Lesbrief naar aanleiding van het boek en de theatervoorstelling. De beer die geen beer was. Auteur lesbrief: F. van Dijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lesbrief naar aanleiding van het boek en de theatervoorstelling. De beer die geen beer was. Auteur lesbrief: F. van Dijk"

Transcriptie

1 Lesbrief naar aanleiding van het boek en de theatervoorstelling De beer die geen beer was Auteur lesbrief: F. van Dijk

2 Inhoud Voorwoord...3 Taalactiviteiten De oriëntatie Het voorlezen De afronding De verwerking...5 Leessuggesties in combinatie met het boek van de Beer....5 Sociaal-emotionele activiteiten...6 Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Tekenactiviteiten Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Lessuggesties groepen Muziekactiviteiten Nummer 3: Ik vind het fijn een beer te zijn Nummer 5: Ik ga slapen Nummer 12: De Circusberen Afsluiting Bijlagen

3 Voorwoord Introductie van de theatervoorstelling De beer die geen beer was. Deze lesbrief is ontwikkeld rondom het gelijknamige boek en theatervoorstelling De beer die geen beer was door Frank Tashlin. Samen met deze lesbrief ontvangt u een boek van De beer die geen beer was met daarin een bijpassende CD. Op deze CD staan de liedjes en tussendoor is de verhaallijn van het boek ingesproken. Dit geeft meerdere mogelijkheden voor het gebruik van de CD. Naast het boek met de CD zit bij de lesbrief ook een poster van de voorstelling, die in de klas opgehangen kan worden. Ook de bijbehorende kleurplaat is bijgevoegd. Deze is te vinden in bijlage 2 van deze lesbrief. Voor verdere informatie over de Beer kan gekeken worden op De activiteiten in deze lesbrief. In deze lesbrief zijn activiteiten te vinden voor de groepen 1 t/m 8 van de basisschool. Deze activiteiten gaan in op 4 verschillende vakken van het reguliere basisschoolrooster namelijk: taal, sociaal- emotionele vorming, tekenen en muziek. De taalactiviteiten zijn algemeen beschreven voor alle groepen. Hier wordt duidelijk ingegaan op het introduceren van het boek van de Beer in de klas. Hiervoor worden een aantal handreikingen gegeven die in elke groep toegepast kunnen worden. Hierin is ruimte vrij gelaten voor eigen ideeën/initiatieven van de leerkracht. De sociaal-emotionele activiteiten zijn ingedeeld voor de groepen 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8. Deze activiteiten gaan in op 3 thema s die in het boek van de Beer aan bod komen, namelijk: gevoelens, inlevingsvermogen en zelfvertrouwen en weerbaarheid. De opdrachten worden per onderdeel geïntroduceerd vanuit het boek. De bij de opdracht behorende activiteiten zijn zo gemaakt dat de kinderen tijdens de lessen relaties kunnen leggen met het boek. De tekenactiviteiten zijn op dezelfde manier ingedeeld als de sociaal-emotionele activiteiten: opdrachten voor de groepen 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8. Deze tekenopdrachten zijn makkelijk binnen het dagelijkse programma in te passen en vergen niet veel voorbereidingstijd. Daarnaast zijn alle opdrachten verbonden met het thema van het boek. De muziekactiviteiten zijn gebaseerd op een aantal nummers uit de theatervoorstelling van de Beer. De songteksten van deze nummers zijn bijgevoegd zodat de kinderen mee kunnen zingen met de CD. Toepassing van de lesbrief. In deze lesbrief zijn activiteiten te vinden die kunnen worden gebruikt als introductie van het thema van de beer. Bij de meeste activiteiten is er een indeling gemaakt op leeftijd (groepen 1-2, 3-4, 5-6 en 7-8). Dit betekent echter niet dat de lesbrief alleen op deze manier ingezet kan worden. Activiteiten mogen worden gebruikt zoals de leerkracht denkt dat het van toepassing is op de groep. Daarnaast is er voldoende ruimte voor de eigen creativiteit van de leerkracht. Veel plezier! 3

4 Taalactiviteiten Het voorlezen van boeken is heel belangrijk voor de taalontwikkeling van de kinderen: ze leren nieuwe woorden bij, ze leren goed te luisteren en ze leren te praten over het boek. Door boeken interactief voor te lezen, kun je kinderen een aantal belangrijke principes voor het begrijpend lezen aanleren. Ze leren bijvoorbeeld hun voorkennis te activeren (wat weten ze zelf al over het onderwerp?) en hun ontluikende geletterdheid wordt geactiveerd (waaronder verhaalbegrip). Centraal bij het interactief voorlezen staat steeds het stimuleren van de eigen (talige) inbreng van de kinderen. Het prentenboek De beer die geen beer was biedt goede mogelijkheden voor interactief voorlezen. In deze lesbrief worden enkele suggesties voor de verschillende fasen van het voorlezen gegeven. 1. De oriëntatie: in deze fase laat je de kinderen kennismaken met het boek en het thema. 2. Het voorlezen: tijdens het voorlezen laat je de kinderen reageren en besteed je aandacht aan moeilijke woorden. 3. De afronding: samen met de kinderen kijk je terug op het verhaal. 4. De verwerking: in deze fase gaan de kinderen zelf met het boek aan het werk. Deze 4 fasen kunnen in alle groepen van de basisschool (1 t/m 8) worden toegepast. Eigen invulling/ aanpassingen van de leerkracht kunnen worden doorgevoerd op basis van leeftijd. Vandaar dat er bij de taalactiviteiten geen specifiek onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende groepen. Voorbereiding Lees het boek van tevoren goed door en let daarbij ook op de woorden die je aan de orde wilt laten komen voor woordenschatuitbreiding. Woorden die tijdens het voorlezen aan bod kunnen komen zijn: meetapparaten, gigantische, bulldozers, ploegbaas, bedrijfsleider enz. Dit zal vooral van toepassing zijn in de lagere groepen, omdat de woordenschatontwikkeling naar mate de kinderen ouder worden steeds groter zal worden. Bedenk hoe je de betekenissen van de woorden gaat uitleggen/voordoen/laten zien en welke materialen je daarvoor nodig hebt. Richt eventueel het klaslokaal in naar de sfeer van het boek, of maak een tafel rondom het boek met foto s en/of posters. 1. De oriëntatie Er zijn verschillende manieren om een prentenboek te introduceren. Belangrijk bij de introductie is dat (1) de voorkennis rondom het thema/boek geactiveerd wordt, (2) enkele belangrijke woorden uit het boek al aan de orde komen en (3) de kinderen nieuwsgierig worden naar het verhaal. Hieronder staan enkele suggesties: Introductie met een voorwerp. Houd een gesprek naar aanleiding van de kaft van het boek. Introductie met een vertelkoffer/doos gevuld met aan het boek gerelateerde voorwerpen. Suggestie: bladeren en kijken Neem eerst het boek eens door aan de hand van de platen. Laat de kinderen vertellen wat ze zien. Stel vragen bij de platen: wat zie je? Suggestie: woordenschatuitbreiding Voor taalzwakke leerlingen is het goed om voor het voorlezen de belangrijke woorden te bespreken. Dit kan eventueel met een klein groepje kinderen apart. Belangrijk is daarbij dat de woorden herhaaldelijk gebruikt worden zodat de kinderen de woordbetekenissen ervaren. 2. Het voorlezen Lees het verhaal voor. Onderbreek het verhaal af en toe om de kinderen gelegenheid te 4

5 geven te reageren of om een vraag te stellen. Stel zelf ook af en toe een vraag. Laat kinderen af en toe voorspellen hoe het verhaal verder zal gaan. Een valkuil is dat een les interactief voorlezen wordt beheerst door het stellen van vragen. Probeer als voorlezer zo terughoudend mogelijk te zijn, waardoor de kinderen veel ruimte krijgen om te reageren. Kinderen reageren sneller bij aarzeling van de voorlezer. Het is niet altijd nodig om precies de tekst uit het boek te lezen. Het is niet erg om af en toe iets over te slaan of eigen woorden te gebruiken; als het verhaal maar duidelijk blijft. Maak het verhaal levendig door een gevarieerd stemgebruik, bijvoorbeeld door hard en zacht af te wisselen en bepaalde zinnen en woorden met meer nadruk voor te lezen. Als er geroepen wordt in het verhaal, is de tekst in grote letters gedrukt. 3. De afronding Er zijn verschillende manieren om het voorlezen af te ronden. Wat was het probleem van de Beer? Wat gebeurt er allemaal met de Beer? Waarom wil niemand het verhaal van de Beer geloven? Hoe loopt het af? Wat vinden de kinderen van de afloop van het boek? Loopt het naar hun mening goed af? Praat met de kinderen over de veranderingen in het verhaal: de verandering van de leefomgeving van de Beer, het feit dat niemand wil geloven dat de Beer een beer is en de verandering van het sluiten van de fabriek. Laat de kinderen het verhaal opnieuw vertellen, eventueel met behulp van de prenten van het boek. Blader het boek nog eens door en besteed aandacht aan de woorden en begrippen. 4. De verwerking Enkele suggesties voor verwerkingsactiviteiten: Herhaal het interactief voorlezen in kleine groepjes. Laat het verhaal beluisteren door de kinderen aan de hand van de CD bij het boek. De kinderen kunnen dan zelf meebladeren in het boek en naar het verhaal luisteren. Laat de kinderen een tekening maken van hun beleving bij het boek. Gesprek over de personages in het boek. Als differentiatie in het lesaanbod zou er ook gewerkt kunnen worden met voorleeskinderen. Kinderen uit de hogere groepen lezen dan voor aan de kinderen in lagere groepen. Laat ze hier van tevoren voor oefenen zodat ze het boek goed begrijpen en de boodschap van het boek goed kunnen overdragen op de jongere kinderen. Leessuggesties in combinatie met het boek van de Beer. Vaak is het leuk om een onderwerp breed te introduceren in de klas. Door bijvoorbeeld een verteltafel te maken waarop meerdere boeken liggen die iets te maken hebben met het onderwerp. Hieronder een aantal suggesties voor de groepen 1 t/m 4: Prentenboeken van de kleine beer - Martin Waddell & Barbara Firth Prentenboeken van de kleine ijsbeer - Hans de Beer Het grote boek van beer en egel - Ingrid Schubert De beer en het varkentje - Max Velthuijs Misschien wisten zij alles Toon Tellegen (er zijn natuurlijk nog veel meer mogelijkheden) 5

6 Sociaal-emotionele activiteiten De introductie van boeken in de klas is belangrijk voor de sociaal-emotionele ontwikkeling in een groep. De inhoud van een prentenboek kan de ervaringswereld van kinderen vergroten of oplossingen bieden voor problemen waardoor kinderen meer grip krijgen op de wereld om hen heen. De inhoud kan het kind ook laten zien dat hij of zij niet de enige is die iets moeilijk vindt, iets niet kan of iets niet durft. Boeken kunnen laten zien hoe een sociale situatie in elkaar zit. Het kind kan ontdekken wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen zichzelf en de hoofdpersoon, zowel qua karakter als sociaal gedrag. Boeken kunnen bruikbare oefensituaties bieden en daarnaast leerzame elementen bevatten die de sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen positief kunnen ondersteunen. In deze lesbrief zitten sociaal emotionele oefeningen voor elke specifieke leeftijdsgroep. Er komen verschillende onderwerpen aan bod die verbindingen hebben met het verhaal van de Beer. Deze verschillende onderwerpen zijn: Gevoelens (voor de groepen 1 t/m 8) Inlevingsvermogen (voor de groepen 3 t/m 8) Zelfvertrouwen en weerbaarheid (voor de groepen 1 t/m 8) Deze onderwerpen zijn gerelateerd aan de gevoelens die de Beer meemaakt in zijn reis door het boek. 6

7 Lessuggesties groepen 1-2 In het boek maken we kennis met de Beer. Het verhaal dat hij meemaakt stelt hem op de proef. Hij wil graag iedereen doen geloven dat hij werkelijk een beer is en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt. Hij wordt door niemand serieus genomen; niet door de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen. Uiteindelijk werkt de Beer 3 maanden in de fabriek tot deze gaat sluiten. Op het moment dat hij de fabriek uitloopt ziet hij de ganzen weer vliegen en weet hij weer precies waar hij vandaan komt. Les over gevoelens De lessen over gevoelens gaan over emoties die naar boven komen als mensen je niet serieus nemen of je niet willen geloven.net zoals dat bij de Beer het geval was. Hoe zou jij je voelen als niemand zou geloven dat je eigenlijk een beer was en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt.? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Wat maakt je blij of verdrietig? Wat doe je als je geplaagd wordt? Hoe voel je je als niemand je wil geloven? Wat kun je doen om je weer beter te voelen? Waarom wordt je wel eens boos? Wanneer ben je flink en wanneer ben je bang? Wie kan je dan helpen? Wat doe je als je je alleen voelt? Wat doe je als niemand je aardig vindt? Wat doe je als je geen vriend(innet)jes hebt? Gevoelens en muziek Laat verschillende liedjes horen van de CD van de Beer (tip, gebruik de nummers: ik ga slapen, het fabriekslied en de circusberen). Laat de kinderen eerst het liedje een keer horen. Deel de klas in twee groepen. Laat de groepen om en om uitbeelden hoe ze zich bij de muziek voelen. Daarna kunnen de groepen elkaar vertellen wat ze opviel. Uitbeelden De kinderen zitten in een kring. Eén of twee kinderen gaan met elkaar iets uitbeelden, bijvoorbeeld iets zwaars tillen, iets engs zien, geheimzinnig doen of gepest worden. De andere kinderen raden welk gevoel wordt uitgebeeld. Aan deze opdracht kunt u ook heel goed zelf meedoen. Niet geloofd worden! Vertel het verhaal van de Beer waarin niet geloofd worden het onderwerp is. Praat met de kinderen naar aanleiding van het verhaal. Vragen die je daarbij kunt stellen zijn: Wat gebeurde er? Waarom werd de Beer niet geloofd? Wordt je zelf ook wel eens niet geloofd? Wanneer was dat? Wat heb je toen gedaan? Kun je dat voordoen? 7

8 Les over zelfvertrouwen en weerbaarheid De lessen over zelfvertrouwen en weerbaarheid hebben te maken met het voor jezelf opkomen. In het boek zien we dat de Beer moeite heeft met het opkomen voor zichzelf. Hij geeft steeds bij iedereen aan dat hij geen man is die zich moet scheren en een bontjas draagt, maar dat hij een echte beer is. Niemand wil hem geloven, wat had hij meer kunnen doen om iedereen te overtuigen van zijn gelijk..? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin kinderen de volgende vragen beantwoorden: Wie ben je? Hoe zie je eruit? Hoe weten anderen dat jij het bent? Waaraan herken je anderen? Waarin lijk je op anderen of juist niet? Wat is speciaal aan jou en anderen? Wat is hetzelfde? Waar houd je van? Waar houden anderen van? Wie zijn je vriendjes? Waarom vind je iemand eigenlijk aardig? Wat vinden anderen aardig aan jou? Plaats de kinderen in een kring en introduceer het onderwerp van de les (zelfvertrouwen en weerbaarheid). Vraag de kinderen of ze weten wat dit betekent, voor jonge kinderen zal dit nog moeilijk zijn. Je kunt de kinderen sturen en voorbeelden geven. Bekijk aan de hand van dat gesprek samen met de kinderen het boek van de Beer en stel vragen zoals: heeft de Beer veel zelfvertrouwen? Durft de Beer duidelijk te zeggen dat hij echt een beer is? Lukt hem dat? Hoe reageren de ploegbaas, bedrijfsleider enz. hierop? Na deze activiteit kunnen de onderstaande activiteiten in de kring worden gedaan. Wie ben ik? Deel een aantal handspiegels uit en laat de kinderen zichzelf bekijken. Laat ze vertellen wat ze zien. Stel bij het gesprek de volgende vragen: Wat zie je aan jezelf? Wat kun je zeggen over jezelf, bijvoorbeeld je ogen of je haar? Wat kun je vertellen over je lichaam? Zijn er dingen hetzelfde bij andere kinderen? Wat kun je vertellen over je kleren? Hoe kun je nu zien dat jij het bent en niet iemand anders? Variant Maak een foto van alle kinderen (gebruik eventueel pasfoto s). Stel de kinderen vragen als: Wat zie je aan je neus, ogen of mond? Wat zie je in je mond? Wat zie je aan mij? Wat is er anders aan mij? Zijn er ook dingen die verschillen tussen ons? Bespreek na afloop een aantal foto s. Stel de kinderen vragen als: Wie is dit? Waar kun je dat aan zien? Zijn er verschillen tussen deze foto en hoe jij eruit ziet? Welke verschillen zie je dan? Wat vind je aardig aan (naam kind)? 8

9 Lessuggesties groepen 3-4 In het boek maken we kennis met de Beer. Het verhaal dat hij meemaakt stelt hem op de proef. Hij wil graag iedereen doen geloven dat hij werkelijk een beer is en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt. Hij wordt door niemand serieus genomen; niet door de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen. Uiteindelijk werkt de Beer 3 maanden in de fabriek tot deze gaat sluiten. Op het moment dat hij de fabriek uitloopt ziet hij de ganzen weer vliegen en weet hij weer precies waar hij vandaan komt. Les over gevoelens De lessen over gevoelens gaan over emoties die naar boven komen als mensen je niet serieus nemen of je niet willen geloven.net zoals dat bij de Beer het geval was. Hoe zou jij je voelen als niemand zou geloven dat je eigenlijk een beer was en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt.? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Wanneer was je boos, verdrietig of juist blij? Wanneer was je verlegen of onhandig? Wanneer ben je flink en durf je iets wel en wanneer juist niet? Hoe kun je weten hoe iemand zich voelt? Hoe weten anderen hoe jij je voelt? Waaraan kun je dat zien of horen? Hoe kun je dat vragen? Hoe kun je iemand blij of juist boos maken? Elkaars gezichten lezen Splits de groep op in twee ongeveer even grote groepen, die tegenover elkaar zitten. Terwijl de ene groep zo goed mogelijk bepaalde emoties of situaties probeert uit te beelden, kijken de kinderen van de andere groep aandachtig toe. Zij mogen na afloop vertellen wat ze hebben gezien. Vervolgens worden de rollen omgedraaid. Voorbeelden van emoties zijn: Je blij voelen, bang zijn als je iets engs ziet, je buitengesloten voelen, het gevoel hebben dat anderen je niet geloven, je vervelend voelen omdat je jezelf pijn hebt gedaan, je onbegrepen voelen net als de Beer in het boek etc. Stel tijdens en na afloop de volgende vragen: Welk gevoel zag je? Waaraan herkende je dat? Hoe weet je hoe iemand zich voelt? Hoe weet een ander hoe jij je voelt? Wanneer was je voor het laatst blij of boos? Waarom? Wat doe je dan? Hoe kun je iemand blij of juist boos maken? Variant Vraag de kinderen ook eens uw gezicht te lezen en te raden, welke gevoelens je uitbeeldt. Denkverhalen Denkverhalen bevatten vragen die de kinderen aan het denken zetten. Voor het beantwoorden van de vragen is het nodig, dat de kinderen goed luisteren en zich proberen in te leven in de situatie van de figuren die in het verhaal voorkomen. Voorbeeld: (dit voorbeeld is terug te vinden in het boek van de Beer) Niet lang nadat de Beer was gaan slapen, om precies te zijn op een woensdag, kwamen er mannen een heleboel mannen, met tekeningen en kaarten en meetapparaten. Ze tekenden en maakten kaarten en maten het hele bos op. Toen kwamen er nog meer mannen, een heleboel mannen met bulldozers en zagen en tractors en bijlen. Ze bulldozerden en zaagden en tractorden en bijlden het hele bos. Ze werkten en werkten en werkten, en bouwden uiteindelijk een grote, enorme, gigantische fabriek. Precies bovenop de grot van de slapende beer. De fabriek draaide de hele, 9

10 koude winter door. En toen was het weer lente. Ver onder één van de fabrieksgebouwen werd de Beer wakker. Hij knipperde met zijn ogen en gaapte. Hij liep de trap op naar de ingang en stapte in het felle zonlicht van de lente. Zijn ogen bleven niet lang maar half geopend. Ze sprongen ineens helemaal open. Wat was er gebeurd? Waar was hij? Alles zag er zo vreemd uit. Hij wist niet waar hij was. Zou de Beer hiervan schrikken denk je? De beer is zo geschrokken dat hij ineens in een drukke fabriek staat. Zou jij ook geschrokken zijn? De beer denkt dat hij nog aan het dromen is. Denk jij dat de Beer nog aan het dromen is? Enz. 10

11 Les over inlevingsvermogen De lessen over inlevingsvermogen hebben te maken met het inleven in de gevoelens van een ander. In het boek van de Beer komt de Beer allemaal mensen tegen die zich niet kunnen inleven in de gevoelens van de Beer. Zowel de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen willen niet geloven dat de Beer werkelijk een hele normale beer is en geen man die zich moet scheren en die een bontjas draagt. Hoe zou jij je voelen als niemand zich kan inleven in jouw situatie..? Wanneer niemand rekening met jou houdt! Zou jij je dan verdrietig voelen? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Waarom doet de ploegbaas zo boos tegen de Beer? Waarom gedraagt hij zich op deze manier? Hoe voelt de Beer zich? Als jij de Beer was, hoe zou jij je dan voelen? Als de Beer blij (boos, verdrietig, bang) is, wat kun je dan doen/zeggen om hem op te vrolijken? Hoe kun je de Beer helpen? Heb je dat wel eens meegemaakt? Hoe ging dat dan? Rollenspel Laat twee of drie kinderen een rollenspel uitspelen en kies hiervoor een scenario dat voorkomt in het boek van de Beer. Alleen de spelende kinderen weten welk stukje uit het verhaal er is gekozen. Stel na afloop aan de andere kinderen vragen als: wat is er gebeurd? Wat doet...? Waarom? Kun je je voorstellen dat... zo doet/reageert? Wat zou je zelf doen? Hoe kunnen ze het oplossen? Als jij... was, wat zou jij dan doen? Je kunt gebruik maken van de situaties uit het boek, maar je kunt uiteraard ook zelf situaties bedenken of inspelen op situaties zoals die zich voordoen in de klas. Bijvoorbeeld: 1. Twee kinderen zijn aan het spelen, het derde kind wil meedoen, maar dat mag niet van de andere twee. Het derde kind loopt verdrietig weg of wordt boos en trekt één van de kinderen aan de haren of begint te huilen. 2. Een kind is jarig, maar zij denkt dat iedereen haar verjaardag vergeet. Het kind is heel verdrietig. Het blijkt dat haar vader en moeder een feestje voor haar hebben georganiseerd, daar wist ze niets van. 3. Een kind is samen met zijn ouders in een winkel. Plotseling is hij zijn vader en moeder kwijt. 4. Een kind is zijn lievelingsknuffel verloren. Hij is verdrietig, want het kan niet zonder die ene knuffel. Denkverhalen Denkverhalen bevatten vragen die de kinderen aan het denken zetten (zie ook: lesactiviteit over gevoelens). Voor het beantwoorden van de vragen is het nodig, dat de kinderen goed luisteren en zich proberen in te leven in de situatie van de figuren die in het verhaal voorkomen. Als blijkt dat kinderen, als gevolg van een beperkte taalvaardigheid, moeite hebben met de bijbehorende beeldvorming, kunt u het verhaal ondersteunen met plaatjes, foto's of tekeningen. Voorbeeld: (dit voorbeeld is terug te vinden in het boek van de Beer) Vlak nadat de Beer wakker was geworden en zijn hol uit was gelopen. Precies op dat moment kwam er een man aan lopen. Hé! Ga jij eens snel weer aan de slag, zei de man. Ik ben de ploegbaas en ik zal rapporteren dat jij niet aan het werk bent. De Beer zei: Ik werk hier niet. Ik ben een beer. De ploegbaas lachte ontzettend hard. Dat is de beste smoes die ik ooit van iemand gehoord heb die niet wilde werken. Hij zegt dat hij een beer is. De beer zei: Maar ik ben een beer. De ploegbaas stopte met lachen. Hij werd heel boos. Probeer me nou niet voor de gek te houden, zei hij. Je bent geen beer. Je bent een rare man die zich eens moet scheren en een bontjas draagt. Ik neem je mee naar de bedrijfsleider. De beer zei: Nee, u vergist zich. Ik ben een beer. Zou de ploegbaas zich kunnen inleven in de situatie van de Beer? De Beer voelt zich onbegrepen, waarom wil niemand geloven dat hij werkelijk een beer is? Zou jij je ook onbegrepen voelen? De Beer denkt dat misschien de bedrijfsleider wil geloven dat hij echt een beer is. Denk jij dat de bedrijfsleider de Beer wil geloven? Enz. 11

12 Les over zelfvertrouwen en weerbaarheid De lessen over zelfvertrouwen en weerbaarheid hebben te maken met het voor jezelf opkomen. In het boek zien we dat de Beer moeite heeft met het opkomen voor zichzelf. Hij geeft steeds aan iedereen aan dat hij geen man is die zich moet scheren en een bontjas draagt, maar dat hij een echte beer is. Niemand wil hem geloven, wat had hij meer kunnen doen om iedereen te overtuigen van zijn gelijk..? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin leerlingen de volgende vragen beantwoorden: Hoe weten anderen dat jij het bent? Waaraan kunnen ze je herkennen? Hoe voelt het als je anders bent dan anderen? Wat kun je al? Wat kun je nog niet, maar wil je wel graag? Hoe kun je dat bereiken? Wat mag je nog niet, maar wil je wel? Hoe kan dat veranderen? Van wie houd je of wie vind je aardig? Waarom vind je iemand aardig? Wat vinden anderen aardig aan jou? Interview Laat twee kinderen elkaar interviewen. Elk interview bestaat uit een algemeen deel (vragen die door u zijn opgesteld en waarmee elk interview begint) en een vrij deel (vragen die de interviewer zelf bedenkt). Het interview heeft als doel het beter leren kennen van je klasgenoten en duurt zo'n 5 tot 10 minuten. Draai zelf ook mee. Zo leren de kinderen hun juf of meester ook wat beter kennen. Demonstreer het interview de eerste keer en laat zien dat doorvragen erg verhelderend kan zijn. Vragen die gesteld kunnen worden zijn: Waar houd je van? Wat kun je goed of (nog) niet zo goed? Wie zijn je vriendjes? Wat is speciaal aan jou? Vind je dat je anders bent dan de kinderen in je klas? Waarom? Lijk je op je vader of moeder? Hoezo? Vervolgactiviteit: Laat kinderen een tekening maken van zichzelf. Daarbij kunnen ze gebruik maken van de handspiegels. Stel de kinderen vragen als: Wat zie je aan je neus, ogen of mond? Wat zie je in je mond? Wat voor kleur ogen heb je? Heb je grote of kleine oren? Welke vorm heeft jouw neus? Is de kleur van je huid blank of donker? Enz. Laat de kinderen na afloop alle tekeningen inleveren. Kies zelf een tekening uit. Stel de kinderen vragen als: Wie is dit? Waarom denk je dat? Waar kun je dat aan zien? 12

13 Lessuggesties groepen 5-6 In het boek maken we kennis met de Beer. Het verhaal dat hij meemaakt stelt hem op de proef. Hij wil graag iedereen doen geloven dat hij werkelijk een beer is en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt. Hij wordt door niemand serieus genomen; niet door de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen. Uiteindelijk werkt de Beer 3 maanden in de fabriek tot deze gaat sluiten. Op het moment dat hij de fabriek uitloopt ziet hij de ganzen weer vliegen en weet hij weer precies waar hij vandaan komt. Les over gevoelens De lessen over gevoelens gaan over emoties die naar boven komen als mensen je niet serieus nemen of je niet willen geloven.net zoals dat bij de Beer het geval was. Hoe zou jij je voelen als niemand zou geloven dat je eigenlijk een beer was en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt.? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Hoe voel je je als niemand je wil geloven? Wie kan je helpen? Wie kun je in vertrouwen nemen als je een vervelend geheim hebt, ergens heel erg bang voor bent of als iemand je pijn probeert te doen? Hoe kun je rekening houden met anderen? Hoe kun je gevoelens uiten? Helpt het als je je gevoelens uit? Wanneer voel je je verlegen, onzeker, eenzaam, in de steek gelaten? Wat kun je daar aan doen? Hoe kun je anderen helpen die daar last van hebben? Heb jij dat ook wel eens? De kinderen zitten in een kring. Je vertelt iets van jezelf, dat je laatst of als kind meemaakte. Het verhaal eindigt met de vraag: 'Hebben jullie dat ook wel eens?' De vraag kan eerst in het algemeen worden gesteld. Sommige kinderen voelen zich over de drempel geholpen als je hen de vraag nog eens persoonlijk stelt: '(naam), heb jij dat ook wel eens (gehad)?' Bij het nabespreken kun je gebruik maken van de bovenstaande vragen (afhankelijk van de situatie). Varianten: Je maakt gebruik van enkele bestaande situaties. De kinderen beantwoorden de vraag niet mondeling maar schrijven een verhaal over een soortgelijke gebeurtenis die zij meemaakten. Daarna mogen ze hun verhalen uitwisselen. Je laat de kinderen zelf belevenissen aangeven. Voorbeeldsituaties: Niet geloofd worden Vroeger werd ik altijd gepest door een meisje uit mijn klas. Iedere keer als ik hierover iets tegen de juffrouw vertelde wilde zij niet geloven dat zo n lief meisje iemand zou kunnen pesten. Daarna werd ik iedere keer terug naar mijn plaats gestuurd terwijl het gepest gewoon doorging. Verlegen Vroeger was ik soms verlegen. Niet altijd hoor. Thuis bijvoorbeeld niet. Wel als ik bijvoorbeeld bij een vriendje thuis mocht eten. In winkels was ik ook vaak verlegen. Vooral als het druk was bij de slager. Als ze me dan iets vroegen, kreeg ik het er soms warm van. Ik voelde dan dat ik een rood hoofd kreeg. Soms begon ik te stotteren. Ook durfde ik de mensen bijna niet aan te kijken. Tandarts Ik ben doodsbang voor de tandarts. Eigenlijk schaam ik me er een beetje voor, want de tandarts doet me nooit erg pijn. Vooral het boren vind ik vreselijk. Ik houd me dan stevig vast aan de stoel, alsof ik bang ben dat ik eruit zal vallen. Het zweet staat dan in mijn handen. Ik wil slikken als het eigenlijk niet kan en ik staar met grote ogen naar het plafond. 13

14 Als afronding bekijk je samen met de kinderen nogmaals het boek van de Beer. In groepjes gaan de kinderen bekijken welke gevoelens ze kunnen terugvinden in het boek. Stel hierbij ook vragen zoals: Hoe weet je dat? Kun je dat uitleggen? Waarom denk je dat de Beer zich zo voelt? 14

15 Les over inlevingsvermogen De lessen over inlevingsvermogen hebben te maken met het inleven in de gevoelens van een ander. In het boek van de Beer komt de Beer allemaal mensen tegen die zich niet kunnen inleven in de gevoelens van de Beer. Zowel de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen willen niet geloven dat de Beer werkelijk een hele normale beer is en geen man die zich moet scheren en die een bontjas draagt. Hoe zou jij je voelen als niemand zich kan inleven in jouw situatie..? Wanneer niemand rekening met jou houdt! Zou jij je dan verdrietig voelen? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Als jij de Beer was, hoe zou jij je dan voelen? Als de Beer jaloers (afkerig, angstig, ellendig) is, wat kun je dan doen/zeggen? Wat kun je doen om te helpen? Heb je dat wel eens meegemaakt? Hoe ging dat dan? Niet leuk! Lees het verhaal van de Beer voor. In dit verhaal voelt de Beer zich niet prettig omdat niemand wil geloven dat hij werkelijk een beer is. Je kunt daarnaast als ondersteuning van het onderwerp gebruik maken van situaties zoals ze hieronder staan beschreven, ook deze situaties gaan over inlevingsvermogen tonen. Als blijkt dat kinderen, als gevolg van een beperkte taalvaardigheid, moeite hebben met de bijbehorende beeldvorming, kun je het verhaal ondersteunen door tekeningen uit het boek te laten zien (dit kan ook door de tekeningen in te scannen en ze te tonen op een digitaal schoolbord). 1. Je beste vriend komt op maandagmorgen te laat. Als hij de klas binnenkomt, lijkt het alsof hij gehuild heeft. Je vraagt wat er is. Eerst wil hij niets zeggen, maar later vertelt hij dat hij verdrietig is omdat niemand wil geloven dat hij wordt gepest in de klas. Wat doe je? 2. Een meisje in jouw klas is niet zo groot. Ze wordt dan ook regelmatig uitgescholden voor ukkepuk en klein duimpje. Meestal trekt ze zich er niet zoveel van aan, maar vandaag wordt ze helemaal wit en zegt ze niets meer. Na schooltijd lopen jullie samen naar huis. Ze is nog steeds stil. Wat doe jij? 3. In de klas wordt gerekend. De juf staat op het bord een som uit te leggen, maar ze maakt allemaal fouten. Ze is duidelijk niet bij de les. Ze kijkt ook wat verdrietig. Wat doe je? Stel na afloop van het verhaal de volgende vragen: Wat denk je dat voelt? Wat kun je doen/zeggen? Hoe zou jij je voelen? Heb je zoiets wel eens meegemaakt? Vaak zal een antwoord van het ene kind weer aanleiding zijn voor een ander kind om iets te zeggen. Er is uiteraard bij dit soort vragen geen fout antwoord mogelijk. 15

16 Les over zelfvertrouwen en weerbaarheid De lessen over zelfvertrouwen en weerbaarheid hebben te maken met het voor jezelf opkomen. In het boek zien we dat de Beer moeite heeft met het opkomen voor zichzelf. Hij geeft steeds bij iedereen aan dat hij geen man is die zich moet scheren en een bontjas draagt, maar dat hij een echte beer is. Niemand wil hem geloven, wat had hij meer kunnen doen om iedereen te overtuigen van zijn gelijk..? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin leerlingen de volgende vragen beantwoorden: Hoe ben je veranderd sinds je een baby en peuter was? Waardoor ontstaan die veranderingen? Wat kun je nu wel, wat je eerder niet kon? Hoe voelt het als je iets gedaan hebt wat nieuw voor je was of heel moeilijk? Hoe kun je gevoelens van verlegenheid en onzekerheid steeds meer de baas worden? Kun je op een zelfbewuste manier verzoeken doen en weigeren, complimenten geven en aannemen, kritiek geven en ontvangen? Situatiespelen: Laat de kinderen verschillende situaties naspelen, waarin zij onzeker zijn. Het gaat om situaties waarin complimenten gegeven en ontvangen worden, situaties waarin verzoeken gedaan en geweigerd worden en situaties waarin kritiek gegeven en ontvangen wordt. Neem situaties die voor de kinderen herkenbaar zijn. Bijvoorbeeld: Verzoeken weigeren Je bent volgende week jarig en je hebt al verschillende vriendjes en vriendinnetjes uitgenodigd voor je feestje. Nu vraagt Monique, een meisje uit je klas, of zij ook op je verjaardagsfeest mag komen. Je hebt daar eigenlijk niet zoveel zin in, omdat je Monique nogal een opschepper vindt. Wat zeg je tegen haar? Verzoeken doen Je loopt met twee kinderen uit je klas naar huis. Het zijn geen echte vrienden van je. Als je hoort dat ze straks naar de theatervoorstelling van De beer die geen beer was gaan, krijg je er ook zin in. Je bent nog nooit bij zo n voorstelling geweest. Het lijkt je erg leuk, maar je weet niet zeker of de twee kinderen het goed zullen vinden, dat je met hen mee gaat. Wat doe je? Complimenten geven Een klasgenootje houdt een spreekbeurt over beren. Je vindt dat hij het erg goed doet. Zeg je er na de tijd iets over tegen je klasgenootje? Complimenten aannemen Je hebt in een winkel iets gekocht. Bij het afrekenen zie je dat je teveel geld terug krijgt. Je zegt dat tegen het meisje achter de kassa. Zij zegt: 'Bedankt dat je zo eerlijk bent.' Wat is jouw reactie op dit compliment? Kritiek geven/ontvangen Je vriend is aan het tekenen. Je staat erbij te kijken. Je vindt er eigenlijk niet zoveel aan: je vindt de kleuren veel te donker. Je vriend kijkt op en zegt: 'Hoe vind je mijn tekening?' Probeer eens eerlijk te zijn, zonder je vriend te kwetsen. En wat zeg je als je de vriend bent? 16

17 Lessuggesties groepen 7-8 In het boek maken we kennis met de Beer. Het verhaal dat hij meemaakt stelt hem op de proef. Hij wil graag iedereen doen geloven dat hij werkelijk een beer is en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt. Hij wordt door niemand serieus genomen; niet door de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen. Uiteindelijk werkt de Beer 3 maanden in de fabriek tot deze gaat sluiten. Op het moment dat hij de fabriek uitloopt ziet hij de ganzen weer vliegen en weet hij weer precies waar hij vandaan komt. Les over gevoelens De lessen over gevoelens gaan over emoties die naar boven komen als mensen je niet serieus nemen of je niet willen geloven.net zoals dat bij de Beer het geval was. Hoe zou jij je voelen als niemand zou geloven dat je eigenlijk een beer was en geen rare man die zich moet scheren en een bontjas draagt.? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Wanneer voel je je goed, sterk, vol zelfvertrouwen, humeurig? Wat kun je doen om jezelf te helpen? Hoe kun je anderen helpen? Wie kun je om hulp vragen als je met problemen rondloopt? Hoe kun je rekening houden met anderen? Hoe kun je vriendschappen in stand houden en versterken? Wat kun je doen als je je buitengesloten voelt? Helpbrieven Deel de klas op in groepjes van drie tot vijf kinderen. Elk groepje krijgt drie 'helpbrieven'. Het groepje bespreekt de inhoud van elke brief, zoekt naar mogelijke oplossingen voor de problemen en schrijft een antwoord. Tijdens het nagesprek worden enkele brieven en antwoorden voorgelezen. Suggesties voor vragen in het nagesprek zijn: Kunnen jullie je het probleem van de briefschrijvers/-schrijfsters voorstellen? Wie van jullie heeft zelf wel eens zoiets meegemaakt? Welke oplossing zouden jullie zelf kiezen? Voorbeelden van helpbrieven Hoi, Ik ben verliefd op een meisje uit mijn klas. Nou heb ik haar laatst gevraagd of ze bij me kwam spelen. Ik geloof dat ze eigenlijk wel wou, maar niet durfde omdat haar vriendinnetje dan ruzie met haar zou maken. Die is volgens mij ook verliefd. Dat kun je aan alles merken. Maar ze doet net of haar vriendin alleen voor haar bestaat. Dat vind ik heel stom. Wat zou jij doen in mijn geval? Hallo, Ik ben twaalf jaar en ik vind het fijn om zo af en toe bij mijn moeder op schoot te kruipen. Mijn moeder drukt me dan heel stijf tegen zich aan en knuffelt me. Maar als mijn vader dat ziet, wordt hij altijd kwaad. Hij zegt dan: 'Schaam je een beetje. Je lijkt wel een baby. En dat voor zo'n grote vent.' Ik vind het rot, als hij zo tegen me tekeer gaat. Wat moet ik doen? Lieve Ik ben dol op liefdesverhalen, maar mijn moeder zegt dat ik daar nog te jong voor ben. Maar ik vind ze juist hartstikke goed. Ik droom er vaak van dat een leuke jongen mij kust. Ik krijg minder zakgeld, heeft mijn moeder gezegd, als ik nog één keer een liefdesroman koop. Als afsluiting lezen de kinderen allemaal het boek van de Beer. Kunnen ze de moraal uit het boek halen? Waarom gaat dit boek ook over het uitten van gevoelens? Waarin zie je dat terug? 17

18 Les over inlevingsvermogen De lessen over inlevingsvermogen hebben te maken met het inleven in de gevoelens van een ander. In het boek van de Beer komt de Beer allemaal mensen tegen die zich niet kunnen inleven in de gevoelens van de Beer. Zowel de ploegbaas, de bedrijfsleider, de derde onderdirecteur, de tweede onderdirecteur, de eerste onderdirecteur, de directeur, de dierentuinberen en de circusberen willen niet geloven dat de Beer werkelijk een hele normale beer is en geen man die zich moet scheren en die een bontjas draagt. Hoe zou jij je voelen als niemand zich kan inleven in jouw situatie..? Wanneer niemand rekening met jou houdt! Zou jij je dan verdrietig voelen? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin de kinderen de volgende vragen beantwoorden: Als jij was, hoe zou jij je dan voelen? Als jaloers (blij, boos, afkerig, angstig, ellendig) is, wat kun je dan doen/zeggen? Wat kun je doen om te helpen? Heb je dat wel eens meegemaakt? Hoe ging dat dan? Telefoneren Twee kinderen gaan een telefoongesprek met elkaar voeren. Eerst wordt het ene kind geïnstrueerd, terwijl het andere kind even op de gang staat. Daarna krijgt het andere kind instructies en staat het reeds geïnstrueerde kind even op de gang. Door deze procedure wordt de telefoonwerkelijkheid dicht benaderd en voelt de rest van de klas zich in het complot betrokken. Daardoor zullen ook de luisteraars nieuwsgierig zijn naar wat het gesprek zal opleveren. Er wordt als introductie één voorbeeld gegeven. Het onderstaande voorbeeld is aangepast op het verhaal van de Beer. Laat voorafgaand aan de opdracht kinderen in groepjes van 2 zelf een situatie bedenken. Als deze situaties gaan in een kom. Als iedereen zijn situatie heeft ingebracht kan het spel beginnen. Het tweetal dat aan de beurt is grabbelt een situatie uit de kom en voert de opdracht uit zoals deze hierboven beschreven staat. Voorbeeld 1 1. Jij bent de bedrijfsleider van de ploegbaas. Je vindt dat de ploegbaas gisteren en vandaag heel erg stil was. Je vraagt je af wat er aan de hand is. Daarom bel je op. 2. Jij bent de ploegbaas. Je hebt eergisteren een domme actie op het werk uitgehaald, want je hebt samen met een van je collega s een machine op het werk kapot gemaakt. Je andere collega s wilden weten wie het gedaan had en jij hebt niets gezegd. Iemand had jullie gezien. Je andere collega s dreigen en gaan het defect melden aan de bedrijfsleider als jullie het voor morgen niet zelf hebben gemeld. Besteed, indien nodig, ook aandacht aan het begin en het eind van het telefoongesprek: hoe meld je je, hoe stel je je voor en hoe sluit je het gesprek af met een onbekende of met een bekende? Bij het nabespreken van de gesprekken, kunnen de volgende vragen worden gesteld: Wat denk je dat voelt? Wat kun je doen/zeggen? Wat zou hebben willen bereiken? Hoe zou jij je voelen? Wat zou jij hebben gedaan/hebben gezegd? Heb je zoiets wel eens meegemaakt? 18

19 Les over zelfvertrouwen en weerbaarheid De lessen over zelfvertrouwen en weerbaarheid hebben te maken met voor jezelf opkomen. In het boek zien we dat de Beer moeite heeft met het opkomen voor zichzelf. Hij geeft steeds aan iedereen aan dat hij geen man is die zich moet scheren en een bontjas draagt, maar dat hij een echte beer is. Niemand wil hem geloven, wat had hij meer kunnen doen om iedereen te overtuigen van zijn gelijk..? Lesactiviteit: Maak gebruik van opdrachten waarin leerlingen de volgende vragen beantwoorden: Wie en wat is belangrijk voor je? Waar ben je goed in? Waar maak je je zorgen over? Wat zijn toekomstverwachtingen? Maak je je zorgen over je toekomst? Wat kun je daaraan veranderen? Kun je op een zelfbewuste manier verzoeken doen en weigeren, complimenten geven en aannemen, kritiek geven en ontvangen? Waar ben je al verantwoordelijk voor? Wat vind je daarvan? Een boekje open Laat de kinderen zelf een boekje maken waarin ze zelf de hoofdrol spelen. De kinderen kunnen hier elke dag een bepaalde tijd aan werken. Het boekje kan de volgende hoofdstukindeling hebben: Zo zie ik eruit (een foto en/of tekening van jezelf met een beschrijving van hoe je eruit ziet) Dit is mijn leven (bijvoorbeeld een verhaal over het eerste wat je je kunt herinneren of de buurt waarin je leeft of je hobby's) Zo zie ik mezelf Ik heb ook gevoel Kijk eens wat ik kan Ik en de anderen Dit is mijn mening Wat ik graag zou willen (zou je jezelf willen veranderen?) Vroeger en later (hoe je er vroeger uitzag, wat je vroeger leuk vond en nu niet meer, wat je later wilt worden) Tenslotte (alles wat je in de vorige hoofdstukken niet kwijt kon). Laat dit boekje door andere klasgenootjes lezen, zijn er overeenkomsten? Waar dan? Vervolgopdracht: Laat de kinderen hun verhaal opnieuw schrijven alleen veranderd hun personage nu in een dier. De leerlingen moeten een dier kiezen welke overeenkomt met hun eigen eigenschappen. Iemand die heel stoer, groot en sterk is zou bijvoorbeeld voor een beer kunnen kiezen. Maar iemand die heel bescheiden, verlegen, lief, fijn en klein is zou kunnen kiezen voor een konijn. Laat er ook een illustratie bij maken. Tip: In het kader van het thema van de Beer is het leuk om deze verhalen te laten voorlezen in de lagere groepen (1-2 of 3-4). 19

20 Tekenactiviteiten Lessuggesties groepen 1-2 Lekker slapende beer. Benodigdheden: 1. Bijlage 1 uitgeprint op A3 formaat 2. sponsjes 3. verf 4. plaksterretjes Print bijlage 1 (te vinden op blz. 29) voor iedere leerling uit op A3 papier. Hang de afbeelding van de Beer in de verfhoek of bevestig hem met een plakbandje op de tafeltjes van de leerlingen. De kinderen krijgen naast de afbeelding van de Beer ook een beetje verf en een sponsje om te sponzen. Met het sponsje brengen de leerlingen de verf op de tekening aan. Als ze hiermee klaar zijn laten we de verf drogen. Als deze is opgedroogd laten we de kinderen plaksterretjes plakken in de lucht boven de slapende beer. In bijlage 3 is een vergrote afbeelding te vinden van de bovenstaande opdracht. Deze kan eventueel gebruikt worden als voorbeeld om te tonen aan de kinderen. 20

21 Lessuggesties groepen 3-4 Beter een halve beer dan! Benodigdheden: 1. wit tekenpapier op A4 formaat 2. tekenpotlood 3. kleurpotloden 4. eventueel een gum 5. veel creativiteit In deze les tekenen de leerlingen met zijn tweeën één beer. Vouw een A4 vel in tweeën en teken daarop een halve beer. Kleur in met kleurpotlood. Geef het vel opgevouwen aan een medeleerling, en zorg ervoor dat deze niet ziet wat er getekend is. Vertel erbij wat er getekend moet worden. Zorg dat er twee streepjes staan op de plekken waar de medeleerling moet aansluiten en geef een streepje aan voor de eventuele horizonlijn. Als ook de tweede leerling klaar is, vouwen ze samen het vel open. Hilariteit! In een donker hol. Benodigdheden: 1. wit tekenpapier A4 formaat 2. wasco/ vetkrijt 3. dekzwart 4. kwasten 5. satéprikkers 6. gekleurd papier voor de achtergrond Kleur een wit blaadje helemaal in met wasco, maar gebruik geen wit of zwart. Als het hele blad vol is, gaan we er met dekzwart overheen. Laat het vervolgens goed drogen. Met een naald of satéprikker krassen de kinderen hun voorstelling van een donker berenhol in het zwart, waardoor de onderliggende kleurtjes weer boven komen. Als de kinderen hun tekening klaar hebben wordt deze op een gekleurd vel geplakt, het is leuk om een achtergrondkleur te kiezen die terug te zien is in de tekening. In bijlage 4 en 5 zijn vergrote afbeeldingen te vinden van de bovenstaande opdrachten. Deze kunnen eventueel gebruikt worden als voorbeeld om te tonen aan de kinderen. 21

22 Lessuggesties groepen 5-6 Kunstberen. Benodigdheden: 1. wit tekenpapier op A4 formaat 2. kleurpotloden 3. gekleurd papier voor achtergrond 4. lijm Voor dit werk tekenen de kinderen in meerdere lessen een zo realistisch mogelijke berenkop met kubistische kenmerken. Van te voren kan door de leerkracht een kleine introductie worden gegeven over wat het kubisme precies inhoudt. Als de kinderen hun tekening klaar hebben wordt deze op een gekleurd vel geplakt. In bijlage 6 is een vergrote afbeelding te vinden van de bovenstaande opdracht. Deze kan eventueel gebruikt worden als voorbeeld om te tonen aan de kinderen. 22

23 Lessuggesties groepen 7-8 Op-art Beer in complementaire kleuren. Benodigdheden: 1. Wit tekenpapier op A4 formaat 2. liniaal 3. potlood 4. kleurpotloden of viltstiften 5. zwart papier voor achtergrond 6. schaar 7. lijm Vertel in de inleiding bij deze les over primaire en secundaire kleuren. Hoe maak je de secundaire kleuren? Welke kleuren moet je daarvoor mengen? Vertel dat complementaire kleuren die kleuren zijn die in de kleurencirkel tegenover elkaar liggen: blauw en oranje, geel en paars, rood en groen. Verdeel het tekenvel in vier vakken. Knip een vorm van een berenhoofd uit een stukje karton en trek deze vier keer om in de vakken. Trek met potlood om de cm verticale lijnen in de vakken. Kleur de vormen en achtergronden van de vierkantjes om en om in met complementaire kleuren en één in zwart/wit. Tip: Knip de vierkantjes los en plak ze met een cm tussenruimte op een zwart vel (dit is bij het voorbeeld niet gedaan). In bijlage 7 is een vergrote afbeelding te vinden van de bovenstaande opdracht. Deze kan eventueel gebruikt worden als voorbeeld om te tonen aan de kinderen. 23

24 Muziekactiviteiten De muziekactiviteiten zijn op basis van meezingen met de CD van het boek. Hiervoor zijn de songteksten gegeven van de meest populaire nummers van de theatervoorstelling namelijk: - Nummer 3: Ik vind het fijn een beer te zijn - Nummer 5: Ik ga slapen - Nummer 12: De circusberen In de groepen 1-2 en 3-4 is het niet mogelijk de kinderen mee te laten zingen met de songtekst. Het is in dit geval aan te raden het liedje in stukjes aan te leren samen met de kinderen. Bij het liedje ik ga slapen (dat de Okapi liedprijs 2012 heeft gewonnen) is het voor de groepen 1-2 en 3-4 leuk om het bijpassende filmpje te laten zien. Dit zal de kinderen aanspreken. Dit filmpje is te vinden op Youtube onder de volgende link: Als deze link niet werkt kan op Youtube gezocht worden onder Ik ga slapen door Anneke van Giersbergen en Martijn Bosman. In de groepen 5-6 en 7-8 kunnen de kinderen de liedjes aanleren door het meelezen van de songteksten op papier. Op de volgende bladzijden zijn de songteksten van de hierboven genoemde nummers te vinden. 24

25 Nummer 3: Ik vind het fijn een beer te zijn De zon komt op De dauw trekt weg Mijn poten in het natte mos De dag begint Goed gezind Loop ik door het grote bos tududududu Het bos en het water De regen de hagel Ik vind het fijn een beer te zijn Rennen en jagen Eten en slapen Ik vind het fijn een beer te zijn tududududu De herfst begint Alle dieren maken zich Klaar voordat de winter komt De koude wind De warme kleuren Het bos gehuld in avondrood tududududu Het bos en het water De regen de hagel Ik vind het fijn een beer te zijn Rennen en jagen Eten en slapen Ik vind het fijn een beer te zijn tududududu (2x) 25

26 Nummer 5: Ik ga slapen Ik ben aan slapen toe Ik ben zo moe M n ogen dicht Kin op de borst Knieën omhoog Ik ga slapen Oe-oe-oe-oe-oe (4x) Ik heb het druk gehad Ik ga hier maar eens liggen Met m n ogen dicht Kin op de borst Knieën omhoog Ik ga slapen Oe-oe-oe-oe-oe (2x) De hele winter lang Oe-oe-oe-oe-oe 26

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Gevoelens uitbeelden. lesblad 1a. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. les. les

Gevoelens uitbeelden. lesblad 1a. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. les. les 8 Gevoelens uitbeelden Je hebt een mooie vaas laten vallen. Je cavia is doodgegaan. 9 Inhoud De De leerlingen leren dat er verschillende soorten gevoelens zijn, hele fijne maar ook hele vervelende. Gevoelens

Nadere informatie

Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil.

Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil. Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil. Kris Krokodil is een beetje anders, want hij heeft een aangeboren hartafwijking. Daarom is hij geopereerd. Dat is te zien aan een groot litteken op

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Lucy heeft een ballon

Lucy heeft een ballon Caro Kindercoach & begeleiding Maasdijk 16 4283 GA Giessen 0620380336 info@carokindercoach.nl www.carokindercoach.nl heeft een ballon Handleiding Doelgroep: Kinderen van 3 tot 6 jaar. Doel van het lezen

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil.

Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil. Lesbrief Hartsvriendjes. Avonturen van Kris Krokodil. Kris Krokodil is een beetje anders, want hij heeft een aangeboren hartafwijking. Daarom is hij geopereerd. Dat is te zien aan een groot litteken op

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig

Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig Beertje Anders zit stil in een hoekje als Beertje Bruin langskomt. Beertje Bruin zegt dan: Ik heb van moeder Beer gehoord dat je erg verdrietig bent. Kan ik je helpen, want ik ben je vriend en vrienden

Nadere informatie

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME

LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME LES 2 THEMA S UIT DE FILM GODS LAM EN PANTOMIME Algemene opzet van de les Doelen: - Kinderen kunnen gedachten, gevoelens en houdingen bij thema s uit de film Gods Lam uitdrukken in dramavorm. - Kinderen

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal Lesbrief groep 1-4 bij de verteltheatervoorstelling Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe door Marjo Dames / Sterk-Verhaal 1 Voorbereiding Samen met uw groep gaat u naar de Verteltheatervoorstelling

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als

4 Denken. in het park een keer gebeten door een hond. Als Kim een hond ziet wil ze hem graag aaien. Als 4 Denken In dit hoofdstuk vertellen we hoe jij om kan gaan met je gedachten. Veel gedachten maak je zelf. Ze bepalen hoe jij je voelt. We geven tips hoe jij jouw gedachten en gevoelens zelf kunt sturen.

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2

Vraag aan de zee. Vraag aan de tijd. wk 3. wk 2 Bladzijde negen, Bladzijde tien, Krijg ik het wel ooit te zien? Ander hoofdstuk, Nieuw begin.. Maar niets, Weer dicht, Het heeft geen zin. Dan probeer ik achterin dat dikke boek. Dat ik daar niet vaker

Nadere informatie

Lesbrief. Introductie

Lesbrief. Introductie Lesbrief Introductie Deze lesbrief hoort bij Lieve Stine, weet jij het? van Stine Jensen en Sverre Fredriksen. Dit boek bestaat uit 20 brieven en antwoorden van filosoof Stine. Deze lesbrief bestaat uit

Nadere informatie

Lesbrief Ezel en Beer. Beste kleuters,

Lesbrief Ezel en Beer. Beste kleuters, Lesbrief Beste kleuters, Binnenkort speelt de voorstelling op jullie school of in een theater in de buurt. De voorstelling is gebaseerd op de boeken Pas op voor de ezel en de beer en Dansen met de ezel

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein

Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein Thema Kinderen en school. Lesbrief 20. Op het schoolplein brengt zijn dochter Ama naar school. Hij praat met een moeder van een ander kind op het schoolplein. De moeder heet. Waar werkt? Wat leert u in

Nadere informatie

pest eruit? De baas spelen

pest eruit? De baas spelen Hoe ziet iemand die een ander pest eruit? Waarschijnlijk heb je wel gemerkt dat het ontzettend moeilijk is om zo n beschrijving te geven. Dat is logisch want er bestaat niet iemand die eruit ziet als een

Nadere informatie

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België)

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) lesbrief Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) onderbouw (groep 1 t/m 4) bezoekadres Markendaalseweg 75a Het doek gaat op. Er komt een schaduwcircus aan en alles is ineens mogelijk! Schaduwen

Nadere informatie

Lesbrief. Vliegende Koe

Lesbrief. Vliegende Koe Lesbrief Vliegende Koe De Stilte danst Vliegende Koe U gaat met de kinderen naar een voorstelling kijken van dansgezelschap De Stilte. Ter introductie van het gezelschap kunt u het volgende filmpje bekijken.

Nadere informatie

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken

Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Wat je voelt is wat je denkt! De theorie van het rationeel denken Mensen zoeken hulp omdat ze overhoop liggen met zichzelf of met anderen. Dit kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen worden

Nadere informatie

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld:

Hoe je je voelt. hoofdstuk 10. Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: hoofdstuk 10 Hoe je je voelt Het zal je wel opgevallen zijn dat je op een dag een heleboel verschillende gevoelens hebt. Je kunt bijvoorbeeld: zenuwachtig wakker worden omdat je naar school moet, vrolijk

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

De Drakendokter: Gideon

De Drakendokter: Gideon De Drakendokter: Gideon Om hulp vragen Vervolgverhalen Groep 5 en 6 (SO en SBO) Overzicht De opdrachten zijn het leukst om te doen, als het hele boek in de klas is voorgelezen. Dit kan door elke dag in

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij

Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Lesbrief bij de voorstelling Aardblij Voor de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs (4-6 jaar) Deze lesbrief is te gebruiken bij de voorstelling Aardblij. Aardblij is een voorstelling met zang, acrobatiek

Nadere informatie

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk

Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman. : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking tekst : Peter van Dijk Lesbrief Colofon Voorstelling : Nog 100 nachtjes slapen Naar het gelijknamige boek van Milja Praagman Productie : Peter van Dijk Producent : STT-produkties, aanbieder van jeugd- & jongerentheater Bewerking

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

LEESTIP. Speel- & Leerbrief MEI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! MEI 2015.

LEESTIP. Speel- & Leerbrief MEI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! MEI 2015. Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief MEI 2015 ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! Als je aan kinderen in de kinderopvang vraagt wat ze er leuk vinden, klinkt het steevast: de andere kinderen. De

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig.

Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Verliefd Savannah (11) Verliefd zijn is dat je iemand meer dan aardig vindt, eigenlijk véél meer dan aardig. Massimo (11) Dat je iemand ziet die je heel mooi vindt. Dan wil je gewoon bij haar zijn. Misschien

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar NOVEMBER 2015 DOE MEER MET EEN BOEK!

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar NOVEMBER 2015 DOE MEER MET EEN BOEK! Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief NOVEMBER 2015 DOE MEER MET EEN BOEK! ook agje zijn bang n spook meer zijn! Illustraties Dick Bruna copyright Mercis bv, 1953-2015 dag nijntje, tot de

Nadere informatie

Spelen met letters. Groep 3

Spelen met letters. Groep 3 Spelen met letters Groep 3 Inhoud Suggesties bij de boeken... 3 Het letterwinkeltje... 4 Introductie van de vertelling... 4 Verwerkingssuggesties... 5 Wat staat daar?... 6 Introductie van de vertelling...

Nadere informatie

Noach bouwt een ark Genesis 6-8

Noach bouwt een ark Genesis 6-8 2 Noach bouwt een ark Genesis 6-8 Het is niet fijn meer op de aarde. De mensen maken ruzie, ze vechten en ze zijn God vergeten. Maar er is één man die anders is. Dat is Noach. Op een dag praat God met

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts.

Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. Thema 5 Les 1: De angst: Als je ergens heel erg bang voor bent, dan heb je angst. Je hebt bijvoorbeeld angst voor de tandarts. De schrik: Als iemand ineens achter je staat, dan schrik je. Je bent dan ineens

Nadere informatie

Gedichten werkboekje. Naam: Groep:

Gedichten werkboekje. Naam: Groep: Gedichten werkboekje Naam: Groep: Gedichten lezen 1. Wat valt je als eerste op bij dit gedicht? Bang Bang, dat ik het nooit vergeten zal. Ik zal het nooit vergeten. Ik zag hem daar voor het laatst in de

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

De olifant die woord hield

De olifant die woord hield De olifant die woord hield Een voorstelling van verhalenverteller Peter Faber www.peterfaber.eu Inleiding Aan het eind van haar leven las Annie MG Schmidt al haar sprookjes nog eens door. Genadeloos streepte

Nadere informatie

Lesbrief thema: Identiteit

Lesbrief thema: Identiteit Lesbrief na Loser! Lesbrief thema: Identiteit Deze lesbrief is onderdeel van het na programma van de voorstelling Loser! van Theaterhart. Deze begeleidende brief is voor het thema: identiteit en hoort

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING MIJN BOOMHUT

PROJECTBESCHRIJVING MIJN BOOMHUT PROJECTBESCHRIJVING MIJN BOOMHUT Leerlijn Mediacultuur Thema Identiteit Groep 1 en 2 Maart 2016 Cultuuronderwijs op zijn Haags Leerlijn Mediacultuur Thema Identiteit Groep 1 en 2 Maart 2016 Deze projectbeschrijving

Nadere informatie

Buurman in de Winter Plan D / Andreas Denk (Nederland)

Buurman in de Winter Plan D / Andreas Denk (Nederland) lesbrief Buurman in de Winter Plan D / Andreas Denk (Nederland) bovenbouw (groep 5 t/m 8) www.stiltefestival.com E info@destilte.nl F facebook.com/ stiltefestival afdeling educatie Nieuwe Huizen 41 4811

Nadere informatie

LESBRIEF BIJ DE VOORSTELLING IEP!

LESBRIEF BIJ DE VOORSTELLING IEP! LESBRIEF BIJ DE VOORSTELLING IEP! Naar het boek van Joke van Leeuwen Met Ottolien Boeschoten en Gerold Guthman Toneelbewerking: Tom Sijtsma Regie: Bruun Kuijt Beste leerkracht, Wat leuk dat jullie naar

Nadere informatie

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod

Veilig Thuis. Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Veilig Thuis Werkboekje voor kinderen en ouders bij een tijdelijk huisverbod Een stukje uitleg Dat je samen met papa/mama, of een andere persoon in dit boekje gaat werken is niet zo maar. Dat komt omdat

Nadere informatie

Poekie is verdrietig. Want zijn papa en mama gaan scheiden. Geschreven door. Mariska van der Made. Illustraties van. Dick Rink

Poekie is verdrietig. Want zijn papa en mama gaan scheiden. Geschreven door. Mariska van der Made. Illustraties van. Dick Rink Poekie is verdrietig Want zijn papa en mama gaan scheiden Geschreven door Mariska van der Made Illustraties van Dick Rink Poekie is een lief klein monstertje van vijf jaar oud. Hij woont samen met zijn

Nadere informatie

Shadow Games T42 (Zwitserland)

Shadow Games T42 (Zwitserland) l e s b ri ef Shadow Games T42 (Zwitserland) +31 (0)76-515 49 84 t +31(0)76-513 81 25 stiltefestival techniek@destilte.nl 4811 TL Breda 4811 KB Breda F facebook.com/ +31(0)6-11 62 32 91 Nieuwe Huizen 41

Nadere informatie

LESBRIEF. THEATER ZAMZAM i.s.m. Stefan Boonen & Frank Daenen. Meer informatie over de schrijver van het boek en de theatertekst: www.stefanboonen.

LESBRIEF. THEATER ZAMZAM i.s.m. Stefan Boonen & Frank Daenen. Meer informatie over de schrijver van het boek en de theatertekst: www.stefanboonen. LESBRIEF WOW, WAT EEN WOLF in de klas 1 ste graad Lager Onderwijs THEATER ZAMZAM i.s.m. Stefan Boonen & Frank Daenen Meer informatie over de schrijver van het boek en de theatertekst: www.stefanboonen.be

Nadere informatie

LESBRIEF BIJ VOORSTELLING WOLFJE VAN THEATERGROEP ARTHUR GROEP 3-4-5

LESBRIEF BIJ VOORSTELLING WOLFJE VAN THEATERGROEP ARTHUR GROEP 3-4-5 LESBRIEF BIJ VOORSTELLING WOLFJE VAN THEATERGROEP ARTHUR GROEP 3-4-5 Wolfje is voorbestemd om een SprookjesWolf te worden. Hij is namelijk de oudste zoon van de oudste zoon in de oudstezonenfamilielijn.

Nadere informatie

Begrijpend luisteren. Annemarieke Kool. CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL

Begrijpend luisteren. Annemarieke Kool. CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL Begrijpend luisteren Annemarieke Kool CPS Onderwijsontwikkeling en advies WWW.CPS.NL Programma 1. Welkom 2. Doelen van workshop 3. Strategieën en voorbeelden 4. Differentiëren mbv taxonomie 5. Oefening

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats.

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats. LESMAP VINKENSLAG Welkom op de voorstelling 'Vinkenslag'. Op de volgende bladzijden vind je, en en over de voorstelling om rechtstreeks in de klas te gebruiken. Paragrafen voorzien van een groen bolletje

Nadere informatie

Prentenboekhandleiding Schattig Lida Dijkstra & Marije Tolman

Prentenboekhandleiding Schattig Lida Dijkstra & Marije Tolman Prentenboekhandleiding Schattig Lida Dijkstra & Marije Tolman Tijn het konijn is klein en pluizig. Iedereen vindt hem schattig. Maar Tijn wil niet schattig zijn! Dus oefent hij in boos kijken en stoer

Nadere informatie

s Speelbrief LEESTIP ACTIVITEIT Marja Baeten Knutsel samen een leeuw PIPPO-thema prentenboeken JULI 2016

s Speelbrief LEESTIP ACTIVITEIT Marja Baeten Knutsel samen een leeuw PIPPO-thema prentenboeken JULI 2016 THEMA: VAKANTIE! s Speelbrief JULI 2016 Het is vakantie! Daarom gaat aapje Pippo een dagje naar de dierentuin. Hij ziet een pinguïn zwemmen en een leeuw komt wel heel dichtbij! In de rubriek Plaatjes en

Nadere informatie

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week

Online Titel Competentie Groepsfase Lesdoel Kwink van de Week onderbouw Les 1 Online Dit ben ik! Besef van jezelf Forming Ik kan mezelf voorstellen aan een ander. Ken je iemand nog niet? Vertel hoe je heet. Les 2 Online Hoe spreken we dit af? Keuzes maken Norming

Nadere informatie

De viering kan geopend worden met het aansteken van een kaars en een gezamenlijk gebed:

De viering kan geopend worden met het aansteken van een kaars en een gezamenlijk gebed: Viering De viering kan geopend worden met het aansteken van een kaars en een gezamenlijk gebed: Grote God, geef ons goede ogen, geef ons ogen die de ander zien: mensen dichtbij, mensen ver weg, kinderen

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie

Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie Iedereen welkom 1 Hallo, Ik ben Juul de giraf en ik heb gehoord dat jij je eerste communie wil doen. Klopt dat? Weet je wel wat dat is: communie? Het is zo n moeilijk woord. Wees gerust het is geen ziekte

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Voorlees- en doetips. Niet alleen voor op school, maar ook voor thuis. Omdat het fijn is om meer met het boek te doen dan het alleen voor te lezen.

Voorlees- en doetips. Niet alleen voor op school, maar ook voor thuis. Omdat het fijn is om meer met het boek te doen dan het alleen voor te lezen. Voorlees- en doetips Niet alleen voor op school, maar ook voor thuis. Omdat het fijn is om meer met het boek te doen dan het alleen voor te lezen. Wilma Degeling: tekst (boek en deze lesbrief) Helen van

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1

Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Achtergrondinformatie opdracht 1, module 1, les 1 Er zijn leuke en fijne momenten in de opvoeding, maar ook moeilijke en zware momenten. Deze moeilijke momenten hebben soms te maken met een bepaalde fase

Nadere informatie

Zwart = tekst van verhaal Rood = de vragen die de voorlezer tussendoor stelt Blauw = de antwoorden die de kinderen kunnen geven

Zwart = tekst van verhaal Rood = de vragen die de voorlezer tussendoor stelt Blauw = de antwoorden die de kinderen kunnen geven Instructies: Zwart = tekst van verhaal Rood = de vragen die de voorlezer tussendoor stelt Blauw = de antwoorden die de kinderen kunnen geven Maandag Wat zie je op de voorkant? (een konijn en wortels) Heel

Nadere informatie

Teksten: Wie en wat heb je nodig? Spel Korte inhoud:

Teksten: Wie en wat heb je nodig? Spel Korte inhoud: Wees niet bang, want Ik ben bij je Teksten: Jesaja 41 : 10 Wees niet bang, want Ik ben bij je. Vrees niet, want ik ben jouw God. Ik zal je sterken, Ik zal je helpen, je steunen met mijn onoverwinnelijke

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK

Lesmap Wij ook HETGEVOLG WIJ OOK WIJ OOK Spel: Jason Van Laere en Marjan De Schutter Tekst & Regie: Stijn Van de Wiel Scenografie: Jan Strobbe Camera, Montage: Dries Segers Dramaturgie: Bram Verschueren 1 7+ Ik ben ik. Jason. Dat is mijn

Nadere informatie

Stellingen en normering leerlingvragenlijst

Stellingen en normering leerlingvragenlijst Stellingen en normering leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs 2.0 juli 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys ZIEN!PO leerlingvragenlijst 2.0 Stellingen

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Week van de Lentekriebels

Week van de Lentekriebels Week van de Lentekriebels De projectweek Week van de Lentekriebels, georganiseerd door Rutgers WPF samen met alle GGD-en in Nederland, bestaat dit jaar 10 jaar. Tijdens het project geven basisscholen in

Nadere informatie

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren'

Vragen bij het prentenboek 'De tovenaar die vergat te toveren' De tovenaar tovert De verhalenvertelster vertelt Wat zou een tovenaar allemaal kunnen toveren? Hoe zouden de kinderen zich voelen? Waar zie je dat aan? Is de tovenaar blij/ boos/ verdrietig of bang? Hoe

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk!

Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Over ruzie en hoe je dat oplost natuurlijk! Hoe werk je met een spreekbeurtwerkplan? Het eerste deel bestaat uit vragen. Met een moeilijk woord noemen we dat theoretisch onderzoek. In het tweede deel vind

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

KDV VUURVOGEL. Waterpret bij de Maasstraat

KDV VUURVOGEL. Waterpret bij de Maasstraat KDV VUURVOGEL NR 3 september 2015 Weer aan de slag! We zijn alweer enkele weken op onze eigen locatie en dat voelt goed! Maar het was ook leuk op de Maasstraat. Daar hebben we 6 weken samengespeeld met

Nadere informatie

Lesbrief bij de voorstelling Op de tafel lag een briefje van Theatercollectief Zonder Mouwen

Lesbrief bij de voorstelling Op de tafel lag een briefje van Theatercollectief Zonder Mouwen Lesbrief bij de voorstelling Op de tafel lag een briefje van Theatercollectief Zonder Mouwen Beste docent, Binnenkort gaat u met uw klas naar de voorstelling Op de tafel lag een briefje : een beeldende,

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2 Aan de ouders van groep 1 en 2 INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD De eerste weken van het nieuwe jaar zijn al weer voorbij. We hebben met de kinderen gewerkt over de kalender. Hoe ziet

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Flevolandse Verhalen. Lesvorm: onderwijs-leergesprek en creatieve opdracht

Flevolandse Verhalen. Lesvorm: onderwijs-leergesprek en creatieve opdracht Flevolandse Verhalen Lesbrief met twee verwerkingslessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling SITUATIES/Laboratorium Flevoland in Museum De Paviljoens in Almere. Basisonderwijs middenbouw groep 3-4

Nadere informatie

Lesbrief. Traverse (6+) Cie. Arcosm Frankrijk

Lesbrief. Traverse (6+) Cie. Arcosm Frankrijk Lesbrief Traverse (6+) Cie. Arcosm Frankrijk In de geborgenheid van een overvol huis zien we een man, alleen en geheel in beslag genomen door de dagelijkse beslommeringen. Identieke handelingen die hij

Nadere informatie

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken!

Liturgie voor de Gezinsdienst. Thema: In de wolken! Liturgie voor de Gezinsdienst op 26 oktober 2014 om 10,00 uur in De Ark Thema: In de wolken! Met medewerking van: Elly Maarsingh Renny Post Leden van de KiWi Voor de dienst zingt Ludgrut: Wees welkom allemaal

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN Kinderen die elke dag vijftien minuten worden voorgelezen, horen ruim 1,1 miljoen woorden per jaar. Dat is

Nadere informatie