Jullie hebben van die leuke ideeën 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jullie hebben van die leuke ideeën 1"

Transcriptie

1 Jullie hebben van die leuke ideeën 1 Over de mogelijkheden en grenzen van lokaal sociaal ondernemerschap tussen overheid, markt en samenleving Erik Sterk Over sociaal ondernemerschap is de laatste jaren veel geschreven. Van een recente datum is dat dit fenomeen wordt bezien in het licht van de veranderende relatie tussen overheid, markt en samenleving. Tegen deze achtergrond krijgt sociaal ondernemerschap (traditioneel gezien als een vorm van zakelijk ondernemen met oog voor mens en milieu) nieuwe betekenissen. In dit essay belicht ik hoe lokaal sociaal ondernemerschap zich kan ontwikkelen in een lokale context, en wat dat betekent voor lokale overheden. De kwesties die in dit essay centraal staan zijn: Wat betekent sociaal ondernemerschap in een beleidscontext van minder overheid, meer civil society? Is er voldoende ruimte voor de idealen van sociaal ondernemers? Wat vraagt dit van de overheid? En is de samenleving wel klaar voor dit idee? Ik ben sociaal ondernemer Even voorstellen. Mijn naam is Erik Sterk, ik ben sociaal ondernemer. Tenminste, als het zo uitkomt. Ik ben immers ook onderzoeker bij het lectoraat Dynamiek van de Stad, adviseur/eigenaar bij buro erik sterk, bestuurslid bij de stichtingen Voedseltuin, Rotterdams Ongedocumenteerden Steunpunt en Scheepsopera Noordereiland. Sociaal ondernemers hebben idealen. Wat wil de sociaal ondernemer in mij, als het gaat om deze maatschappelijke activiteiten? Als sociaal ondernemer wil ik maatschappelijke problemen oplossen, interessante projecten starten en een rol spelen in het versterken van de kracht van de civil society. Dat doe ik niet alleen vanuit genoemde stichtingen, maar ook vanuit onderzoeks- en advieswerkzaamheden voor gemeentes als Rotterdam en Schiedam, en sociale instellingen als SONOR, Wilskracht Werkt en Pameijer. En ook binnen het lectoraat Dynamiek van de Stad werk ik als externe - als sociaal ondernemer. In mijn directe omgeving zie ik tal van professionals maatschappelijke activiteiten ontplooien die in samenwerking met mensen en organisaties in hun eigen netwerk op allerlei manieren sociale waarde creëren. De laatste jaren zie ik daarin een trendbreuk: het zijn niet alleen leuke activiteiten, het worden steeds vaker bedrijfjes die inhoudelijk kunnen concurreren met organisaties in het traditionele maatschappelijk middenveld. De vraag die ik mezelf als onderzoeker heb gesteld is: vanuit welk conceptueel kader kan dit sociaal ondernemerschap op een vruchtbare en interessante wijze onderzocht worden? In deze bijdrage is het antwoord: vanuit het kader van sociaal kapitaal en andere vormen van kapitaal (zoals economisch en cultureel) en sociaal leren. Dit alles natuurlijk in relatie tot het huidige 1 Dit essay is grotendeels gebaseerd op de bevindingen van de onderzoeksgroep Sociaal ondernemerschap in onzekere tijden binnen het lectoraat Dynamiek van de Stad, bestaande uit Guido Walraven, Erik Sterk, Maurice Specht, Rineke Kraaij en Monique de Jong. 1

2 burgerschapsdiscours (vgl. Tonkens, 2009; Wagenaar en Specht, 2009; Verhoeven en Ham, 2010). Voordat we daar nader op ingaan, zullen we allereerst kijken naar het onderzoeksveld. Sociaal ondernemerschap als maatschappelijk fenomeen Het academische debat over sociaal ondernemerschap neemt de kloof tussen economische winst en sociale winst als uitgangspunt en zoekt naar oplossingen om die kloof te overbruggen. Dit debat leunt sterk op bedrijfskundige inzichten. Vanuit deze beperkte blik is het volgens mij niet goed mogelijk om de betekenis van sociaal ondernemerschap in de huidige institutionele en stedelijke omgeving te kunnen bestuderen. Daarvoor hebben we ook inzichten nodig vanuit de bestuurskunde (denk aan thema s als governance en zelforganisatie) en de sociologie (denk aan thema s als burgerschap en solidariteit). Het lectoraat Dynamiek van de Stad neemt, in tegenstelling tot de bedrijfskunde, niet de organisatie en de ondernemer maar de stad als object van haar onderzoek. Ze doet dat vanuit een multidisciplinaire invalshoek. Daarbij zijn thema s aan de orde als economische vitaliteit, welzijn, onderwijs en gezondheidszorg in grote steden. In het praktijkgerichte onderzoek van het lectoraat nemen processen van sociale insluiting en uitsluiting een centrale positie in, evenals het concept van stedelijk burgerschap en sociaal ondernemerschap. Binnen het lectoraat zien we sociaal ondernemerschap als een maatschappelijk fenomeen dat publieke waarde creëert (vgl. De Brabander, 2009). We bezien dit fenomeen vanuit een verwevenheid tussen de geplande stad dat is de stad zoals overheden en maatschappelijke organisaties in hun beleid voorstellen - en de alledaagse stad - dat is de stad zoals bewoners die dagelijks ervaren. Twee tegengestelde werelden die als je goed kijkt toch verweven zijn. De overheid en maatschappelijke organisaties hebben in mijn optiek een strategie waarlangs ze grote maatschappelijke doelen nastreven; de sociaal ondernemer zet zich daar niet tegen af, maar reageert tactisch en trekt in het dagelijks leven zijn eigen plan. 2 Vanuit deze verwevenheid bezien wordt het goed mogelijk om de hedendaagse betekenis van sociaal ondernemerschap in de participatiesamenleving te kunnen bestuderen. Een hedendaagse omschrijving van sociaal ondernemerschap, die we zullen gebruiken als een moderne bril is 3 : Social entrepreneurship can be defined as "the creation of a social value that is produced in collaboration with people and organisations from the civilsociety who are engaged in social innovations that usually imply an economic activity" (Hulgård, 2010). 2 Vgl. Reijndorp en Reinders (2010), De alledaagse en de geplande stad. Over identiteit, plek en thuis. 3 De ambitie om een definitieve omschrijving van sociaal ondernemerschap te formuleren is weinig zinvol, alleen al gezien het grote aantal omschrijvingen dat internationaal in omloop is. Hier zijn we op zoek naar een bril die ons kan helpen om sociaal ondernemerschap te begrijpen in de context van Nederland in transitie (Rotmans, 2012). 2

3 Sociaal ondernemerschap bezien vanuit de concepten sociaal kapitaal en sociaal leren Het dominante discours van deze tijd is het burgerschapsdiscours. In dit kader organiseert de gemeente Rotterdam dit jaar voor de tweede keer het Stadsinitiatief en hanteert ze Mee(r) doen als één van haar motto s. 4 Prima natuurlijk, die ambitie. Maar is dat voldoende? In mijn optiek leven we in een tijd waarin het niet alleen gaat om bezuinigen, maar zeker ook om realiseren van het politieke ideaal en de maatschappelijke noodzaak om op een efficiëntere, effectievere en duurzamer wijze gebruik te maken van onze primaire hulpbronnen in de samenleving. En dan alleen niet de economische hulpbronnen, maar vooral de maatschappelijke hulpbronnen zoals sociaal kapitaal en sociaal leren. Wat versta ik daaronder? Sociaal kapitaal - Sociaal kapitaal is een breed concept dat in verschillende betekenissen wordt gebruikt. Ik kijk hier vanuit het model van de Britse onderzoekers Ager en Strang (2004). Zij ontwikkelden in nauwe samenwerking met professionals en burgers een model met tien domeinen die van belang zijn voor de integratie. Geïnspireerd door Ager en Strang onderscheidt Walraven (2009) twaalf domeinen van sociaal kapitaal: werken, wonen, leren, gezondheid en vrije tijd (de leefgebieden); bridges, bonds en links (sociaal kapitaal); politiek kapitaal, culturele kennis en veiligheid en stabiliteit (faciliteren); en burgerschap (het fundament en/of het einddoel). Het is dit concept van sociaal kapitaal, dat we in ons vervolgonderzoek zullen gebruiken als analysekader. Sociaal leren - Om aanwezige sociaal kapitaal als sociaal ondernemer te kunnen mobiliseren en vorm te geven in dagelijkse praktijken in lokale contexten, zullen we ons volgens mij moeten bekwamen in sociaal leren. Sociaal leren wordt door Wildemeersch (1997) opgevat als groepsgericht en omgevingsgericht leren; sociaal leren kan gezien worden als het leren functioneren van groepen, organisaties of gemeenschappen in nieuwe onverwachte, onzekere en moeilijk te voorspellen omstandigheden. Het is gericht op het oplossen van onvoorziene contextproblemen en wordt gekenmerkt door een optimaal gebruik van 'probleemoplossingspotentieel' dat in die groep of gemeenschap aanwezig is. Sociaal kapitaal zouden we kunnen gaan zien als de grondstof voor sociaal ondernemerschap in de participatiesamenleving, sociaal leren als een noodzakelijke voorwaarde. Immers, zonder kapitaal geen bedrijf en zonder probleemoplossend vermogen geen toekomst. Van sociale ondernemers naar ondernemende gemeenschappen Op steeds meer plaatsen nemen mensen op eigen initiatief en op creatieve wijze verantwoordelijkheid voor hun (leef)omgeving. Ze leggen nieuwe verbindingen tussen mensen en hun omgeving; ze maken op een slimme manier gebruik van de middelen en mogelijkheden die de omgeving biedt. Wat lokaal een uniek project lijkt te zijn blijkt, als je er oog voor krijgt, een veel breder maatschappelijk fenomeen (Specht, 2012). De door Specht beschreven burgerinitiatieven in Community Lovers Guide to Rotterdam (Specht, 2012) kunnen zich ontwikkelen tot volwaardig sociaal ondernemerschap. Voorbeelden daarvan zijn het landelijk bekende Buurtzorg, maar ook Rotterdamse initiatieven als Uit Je 4 Zie Rotterdam (2011). Mee(r) doen: Rotterdammers in actie. 3

4 Eigen Stad, BuurtLAB en Voedselbank. Voor mij is de ondernemende burger de burger die de regie over maatschappelijke vraagstukken in de directe leefomgeving actieve burger (weer) in handen neemt en zich al doende ontwikkelt tot een sociaal ondernemer. Hij of zij is een individu dat optimaal gebruik weet te maken van zijn sociale, culturele, politieke en economische kapitaal, in zijn persoonlijke, professionele en anderszins nabije omgeving, die in samenwerking met anderen - op een min of meer zakelijke wijze - een positieve sociale verandering in de eigen woon-, werk- en leefomgeving weet te creëren. Het gaat hier om de ondernemingskracht van burgers, die als burgerkracht kan worden aangewend door burgers die hun invloed op een duurzame samenleving willen vergoten. De samenleving van authentieke burgers die hun kracht en inzicht aanwenden wordt ook wel civil society genoemd. Investeren in sociaal ondernemerschap zie ik vanuit deze (conceptuele) optiek als het zoeken naar een vruchtbare verbinding van het traditionele concept van de social enterprise, het fenomeen van ondernemende burgers en het concept relationeel burgerschap. Wat zo ontstaat zijn enterprising communities, maar daarover later meer. Eerst gaan we kort in op de genoemde begrippen. Social enterprise - De traditionele social enterprise wordt gezien als een vorm van zakelijk ondernemen om de wereld te verbeteren. Ze zijn volgens SE lab in alle sectoren van het bedrijfsleven (let op!) te vinden. Social Enterprises verdienen volgens SE lab geld aan producten en diensten, maar herinvesteren een groot deel van hun winst in hun bedrijf en in de gemeenschap om zo hun maatschappelijke missie te verwezenlijken. De maatschappelijke impact van Social Enterprises wordt gerealiseerd door het aanbod van (verantwoorde) producten en diensten, of door het personeel dat ze in dienst heeft, zoals mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt. Internationaal is Social Enterprise een gevestigde term en een veelbesproken fenomeen. In Nederland heerst echter nog veel onduidelijkheid over de inhoud van het begrip Social Enterprise. Social Enterprise NL houdt daarom de volgende brede definitie aan: een Social Enterprise 5 : Heeft primair een maatschappelijk doel: impact first. Realiseert dat doel als private onderneming, met of zonder winstoogmerk, die een dienst of product levert. Is financieel zelfvoorzienend gebaseerd op handel of andere vormen van waarde uitruil: is dus beperkt of niet afhankelijk van giften of subsidies Is sociaal in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd: de bestuursfilosofie is gebaseerd op medezeggenschap van alle betrokkenen, is fair naar medewerkers en leveranciers, en bewust van haar ecologische voetafdruk. Social Enterprises worden over het algemeen geplaatst in de sfeer van de markt. Echter, wij spreken hier over ondernemende burgers in de civil society die zich ontwikkelen tot nieuwe vormen van lokaal sociaal ondernemerschap tussen overheid, markt en samenleving. Om grip te krijgen op die ontwikkeling zullen we dan ook verder moeten kijken. 5 4

5 Ondernemende burgers en relationeel burgerschap - In mijn optiek zijn Social Enterprises niet alleen actief in het bedrijfsleven, maar ook binnen de samenleving. Denk bijvoorbeeld aan het in Nederland opkomende fenomeen van de wijkonderneming. Landelijke voorbeelden daarvan staan o.a. beschreven op Voorbeelden van Rotterdams sociaal ondernemerschap vinden we onder andere in de eerder genoemde Community Lovers Guido to Rotterdam. Sociaal ondernemen vanuit de markt of sociaal ondernemen vanuit de samenleving is een heel ander verhaal; in de samenleving gelden bv. andere logica s dan binnen het bedrijfsleven. Het voert te ver om deze logica s hier nader toe te lichten, maar om een indruk te geven wijs ik hier op een tekst van Pieter Hilhorst over de zgn. via-via logica, die hij beziet in relatie tot het concept van de (pedagogische) civil society: hij laat daarbinnen zien dat de inzet van ondernemende burgers vooral gericht is op het realiseren van eigen belangen in de directe woon-, werken leefomgeving, en dat zaken als sociale cohesie eigenlijk een bijproduct zijn. Hij noemt daarbij het voorbeeld van de ouderparticipatiecrèches die zijn begonnen als een praktische oplossing voor een praktisch probleem. De onbedoelde winst is vervolgens dat er een prachtig netwerk ontstaat waarin ouders hun opvoedingspraktijk aan elkaar toetsen en elkaar bijstaan als ze hulp nodig hebben (Hilhorst, 2012). Vertaald naar ons object van onderzoek; ook bij opkomend sociaal ondernemerschap in de civil society staan belangen, betrokkenheid en interesse voorop. Een belangrijk uitgangspunt in deze manier van kijken is het collectief (ofwel, de sociale netwerken in de directe woon-, werk- en leefomgeving). In de traditionele opvatting van de social enterprise wordt echter niet het collectief, maar het individu en/of de organisatie als uitgangspunt genomen. Het opkomend sociaal ondernemerschap dat wij in Rotterdam hebben gevonden, leunt primair op het collectief. Vanuit die optiek wordt het o.a. zinvol om te kijken naar de relationele dimensie van burgerschap. Deze dimensie staat in mijn optiek voor de manier waarop de relatie van de burger tot de overheid wordt begrepen en vormgegeven. Door zo naar burgerschap te kijken is er ruimte om burgerschap vooral te zien in termen van de activiteiten, interacties en ervaringen van mensen en organisaties. Niet alleen in de sfeer van de markt en overheid, maar zeker ook binnen de samenleving 6. Het combineren van de concepten social enterprise, ondernemende burgers en relationeel burgerschap leidt voor mij tot een nieuwe conceptie van sociaal ondernemerschap, een vorm van ondernemend burgerschap in en vanuit de civil society. Sociaal ondernemerschap verschijnt daarin als een enterprising community. 7 Naast traditioneel sociaal ondernemerschap zien we, o.a. in Rotterdam, de opkomst van andere sociaal ondernemers; ondernemende burgers die niet zozeer anders ondernemen, maar die werkzaam zijn vanuit een andere oriëntatie en met andere vormen van kapitaal. Het gaat daarbij niet zozeer om ondernemers met een oriëntatie op sociale of financiële winst, maar vooral om ondernemende burgers met een oriëntatie op sociale én economische duurzaamheid. Het gaat om individuen en gemeenschappen die hun sociaal, cultureel en economische kapitaal in lokale gemeenschappen op een ondernemende manier aanwenden, om al doende 6 Vgl. Wagenaar en Specht, Geëngageerd burgerschap. Bewonersparticipatie in drie Europese steden De uitwerking van dit concept is één van de thema s in het tweejarige onderzoeksproject naar sociaal ondernemerschap van het lectoraat Dynamiek van de Stad van Inholland. 5

6 (dat wil zeggen: zonder vooropgezette strategie) vorm te geven aan hun burgerschap. Het gaat hier om zgn. enterprising communities. Binnen het lectoraat Dynamiek van de Stad zullen we daar de komende jaren aandacht aan blijven besteden. Naar een omschrijving van sociaal ondernemerschap Op basis van een vooronderzoek naar sociaal ondernemerschap vanuit het lectoraat Dynamiek van de Stad, definiëren wij een sociaal ondernemer 3.0 als iemand die: in samenwerking met mensen en organisaties vanuit de civil society, en eventueel in samenwerking met mensen en organisaties in de markt en/of de staat, de missie heeft om waarde te creëren op het gebied van People, Planet en/of Prosperity (het waarom); een maatschappelijk doel heeft dat duidelijk boven financiële doelen staat, waarbij de zoektocht naar sociale én economische duurzaamheid de drijfveer is (het wat); dit doel als marktonderneming of coöperatie realiseert met of zonder winstoogmerk, dat een dienst of product levert en/of op een andere wijze publieke waarde creëert (delen, ruilen en/of creëren) (het hoe); financieel zelfvoorzienend is, gebaseerd op handel en/of andere vormen van waarde-uitruil, en dus beperkt of niet afhankelijk is van giften of subsidies (het hoe); sociaal is in de wijze waarop de onderneming wordt gevoerd. Dat wil zeggen: heeft een participatieve besturingsfilosofie, is fair naar medewerkers, fair naar leveranciers en andere partners, minimaliseert de ecologische voetafdruk (het hoe). Nederland in transitie: ruimte voor sociaal ondernemerschap? Komt deze aandacht voor ondernemende burgers en sociaal ondernemerschap uit de lucht vallen? Of moeten we die zien in het licht van ontwikkelingen in onze samenleving? Het laatste is het geval, volgens mij. Dat heeft alles te maken met de eerder genoemde sociaal-maatschappelijke en sociaal-economische veranderingen. Onze samenleving bevindt zich volgens Rotmans (2012) op een kantelpunt. Op zo n moment is de maatschappij instabiel en kwetsbaar voor verstoringen, maar wordt de deur voor radicale veranderingen geopend. Een maatschappelijk systeem geeft op een kantelpunt zelf signalen af, maar die worden lang niet door iedereen herkend. In de onderzoeksliteratuur zien we voorbeelden van succesvolle sociaal ondernemers, die niet alleen zien wat er gebeurt in deze momenten van kanteling, ze weten er ook op een geweldige manier, als we de vele publicaties mogen geloven - een positieve richting aan te geven. Het bekendste voorbeeld is Muhammad Yunus van de Grameen bank. Bekend geworden met zijn microkredieten aan kleine (vrouwelijke) ondernemers in ontwikkelingslanden en Nobelprijswinnaar in Maar niet iedereen is een Muhammed Yunus of zou er één kunnen worden (mocht dat een ambitie zijn). 6

7 Hoeveel ruimte krijgt dit sociaal ondernemerschap van de overheid? Of moeten we de vraag omdraaien: zouden we ons moeten afvragen hoeveel ruimte deze sociaal ondernemers nemen om veranderingen teweeg te brengen? Vanuit de literatuur over sociaal ondernemerschap komt het beeld naar voren dat sociaal ondernemers over eigenschappen beschikken die de wereld nodig heeft in tijden van diepgaande verandering (Elkington en Hartigan, 2008). Sociaal ondernemers worden daarin voorgesteld als de helden van deze tijd, die daar waar de staat heeft gefaald redding kunnen brengen en voor eens en voor altijd een einde kunnen maken aan maatschappelijke vraagstukken op het gebied van bijvoorbeeld welzijn, zorg, duurzaamheid, en inkomensongelijkheid. In mijn optiek gaat dat veel te ver. De casus Muhammed Yunus is een mooi voorbeeld van een presentatie van sociaal ondernemers als vernieuwende denkers en doeners met een grote maatschappelijke impact. In de literatuur wordt deze manier van kijken ook wel social entrepeneurship 1.0 genoemd (vgl Bornstein, 2010). In latere onderzoeken naar sociaal ondernemerschap werd de focus verlegd van de oprichters en hun grootste betekenis naar het excellent organiseren van sociaal ondernemerschap (2.0). Volgens Bornstein zijn we tegenwoordig weer een stapje verder: bij social entrepeneurship 3.0 gaat het erom burgers toe te rusten om als changemakers te denken en handelen, en ook om hen te helpen krachtig samen te werken. Die omschrijving past geheel bij de vraag die veel gemeenten stellen naar wat burgers (kunnen) doen om bij te dragen aan de vraagstukken van deze tijd. Is de huidige overheid in staat om in voldoende mate ruimte te geven aan dit sociaal ondernemerschap? Dat valt nog te bezien, maar de voortekenen zijn positief. Door lokale overheden wordt veel aandacht besteed aan het ontwikkelen van een profiel van de ambtenaar nieuwe stijl. In deze context wordt een selecte groep Rotterdamse ambtenaren door het lectoraat Dynamiek van de Stad in contact gebracht met lokale sociaal ondernemers op het gebied van zorg, welzijn, integratie, participatie en lokale economie. De komende twee jaar gaan we daarmee door. De tijd van Help! Een burgerinitiatief lijkt inmiddels voorbij 8 Ondernemende burgers: wat vraagt dit van de overheid? Sociaal ondernemers 3.0 nemen en creëren nieuwe publieke ruimte. Hoe kunnen lokale overheden zich verhouden tot dit sociaal ondernemerschap? Hoe kan dit sociaal ondernemerschap 3.0 door lokale overheden verder gestimuleerd worden? Van de overheid vraagt dit allereerst om een andere benadering van sociaal ondernemers. Tot voor kort dachten overheden over sociaal ondernemerschap als een bijzondere vorm van ondernemen waar verder niet zoveel speciaals mee was. Of je jezelf sociaal ondernemer noemt of een stichting met een ideële doelstelling, dat maakte niet zoveel uit als het bijvoorbeeld ging om het verdelen van subsidies. Die situatie lijkt veranderd; lokaal sociaal ondernemers zoals ZUS en Uit Je Eigen Stad (deelnemers aan het Rotterdamse Stadsinitiatief van vorig jaar) vragen om een aparte benadering. Ze zijn niet in te delen in bestaande categorieën. 8 Een werkboek van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, bedoeld ter ondersteuning van ambtenaren die geconfronteerd worden met opkomende burgerinitiatieven die van overheden en ambtenaren een andere houding en gedrag vragen. (2010) 7

8 Vanuit de bestuurskunde worden perspectieven aangereikt die deze bewegingen van onderop als uitgangspunt nemen. In dit kader heeft o.a. Floor Basten openingen gecreëerd. Waar de traditionele bestuurkunde vooral georiënteerd is op het functioneren van de officiële bestuurlijke organisaties en de mensen die daarbij betrokken zijn, vraagt Basten met het begrip civiele bestuurkunde aandacht voor alle vormen van openbaar bestuur die niet geïnitieerd worden door de overheid, maar door de burgers. ( ) Civiele bestuurskunde sluit niet uit dat de overheid in een latere fase betrokken raakt, al dan niet op haar eigen initiatief, maar gaat nadrukkelijk en in eerste instantie uit van de burgers. (Basten, 2010, p. 113). Civiele bestuurskunde kan volgens Basten gezien worden als datgene wat een persoon of groep doet wanneer ze geen sturing vanuit de overheid ervaart [endogeen karakter], en toch niet toevalligerwijs tot een resultaat komt [zelforganisatie] waarmee ze in een haar ogen publiek belang wil dienen [geen gesloten gemeenschap]; de wens de maatschappij te verbeteren voortkomt uit variabele en culturele tolerantiewaarden [persoonlijk geraakt zijn met erkenning voor het sociaal-culturele netwerk]; als inherent maatschappelijk verschijnsel de overheid een van de variabelen is in het denken en handelen van de civiele bestuurder [wetgeving], die als domeindeskundige optreedt (waarbij dat domein varieert van louter eigen ervaring tot een uitbreiding daarvan met kennis uit theorie en professionele praktijk) en daarmee bijdraagt aan het lerend vermogen van de samenleving [publiek en leren]. (Basten, 2010, p. 114) Sociaal ondernemerschap 3.0 vraagt in mijn woorden om een lokale overheid die open staat - en niet bang is! - voor het idee van spontaniteit, tijdelijkheid en ongeregelde orde. Een voorbeeld van een inspirerende hedendaagse benadering vinden we o.a. bij Leadbetter in The Socially Entrepeneurial City. Daarin onderzoekt sociaal ondernemerschap van onderop vanuit de connecties tussen drie ideeën: system-level social entrepeneurship; networked forms of organization; bottom-up social change. (Leadbetter, 2006; 234). Om op een gestructureerde manier aan sociaal ondernemerschap als zelforganisatie te bouwen, noemt hij vijf indicatoren: leadership, shared platforms, pragmatic philosophy, highly distributed resources, and collaborative civic engagement (Leadbetter, 2006: 236). Deze manier van denken, dat wil zeggen: een verbinding van de concepten governance en zelforganisatie aan de ene kant (het bestuurskundige perspectief) en sociale en economische duurzaamheid aan de andere kant (het bedrijfskundige perspectief), zal leidend zijn bij het verdere onderzoek naar sociaal ondernemerschap binnen het lectoraat Dynamiek van de Stad. Tot slot: Is de samenleving klaar voor sociaal ondernemerschap? In mijn optiek is de samenleving nooit klaar voor sociaal ondernemerschap. Sociaal ondernemers lopen als het goed is altijd iets voor op de ontwikkelingen. Maar goed, wat we in deze tijd wel zien is de opkomst van tal van burgerinitiatieven van ondernemende burgers die zich al doende ontwikkelen tot sociaal ondernemers. Dit ondernemerschap is namelijk zelden het vooraf gestelde doel, zo lijkt het. Het grote 8

9 verschil met het recente verleden is dat dergelijk ondernemerschap tegenwoordig een gewenste ontwikkeling is in het licht van het politieke ideaal van de participatiesamenleving. Daardoor komen er twee bewegingen samen (een beweging van onderop en een beweging van bovenaf). En wat blijkt: ze (b)lijken elkaar te kunnen versterken! Sociaal ondernemers 3.0 hebben niet alleen maar leuke ideeën. Sociaal ondernemerschap 3.0 zouden we niet moeten zien als een ongeregelde orde die we vanuit een institutionele logica in het gareel zouden moeten houden. Overheden zouden moeten beseffen dat zij de eigen verantwoordelijkheid van burgers cq. sociaal ondernemers niet altijd kunnen definiëren. Dat gebeurt nog te vaak. Men zet uiteen wat men van de burger verwacht en gaat ervan uit dat die daar als ondernemende burger en/of sociaal ondernemer energie in stopt. Het omgekeerde is veel realistischer: mensen stoppen energie in dingen die zij belangrijk vinden en juist die energie moet de overheid zien te benutten 9. Ondanks alle positieve ontwikkelingen kunnen we echter niet zeggen dat de samenleving klaar is voor het sociaal ondernemerschap, zoals ik dat hier heb gepresenteerd. Daarnaast zou het onzin zijn om te beweren dat de lokale civil society in staat zou moeten zijn om voorheen publieke voorzieningen volledig over te nemen. Waar we ons klaar voor moeten maken is het productief verbinden van de volgende twee eigentijdse idealen: het idee van een nieuwe maakbaarheid, waarbij de overheid niet zozeer zelf ingrijpt maar burgers zover probeert te krijgen dat zij de problemen oplossen die de overheid uit naam van het publieke belang benoemt 10. Ik noem dit de participatiesamenleving van bovenaf. het idee van een nieuwe betrokkenheid waarbij burgers initiatieven nemen die al dan niet gefaciliteerd door de overheid - bijdragen aan de maatschappelijke productie van o.a. zorg, welzijn, participatie, integratie en lokale economie. Ik noem dit de participatiesamenleving van onderop. To slot nog een relativerende opmerking. Als we spreken over de belofte van nieuwe vormen van sociaal ondernemerschap is het belangrijk om te beseffen dat we leven in door de geschiedenis gevormde, mentale structuren van steden en hun bewoners. Onze dominante logica verandert weliswaar voortdurend, maar meestal geleidelijk. Toch zijn er ook momenten van onverwachte en ingrijpende ontwikkelingen, die kunnen leiden tot verandering en vernieuwing. In zo n tijd leven wij. Vanuit dit perspectief kunnen we zeggen: ruim baan voor sociaal ondernemers in enterprising communities Erik Sterk, 26 november Vgl. Van den Brink, Zeer bedankt! Heel fijn dat u dit doet. In: Zorg voor onszelf? Jumelet en Wenink Zie o.a. Brave burgers gezocht. De grenzen van de activerende overheid. Verhoeven en Ham (red),

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven

Voorwoord. Erik Sterk Guido Walraven Voorwoord Erik Sterk Guido Walraven Ondernemende burgers in lokale gemeenschappen kunnen sociale, economische en ecologische impact hebben, zo is de laatste jaren steeds duidelijker geworden. De verschillende

Nadere informatie

Sociaal ondernemerschap in de participatiesamenleving

Sociaal ondernemerschap in de participatiesamenleving Maurice Specht studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam en is gepromoveerd op een studie naar burgerparticipatie in drie Europese steden. Guido Walraven studeerde geschiedenis en internationale

Nadere informatie

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden 6 De wereld verandert: om ons heen zien we langzaam systemen en instituties omvallen. Wat daarvoor in de plaats komt? Hbo-onderzoek

Nadere informatie

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA

ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA ONZE AGENDA OPLEIDEN IN ROTTERDAM VOOR DE WERELD VAN MORGEN STRATEGISCHE AGENDA VOORWOORD Hoe leiden we elke student op tot de professional voor de wereld van morgen? Met de blik op 2025 daagt die vraag

Nadere informatie

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander

Inhoud. 2 Ondernemen in een veranderende wereld. 4 Inzicht in jezelf en de ander Inhoud 1 Inleiding 2 Ondernemen in een veranderende wereld 1 Veranderende tijden 3 2 Waarom zingeving in werk steeds belangrijker wordt! 3 3 Mens en wereld als energetisch geheel van nature in beweging

Nadere informatie

Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams

Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk en sociale wijkteams een uitgave van de werkplaats gemeenschapsontwikkeling Peel en Maas Pamflet 11 Peel en Maas 11 succesfactoren voor opbouwwerk

Nadere informatie

ONDERNEMEND ZIJN? HOE HIP

ONDERNEMEND ZIJN? HOE HIP Journal of Social Intervention: Theory and Practice 2014 Volume 23, Issue 4, pp. 89 93 URN:NBN:NL:UI:10-1-114638 ISSN: 1876-8830 URL: http://www.journalsi.org Publisher: Igitur publishing, in cooperation

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5

Cultuurverandering. Van Oort & Ros Partners bij ontwikkeling. Inhoudsopgave 1. Visie op cultuurverandering 2. Schema Afstemming individu organisatie 5 Van Oort & Ros Partners bij Ontwikkeling Adres: Kerkedijk 11, 1862 BD Bergen Website: www.vanoort-ros.nl E-mail: info@vanoort-ros.nl Telefoon: 072-5814749 Cultuurverandering Inhoudsopgave 1 Visie op cultuurverandering

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN Projectleider Afdeling Iris van Gils Kerngroep Visie/Missie Datum 28 november 2014 Planstatus Vastgesteld in de Fusieraad 24 november 2014 Opdrachtgever Stuurgroep

Nadere informatie

' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis

' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis IDENTITEITS- BEWIJS ' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis 2 Onderwijs draait om mensen Als wij in onze onderwijsinstelling iets willen bereiken, dan

Nadere informatie

VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014

VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014 VISIEDOCUMENT R DAMSE NIEUWE SAMEN DE STAD VERDER BRENGEN. MAART 2014 R damse Nieuwe is een collectief van jonge ondernemende Rotterdammers die de nieuwe economie van de stad vertegenwoordigen. Onze droom

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Circular Economy for Regional networks of Sustainable Communities Circulaire Economie binnen regionale

Nadere informatie

Kerk en duurzaamheid. Van duurzaamheid naar levenskunst

Kerk en duurzaamheid. Van duurzaamheid naar levenskunst Kerk en duurzaamheid Van duurzaamheid naar levenskunst Duurzaamheid hangt in de lucht. Je kunt geen blad meer openslaan of je oog valt op duurzame producten. Bijna elk zichzelf respecterend bedrijf of

Nadere informatie

wat doen we aandacht ambitie leren dialoog

wat doen we aandacht ambitie leren dialoog wat doen we Schooldialoog helpt scholen in het voortgezet onderwijs met hun visie en identiteit, verbetering schoolcultuur, schoolplannen die uitkomen, inspirerende teamdagen, een school als lerende organisatie

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel prof.dr. Hans Strikwerda Met reviews door: prof. dr. Arnoud Boot mr. drs. Atzo Nicolaï drs. Michiel Muller prof. dr. Eric Claassen dr. René Kuijten prof. dr.

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Anders kijken, anders leren, anders doen

Anders kijken, anders leren, anders doen Anders kijken, anders leren, anders doen Grensoverstijgend leren en opleiden in zorg en welzijn in het digitale tijdperk HOOFDLIJN 8 Hoofdlijn 8. Onderzoek, onderwijs, praktijk en beleid verbinden Kernboodschap

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

ANBI PROFIEL IMMERSIVE IMPACT FOUNDATION

ANBI PROFIEL IMMERSIVE IMPACT FOUNDATION ANBI PROFIEL IMMERSIVE IMPACT FOUNDATION INHOUD PAGINA Gegevens van Immersive Impact Foundation 3 De doelstelling 3 De Strategie kernprincipes & uitgangspunten 3 Missie Bestuurssamenstelling Beloningsbeleid

Nadere informatie

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans

Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014. twitter.com/janrotmans Verandering van tijdperk: Transitie van Zorg & Welzijn Cavent, Rotterdam, 25 September 2014 twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Kantelperiode

Nadere informatie

Persoonlijk meesterschap

Persoonlijk meesterschap Persoonlijk meesterschap Het creëren van je eigen toekomst "A learner learns when a learner wants to learn" (Peter Senge) Jan Jutten www.natuurlijkleren.org 1. Inleiding De drijvende kracht in de school

Nadere informatie

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Nieuwe tijden ander sociaal werk Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Inhoud van het verhaal Nieuwe tijden - complexiteit De improvisatiemaatschappij Sociaal domein - Meer

Nadere informatie

Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst

Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst Introductie over ons Presentatie werkwijze en business model Aan de slag met oefening naar keuze Presentatie groeimodel toekomst Stel je vragen gerust tussendoor! Opzet workshop Onze missie Starters4Communities

Nadere informatie

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Code of Conduct Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING De Code of Conduct is het kader voor gedrag en reflectie voor medewerkers en studenten

Nadere informatie

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht

Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Uiteindelijk gaat het om het openbreken van macht Als hoogleraar Publieke Innovatie aan de Universiteit Utrecht onderzoekt Albert Meijer vernieuwing in de publieke sector. Open Overheid en Open Data maken

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen

Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen Inspiratie voor Nieuwe Business Modellen Bijeenkomst bij Eneco in kader van onderzoek naar Nieuwe Business Modellen De noodzaak om te veranderen is onmiskenbaar. Burgers, bedrijven en overheid zoeken naar

Nadere informatie

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING

MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING MEER ZIELEN, MEER IDEEËN, MEER OPLOSSINGEN BEWONERSPARTICIPATIE IN STEDELIJKE ONTWIKKELING P5, 30 januari 2014 TU DELFT - BK - RE&H/UAD Wilson Wong INHOUD - Onderwerp en context - Onderzoeksopzet - Theoretisch

Nadere informatie

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016:

Dit zijn de nieuwe trainingen en workshops van Mankind Mens & Organisatie in 2016: Mankind Mens & Organisatie gelooft in de kracht van dromen en drijfveren in relatie tot ondernemerschap en leiderschap. Dromen en drijfveren vormen de grond waarop ambitie kan groeien. Passie zorgt vervolgens

Nadere informatie

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 Kwaliteitsvol jeugdwerk Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 In vogelvlucht Kwaliteitsvol jeugdwerk Toelichting bij de politieke discussie in de EU en het traject van de

Nadere informatie

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag Landelijk debat Ons Onderwijs 2032 28 mei 2015 Colofon Juni 2015 Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag 070 315 41 00 info@edventure.nu www.edventure.nu

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg?

Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Een verandering van tijdperken: wat betekent dat voor de zorg? Jan Rotmans Tilburg, 20 November 2013 www.twitter.com/janrotmans We leven niet in tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken

Nadere informatie

De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012,

De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012, De Trend van Zelforganisatie de rol van burgers & sociaal ondernemers in transities Dr. Flor Avelino Bouwcampus Duurzaamheid, 27 juni 2012, Amersfoort www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering

IOD Crayenestersingel 59, 2101 AP Heemstede Tel: 023 5283678 Fax: 023 5474115 info@iod.nl www.iod.nl. Leiding geven aan verandering Leiding geven aan verandering Mijn moeder is 85 en rijdt nog auto. Afgelopen jaar kwam ze enkele keren om assistentie vragen, omdat haar auto in het verkeer wat krassen en deuken had opgelopen. Ik besefte

Nadere informatie

identiteitsbewijs identiteitsbewijs onderwijsgroep noord

identiteitsbewijs identiteitsbewijs onderwijsgroep noord 1 identiteitsbewijs identiteitsbewijs onderwijsgroep noord identiteitsbewijs onderwijsgroep noord I Zijn wie je bent. Dat is geluk. I Erasmus 2 Onderwijs draait om mensen Als we met elkaar in het onderwijs

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Wij, de overheid - samenvatting

Wij, de overheid - samenvatting Wij, de overheid - samenvatting Inleiding: de complexe overheid Overal waar een grens wordt gelegd, ontstaat behoefte aan samenwerking en kennisuitwisseling over die grens heen, binnen organisaties, tussen

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

In haar openingsrede haalt rector Gerty Lensvelt-Mulders alvast een aantal ervaringen aan:

In haar openingsrede haalt rector Gerty Lensvelt-Mulders alvast een aantal ervaringen aan: Verslag van de Plenaire sessie Dies 2015 Universiteit voor Humanistiek Hoe vrijwillig is vrijwilligerswerk? In haar openingsrede haalt rector Gerty Lensvelt-Mulders alvast een aantal ervaringen aan: Wetenschappelijk

Nadere informatie

Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving

Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving ERAC Infopaper April 2014 Sociale innovatie: bouwen op de kracht van je omgeving Marie-Thérèse Rooijackers (PSW) en Frank Boss (ERAC) Inleiding Technologische ontwikkeling alléén biedt niet voldoende voorwaarde

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Zwolle, 4 mrt. 2014 Jeroen den Uyl (Twynstra Gudde, juy@tg.nl, 06-10543056) en Bram Heijkers (Platform31,

Nadere informatie

The Governance of International Migration in Turkey and Morocco: Irregular Migrants Access to Right to Stay A.E. Üstübici

The Governance of International Migration in Turkey and Morocco: Irregular Migrants Access to Right to Stay A.E. Üstübici The Governance of International Migration in Turkey and Morocco: Irregular Migrants Access to Right to Stay A.E. Üstübici Nederlandse samenvatting Deze thesis analyseert de ervaringen van illegaliteit

Nadere informatie

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid

Het Pi-manifest Kracht door persoonlijke groei & eigenheid Inleiding Pi-groep is opgericht op 17 maart 2004. De visie die ten grondslag ligt aan het ontstaan van Pi-groep is in dit document vastgelegd. Met het vastleggen van de visie, missie en doelstellingen

Nadere informatie

Brand en Identiteit: Thegreensociety

Brand en Identiteit: Thegreensociety Brand en Identiteit: Thegreensociety Samen streven naar maatschappelijke impact Luuk Fransen Oktober 2015 Missie Het verenigen van ondernemingen en de crowd om gezamenlijk te streven naar maatschappelijke

Nadere informatie

Gesprekken zonder einde

Gesprekken zonder einde Gesprekken zonder einde sociale media vanuit interactieperspectief Nijmegen, 2 oktober 2010 Noelle Aarts, Universiteit van Amsterdam Wageningen Universiteit Enkele cijfers 82 % van alle dertigers in Amerika

Nadere informatie

prof.dr. Lucas C.P.M. Meijs

prof.dr. Lucas C.P.M. Meijs Filantropie in de huidige realiteit. Hoe ziet de financiering van maatschappelijke initiatieven er over 10 jaar uit? prof.dr. Lucas C.P.M. Meijs Strategic Philanthropy and volunteering Raad voor Maatschappelijke

Nadere informatie

Professionaliteit in wetenschap en zorg

Professionaliteit in wetenschap en zorg Professionaliteit in wetenschap en zorg Symposium: in balans Utrecht 27 november 2015 Dr. Hans van Dartel, ethicus, verpleegkundige (np) Voorzitter Commissie Ethiek V&VN Opzet Verkenning waarden van praktijken

Nadere informatie

elimineer De Burger!

elimineer De Burger! elimineer De Burger! (tegenover de Tweede Kamer in Den Haag) When the winds of change are blowing some people are building shelters, while others are building windmills (Chinees gezegde) Compactere overheid,

Nadere informatie

Eigen en WIJze buurten

Eigen en WIJze buurten Eigen en WIJze buurten Swingen met de kracht en kennis van de wijk. Van en Voor wijkbewoners. Marjanne van Ginneken Community en netwerk leider van Makers en Doeners Grote Beer 980, 3067 MB Rotterdam,

Nadere informatie

Hoe kunnen we de kracht van de samenleving benutten om uitdagingen op sociaal, economisch en fysiek domein het hoofd te bieden?

Hoe kunnen we de kracht van de samenleving benutten om uitdagingen op sociaal, economisch en fysiek domein het hoofd te bieden? Openingstoespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de jaarconferentie van het Kennisinstituut Stedelijke Samenleving op 24 november 2011 in het provinciehuis Overijssel. Dank u wel, meneer Kristen, voor

Nadere informatie

Leiderschap met Ziel en Zakelijkheid

Leiderschap met Ziel en Zakelijkheid Waar ideeën en activiteiten rond ziel en zakelijkheid samenkomen op een prachtige plek, vanuit een geïnspireerd netwerk 7-daagse training: Leiderschap met Ziel en Zakelijkheid Duurzaam en waardevol leiderschap

Nadere informatie

Coöperatie verbindend leiden

Coöperatie verbindend leiden Coöperatie verbindend leiden Document ter oprichting Versie 01-01-2016 Visie De verhouding van burgers tot de overheid, van werknemers tot hun werkgevers en van het individu ten opzichte van het collectief

Nadere informatie

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn

vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg en welzijn noteer in je agenda: 3 maart, 31 maart, 21 april, 19 mei en 16 juni 2015 vijf debatten over het strategische en publieke belang van kunst en cultuur als basis voor nieuwe vormen van leefbaarheid, zorg

Nadere informatie

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up

20-05-2014. Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus. ICT of WMO. Warming up Emmen Revisited van 1.0 naar 3.0! Perspectief Eigenaarschap Wie regisseert wie? ER 3.0 en 4.0? Simon Henk Luimstra s.luimstra@emmen.nl Warming up Filmpje http://www.youtube.com/watch?v=9s3nzal hcc4 Casus

Nadere informatie

De Wmo en de decentralisaties

De Wmo en de decentralisaties De Wmo en de decentralisaties Presentatie Alice Makkinga Adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inhoud Landelijk programma Aandacht voor iedereen Belangrijke maatschappelijke trends? Belangrijkste wettelijke

Nadere informatie

Sociaal ondernemerschap & de overheid. Prof. Dr. Mark van Twist

Sociaal ondernemerschap & de overheid. Prof. Dr. Mark van Twist Sociaal & de overheid Ondernemers zijn steeds vaker te vinden op de vervagende grenzen tussen markt, overheid en samenleving. Een ICT bedrijf met autistische werknemers met een Wajong-uitkering of een

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013

De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 De Energietransitie & Zelforganisatie De rol van burgers & sociaal ondernemers Flor Avelino Workshop@ Energiecafé RMC The Hub 1 juni 2013 www.drift.eur.nl www.transitiepraktijk.nl www.transitionsnetwork.org

Nadere informatie

Ankerpunten voor morgen

Ankerpunten voor morgen Ankerpunten voor morgen Wat doen we? Van waaruit doen we dat? Deus Caritas Est : deze boodschap maakte Pieter Jozef Triest gevoelig voor de noden van zijn tijd. Vertaald naar vandaag, is ook onze zendingsopdracht:

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Toekomstscenario s ROC ASA Utrecht Sport en bewegen

Toekomstscenario s ROC ASA Utrecht Sport en bewegen Toekomstscenario s ROC ASA Utrecht Sport en bewegen De weg naar de werkconferentie 1 Inhoud Centrale vraag Scenario-ontwikkeling Deskresearch Expertgesprekken Confrontatie Clusteren kernonzekerheden Scenario

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie

De gewenste transitie in de zorg

De gewenste transitie in de zorg Voorwoord Dit visiedocument is opgesteld door de verenigd in het pioniersnetwerk zorglandbouw. Sinds 2013 werken Wageningen UR en de Federatie Landbouw en Zorg samen aan strategieën om in te spelen op

Nadere informatie

Met andere ogen kijken naar...

Met andere ogen kijken naar... Met andere ogen kijken naar... Mens Organisatie Verandering Organisatie & ontwikkeling Loopbaan & verandering Vitaliteit & verzuim Iedere organisatie maakt ontwikkelingen door. Vanwege veranderende marktomstandigheden,

Nadere informatie

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Katrien Steenssens & Barbara Demeyer 24 maart 2009 Activering: wortels van het discours Sociale argumenten wegwerken sociale ongelijkheden

Nadere informatie

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer Integraal coachen Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1.

Nadere informatie

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren Visie Missie De Jan Ligthartscholen van de Jan Ligthartgroep Tilburg hebben een duidelijk doel voor ogen: het onderwijs dusdanig inrichten dat het de basis vormt van het levenslang leren dat een mens doet.

Nadere informatie

NIEUWAMSTERDAM MAAK DE BUURT WET

NIEUWAMSTERDAM MAAK DE BUURT WET NIEUWAMSTERDAM Amsterdam, februari 2014 Introductie MAAK DE BUURT WET In deze notitie doen wij een bod aan de gemeente Amsterdam om een innovatief bottom up traject te organiseren. Doel is om het fundament

Nadere informatie

Kennisdag HAN Sociaal 2013

Kennisdag HAN Sociaal 2013 Kennisdag HAN Sociaal 2013 Praktijkkennis in de aanbieding! Martha van Biene Marion van Hattum 1 HAN Sociaal Bevorderen participatie door, voor en met kwetsbare burgers in de samenleving Meedenken, meedoen,

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015 Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams Erik Sterk, 5 maart 2015 Wmo werkplaats Rotterdam Leerkring Samen werken en samen leren in wijknetwerken Wijkteams en wijknetwerken Wmo implementatietraject

Nadere informatie

Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo

Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo BLIKOPENER 4 REALISTISCH VERANDEREN: ANKEREN IN ROBUUSTHEID JAAP VAN T HEK LEIKE VAN OSS Het leven van een veranderaar is niet eenvoudig.veranderen is de status-quo van zijn bestaan, hij is er voortdurend

Nadere informatie

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert.

Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Mode Maastricht verbindt, ontwikkelt en etaleert. Onze missie Waar wij voor staan Door het versterken van de signatuur van de Maastrichtse mode- en designsector in combinatie met de sterke reputatie

Nadere informatie

DE KRACHT VAN DE STAD DE PRAKTIJK VAN ZELFORGANISATIES. Thaddeus Müller De Warme Stad dewarmestad@aol.nl

DE KRACHT VAN DE STAD DE PRAKTIJK VAN ZELFORGANISATIES. Thaddeus Müller De Warme Stad dewarmestad@aol.nl DE KRACHT VAN DE STAD DE PRAKTIJK VAN ZELFORGANISATIES Thaddeus Müller De Warme Stad dewarmestad@aol.nl Maatschappelijk Café van Beter Wonen Almelo, 25-11-2014 Opzet Introductie Inleiding Onderzoek Realiseren

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Sociaal doe-het-zelven

Sociaal doe-het-zelven Pieter Hilhorst Jos van der Lans Sociaal doe-het-zelven De idealen en de politieke praktijk Uitgeverij Atlas Contact Amsterdam/Antwerpen Sociaal doe-het-zelven; Hilhorst & van der Lans [PS] 3e proef pag

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN

NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN NL NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN AGE- STANDPUNT IN HET KADER VAN HET 2007 - EUROPEES JAAR VAN GELIJKE KANSEN VOOR IEDEREEN The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes

Nadere informatie

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share

Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Communities online en offline: casus Roots2Share Probleemomgeving Roots2Share is een internationaal samenwerkingsverband van twee Nederlandse musea (Museum Volkenkunde

Nadere informatie

Samen Sterk in Best. Inhoudsopgave

Samen Sterk in Best. Inhoudsopgave Srb PvA Samen sterk in Best 20140217 / 17-2-14 / blz. 1 van 5 Samen Sterk in Best Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Vraagstelling en achtergrond 3. Doelstelling 4. Op te leveren resultaten 5. Afbakening 6.

Nadere informatie

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL Inhoudsopgave: Voorwoord... 1 1. Visie: door KANTELING in BALANS...2 1.1 De kern: Eigen kracht en medeverantwoordelijkheid

Nadere informatie

Duurzaam Financieel Management. Margreet F. Boersma

Duurzaam Financieel Management. Margreet F. Boersma Duurzaam Financieel Management Margreet F. Boersma De kledingindustrie en de fabriek in Bangladesh http://nos.nl/video/499148-tientallen-doden-bij-instortenfabrieksgebouw-bangladesh.html Wat zou je doen

Nadere informatie

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap

Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap Visie en Methoden Mondiaal Burgerschap De KNVB gelooft in de maatschappelijke meerwaarde van voetbal. Voetbal brengt de samenleving in beweging. Zo n 300.000 vrijwilligers zijn in Nederland actief bij

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet?

Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet? 1 Zakelijke idealisten Wat zijn social enterprises en wat zijn ze niet? Je kunt op allerlei manieren een bedrijf beginnen. Je beheerst bijvoorbeeld een ambacht, bent laten we zeggen schoenmaker, en neemt

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Maatschappelijk aanbesteden

Maatschappelijk aanbesteden Maatschappelijk aanbesteden in vogelvlucht Mark Waaijenberg B&A Groep Maatschappelijk aanbesteden IN PERSPECTIEF 2 Samenleving Terugtreden is vooruitzien Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling Verstikkende

Nadere informatie

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017

opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 opdrachtformulering subsidiëring MEE 2017 Aanleiding Met ingang van 1 januari 2015 zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de cliëntondersteuning voor alle inwoners, voorheen was dit een verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie. Leo D. Roorda 24 oktober 2014

Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie. Leo D. Roorda 24 oktober 2014 Toekomst van pijnrevalidatie vanuit het managementperspectief Efficiënter selecteren voor pijnrevalidatie Leo D. Roorda 24 oktober 2014 Voorstellen Leo D. Roorda Reade Achtergrond Revalidatiearts, fysiotherapeut

Nadere informatie