zetten. b Het plaatje van de equalizer. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 6

7 4.2 Test jezelf 1 De lage tonen hoor je zacht en de hoge tonen hoor je hard. 2 a De geluidssterkte (amplitude) staat steeds op de verticale as. b De tijd staat soms op de horizontale as. c En soms staat de frequentie horizontaal. 3 Het linkerplaatje hoort bij een hoge, harde toon, want daar zie je veel trillingen met een grote amplitude. 4 a Eén trilling duurt 0,8 hokje. Eén trilling duurt dus 0,8 x 2ms = 1,6 ms. De frequentie is dus f = 1/T f = 1/ f = 625 Hz. b Meer trillingen op het scherm die minder verticaal uitslaan. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 7

8 4.3 Instrumenten 2 Wanneer je een stemvork tegen je slaap aanhoudt hoor je de toon goed. Je schedel is dan als het ware een klankkast Het trilling begint bij de snaar (1) en wordt versterkt door de klankkast (2). Vervolgens beweegt het geluid buiten de gitaar verder door de lucht. 4 Het geluid klinkt harder doordat de lucht in de klankkast gaat meetrillen (resoneren). Je kunt het vergelijken met het duwen van een schommel: kleine duwtjes geven toch een grote uitslag. 5 a Een versterker versterkt nu het geluid. Het versterken gebeurt dus door middel van elektriciteit. b Elektrische gitaren hebben toch een klankkast, zodat het instrument er toch uitziet als een gitaar. 6 a f = 1/T T = 1/f = 1 /110 = 0,009 s b In 0,009 seconde is de snaar heen en weer terug. In de helft van de tijd is de snaar dus alleen heen. Dus het duurt 0,0045 s om van de ene uiterste stand naar de andere uiterste stand te bewegen. c Een toon van 105 Hz trilt minder vaak heen en weer dan een toon van 110 Hz. Dus de toon is te laag. d Je moet de snaar strakker aanspannen zodat de snaar meer keer gaat trillen per seconde. 7 a De E-snaar trilt met 82 Hz en is dus de laagste toon. b Wanneer je dezelfde toon wilt spelen op de A-snaar en de E-snaar zal je op de E-snaar een fret moeten indrukken zodat de E-snaar korter wordt. Korte snaren trillen meer keer per seconde en zal de toon dus hoger worden. c f = 82 Hz invullen in de formule levert op 82 = 53,3/l l = 53,3/82 l = 0,65 m. d De A-snaar heeft een frequentie van 110 Hz. Om deze toon te spelen op de E-snaar moet de E-snaar dus korter worden en wel 110 = 53,3/l =>l=0,48 m. e De E -snaar is de tweede snaar van links. Deze is op de foto 8,7 cm lang en in werkelijkheid 65,0 cm lang. De schaal van de tekening is dus 1 : 7,47. Voor een A moet de snaar een lengte hebben van l = 53,3 / f = 53,3 / 110 = 0,48 m = 48 cm. In de foto komt dat overeen met 48 / 7,47 = 6,5 cm. Je moet de snaar dus indrukken bij de vijfde fret. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 8

9 8 De basblokfluit is groot, omdat een grote trillende luchtkolom een lage toon veroorzaakt. 9 a Blazen op een pennendop is vergelijkbaar als spelen op een panfluit. b De lengte van je dop invullen. Voorbeeld: f = 80/l = 80 / 0,03 = 2667 Hz. c Een grotere dop betekent een lager geluid Kleuren van 20 Hz tot Hz Hond: ±10 Hz tot Hz Vleermuis: van 1000 Hz tot Hz 12 Het fluitje maakt geluid met een frequentie hoger dan Hz en lager dan Hz (anders hoort de hond het ook niet). 13 leeftijd (jaar) onderste gehoorgrens (Hz) bovenste gehoorgrens (Hz) 14 De piep is zo hoog dat ouderen die toon niet horen. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 9

10 15 a De A op een viool heeft andere boventonen dan op een fluit. Het aantal boventonen bepaalt de klankkleur. b Een viool is gemaakt van een ander materiaal. Verschillende klankkasten hebben verschillende klankkleuren. 16 a Grondtoon: f = 53,3 x n / l = 53,3 x 1 / 0,65 = 82 Hz Eerste boventoon: f = 53,3 x n / l = 53,3 x 2 / 0,65 = 164 Hz Tweede boventoon: f = 53,3 x n / l = 53.3 x 3 / 0,65 = 246 Hz Derde boventoon: f = 53,3 x n / l = 53,3 x 4 / 0,65 = 328 Hz Vierde boventoon: f = 53,3 x n / l = 53.3 x 5 / 0,65 = 410 Hz b De ene gitaar is van een ander houtsoort gemaakt dan de andere. De vorm en materiaal van de klankkast bepalen de hardheid van de boventoon. Zo klinkt elke gitaar toch weer anders. 4.3 Test jezelf 1 a Kortste draden zijn blauw (hoogste frequentie). De langste draden zijn rood (lage frequentie). b Resonantie. 2 a l = 33,3 cm = 0,333 m f = 80/l = 80/0,333 = 240 Hz b De gaatjes moeten dan wel dicht zitten, want dan heb je een grote trillende luchtkolom. Wanneer ze open zijn kan de lucht via de gaatjes ontsnappen. c f = 80/l l = 80/f = 80 / 392 = 0,204 m = 20,4 cm 3 B Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 10

11 4.4 Geluidssterkte db 110 db 80 db 60 db 60 db 50 db 3 Elke verdubbeling van geluidsterkte komt er 3 db bij. Dus nu is de geluidssterkte 62 db + 3 db = 65 db. 4 aantal mensen geluidssterkte (db) Eén zanger heeft dus een geluidssterkte van 54 db. 5 a Twee keer zo ver weg, 6 db minder geluidssterkte. Dus twee keer dichterbij 6 db erbij! Dus 57 db + 6 db = 63 db. b afstand (m) geluidssterkte (db) ,5 87 6,25 93 De geluidssterkte op ongeveer 6 m afstand is dus 93 db. 6 a 87 db leidt na 8 uur tot blijvende gehoorschade. b 130 db ligt in het donkere gebied. De gevarenlijn ligt op de 0 uur. Dat betekent dat bij 0 uur het al directe gehoorbeschadiging kan veroorzaken. c Als je lange tijd in deze ruimte moet werken, is het verstandig om je te beschermen. De grafiek loopt maar tot 8 uur. Als je bijv 10 a 12 uurin deze ruimte zou werken, dan kan er toch beschadiging optreden aan je oren. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 11

12 7 a 70 db is een veilige geluidssterkte dus je kan gerust zijn. b afstand (cm) geluidssterkte (db) De geluidssterkte is dan 100 db en dat is wel gevaarlijk. c 100 db is erg gevaarlijk. 8 beroep geschatte aantal db automonteur 85 x secretaresse 65 stratenmaker met aanstamp apparaat 90 x bosarbeider 100 x werken in een dierenzaak 50 tv-monteur 50 machinehal met zaagmachines 110 x kraanmachinist 70 stewardess 70 piloot van een passagiersvliegtuig 70 werken op het vliegdek van een vliegdekschip 110 x mensen helpen aan een balie 60 langs de snelweg werken 100 x werken met een straatstofzuiger bij de gemeente 100 x gehoorbeschermer dragen 9 a afstand (m) geluidssterkte (db) Op een afstand van 50 m is de geluidssterkte 75 db. b Er moet dus een afname zijn van 75 db 57 db = 18 db. Dus het scherm moet 18 = 4 h h = 18 / 4 = 4,5 m hoog zijn. c Het hoogste scherm is 6 m hoog. De maximale afname in db is dan ΔL = 4 x h = 4 x 6 = 24 db. Bij een afstand van 25 m is de geluidssterkte 57 db + 24 db = 81 db. Dus de huizen mogen niet dichterbij staan dan 25 meter. d Je pakt zo de geluidsbron aan. Als er minder herrie is hoef je ook minder geluid te dempen d.m.v. geluidschermen. 10 Motorboten veroorzaken lawaai, ook onder water. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 12

13 11 Walvissen raken ontregeld door de sonar van boten. Ze raken letterlijk de weg kwijt doordat ze zelf niet goed meer kunnen horen (echo) hoe diep het water is. 12 Elektromotoren zijn veel stiller dan benzinemotoren. Ze zijn ook schoner. 13 Een groot deel van het geluid zal tegen het wateroppervlak terug kaatsen. 4.4 Test jezelf 1 a decibelmeter (geluidssterktemeter) b Afstand en richting c 140 db d schade aan je gehoor e afstand te nemen en de geluidsbron aan te pakken en door je gehoor te beschermen f gehoorbeschermers 2 a 4 straaljagers produceren 90 db 2 straaljagers produceren 90 db 3 db = 87 db 1 straaljager produceert 87 db 3 db = 84 db b afstand (m) geluidssterkte (db) De geluidssterkte op 100 m is dus 102 db. 3 a I Geluidsbron zachter maken. II Afstand vergroten tot aan de bron. III Gehoorbeschermer opzetten. b I Maximumsnelheid op een snelweg omlaag brengen. II Verder weg bij een snelweg gaan wonen. III Geluidsisolatie in huis aanbrengen. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 13

14 4.5 Geluidseffecten 2 a B x B x De bron (B) is de punt die telkens in de middelste cirkel is getekend. b De toon die je kunt horen bij het kruisje rechts is hoger dan de toon bij het kruisje links. c x x d Het kruisje moet links van de buitenste cirkel getekend worden. x x Het kruisje moet op een plaats worden getekend vanwaar de cirkels allemaal even ver uit elkaar liggen. Dat is ongeveer aan de onderkant en aan de bovenkant van de cirkels. 3 a Je hoort een hoog geluid als de auto s jouw kant op komen en wanneer ze je voorbij gaan en van je af gaan rijden verandert het geluid in een laag geluid. b Je hoort het dopplereffect het beste als je vlak langs de baan staat. Wanneer je ver van de baan afstaat is het effect van een auto die naar je toe komt en van je af rijdt minder, hij rijdt dan immers gewoon langs. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 14

15 4 a De geluidsbron heeft zijn eigen geluid van zo even ingehaald. Het geluid hoopt zich dan op en wordt erg hard. b Rechts van de cirkels, want daar komen alle golffronten tegelijkertijd aan. 5 a Het terugkomende geluid heeft een hogere frequentie. Blijkbaar vliegt het insect richting de vleermuis, want de tijd tussen de geluidgolfjes wordt steeds kleiner. b Wanneer de vleermuis zelf beweegt en een echo (via een muur) met een hogere frequentie ontvangt dan vliegt de vleermuis richting deze muur. De tijd tussen de geluidgolfjes is namelijk kleiner dan het uitgezonden geluid: de vleermuis vliegt het echogeluid tegemoet. 6 a Geluid legt de afstand af van 0,086 s x 1510 m/s = 130 m. Dit is heen en terug. De diepte is dus 130 / 2 = 65 m. b De geluidssnelheid verandert als de temperatuur van het water verandert. Als het apparaat met een verkeerde snelheid rekent, dan zal de diepte ook verkeerd bepaalt worden. Doordat het apparaat de temperatuur van het water meet, weet het ook de snelheid waarmee het moet rekenen. c De geluidssnelheid is in zoet water kleiner dan in zout water. Bij een bepaalde diepte zou de meter bij zoet water dus een grotere tijd meten dan bij zout water, omdat het signaal langer onderweg is. Bij een te grote tijd rekent het apparaat dus ook een te grote diepte uit. 7 a Een echoscopie is een foto die gemaakt is met behulp van geluidsgolven. b Röntgenstraling is schadelijker voor de ongeboren baby dan geluidsgolven. c De botten zie je duidelijk, die kaatsen het geluid kennelijk beter terug. 8 a Met de radiogolven heeft het apparaat gemeten of de snelheid te hoog is. Alleen als dat zo is, neemt hij een foto. b Het apparaat zendt een radiogolf uit. Hij ontvangt vervolgens de teruggekaatste golf. Hij meet het frequentieverschil en rekent uit wat de snelheid is. Als die snelheid voldoende boven de toegestane waarde is, zendt hij een signaal naar het fototoestel om een foto te maken. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 15

16 9 a Het ontvangen signaal heeft een lagere frequentie dan het uitgezonden signaal. Blijkbaar rijdt de auto van de bron af want de tijd tussen twee golfjes wordt groter. b De volgende gegevens worden in de formule ingevuld: c = km/h, f = 6,67 Hz, f = Hz. De snelheid van de auto is dan v = (c Δf) / (2 f) = ( ,67)/( ) = 149 km/h 4.5 Test jezelf 1 a hoger b ingedrukt c Het dopplereffect d voorbeelden van een goed antwoord: sterren die van ons af of juist naar ons toe komen en vleermuizen die de beweging van insecten ermee bepalen. 2 Voorbeeld van een antwoord: 3 a B b De fanfare loopt heel erg langzaam. 4 De onderzeeër zendt geluidsgolven en onderzoekt de echo s. Aan de hand van de tijdsverschillen tussen de echo s die uit de verschillende richtingen worden teruggekaatst, weet de onderzeeër hoe de omgeving er uit ziet. 5 Je meet het verschil in frequentie van het signaal met het oorspronkelijke signaal. Wanneer de frequentie hoger is geworden komt de bron naar je toe. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 16

17 Verdieping Onzichtbaar communiceren 1 snelheid 340 m/s oor geluid geluid en licht heeft tussenstof nodig prikkels voor zintuigen golven licht snelheid km/s gaat ook door lege ruimte (vacuüm) oog 2 a s = v x t = 340 m/s x 2,5 s = 850 m b v = km/s = m/s s = v x t t = s / 4 = 850 / = 0, s c Het licht komt vrijwel direct in je ogen, dus alleen de geluidssnelheid is hier van belang. v geluid = 340 m/s = 0,340 km/s In 3 seconde legt het geluid dus 3 x 0,340 = 1,020 km af en dat komt zeer goed overeen met één kilometer. De vuistregel klopt dus. 3 a Radiogloven zijn langer (Bij kleinere frequenties horen langere golven). b Bauw licht heeft een grotere frequentie. Deze kleur is immers verder van radiogolven verwijdert dan rood licht, dus de frequentie van blauw licht zal nog groter zijn dan bij rood. 4 1 b l a 2 u w 3 r l 4 i a t 5 s o n a 6 r d r f o i 7 m a g n e t r o n o v a t 8 g e l u i d r g o o 9 r o e l 10 u l t r a s o o n v e d d e t a n 11 w a r m t e 5 (wit) rood oranje geel groen blauw Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 17

18 6 Eigen antwoord. In de tekening moet duidelijk naar voren komen dat de lucifer de grootste temperatuur heeft, de hand een stuk koeler is en het colaglas met ijsblokjes het koudste is. 7 B radiogolven 8 Radiogolven gaan veel sneller dan geluidsgolven, dus via een mobiele telefoon is sneller. 9 a Je hoort je eigen stem met vertraging b Het signaal moet eerst via diverse zendmasten naar een telefooncentrale, om vervolgens weer via diverse zendmasten naar je andere mobiele telefoon te gaan. Het signaal moet dus een zeer grote afstand afleggen. Dat kost tijd, vandaar dat het signaal met enige vertraging aankomt. 10 Eigen antwoord. 11 De geluidsgolven van je stem worden door een microfoon omgezet in een elektrisch signaal. dit signaal wordt d.m.v. radiogolven uitgezonden door een kleine zender. Diverse zendmasten vangen het signaal op en sturen dit uiteindelijk door naar een telefooncentrale. Hier wordt het signaal wederom doorgestuurd, via diverse zendasten, maar ditmaal naar de telefoon van degene die je belt. Deze telefoon zet het radiosignaal eerst om naar een elektrisch signaal, waarna dit signaal door een luidspreker weer wordt omgezet in een geluidssignaal. Pulsar 1-2 havo-vwo uitwerkingen nask 2006 Wolters-Noordhoff bv 18

Tabellenboek. Gitaar

Tabellenboek. Gitaar 4T versie 1 Natuur- en scheikunde 1, Geluid Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Slj en Zan Tabellenboek 1. Neem de volgende tabel netjes over

Nadere informatie

9 De ruimtevaarders maken gebruik van straalzenders. Daarvoor is geen tussenstof nodig.

9 De ruimtevaarders maken gebruik van straalzenders. Daarvoor is geen tussenstof nodig. 3 Geluid 3.1 Geluid maken en horen 1 C Het geluid moet samen met de lucht je neus kunnen verlaten. 2 De trillende conus van de luidspreker in de tv is de geluidsron. Als de conus iets naar uiten gaat ontstaat

Nadere informatie

4 Geluid 81213-4. Noordhoff Uitgevers bv

4 Geluid 81213-4. Noordhoff Uitgevers bv 4 Geluid 76 81213-4 In een stadion kan het soms heel stil zijn. Je kunt dan even praten met je buurman. Maar vaak is er een zee van geluid. Het publiek moedigt met zingen en spreekkoren de spelers aan.

Nadere informatie

NaSk overal en extra opgaven

NaSk overal en extra opgaven NaSk overal en extra opgaven Opg. 1. Extra opgaven Deel 1: Opgave 1: In de les heeft je docent een experiment uitgevoerd, waarbij een metalen liniaal in trilling gebracht werd. Bij het eerste experiment

Nadere informatie

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken

4 Geluid. 4.1 Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken 4 Geluid DO-IT Datum 4. Een knikker als lawaaimaker 4.3 Zelf een muziekinstrument maken PARAGRAFEN Datum 4. Opdrachten -9 4.2 Opdrachten -24 4.3 Opdrachten -27 4.4 Opdrachten -8 Test jezelf 4 PRACTICUM

Nadere informatie

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen

4VMBO H5 LES.notebook January 27, Geluid. BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30. Luidspreker. Drukverschillen Geluid BINAStabellen: 6, 7, 8, 27, 28, 29 en 30 Luidspreker Drukverschillen Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Snaar Oor Trommelvlies met daarachter hamer aambeeld, stijgbeugel trilhaartjes met

Nadere informatie

Golven. 4.1 Lopende golven

Golven. 4.1 Lopende golven Golven 4.1 Lopende golven Samenvatting bladzijde 158: Lopende golf Transversale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/transversale_golfsimulation.html Longitudinale golf http://www.pontes.nl/~natuurkunde/vwogolf164/longitudinale_golfsimulation.html

Nadere informatie

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand.

Opgave 2 Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Uitwerkingen 1 Als dit heen en weer beweegt om de evenwichtsstand. Amplitude = afstand tussen de evenwichtsstand en de uiterste stand. Een trilling = de beweging van een voorwerp tussen twee opeenvolgende

Nadere informatie

Toets Communicatie (eindtoets) 1

Toets Communicatie (eindtoets) 1 Toets Communicatie (eindtoets) 1 De toets bij het hoofdstuk communicatie. Maak in elk geval de toets passend bij de route die je hebt gedaan. Maak ook nog een toets voor een andere route. Probeer zo goed

Nadere informatie

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6)

Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Naam Klas: Repetitie trillingen en geluid HAVO ( 1 t/m 6) Vraag 1 Een luidspreker en een microfoon zijn in principe op dezelfde manier opgebouwd. Alleen werken ze in omgekeerde richting. Wat bij een luidspreker

Nadere informatie

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2)

Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Theorie: Eigenschappen van geluid (Herhaling klas 2) Geluidsbron, tussenstof en ontvanger Een geluidsbron is een voorwerp dat trilt. Dat kan in principe ieder voorwerp zijn. Of je een geluid kan horen

Nadere informatie

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s.

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s. Inhoud... 2 Opgave: Golf in koord... 3 Interferentie... 4 Antigeluid... 5 Staande golven... 5 Snaarinstrumenten... 6 Blaasinstrumenten... 7 Opgaven... 8 Opgave: Gitaar... 8 Opgave: Kerkorgel... 9 1/10

Nadere informatie

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft.

OntdekZelf - geluid. Met bijgaande materialen kunt u (een deel van) onderstaande experimenten uitvoeren, afhankelijk van wat u heeft aangeschaft. Werkwijze Alle OntdekZelf experimenten zijn bedoeld voor de leerling om zelf te ontdekken. Laat de leerling vanaf het begin werken met zijn materialen en ontdekken hoe hij tot een antwoord of een werkende

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai?

Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Kernvraag: Hoe kunnen we onszelf beschermen tegen te veel lawaai? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Gevaarlijke decibellen 1. Geef voorbeelden van harde geluiden waar je zelf mee te maken

Nadere informatie

> Lees Hoe praten we?

> Lees Hoe praten we? LB 8-70. Trillende lucht > Lees Hoe praten we? > Lees Dat klinkt mooi! Maak de zin af. Geluid is Zet de volgende zinnen in de goede volgorde. Zet er het juiste cijfer voor. Je borstkas versterkt het geluid.

Nadere informatie

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Geluid voor groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Geluid Docentenhandleiding Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden voor gebruik op school en is gratis

Nadere informatie

Thema: Multimedia/IT. Audio

Thema: Multimedia/IT. Audio Audio OPDRACHTKAART MM-02-07-01 Wat is geluid? Voorkennis: Je hebt Multimedia-opdrachten 1 tot en met 4 (MM-02-03 t/m MM-02-06) afgerond. Intro: Een multimediaproductie zonder geluid is bijna niet voor

Nadere informatie

m 2. De berekening terug uitvoeren met die P en r = 100 m i.p.v. 224 m levert L = 57 db.

m 2. De berekening terug uitvoeren met die P en r = 100 m i.p.v. 224 m levert L = 57 db. Doppler A B PASSERENDE FLUIT Het vriest licht; de maan schijnt door de bomen. Ik sta op 100 m van de kruising van twee wegen. Op de kruisende weg rijdt een open auto. Een inzittende blaast op een fluitje

Nadere informatie

: Tekstboek. Hoofdstuk 5

: Tekstboek. Hoofdstuk 5 : Tekstboek Hoofdstuk 5 5.1A 1. Popmuziek, klassiek, jazz.. Als het geluid hard is en niet prettig klinkt. 3. Overvliegende straaljager. 4. Stembanden. 5. Telefoon, radio, tv, mobilofoon. 6. Toongenerator

Nadere informatie

De horizontale lijnen geven de normale luchtdruk weer. Boven de horizontale lijn verhoogt de luchtdruk, onder de lijn vermindert de luchtdruk.

De horizontale lijnen geven de normale luchtdruk weer. Boven de horizontale lijn verhoogt de luchtdruk, onder de lijn vermindert de luchtdruk. Audio Introductie Geluid is een trilling van deeltjes, die zich voortplant in lucht of in een ander medium, zoals water. Een andere definitie: geluid is een voortschrijdende verandering van luchtdruk.

Nadere informatie

Als de lijn een sinusvorm heeft spreek je van een harmonische trilling of een zuivere toon.

Als de lijn een sinusvorm heeft spreek je van een harmonische trilling of een zuivere toon. muziek; trillingen en golven Geluidsbron: alles dat geluid maakt. Een geluidsbron maakt geluid door te trillen. Periodieke beweging: een heen en weer beweging van een geluidsbron. Een zo een heen en weer

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 vwo II

Eindexamen natuurkunde 1 vwo II Opgave 1 Defibrillator Een defibrillator wordt gebruikt om het hart van mensen met een acute hartstilstand te reactiveren. Zie figuur 1. figuur 1 electroden De borstkas van de patiënt wordt ontbloot, waarna

Nadere informatie

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd

Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? Linda van de Weerd Ga je mee om de wonderlijke wereld van de zintuigen te ontdekken? 1 Linda van de Weerd Inhoud Moet je horen! 3 Trillingen 4 Luister! 5 Hard en zacht 6 Dichtbij en ver weg 7 Hoog en laag 8 Doof zijn 9 Moeilijke

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

Kernvraag: Wat is geluid?

Kernvraag: Wat is geluid? Kernvraag: Wat is geluid? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1. Hoe worden geluiden gemaakt? Het is niet moeilijk om geluid te maken maar soms is het moeilijk om te zien hóe die

Nadere informatie

Toetsstof havo 5 et3 volgens PTA: Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl havo5 h1: Signaalverwerking havo5 h2: Trillingen en golven

Toetsstof havo 5 et3 volgens PTA: Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl havo5 h1: Signaalverwerking havo5 h2: Trillingen en golven Toetsstof havo 5 et3 volgens PTA: Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl havo5 h1: Signaalverwerking havo5 h2: Trillingen en golven Opgave 1 Elektrische waterkoker Een waterkoker slaat automatisch

Nadere informatie

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ...

Geluid. 1 Wat zie gebeuren met het stipje van de laser? ... 2 Leg uit waardoor dat komt. ... Hiernaast is het dier te zien dat waarschijnlijk het allerhardste geluid maakt in de dierenwereld. Het is de Coqui, een boomkikker van Puerto Rico. Zijn roep bestaat uit twee korte toontjes. Hoewel hij

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale golf en een longitudinale golf.

Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale golf en een longitudinale golf. Naam: Klas: Repetitie Golven VWO (versie A) Opgave 1 Een stemvork trilt met een trillingstijd van 2,27 ms. Bereken de bijbehorende frequentie. Opgave 2 Leg uit wat het verschil is tussen een transversale

Nadere informatie

Examentraining Natuurkunde havo Subdomein B1. Informatieoverdracht

Examentraining Natuurkunde havo Subdomein B1. Informatieoverdracht Examentraining Natuurkunde havo 2015 Subdomein B1. Informatieoverdracht Een trilling is een periodieke beweging rond een evenwichtsstand Kenmerkende grootheden: trillingstijd T (in s). Uit T is de frequentie

Nadere informatie

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s.

Hierin is λ de golflengte in m, v de golfsnelheid in m/s en T de trillingstijd in s. Inhoud... 2 Fase... 3 Opgave: Golf in koord... 4 Interferentie... 4 Antigeluid... 5 Opgave: Interferentie van twee puntbronnen... 5 Opgave: Antigeluid... 7 Staande golven... 7 Snaarinstrumenten... 8 Blaasinstrumenten...

Nadere informatie

Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand.

Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand. Uitwerkingen 1 Opgave 1 Onder de uitwijking verstaan we de verschuiving ten opzichte van de evenwichtsstand. Opgave 2 Periode Opgave 3 1 f T Opgave 4 Dan is het geluid een zuivere toon. Opgave 5 Een harmonische

Nadere informatie

Examen VWO. natuurkunde 1. tijdvak 2 woensdag 24 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. natuurkunde 1. tijdvak 2 woensdag 24 juni uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 13.30-16.30 uur natuurkunde 1 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin?

Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin? Hoorcollege geluidsoverlast: Hoe hou je herrie uit de tuin? Tuinprofessionaldagen 2017 Inhoudsopgave Inleiding Introductie Wat is geluid Basisbegrippen: frequentie en golflengte Verandering geluidsspectrum

Nadere informatie

Videoclub Bedum. Geluid in video

Videoclub Bedum. Geluid in video Videoclub Bedum Geluid in video Videoclub Bedum Geluid in video Wat is geluid en hoe versterkt geluid het beeld. Voorbeeldfilmpje Let op de microfoon. Vragen: 1. Wat vind je van het geluid? 2. Hoe zou

Nadere informatie

Suggesties voor demo s golven

Suggesties voor demo s golven Suggesties voor demo s golven Paragraaf 1 Demo s verschillende trillingsvormen Denk aan een massa-veer-systeem, een slinger, een liniaal die aan een kant op de tafel is geklemd. Projectie van cirkelbeweging

Nadere informatie

Uitwijking-tijddiagram

Uitwijking-tijddiagram Trillingen en geluid 1 Amplitude, trillingstijd en frequentie 2 Vrije en gedwongen trillingen; resonantie 3 Geluid van bron naar ontvanger 4 Toonhoogte en frequentie 5 Luidheid en geluidsniveau 6 Geluidssnelheid

Nadere informatie

7-8. Fietsbel. Waarvoor worden geluiden gebruikt?

7-8. Fietsbel. Waarvoor worden geluiden gebruikt? Waar vind je geluid? Geluid wordt veroorzaakt door trillingen. Deze trillingen zijn een vorm van beweging die je kunt horen. Dit kan je terug vinden in verschillende toonhoogtes. Voorbeelden zijn: vogels

Nadere informatie

natuur- en scheikunde 1 CSE BB

natuur- en scheikunde 1 CSE BB Examen VMBO-BB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

Quiz. Golven en trillingen. Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte,

Quiz. Golven en trillingen. Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte, Quiz Golven en trillingen Staande golven, dopplereffect, interferentie, frequentie, golflengte, Golven en Trillingen SOORTEN GOLVEN EN HUN EIGENSCHAPPEN Wat is het verband tussen trillingen en golven?

Nadere informatie

Samenvatting project natuur zintuigen

Samenvatting project natuur zintuigen Samenvatting project natuur zintuigen Let op: De plaatjes hoef je niet te leren! Samenvatting van de huid Hoe voel je? In je huid zitten drukreceptoren die gestimuleerd worden door jouw vinger. Ze sturen

Nadere informatie

natuur- en scheikunde 1 CSE BB

natuur- en scheikunde 1 CSE BB Examen VMBO-BB 2014 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

2.1 Kenmerken van een trilling

2.1 Kenmerken van een trilling Uitwerkingen opgaven hoofdstuk. Kenmerken van een trilling Opgave Er is sprake van een periodieke beweging als een beweging zich regelmatig herhaalt. Als het voorwerp bovendien elke keer een evenwichtsstand

Nadere informatie

Trillingen en Golven. Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn

Trillingen en Golven. Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn Trillingen en Golven Samenvatting natuurkunde Hoofdstuk 3 & 4 Joris van Rijn NOTE: DE HOOFDSTUKKEN IN DEZE SAMENVATTING KOMEN OVEREEN MET DE PARAGRAFEN UIT HET BOEK. BIJ EEN AANTAL PARAGRAFEN VAN DEZE

Nadere informatie

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra

Acoustics. The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Acoustics The perfect acoustics of a car. Jan Hoekstra Onderwerpen: Wat is geluid? Een stukje theorie. Acoustics. Toepassingen. Vragen? Bedankt. Wat is geluid? Geluid is een verstoring van de atmosfeer

Nadere informatie

Sonar. Klas: 2T. Docent: Wi

Sonar. Klas: 2T. Docent: Wi Sonar Naam: Klas: 2T Docent: Wi Inhoud De komende drie lessen ga je de opdrachten uit dit mapje maken. Lees dit eerst goed door zodat je weet hoe we gaan werken. Doelen: Je kan vier dieren benoemen die

Nadere informatie

Geluidsbewerking met AUDACITY. Deze elektrische puls wordt op ons computerscherm voorgesteld als een geluidsgolf.

Geluidsbewerking met AUDACITY. Deze elektrische puls wordt op ons computerscherm voorgesteld als een geluidsgolf. Geluidsbewerking met AUDACITY 1. Wat is geluid Van gierende banden tot trillende snaren. Alles wat geluid maakt, beweegt en verplaatst daardoor kleine beetjes lucht. Geluidsgolven kan je niet zien, maar

Nadere informatie

Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Cursus 3, geluid. Janny de Kleijnen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Janny de Kleijnen Laatst gewijzigd 31 March 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/71327 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Proeven geluid. Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. Materiaal: -Ballon -Eigen stem

Proeven geluid. Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. Materiaal: -Ballon -Eigen stem Proeven geluid Wat is geluid? Doel: Met dit proefje ervaar je wat geluid is. -Ballon -Eigen stem Blaas de ballon op en knoop hem dicht. Houd de ballon nu tussen je handen en praat tegen de ballon. Wat

Nadere informatie

Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde bove

Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde bove Een snaar vertoont de bovenstaande staande trilling. Met welke toon hebben we hier te maken? 1. De grondtoon; 2. De vijfde boventoon; 3. De zesde boventoon; 4. De zevende boventoon. Een snaar vertoont

Nadere informatie

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: GELUIDSGOLVEN avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 geluidsgolven Geluid Proef 1 Geluid door je vingers en

Nadere informatie

Examen VMBO-BB 2006 NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB. tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer

Examen VMBO-BB 2006 NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB. tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur. Naam kandidaat Kandidaatnummer Examen VMBO-BB 2006 tijdvak 2t dinsdag 20 juni 13.30 15.00 uur NATUUR- EN SCHEIKUNDE 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

Cieluid maken en. horen

Cieluid maken en. horen sn 1 M 1 w BASISSTOF Hoofdstuk 8 Geluid 1 Cieluid maken en horen Edwin heeft zijn eigen stem opgenomen. Als hij het bandje afspeelt, merkt hij dat zijn stem heel anders klinkt dan hij gewend is. Weet jij

Nadere informatie

Het thermisch stemmen van een gitaar

Het thermisch stemmen van een gitaar Het thermisch stemmen van een gitaar In dit experiment wordt bestudeerd hoe snaarinstrumenten beïnvloed kunnen worden door warmte. Door gebruik te maken van elektriciteit is het mogelijk om instrumenten

Nadere informatie

Geluid en wind. Erik Salomons TNO TPD Delft. Door de wind klinkt geluid soms harder dan anders. Deze website legt uit hoe dit komt.

Geluid en wind. Erik Salomons TNO TPD Delft. Door de wind klinkt geluid soms harder dan anders. Deze website legt uit hoe dit komt. Geluid en wind Erik Salomons TNO TPD Delft Door de wind klinkt geluid soms harder dan anders. Deze website legt uit hoe dit komt. 1. Modellen Als je geluid wilt begrijpen en berekenen, dan kun je niet

Nadere informatie

Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA)

Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA) Werkblad 3 Bewegen antwoorden- Thema 14 (NIVEAU BETA) Theorie In werkblad 1 heb je geleerd dat krachten een snelheid willen veranderen. Je kunt het ook omdraaien, als er geen kracht werkt, dan verandert

Nadere informatie

Geluid : hoe en wat? 1. Wat is Geluid

Geluid : hoe en wat? 1. Wat is Geluid Geluid : hoe en wat? Het moet zowat eind jaren 70 geweest zijn dat ik mij, mede door de opkomst van de Tascam en Fostex portastudio s en multitrackers, begon bezig te houden met het opnemen van instrumenten

Nadere informatie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie

C.V.I. 9.5 Geluid in de vleeswarenindustrie 9 ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN 9.5 GELUID IN DE VLEESWARENINDUSTRIE Auteur : Ir. S.P. van Duin februari 1998 blad 1 van 7 INHOUDSOPGAVE 1 WAT IS GELUID................................................... 3 2 HOE

Nadere informatie

Invloeden van schok en trillingen op product en verpakkingen

Invloeden van schok en trillingen op product en verpakkingen Invloeden van schok en trillingen op product en verpakkingen Er zijn diverse invloeden die schade kunnen veroorzaken aan producten tijdens transport. Temperatuur, luchtvochtigheid, trillingen en schokken.

Nadere informatie

Geluid & tonen. Inlage

Geluid & tonen. Inlage Geluid & tonen Inlage Proef 1 Wat hoor ik toch? - Werkblad 1-1 CD (nr. 5) - CD speler - Pen Luister naar de nummers 1 t/m 6 van de cd. Maak je werkblad. Proef 2 Trillen - 1 Klankkast (nr. 3) - 1 Golfstrip

Nadere informatie

Plaats van de frets op een gitaar

Plaats van de frets op een gitaar Plaats van de frets op een gitaar Praktische Opdracht Wiskunde Door: Martijn de Bruijn en Ramon Handulle Klas: 4HN5 Bronnen. Encyclopie van muziekinstrumenten, uitgeverij Helmond B.V. Helmond 977. Bladzijde

Nadere informatie

Mag de muziek wat zachter? : Onderzoek gehoorschade. Ongeveer hoeveel jonge muziekfeestbezoekers ervaren het geluidsniveau als hard?

Mag de muziek wat zachter? : Onderzoek gehoorschade. Ongeveer hoeveel jonge muziekfeestbezoekers ervaren het geluidsniveau als hard? Mag de muziek wat zachter? : Onderzoek gehoorschade In Nederland zijn ongeveer 2,6 miljoen jongeren tussen de 12 en 25 jaar. Ongeveer 7 op de 10 jongeren bezoeken regelmatig een muziekfeest. Ongeveer de

Nadere informatie

Controls en parameters - Reverb Handleiding Elke Reverb heeft bijna dezelfde knoppen en instellingen.

Controls en parameters - Reverb Handleiding Elke Reverb heeft bijna dezelfde knoppen en instellingen. Wat is Galm (Reverb) in de muziek? Veel mensen vragen zich af wat Galm is, maar in feite, horen we het elke dag! Alle geluiden, zelfs een eenvoudig gesprek, raakt eerst een aantal oppervlakken (muren bijvoorbeeld)

Nadere informatie

Thema 4 Luisteren. 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument.

Thema 4 Luisteren. 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument. Les 4.1 Muziek! 1.Het trio 2.In een band spelen 3.Het samenspel 1.Drie mensen die samen een groep vormen en bijv. spelen op een muziekinstrument. 2.Muziek maken met een vast groepje muzikanten. 3.Samen

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Complete reader periode 1 leerjaar 2. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Complete reader periode 1 leerjaar 2. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Complete reader periode 1 leerjaar J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs,

Nadere informatie

Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van

Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van Wat is GELUID Voorbeelden van geluid die voor mensen erg belangrijk zijn: - voor onderlinge communicatie (spraak en gehoor) - als waarschuwingssignaal (claxon van een auto, een overweg, een brandalarm)

Nadere informatie

Exact Periode 5. Dictaat Licht

Exact Periode 5. Dictaat Licht Exact Periode 5 Dictaat Licht 1 1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische

Nadere informatie

uitleg proefje 1 spiegelbeeld schrijven

uitleg proefje 1 spiegelbeeld schrijven proefje 1 spiegelbeeld schrijven Misschien ziet je naam er een beetje kronkelig of gek uit, maar waarschijnlijk is het je wel een gelukt om je naam te schrijven. Het is moeilijk om de letters in spiegelbeeld

Nadere informatie

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur).

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

6.1. Het buitenoor. In figuur zien we een schets van het buitenoor

6.1. Het buitenoor. In figuur zien we een schets van het buitenoor Na het vrij technische hoofdstuk over decibels en aanverwante berekeningen zullen we het deze maand hebben over het orgaan waarmee we allemaal geluid herkennen en onderscheiden, namelijk het oor. 6. Het

Nadere informatie

natuur- en scheikunde 1 CSE BB

natuur- en scheikunde 1 CSE BB Examen VMBO-BB 2008 tijdvak 1 dinsdag 27 mei 11.30-13.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

De opbouw van notenladders

De opbouw van notenladders De opbouw van notenladders Door Dirk Schut Voorwoord Iedereen kent de notennamen wel: a, bes, b, c, cis, d, es, e, f, fis, g en gis, maar wat stellen deze namen voor en waarom vinden we juist deze noten

Nadere informatie

ET uitwerkingen.notebook May 20, 2016

ET uitwerkingen.notebook May 20, 2016 Examentraining Vaardigheden uit Examen 2014 1 1 De afgebeelde foto moet worden omgezet in een schakeling. Hier moet over het lampje ook een spanningsmeter geplaatst worden. (Gebruik de juiste symbolen)

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De Klankkast

Hoofdstuk 4 De Klankkast Gitaar Hoofdstuk 1 De Gitaar De gitaar is een snaarinstrument, je kunt er leuke muziek mee maken. Door met je vingers over de snaren te gaan. En met je andere hand akkoorden of noten te maken. Doordat

Nadere informatie

Thema 8 Geluid. Les 8.1 Het geluid van een motor (nodig: woordenboeken) WOORDVELD :..

Thema 8 Geluid. Les 8.1 Het geluid van een motor (nodig: woordenboeken) WOORDVELD :.. Les 8.1 Het geluid van een motor (nodig: woordenboeken) WOORDVELD :.. 1.De motor: een motor is een machine waarmee iets in beweging gezet wordt. 3. Motorpech : pech met de motor; het werkt niet. 4. De

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde 2011 - I

Eindexamen vmbo gl/tl wiskunde 2011 - I OVERZICHT FORMULES: omtrek cirkel = diameter oppervlakte cirkel = straal 2 inhoud prisma = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud cilinder = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud kegel = 1 3 oppervlakte grondvlak

Nadere informatie

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire

FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire FAQ Lawaai Prof. J. Malchaire BASISPRINCIPES 1. Wat is een risico?...1 2. Wanneer is er sprake van hinder ten gevolge van lawaai?...1 3. Welke risico s worden voornamelijk met lawaai geassocieerd?...1

Nadere informatie

Havo 5 oefen et

Havo 5 oefen et Toetsstof havo 5 et4 volgens PTA: examenjaar 2010/2011 Opgaven en uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Stof volgens het PTA: havo5 h2: Trillingen en golven Havo5 h3: Energie en warmte Havo5 h4: Elektromagnetisme

Nadere informatie

1. Een karretje op een rail

1. Een karretje op een rail Natuurkunde Vwo 1986-II 1. Een karretje op een rail Een rail, waarvan de massa 186 gram is, heeft in het midden een knik. De beide rechte stukken zijn even lang. De rail wordt. slechts in de twee uiterste

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde B1-2 havo 2006-II

Eindexamen wiskunde B1-2 havo 2006-II Toename lichaamsgewicht zwangere vrouw Een vrouwenarts heeft van een zwangere vrouw gedurende de zwangerschap allerlei gegevens verzameld. In tabel 1 staan enkele resultaten. Daaruit is onder andere af

Nadere informatie

Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas.

Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas. Het belang van een lage inharmoniciteit in de bas. 1. Inleiding. H.J. Velo http://home.kpn.nl/velo68 Van een salonvleugel waarvan de lengte van de langste bassnaar 1249 mm. bedraagt is de besnaring geoptimaliseerd.

Nadere informatie

Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen

Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen NATUURKUNDE Havo. Lees dit voorblad goed! Trek op alle blaadjes kantlijnen Schoolexamen Havo-5: SE4: Na code:h5na4 datum : 11 maart 2009 tijdsduur: 120 minuten. weging: 30%. Onderwerpen: Systematische

Nadere informatie

De snelheid van het geluid

De snelheid van het geluid De snelheid van het geluid Hoe snel gaat geluid eigenlijk? Uit ervaring weet je dat het heel snel gaat. Als je met andere mensen praat, dan hoor je meteen wat ze zeggen. Toch weet je ook dat geluid tijd

Nadere informatie

1 Harmonische trilling

1 Harmonische trilling Golven 1 Harmonische trilling 2 Transversale en longitudinale golven 3 Golflengte 4 Lopende en staande golven 5 Trillende snaar 6 Trillende luchtkolom Bijlage: een trillende luchtkolom modelleren met blokjes

Nadere informatie

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur.

Figuur 1B: Kans op blijvende gehoorschade in functie van het gemiddeld geluidsniveau (uitgedrukt in dba) en de blootstellingsduur. Figuur 1A: De A-weging om de geluidsterkte te corrigeren voor het menselijk oor. Bij 1000 Hz wordt geen correctie uitgevoerd: de weging is daar 0 db. Bij 100 Hz bedraagt de weging -20 db. Een mens hoort

Nadere informatie

Harmonische trillingen

Harmonische trillingen Periodieke verschijnselen hoofdstuk 8 Harmonische trillingen Fysica 6 (2u) Deze slides voor de lesbegeleiding worden ter beschikking gesteld, maar ze zijn te beperkt om als samenvatting van de cursus te

Nadere informatie

Bouwbeschrijving kristalradio

Bouwbeschrijving kristalradio Van harte gefeliciteerd met dit bouwpakket. Je kunt hiermee zelf een radio bouwen die geen batterij nodig heeft. Op de foto hiernaast zie je hoe jouw radio eruit gaat zien. In deze bouwbeschrijving staat

Nadere informatie

Vrije ongedempte trilling

Vrije ongedempte trilling Periodieke verschijnselen hoofdstuk 8 Harmonische trillingen Fysica 6 (2u) Deze slides voor de lesbegeleiding worden ter beschikking gesteld, maar ze zijn te beperkt om als samenvatting van de cursus te

Nadere informatie

van beugel tot burn-out

van beugel tot burn-out vier kant reeks van beugel tot burn-out 20 verhalen over gezondheid Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Oren Je ziet op straat vaak mensen met een koptelefoontje in hun oren. Ze luisteren bijvoorbeeld naar

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Geluid 10/6/2014. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Geluid 10/6/2014. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Geluid 10/6/2014 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm), Leen

Nadere informatie

Trillingen en geluid wiskundig

Trillingen en geluid wiskundig Trillingen en geluid wiskundig 1 De sinus van een hoek 2 Radialen 3 Uitwijking van een harmonische trilling 4 Macht en logaritme 5 Geluidsniveau en amplitude 1 De sinus van een hoek Sinus van een hoek

Nadere informatie

2 H-ll EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1974 NATUURKUNDE. Woensdag 28 augustus, uur. Zie ommezijde

2 H-ll EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1974 NATUURKUNDE. Woensdag 28 augustus, uur. Zie ommezijde 2 H-ll EXAMEN HOGER ALGEMEEN VOORTGEZET ONDERWIJS IN 1974 Woensdag 28 augustus, 9.00-12.00 uur NATUURKUNDE Zie ommezijde Deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van het Besluit

Nadere informatie

Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk?

Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk? Inleiding In deze lesweek wordt de basis besproken van het gitaarspelen. Hoe zit ziet een gitaar eruit en hoe werkt deze eigenlijk? Bekijk eerst de video: De basis Hoofdstuk 1 De gitaar Een gitaar is een

Nadere informatie

Geluidsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding

Geluidsnelheid. 1 Inleiding. VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding VWO Bovenbouwpracticum Natuurkunde Practicumhandleiding Geluidsnelheid 1 Inleiding De voortplantingsnelheid v van geluidgolven (of: de geluidsnelheid) in lucht is zo n 340 m/s. Deze geluidsnelheid is echter

Nadere informatie

Pulsar Natuurkunde 2e vwo 3 Hoofdstuk m/s. 13 6,3 km/h. 14 a = 1, b c d e 2244.

Pulsar Natuurkunde 2e vwo 3 Hoofdstuk m/s. 13 6,3 km/h. 14 a = 1, b c d e 2244. 1 Communicatie 1.1 Communicatie met de lichtsnelheid 1 Je verbrandt door de ultraviolette straling van de zon. 2 Infrarode straling (warmtestraling). De delen van het huis die een hogere temperatuur hebben

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe maken we geluid?

Kernvraag: Hoe maken we geluid? Kernvraag: Hoe maken we geluid? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Geluid voelen Je kunt ook zelf geluid maken. Probeer maar. Houd je vingers tegen je keel als je neuriet. Wat

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 1 maandag 23 mei 13.30-15.30 uur wiskunde CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar?

Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar? Introductie in de muziektheorie oftewel Hoe zit muziek nou in elkaar? Tom Overtoom - e Muzelinck Inleiding Muziek klinkt zo vanzelfsprekend dat we er vaak niet bij stilstaan dat wat wij heel gewoon vinden

Nadere informatie

Proef van Melde. m l In deze proef gaan we na of dit in de praktijk klopt.

Proef van Melde. m l In deze proef gaan we na of dit in de praktijk klopt. Proef van Melde Doel De voortplantingssnelheid (v) van golven in een gespannen koord hangt van de spankracht (F S ) en de massa per lengte-eenheid van het koord (m/l) af. De theoretisch af te leiden formule

Nadere informatie