Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven."

Transcriptie

1 Historische vaardigheden PO kern subkern inhoud PO tussendoel PO kerndoel Historische vaardigheden Tijdaanduidingen en tijdsindelingen. Tien tijdvakken met bijbehorende kenmerkende aspecten. Het plaatsen van perioden uit het eigen leven en uit de geschiedenis op een tijdbalk en het hanteren daarbij van aanduidingen van tijd en tijdsindeling. Het maken van onderscheid tussen jaren, eeuwen, tijdvakken, periodes, jaartellingen, maanden, dagen, uren, enzovoort., 52, 53 De traditionele indeling en/of de indeling in maatschappijtypen. Gebruik maken van een periodisering(en). Dat kan met behulp van de verplichte 'tien tijdvakken' of de 'traditionele indeling' of de 'indeling in maatschappijtypen'. 52,53 De canon van Nederland. Gebruik maken van de vensters van de Canon van Nederland bij de tien tijdvakken. 52, 53 Bronnen. Onderzoek doen en raadplegen van bronnen Het raadplegen van historische bronnen en werken met onderzoeksvragen. In de hoofdvraag uitgaan van een onderwerp, een plaats en een tijd. Een 'eigen verhaal' maken op basis van informatie uit bronnen. Het maken van een lijst van geraadpleegde literatuur en bronnen ten behopeve van het onderzoek.. standplaatsgebondenheid Begrijpen dat historische bronnen tegenstrijdig kunnen zijn en beseffen dat elke bron een eigen verhaal vertelt, dat gebonden is aan tijd, plaats en standpunt. Continuiteit en discontinuteit Beschrijven en herkennen dat zaken bij geschiedenis veranderen maar ook dat zaken hetzelfde blijven. Waarden, normen, opvattingen Veranderingen in waarden, normen en opvattingen Beseffen dat waarden, normen en opvattingen veranderen in de loop van de tijd. Bewustworden dat bij het bestuderen van het verleden er in die tijd andere waarden,normen en opvattingen gelden. Causaliteit. Een aanleiding (oorzaak) kan gevolgen kan hebben (causaliteit). Het beschrijven en verklaren van oorzaken en gevolgen. Feiten en meningen. Weten dat een feit iets is wat bewezen is, tot het tegendeel bewezen wordt. Het herkennen van feiten en meningen en het verschil ertussen. De vraag stellen of datgene wat er staat en/of te zien is ook werkelijk gebeurd is. Historische vierslag. Waarnemen Door het ontmoeten van en het inleven in het verleden en het activeren van voorkennis komen tot het waarnemen, benoemen en beschrijven van historische gebeurtenissen, verschijnslen en ontwikkelingen en personen via beeldvormers., 52, 53 Verklaren Herkennen Waarderen Door het ontdekken en benoemen van oorzaken, aanleidingen en gevolgen en van processen van continuiteit en verandering ontwikkelen van het historisch besef. Het waarnemen met behulp van verworven kennis van de verschillen en overeenkomsten in andere contexten (tijd en plaats) en deze kunnen duiden. Het ontwikkelen van een visie op Nederland in de wereld, toen en nu, het ontwikkelen van een historisch besef aan d ehand van beeldvorming. Multiperspectiviteit. Tijdelijk perspectief Vragen kunnen beantywoorden als: hoe hangt het onderwerp samen met vroeger? Welke veranderingen zijn er opgetreden?, 52, 53

2 Economisch perspectief Sociaal perspectief Politiek perspectief Cultureel perspectief Individueel perspectief Vragen kunnen beantwoorden als: hoe verhoudt het onderwerp zich tot het levensonderhoud van mensen? Wat voor werk doen ze? Wat verdienen ze? Waar geven ze hun geld aan uit? Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hang het onderwerp samen met de manier waarop mensen met elkaar omgaan? Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hangt het onderwerp samen met macht en machteloosheid, bestuur, regels en sancties Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hangt het onderwerp samen met de zin- en vormgeving van mensen: religie, kunst, techniek, feesten, rituelen, waarden en normen. Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hangt het onderwerp samen met gevoelens en emoties van mensen? Met het gedragspatroon van mensen met het oog op gezondheid en redzaamheid? Ruimtelijk perspectief Natuurlijk perspectief. Technisch perspectief. Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hang het onderwerp samen met de manier waarop de ruimte is ingericht? Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hang het onderwerp samen met de levende en niet-levende natuur en de manier waarop mensen daarmee omgaan? Vragen kunnen beantwoorden als: hoe hangt het onderwerp samen met hoe dingen ontworpen en gemaakt zijn door mensen?

3 Geschiedenis kernen subkernen inhoud po tussendoelen po kerndoelnummer po De levenswijze van jagers- verzamelaars. Het leven van jagers-verzamelaars in de prehistorie. Uitleggen waarom jagers- verzamelaars nomaden waren. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. Canonvenster: Hunebedden. Het leven van boeren (in de prehistorie). Veranderingen beschrijven en toelichten die het gevolg waren van de agrarische revolutie. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. Geschreven bronnen ontbreken. Uitleggen dat het ontbreken van schriftelijke bronnen in de prehistorie van belang is voor onze kennis van die tijd. De verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur en de confrontatie met de Germaanse cultuur. Grieks- Romeinse cultuur. Het herkennen en benoemen van voorbeelden van de Grieks- Romeinse cultuur. De verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur en de confrontatie met de Germaanse cultuur. Canonvenster: De Romeinse Limes. Grieks- Romeinse- en Germaanse cultuur. Het herkennen en benoemen van voorbeelden van de beïnvloeding van de Grieks- Romeinse cultuur op de Germaanse cultuur. Het christendom in het Romeinse Rijk: van verboden tot enig toegestane godsdienst. Het christendom in het Romeinse Rijk. Uitleggen hoe het christendom is ontstaan. De ontwikkeling van het christendom in het Romeinse Rijk beschrijven. Tijdvak 3 De tijd van monniken en ridders. De verspreiding van het christendom tot in de Lage Landen. Canonvenster: Willibrord. De verspreiding van het christendom in het Romeinse Rijk. Beschrijven hoe het christendom in het Romeinse rijk zich kon verspreiden. Tijdvak 3 De tijd van monniken en ridders. Hofstelsel en horigheid. Canonvenster: Karel de Grote. Het hofstelsel, het leenstelsel en de horigheid. De agrarische samenleving uitleggen aan de hand van het hofstelsel, het leenstelsel en de horigheid. Opkomst van handel en ontstaan van steden. Canonvenster: De Hanze. Opkomst van de stedelijke burgerij en toenemende zelfstandigheid van steden. Canonvensters: Hebban olla vogala. Opkomst van handel en ontstaan van steden. De opkomst van handel en het ontstaan van steden verklaren. De stedelijke burgerij. De samenstelling van de stedelijke burgerij beschrijven. Opkomst van de stedelijke burgerij en toenemende zelfstandigheid van steden. Canonvensters: Floris V. De relatie stedelijke burgerij adel. Verklaren waarom de steden zelfstandiger werden t.o.v. de adel. Het begin van de overzeese Europese expansie. Canonvenster: Karel V. De overzeese Europese expansie en de ontdekkingsreizen. Redenen voor de ontdekkingsreizen beschrijven en uitleggen. Canonvenster: Willem van Oranje. De Opstand. Beschrijven hoe de Opstand in een onafhankelijke Nederlandse staat resulteerde. Canonvenster: Erasmus. Gevolgen van de reformatie. Gevolgen van de splitsing in de christelijke kerk benoemen en beschrijven.

4 Canonvenster: Beeldenstorm. Aspecten van de reformatie. Aspecten van de reformatie herkennen en beschrijven. Ontstaan van handelskapitalisme en begin van een wereldeconomie. Canonvensters: VOC; Atlas Major van Blaeu; Michiel de Ruyter. Het ontstaan van het handelskapitalisme en een wereldeconomie. De overzeese expansie, het handelskapitalisme en het ontstaan van een wereldeconomie beschrijven en verklaren. Burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur in Nederland. Canonvensters: Grachtengordel; Buitenhuizen; Statenbijbel; Hugo de Groot; Rembrandt; Spinoza; Christiaan Huygens; De Beemster. Burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur. Burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur in Nederland herkennen en beschrijven. Burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur in Nederland. Canonvensters: De Republiek. Staatsinrichting van de Republiek. Beschrijven waarin de Nederlandse staatsinrichting zich onderscheidde van die in andere landen. Slavenarbeid op plantages en de opkomst van het abolitionisme. Canonvenster: slavernij. Slavenarbeid op plantages en de opkomst van het abolitionisme. Slavernij. Slavernij en slavenhandel beschrijven. Het abolitionisme. Motieven voor afschaffing van slavernij en slavenhandel toelichten. Het streven naar grondrechten en naar politieke invloed van de burgerij in de Franse en Bataafse revolutie. Canonvensters: Eise Eisinga; Patriotten; Napoleon Bonaparte. Grondrechten en politieke invloed. Grondrechten en toenemende politieke invloed van de burgerij in de Franse en Bataafse revolutie beschrijven. Het ontstaan van een parlementair stelsel en de toename van volksinvloed. Canonvensters: Koning Willem I; Grondwet Het ontstaan van een parlementair stelsel. Verklaren waardoor burgers in de 19e eeuw steeds meer politieke invloed kregen. Het ontstaan van een parlementair stelsel en de toename van volksinvloed. Het parlementair stelsel. Beschrijven wat een parlementair stelsel is. Canonvenster: De eerste spoorlijn. De industriële revolutie. Kenmerken van de industriële revolutie beschrijven. Canonvensters: Verzet tegen kinderarbeid; Aletta Jacobs; Max Havelaar. De industriële revolutie en emancipatie. Een relatie leggen tussen de industriële revolutie en emancipatiebewegingen Canonvenster: Vincent van Gogh. De gevolgen van de industriële revolutie. De gevolgen van de industriële revolutie voor de werk- en leefomstandigheden van de arbeiders beschrijven.

5 De economische wereldcrisis. Canonvenster: De Eerste Wereldoorlog; De Stijl; De crisisjaren. De crisis van de jaren '30. Het beschrijven van de sociale, economische en politieke gevolgen van de economische crisis. De Duitse bezetting en de Jodenvervolging. Canonvensters: De Tweede Wereldoorlog. Het nationaalsocialisme. Het totalitaire en het racistische karakter van het nationaalsocialisme herkennen en beschrijven. De Duitse bezetting en de Jodenvervolging. Canonvenster: Anne Frank. De Jodenvervolging. De Jodenvervolging / de Endlösung beschrijven. De Duitse bezetting en de Jodenvervolging. De Duitse bezetting. Collaboratie, verzet en aanpassing van de Nederlandse bevolking herkennen en beschrijven. De blokvorming tussen Oost en West en de Koude Oorlog. Canonvensters: Srebrenica. De Koude Oorlog. De blokvorming tussen Oost en West (de Koude Oorlog) beschrijven en verklaren. Canonvensters: Willem Drees; Suriname en de Nederlandse Antillen; Televisie; De Watersnoodramp; De haven van Rotterdam; De gasbel; Anne M.G. Schmidt. De pluriformiteit De toenemende pluriformiteit vanaf de jaren '60 verklaren. Canonvenster: Veelkleurig Nederland. Sociaal-culturele veranderingen vanaf de jaren '60. Sociaal-culturele veranderingen vanaf de jaren zestig beschrijven. Canonvensters: Indonesië. Onafhankelijkheid van koloniën Uitleggen waarom de Tweede Wereldoorlog het streven naar onafhankelijkheid van kolonien heeft versneld. Canonvenster: Europa. De Europese integratie. De Europese eenwording beschrijven.

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

Canon en kerndoelen geschiedenis PO

Canon en kerndoelen geschiedenis PO Canon en kerndoelen geschiedenis PO bron: http://www.entoen.nu/primair-onderwijs/didactisch-concept/leerplan-(slo)/geschiedenis In dit hoofdstuk over canon en geschiedenis wordt eerst ingegaan op de recente

Nadere informatie

Beter geschiedenisonderwijs met een canon?

Beter geschiedenisonderwijs met een canon? Beter geschiedenisonderwijs met een canon? Een reactie van het IVGD De volgende tekst is tot stand gekomen in overleg met de leden van de Adviesraad IVGD, een landelijk gezelschap van specialisten geschiedenisdidactiek

Nadere informatie

TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 52 EN 53: INHOUD 234. T I J D V A N J A G E R S E N B O E R E N (tot 3000 v.chr.

TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 52 EN 53: INHOUD 234. T I J D V A N J A G E R S E N B O E R E N (tot 3000 v.chr. TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 52 EN 53: INHOUD 234 Inhoud T I J D V A N J A G E R S E N B O E R E N (tot 3000 v.chr.) de levenswijze van jagers en verzamelaars - jagers leven van de

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart geschiedenis: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Jagers en boeren (tot -3000 v C) 2. Grieken en Romeinen ( -3000 v. Chr. - 500 na Chr.) 1. Je plaatst historische gebeurtenissen, in de tijd van jagers en boeren (-3000 v C) en je geeft er betekenis

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs. Albert van der Kaap

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs. Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor het Primair Onderwijs Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008 Stichting

Nadere informatie

Tijdvakken en kenmerkende aspecten.

Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvakken en kenmerkende aspecten. Tijdvak 1: Tijd van Jagers en Boeren. Periode: Prehistorie 1 De levenswijze van jagers-verzamelaars (Hoe zag deze samenleving eruit?) 2 Het ontstaan van landbouw en

Nadere informatie

De canon in het primair onderwijs

De canon in het primair onderwijs De canon in het primair onderwijs Canon uitwerking van vensters + relatie met diverse vakken SLO nationaal epertisecentrum leerplanontwikkeling De canon in het primair onderwijs Mei 2009 Verantwoording

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo

Examenprogramma geschiedenis havo Examenprogramma geschiedenis havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Domein B Domein C Domein

Nadere informatie

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c.

De Tien Tijdvakken. Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. De Tien Tijdvakken Tijd van de jagers en boeren, tot 3000 v.c. KA1: De levenswijze van jagersverzamelaars KA2: Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen KA3: Het ontstaan van de eerste stedelijke

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Leerstofaanbod Geschiedenismethode Brandaan

Leerstofaanbod Geschiedenismethode Brandaan Leerstofaanbod Geschiedenismethode Brandaan Groep 5 Groep 6 Groep 7 Groep 8 01. Tijd van jagers en boeren 02. Tijd van Grieken en Romeinen 03. Tijd van monniken en ridders 04. Tijd van steden en staten

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

De canon in de onderbouw VO

De canon in de onderbouw VO De canon in de onderbouw VO Canon uitwerking van vensters + relatie met diverse vakken SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling De canon in de onderbouw VO Juli 2009 Verantwoording 2009 Stichting

Nadere informatie

Invalhoeken voor de canonclips entoen.nu blz.1 van 7

Invalhoeken voor de canonclips entoen.nu blz.1 van 7 01 Hunebedden Korte kennismaking en de verwondering over de bouw. Begrafenisrituelen in verschillende culturen. Plaatsing van hunebedden in de tijd. Aandacht voor het volk der bouwers (voorwerpen en de

Nadere informatie

ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS

ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS Utrecht, 10 augustus 2007 Ir. R.M. Beerepoot Drs. P. Kreijen Drs. H. Yamani ONDERZOEK NEDERLANDS ERFGOED DIGITAAL VOOR HET ONDERWIJS INHOUD Blz.

Nadere informatie

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen?

De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? De VOGGP Wat is eigenlijk een VOGGP? De V staat voor een verschijnsel. Wat zijn verschijnselen? Toestanden, instellingen die gedurende een lange tijd min of meer onveranderd hebben bestaan, een verschijnsel

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis tweede fase. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis tweede fase Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015 Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Geschiedenis/erfgoed

Geschiedenis/erfgoed Geschiedenis/erfgoed Kerndoel: Oriëntatie op jezelf en de wereld Tijd Kerndoel 51 De leerlingen leren gebruik te maken van eenvoudige historische bronnen en ze leren aanduidingen van tijd en tijdsindeling

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Leerwegondersteunend en basisberoepsgericht Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Leerwegondersteunend

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9955 23 februari 2017 Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 12 februari 2017, nr.

Nadere informatie

Het gebruik van Webjes, Weetjes en Webpaden in het Basisonderwijs. door. André Manssen

Het gebruik van Webjes, Weetjes en Webpaden in het Basisonderwijs. door. André Manssen Het gebruik van Webjes, Weetjes en Webpaden in het Basisonderwijs door André Manssen Inleiding Meester Jack Nowee (Basisschool 'De Akker' Boskoop) heeft de afgelopen jaren een breed scala aan online lesmateriaal

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18139 5 september 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 4 juli 2012, nr. VO/419920, houdende

Nadere informatie

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap

Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo. Albert van der Kaap Leerplan geschiedenis voor de tweede fase havo en vwo Albert van der Kaap Enschede, april 2009 Verantwoording Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden. Mits de bron wordt

Nadere informatie

Leerlijn Oriëntatie op Tijd VSO

Leerlijn Oriëntatie op Tijd VSO Leerlijn Oriëntatie op Tijd VSO Kerndoel 19: De leerlingen leren gebruik te maken van eenvoudige historische bronnen, zoals aanwezig in ons cultureel erfgoed, en ze leren aanduidingen van tijd en tijdsindeling

Nadere informatie

De geschiedenis van Nederland. in 50 teksten

De geschiedenis van Nederland. in 50 teksten De geschiedenis van Nederland in 50 teksten Verantwoording De teksten in dit pakket zijn geschreven naar aanleiding van de 50 vensters van de Canon van de Nederlandse geschiedenis. In deze canon worden

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Kader, gemengde en theoretische leerweg Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw van het vmbo Kader en gemengde

Nadere informatie

Nederland van toen tot nu

Nederland van toen tot nu Vragen en opdrachten bij Nederland van toen tot nu Tekst: Marianne Groep-Foncke en Remke van Veelen bladzijde 10 De hunebedden 1. Waarom zijn de huizen van de eerste bewoners niet bewaard gebleven? 2.

Nadere informatie

Leerlijn historisch denken havo

Leerlijn historisch denken havo Leerlijn historisch denken havo Albert van der Kaap vwo Tijd en chronologie klas 1 klas 2 klas 3 vwo 6 gebeurtenissen uit zijn eigen leven alsmede verschijnselen, gebeurtenissen en personen uit de geschiedenis

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - tijd. Kerndoel 53. Kerndoel 52. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - tijd. Kerndoel 53. Kerndoel 52. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 52 EN 53 232 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - tijd Kerndoel 52 De leerlingen leren over kenmerkende aspecten van de volgende

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Kennisbasis geschiedenis/oriëntatiekennis geschiedenis. Versie 3, augustus 2007 door Maria Boersen

Kennisbasis geschiedenis/oriëntatiekennis geschiedenis. Versie 3, augustus 2007 door Maria Boersen Kennisbasis geschiedenis/oriëntatiekennis geschiedenis. Versie 3, augustus 2007 door Maria Boersen Inleiding Onderstaand overzicht is een bewerking van de basisinzichten van het Cito, de 10 tijdvakken

Nadere informatie

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Algemene zoeksites: Denk van tevoren na over het trefwoord waarmee je zoekt. www.netwijs.nl www.meestersipke.nl www.google.nl ook

Nadere informatie

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden!

Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedeniswetenschap streeft ernaar waarheden vast te stellen over het verleden! Geschiedenis Waarheden Verleden = beelden van het verleden van de menselijke cultuur. = relatie tussen vroeger en nu,

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Beoordeling Leerlingen beoordelen elkaars portret, waarna de leraar een eindoordeel geeft.

Beoordeling Leerlingen beoordelen elkaars portret, waarna de leraar een eindoordeel geeft. Portret van een historische persoon Beschrijf een persoon uit de canon van Nederland Korte lesomschrijving Leerlingen maken een portret van een historische persoon uit de canon van Nederland. Ze maken

Nadere informatie

Historisch denken. Historische benaderingen

Historisch denken. Historische benaderingen Historisch denken Inleiding Mensen hebben een besef van verleden, heden en toekomst. Ze hebben een bepaald beeld van wat er in hun leven is gebeurd tot op de dag van vandaag. Ze kunnen hun bestaan in het

Nadere informatie

Wereldoriëntatie en de kerndoelen

Wereldoriëntatie en de kerndoelen Wereldoriëntatie en de kerndoelen In de inleidende tekst van de kerndoelen bij 'Oriëntatie op jezelf en de wereld staat onder andere het volgende: 'Kinderen zijn nieuwsgierig. Ze zijn voortdurend op zoek

Nadere informatie

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst)

Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Mens en maatschappij (aardrijkskunde, economie, geschiedenis, godsdienst) Kerndoelen 36. De leerling leert betekenisvolle vragen te stellen over maatschappelijke kwesties en verschijnselen, daarover een

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

Inhoud. Deze brochure is opgesteld door het Instituut voor Geschiedenisdidactiek (IVGD) te Amsterdam, in overleg met de leden van de Adviesraad IVGD.

Inhoud. Deze brochure is opgesteld door het Instituut voor Geschiedenisdidactiek (IVGD) te Amsterdam, in overleg met de leden van de Adviesraad IVGD. IVGD_2 31-08-2004 21:10 Pagina 3 Deze brochure is opgesteld door het Instituut voor Geschiedenisdidactiek (IVGD) te Amsterdam, in overleg met de leden van de Adviesraad IVGD. Het IVGD maakt deel uit van

Nadere informatie

Over vroeger nu.bw0 6a:Over vroeger nu.bw 15-10-2012 07:59 Pagina 1

Over vroeger nu.bw0 6a:Over vroeger nu.bw 15-10-2012 07:59 Pagina 1 Over vroeger nu.bw0 6a:Over vroeger nu.bw 15-10-2012 07:59 Pagina 1 Over vroeger nu.bw0 6a:Over vroeger nu.bw 15-10-2012 07:59 Pagina 2 Over vroeger nu.bw0 6a:Over vroeger nu.bw 15-10-2012 07:59 Pagina

Nadere informatie

Omschrijving van de Klokhuis introductie filmpjes

Omschrijving van de Klokhuis introductie filmpjes Hunebedden zijn de eerste bouwwerken die in Nederland gevonden zijn. De stenen grafkamers zijn meer dan 5000 jaar oud. Ooit stond ons land vol met deze stenen grafkamers. Nu zijn er nog maar 54 over. Hoe

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V GESCHIEDENIS VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V17.05.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen

LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen LESTIP bovenbouw havo/vwo: Tijdvakken oefenen Half mei worden leerlingen van 5 havo en 6 vwo onder meer getest op hun kennis van de tijdvakken en de kenmerkende aspecten. In deze les gaan leerlingen een

Nadere informatie

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars

1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars 1.1 Leefwijze jagers-verzamelaars Tijd van jagers & boeren - Prehistorie - Tot 3.000 v. Chr. Nomaden + nauwelijks verschil in aanzien, bezit en macht 1.2 Landbouwrevolutie + landbouw Tijd van jagers &

Nadere informatie

Examenkatern :Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland

Examenkatern :Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland Seizoen: 2016-2017 Vak: Geschiedenis Klas: 3 Afdeling: Mavo Herkansingen/inhalen: Tijdens de herkansingen kunnen de SE s van een trimester herkanst en/of ingehaald worden. Echter een ingehaald SE kan niet

Nadere informatie

De trek en de canon van Nederland

De trek en de canon van Nederland De trek en de canon van Nederland In dit totaaloverzicht ziet u welke onderwerpen, begrippen, opdrachten en verhalen in De trek aansluiten bij de 50 vensters van de canon en de vertakkingen voor het basisonderwijs.

Nadere informatie

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen

Nieuwsgierig maken / motiveren voor een tijdvak of historisch onderwerp Vragen / hypothesen kunnen formuleren over historische verschijnselen Werken met afbeeldingen in het examenprogramma geschiedenis havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Tien tijdvakken met kenmerkende aspecten Geschiedenis van

Nadere informatie

De tien tijdvakken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/83277

De tien tijdvakken. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/83277 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Joyce Landman 07 november 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/83277 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo. Albert van der Kaap

Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo. Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo Albert van der Kaap Voorbeeld leerplan geschiedenis voor de onderbouw havo en vwo Albert van der Kaap Enschede, juli 2008 Verantwoording 2008

Nadere informatie

CANON VAN NEDERLAND. Hunebedden. Karel de Grote ca v.chr.

CANON VAN NEDERLAND. Hunebedden. Karel de Grote ca v.chr. CANON VAN NEDERLAND De Canon van Nederland laat zien wat iedereen zou moeten weten van de Nederlandse geschiedenis. De Canon toont het verleden aan de hand van 50 verhalen, de zogenaamde Canonvensters.

Nadere informatie

Concretisering van de kerndoelen Mens en maatschappij

Concretisering van de kerndoelen Mens en maatschappij Concretisering kerndoelen Mens en maatschappij Concretisering van de kerndoelen Mens en maatschappij Kerndoelen voor de onderbouw VO SLO nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling Concretisering

Nadere informatie

Over vroeger en nu Verhalen

Over vroeger en nu Verhalen Agave Kruijssen, Martine Letterie en Janny van der Molen Over vroeger en nu Verhalen bij de canon met illustraties van Els van Egeraat Uitgeverij Ploegsma Amsterdam vroeger 1 hunebedden 2 de romeinse limes

Nadere informatie

Examen HAVO. geschiedenis (nieuwe stijl)

Examen HAVO. geschiedenis (nieuwe stijl) geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 22 mei 9.00 12.00 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

Het nieuwe eindexamen geschiedenis

Het nieuwe eindexamen geschiedenis Het nieuwe eindexamen geschiedenis Stephan Klein Rotterdam, 4 oktober 2013 Gesprek in de klas (2013) Docent: Wie kan uitleggen wat standplaatsgebondenheid inhoudt? (stilte van enkele seconden) Leerling

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.

Nadere informatie

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1

GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 GESCHIEDENIS HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V16.8.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Instapniveau pabo Quickscan geschiedenis

Instapniveau pabo Quickscan geschiedenis Instapniveau pabo Quickscan Voorbereiding op de bijzondere nadere vooropleidingseisen voor aardrijkskunde, en natuur en techniek Matching van bronnen/aanbevolen literatuur in het kader van de entreetoets

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 3 Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en 2) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: De Eerste en Tweede Wereldoorlog (H1 en ) Kerndoel(en): 7. De leerling leert een kader van tien tijdvakken te gebruiken om gebeurtenissen, ontwikkelingen

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen

DOCENTENHANDLEIDING. Gouden Bronnen DOCENTENHANDLEIDING Gouden Bronnen Gouden Bronnen Amsterdam Museum KORTE INFORMATIE Onderwerp: De Gouden Eeuw Doelgroep: Onderbouw voortgezet onderwijs Vakgebieden: Mens & Maatschappij Kunst en Cultuur

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Mens en maatschappij vmbo Leerlijnen landelijke kaders

Mens en maatschappij vmbo Leerlijnen landelijke kaders Mens en maatschappij vmbo Leerlijnen landelijke kaders SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Verantwoording 2009 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 6 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 6 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Eerste

Nadere informatie

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin

Examen Geschiedenis. Geef de 7 tijdsvakken: Mintiens Quintin Examen Geschiedenis Geef de 7 tijdsvakken: Prehistorie :... 3500 v.c Stroomculturen : 3500 v.c 800 v.c Klassieke Oudheid : 800 v.c 500 n.c Middeleeuwen : 500 n.c 1450 n.c Nieuwe tijd : 1450 n.c 1750 n.c

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Dilia Couwenberg P14EhvADT t Startblok Eindhoven Mentor

Nadere informatie

Verantwoording en inhouden

Verantwoording en inhouden Verantwoording en inhouden Leerlijn geschiedenis Venster op Nederland 2011, Driestar Educatief en Groen Educatief (Download van http://www.dearchipel.eu) 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Principes op

Nadere informatie

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw vmbo bovenbouw exameneenheden Vakkernen 1. Informatievaardigheden 50: De leerlingen leren omgaan met

Nadere informatie

2 Er begint een nieuwe periode in de geschiedenis als er veel verandert

2 Er begint een nieuwe periode in de geschiedenis als er veel verandert Antwoordkernen bij Eureka 2mavo-de herziene druk, Amersfoort 2009-2010 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht.

Hieronder worden de keuzes die de syllabuscommissie heeft gemaakt punt voor punt toegelicht. Toelichting bij de werkversie syllabus geschiedenis nieuwe stijl 1 ten bate van de pilotscholen In het schooljaar 2007-2008 is een syllabuscommissie, ingesteld door de CEVO, aan het werk gegaan om te bepalen:

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000 jagers en boeren Prehistorie - 3000 v C monniken en ridders Vroege Middeleeuwen 500-1000 Grieken en Romeinen Oudheid -3000 v C - 500 n C steden en staten - Hoge en Late Middeleeuwen 1000 1500 ontdekkers

Nadere informatie

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001:

A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: BIJLAGEN 57 Bijlage 1 Examenprogramma s A Het examenprogramma geschiedenis voor havo en vwo, zoals gepubliceerd door de CHMV in februari 2001: Wat in het onderstaan de cursief is gedrukt geldt alleen voor

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn (school)examen?

Hoe maak ik mijn (school)examen? Hoe maak ik mijn (school)examen? Tips om: - mij voor te bereiden op de (school)examens - volgens een vaste aanpak de vragen te beantwoorden - soorten bronnen te herkennen - soorten vragen te herkennen

Nadere informatie

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel:

LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 1 Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: LEER- EN TOETSPLAN A. ONDERWERP EN DOELEN Vak: Geschiedenis Leerjaar: Onderwerp: Introductie geschiedenis Kerndoel: 0. De leerling leert historische bronnen te gebruiken om zich een beeld van een eigen

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2010 - I

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2010 - I Door de tijd heen De volgende historische gegevens hebben te maken met voedsel en staan in willekeurige volgorde: 1 Kort na de ontdekkingsreizen van Columbus naar Amerika maken de Europeanen kennis met

Nadere informatie

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan.

Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. Antwoordkernen Instap en Ontdekkingsreizen Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, 2015-2016 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord

Nadere informatie

Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek

Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek December 2016 In dit document wordt verantwoord hoe de keuzedelen aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en techniek

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2010 tijdvak 1 vrijdag 21 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Maatschappijvakken havo/vwo Leerlijnen landelijke kaders

Maatschappijvakken havo/vwo Leerlijnen landelijke kaders Maatschappijvakken havo/vwo Leerlijnen landelijke kaders SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling Verantwoording 2009 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Examentraining klas 4 mavo

Examentraining klas 4 mavo Examentraining klas 4 mavo Historische vaardigheden Maken van een examen 100 minuten Bespreken examen Overige vragen m.socrative.com Room number: 65459 Vul je naam in Maak de quiz - Historische personen

Nadere informatie

Een kasteel in de buurt bezoeken

Een kasteel in de buurt bezoeken Een kasteel in de buurt bezoeken Als leerkracht heb je hier een begeleidende en sturende rol. Het is afhankelijk of jij als leerkracht de kinderen meeneemt en dingen aan ze verteld of dat er bijvoorbeeld

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment

Naam leerlingen. Groep BBL1 Mens & Maatschappij. Verdiepend arrangement. Basisarrange ment Groep BBL1 Mens & Maatschappij Leertijd; 3 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 3 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten. Verdieping op de basisdoelen

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Examentraining - Geschiedenis

Examentraining - Geschiedenis Examentraining - Geschiedenis 2017 65% context (precieze beheersing) 35% kenmerkende aspecten (globaal) 180 min. - +/- 25 vragen (7 min.) - +/- 75 punten Vraag te herkennen aan: cijfer + aantal punten

Nadere informatie

Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek

Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek Examinering keuzedelen instroom pabo: aardrijkskunde, geschiedenis en natuur & techniek Maart 2017 In dit document wordt verantwoord hoe de keuzedelen aardrijkskunde, geschiedenis en natuur en techniek

Nadere informatie

Toetsen oefenen Rekenen deel 2. INZAGE EXEMPLAAR Groep 7&8

Toetsen oefenen Rekenen deel 2. INZAGE EXEMPLAAR Groep 7&8 Toetsen oefenen Rekenen deel 2 Meten & meetkunde en Verbanden INZAGE EXEMPLAAR Groep 7&8 Oefenen met vragen (meten & meetkunde, verbanden) voor LVS-, Entree-, Citotoetsen versie 1.0 Uitgave voor het basisonderwijs

Nadere informatie