SO die BOEPZZTT? Aanbevelingen voor het Amsterdamse overbruggingsplan overgewicht voor kinderen van 4-12 jaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SO die BOEPZZTT? Aanbevelingen voor het Amsterdamse overbruggingsplan overgewicht voor kinderen van 4-12 jaar"

Transcriptie

1

2 SO die BOEPZZTT? Aanbevelingen voor het Amsterdamse overbruggingsplan overgewicht voor kinderen van 4-12 jaar Kimberly M. Grêaux GGD Amsterdam, afdelingen EDG en JGZ Versie 1 februari 2011 Adviseurs: Judith de Meij, Femke Breman, Yvonne Booij Fotografie cover boven: Edwin van Eis, Fotobank Gemeente Amsterdam foto onder: afdeling Communicatie GGD Amsterdam Overgewicht is zowel wereldwijd als in Nederland een groot volksgezondheidsprobleem. Sinds 2005 is het Amsterdamse Overbruggingsplan geïntroduceerd om overgewicht tegen te gaan. Dit onderzoek levert aanbevelingen ter verbetering van de huidige werkwijze.

3 Inhoudsopgave 1. Introductie Determinanten Methode Resultaten Aanbeveling voor weergave determinanten Optie 1a: SO die BOEPZZTT Focus op factoren die het makkelijkst te veranderen zijn Programma s Methode Resultaten Inventarisatie naar de Amsterdamse (doorverwijs) aanbod Bewezen effectieve of veelbelovende programma s Richtlijnen voor het toetsen van programma s Aanbevelingen Factoren in organisatie en proces Methode Resultaten Wat gaat goed in de huidige aanpak? Wat zijn belemmeringen in de huidige aanpak? Aanbevelingen Discussie Consequenties Literatuur Bijlage 1 Ziekenhuis programma s voor regio Amsterdam Bijlage 2 Uitgevoerde interviews

4 1. Introductie Wereldwijd en ook in Nederland is de prevalentie van overgewicht en obesitas de laatste decennia sterk gestegen, zowel bij volwassenen als bij kinderen. Dit vormt een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid. Overgewicht is geassocieerd met diverse gezondheidsproblemen en brengt daarnaast hoge gezondheidszorgkosten met zich mee. Veel van deze gezondheidsproblemen zijn al aanwezig bij kinderen met overgewicht. Daarnaast hebben kinderen met overgewicht vaker een laag zelfbeeld en gedragsproblemen. Ook worden zij vaker gepest. Kinderen met overgewicht of obesitas hebben een groter risico dat zij dit op volwassen leeftijd nog steeds ondervinden. Het terugdringen van overgewicht en obesitas en het bevorderen van een duurzame leefstijlverandering is dan ook van groot belang. De gemeente Amsterdam is al vele jaren actief in het voorkomen en verminderen van overgewicht. Voeding en bewegen zijn speerpunten in de nota Volksgezondheid Alle Amsterdammers Gezond ( ) en het Sportplan ( ). Amsterdams Overbruggingsplan Overgewicht. In 2005 is de jeugdgezondheidszorg van de GGD Amsterdam gestart met het project Over gewicht gesproken. Dit project bestond deels uit preventie, waaronder groepsvoorlichtingen voor ouders, en deels uit een aanpak voor kinderen met overgewicht en obesitas; het Amsterdamse Overbruggingsplan Overgewicht. Het Amsterdamse Overbruggingsplan is een aangepaste versie van het landelijke Overbruggingsplan, dat werd opgesteld omdat er nog geen bewezen effectieve programma s beschikbaar waren voor overgewicht bij kinderen. Het Amsterdamse Overbruggingsplan is een protocol voor de JGZ voor het signaleren en het toeleiden naar zorg van kinderen (0-19) jaar met overgewicht of obesitas. Daarbij wordt intensief samengewerkt met Amsterdamse zorgpartners in de signalering, toeleiding naar zorg en behandeling. Naarmate de jaren verstreken is meer bekend geworden over determinanten van overgewicht bij de verschillende leeftijdscategorieën. In 2010 is er dan ook een nieuwe versie van het Amsterdamse Overbruggingsplan Overgewicht opgesteld specifiek voor kinderen van 0-4 jaar. Onderzoeksvragen Ook voor de 4-12 jarigen is een aanpassing van het Overbruggingsplan gewenst. Signalen over ervaren knelpunten in de uitvoering van het overbruggingsplan zijn voorafgaand aan dit onderzoek onder meer het stellen van de juiste diagnose door JGZ (welke determinant speelt een rol?) en het gebrek aan inzicht in beschikbare en effectieve of veelbelovende verwijsopties. Voor een grafische weergave van de ervaren knelpunten in het huidige Amsterdamse overbruggingsplan zie figuur 1. De onderzoeksvragen die in dit rapport centraal staan zijn: 1. Wat zijn beïnvloedbare determinanten (gedragen) van overgewicht en obesitas onder 4-12 jarigen? 2. Wat zijn (effectieve) of veelbelovende programma s die beschikbaar zijn voor kinderen (4-12 jarigen) met overgewicht en obesitas op a. lokaal niveau (Amsterdam) b. (inter)nationaal niveau 3. De derde vraag heeft te maken met het hele proces van de Amsterdamse overbruggingsplan. Wat zijn momenteel de succesfactoren en belemmerende factoren in de organisatie en uitvoeringspraktijk van het huidige Amsterdamse overbruggingsplan volgens de verschillende zorgverleners? Op basis van de verkregen resultaten worden aanbevelingen gedaan ter verbetering van de huidige werkwijze. Leeswijzer In hoofdstuk 2 komen de beïnvloedbare determinanten van overgewicht en obesitas bij de 4-12 jarigen aan bod. Daarna wordt er in hoofdstuk 3 een overzicht gemaakt van het huidige doorverwijsaanbod van de verschillende zorgverleners in regio Amsterdam. Daarnaast wordt er ook een lijst gepresenteerd van effectieve of veelbelovende programma s voor de behandeling van deze kinderen. In hoofdstuk 4 worden zowel de goed lopende processen als de belemmerende factoren in de organisatie van de uitvoeringspraktijk in kaart gebracht. Aan het einde van elk hoofdstuk worden de bijbehorende aanbevelingen besproken. Tot slot worden in hoofdstuk 5 de consequenties en de 2

5 haalbaarheid van de aanbevelingen voor de praktijk bediscussieerd en worden er ook aanbevelingen voor vervolgonderzoek gedaan. Figuur 1: Knelpunten binnen stroomschema Amsterdams Overbruggingplan

6 2. Determinanten In de afgelopen jaren stonden 5 speerpunten centraal in de aanpak van overgewicht volgens het Amsterdamse overbruggingsplan, namelijk: het stimuleren van borstvoeding, van buiten spelen en van ontbijten, het verminderen van frisdrankgebruik en van tv-kijken en computeren (BBOFT). Voor de 0-4 jarigen zijn deze op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten recent aangepast tot: slapen, opvoeding, borstvoeding, buiten spelen, ontbijten, frisdrankconsumptie, tv kijken en computeren en tussendoortjes. De eerste letters vormen samen de tekst: SO die BBOFTT [1]. 2.1 Methode Om te kunnen beoordelen of de bovengenoemde speerpunten ook voor de leeftijdscategorie van 4-12 jaar gelden, is een inventarisatie gemaakt van kennis over de beïnvloedbare determinanten van overgewicht bij deze leeftijdscategorie. Recente reviews ( ) en de bijbehorende onderzoeken over mogelijke determinanten van overgewicht bij 4-12 jarigen zijn onderzocht. Om een overzicht te maken van de determinanten die in de praktijk het meest voor kwamen zijn gesprekken gehouden met verschillende professionals op het terrein van het behandelen van kinderen met overgewicht en obesitas. Er zijn gesprekken gevoerd met JGZ verpleegkundigen, artsen, kinderartsen, huisartsen, diëtisten, fysiotherapeuten, (kinder)psychologen en een opvoeddeskundige. Deze gesprekken waren bedoeld om bevindingen uit de literatuur te toetsen en nieuwe signalen uit het praktijk in kaart te brengen waarover nog geen onderzoeken zijn gepubliceerd. 2.2 Resultaten Op basis van de documentenanalyse en gesprekken is een lijst opgesteld met determinanten van overgewicht en obesitas die een rol spelen bij deze leeftijdscategorie (zie tabel 1). Deze determinanten zijn op volgorde ingedeeld op basis van de sterkte van de wetenschappelijke onderbouwing. Daarnaast zijn ook nieuwe signalen uit de praktijk toegevoegd en ingedeeld op basis van hoe vaak deze werden genoemd. Tabel 1. Determinanten van overgewicht en obesitas bij kinderen van 4-12 jaar Determinanten Uitwerking Wetenschappelijk bewezen Beweging Een actief beweeggedrag beschermt tegen overgewicht door zowel de middelomtrek als het viscerale vet te verlagen. [2-3] Gezoete dranken Consumptie van gezoete dranken (vooral frisdranken en vruchtensappen) is sterk gerelateerd met overgewicht in kinderen. [4] TV/ PC/ beeldscherm Hoe meer uren voor de tv, hoe groter de kans op overgewicht. [5] Niet ontbijten Dagelijks ontbijten is geassocieerd met een verlaagd risico op overgewicht en obesitas en ook geassocieerd met een dalende BMI in Europese kinderen als adolescenten. [6] Slapen Een korte slaapduur bij kinderen is gerelateerd aan een verhoogd risico op overgewicht, zelfs op volwassen leeftijd. [7-8] Tussendoortjes Uit de Nederlandse voedselconsumptie peiling van 97/98 blijkt dat 25-30% van de energetische waarde van de voeding van kinderen uit tussendoortjes wordt gehaald. Hoe frequenter de consumptie van calorierijke tussendoortjes, hoe groter het risico op overgewicht. [5] Portiegrootte Opvoeding Vaste eetmomenten/ structuur Het promoten van een grotere portiegrootte leidt tot een obesogene omgeving en stimuleert ook om meer te eten. Bij volwassen is portiegrootte gerelateerd aan een groter risico op overgewicht. [9-10] Ouders spelen een belangrijke rol in de opvoeding van het kind aangezien zij degenen zijn de regels opzetten en de voeding- en bewegingspatroon van het kind bepalen. [11-13] Enkele studies tonen een consistente associatie met het overslaan van maaltijden en een verhoogde kans op overgewicht in kinderen. Een 4

7 voorzichtige uitspraak is om een vaste eetstructuur te promoten bestaande uit 5 eetmomenten per dag. [14] Groente en fruit consumptie Een adequate consumptie van groente en fruit heeft een beschermend effect op het krijgen van overgewicht. [5] Eten aan tafel Kinderen die samen aan tafel eten, eten vaker van de essentiële voedingselementen. [13] Zelfbeeld Kinderen met overgewicht hebben vaak een negatief zelfbeeld. [15-16] Nieuwe signalen Eetgedrag Kinderen leggen de nadruk op lekker eten i.p.v. op gezond eten. Zakgeld (direct besteden) Tegenwoordig wordt het verkregen spaargeld direct besteed aan meestal ongezonde voeding i.p.v. het te sparen voor een doel. Psychosociale factoren (indirect) Naast het zelfbeeld, spelen de psychosociale factoren indirect ook een rol bij overgewicht van kinderen. Rolmodel Kinderen zijn in staat om van zeer jonge leeftijd hun ouders na te bootsen. Ze eten en drinken vaak op dezelfde wijze. [12] Marketing Vaak wordt er misbruik gemaakt van de marketing bv. - Mars geeft je energie - Redbull geeft je vleugels Ik heb energie nodig, dus ga ik een mars of een redbull consumeren. Basiskennis/ onwetendheid van Ouders hebben een groot gebrek aan basale kennis voor wat betreft ouders gezonde voeding. Dit gaat meestal ook gepaard met een gebrek aan Kind moet constant eten bewustzijn dat een ongezonde leefstijl (ongezond eetpatroon of inactieve Bewustzijn beweegpatroon) ook slecht kan zijn voor de gezondheid. Bovendien denken ouders vaak dat het kind constant moeten eten en niet even zonder eten kan. Hierdoor wordt het verzadigingsgevoel van kinderen niet gestimuleerd. Dit kan als gevolg hebben dat kinderen niet aanvoelen wanneer ze echt trek hebben. Beloningsgedrag Ouders die met snoep belonen zorgen er voor dat snoep en zoetigheid in Transport naar school Fietscultuur Liever met OV Gemak: vitamine- energiedranken, ontbijtdranken, kant en klare maaltijden Frituren aantrekkelijkheid toenemen. [12] In de praktijk is gebleken dat kinderen liever met het OV naar school gaan i.p.v. de fiets te nemen. Terwijl door dagelijks naar school te fietsen een grote aanpassing in het beweeggedrag kan worden gemaakt. Zowel de ouders als kinderen kiezen vaker voor het gemak, het consumeren van kant en klare ontbijtdranken of vitamine drankjes die meestal ook veel suiker bevatten. Vaak wordt ook voor kant en klare maaltijden gekozen, maar deze bevatten meestal veel vet en weinig essentiële voedingselementen. Eten wordt vaak gefrituurd (in ongezonde oliën) i.p.v. koken of bakken. In de literatuur worden gedragsdeterminanten niet als enige oorzaak van overgewicht aangemerkt. Factoren in de omgeving spelen ook een rol, aangezien deze de gedragsdeterminanten kunnen beïnvloeden. Zowel de sociale als de fysieke omgeving kan van invloed zijn op de gedragsdeterminanten op micro, meso en macro niveau. Zie tabel 2 voor een uitwerking van de omgevingsfactoren. Tabel 2. Omgevingsdeterminanten van overgewicht en obesitas bij kinderen van 4-12 jaar Omgeving Sociale omgeving Fysieke omgeving Determinant Het gezin, familie en vrienden; bijvoorbeeld hoe staan deze tegenover het hebben van een gezonde leefstijl en ten aanzien van ongezonde gedragingen? Groen, infrastructuur, beschikbaarheid van fietspaden, speeltuinen en parken, veiligheid, prijzen van gezonde en ongezonde voeding, beschikbaarheid van goedkope gezonde voeding 2.3 Aanbeveling voor weergave determinanten Aangezien de lijst met belangrijke determinanten van overgewicht op basis van de literatuur erg lang wordt, is de oude afkorting BBOFT niet meer afdoende. Hieronder staan enkele suggesties voor een nieuwe formule. 5

8 2.3.1 Optie 1a: SO die BOEPZZTT Uit literatuur blijken de SO die BBOFFTT determinanten Slapen, opvoeding, ontbijten, tussendoortjes en TV/PC/beeldschermgebruik wetenschappelijk bewezen gedragsdeterminanten voor kinderen van 4-12 jaar. Borstvoeding is een speerpunt dat in de aanpak van overgewicht binnen de schoolgezondheidszorg niet aan de orde komt. Aangezien het gebrek aan algemene lichamelijke activiteit in de dagelijkse praktijk een belangrijke factor is bij kinderen tussen 4-12 is het verstandig om Buiten spelen te vervangen door Bewegen. Verder blijkt dat kinderen niet alleen teveel frisdranken consumeren, maar dat de consumptie van zoete dranken in het algemeen te hoog is. Daarnaast is extra aandacht voor de portiegrootte van belang. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat kinderen tegenwoordig makkelijk een volwassen portie consumeren. Bovendien zijn in de loop der jaren de porties van ongezonde producten vergroot en de consumptieprijs daarvan naar verhouding gedaald. Ten slotte hebben kinderen de neiging om zakgeld direct te besteden; vaak aan ongezonde voeding en dranken. Door deze nieuwe determinanten toe te voegen komen we uit op een mogelijk nieuw ezelsbruggetje: SO die BOEPZZTT (zie figuur 2). Figuur 2. SO die BOEPZZTT Aangezien continue onderzoek wordt verricht naar determinanten van overgewicht bij jeugd, zal de lijst met determinanten van overgewicht in de toekomst waarschijnlijk nog langer worden. Ook een ezelsbruggetje zoals SO die BOEPZZTT zal daardoor steeds langer worden. Aangezien dat niet handig is in gebruik, is gezocht naar andere mogelijkheden. Optie 1b: de Triangel Een mogelijke oplossing voor een heldere weergave in een figuur van de onoverzichtelijke lijst van determinanten is het terugbrengen van alle factoren tot drie kerndeterminanten: opvoeding, bewegen en voeding. De determinant opvoeding is daarbij gerelateerd aan zowel bewegen als voeding. Dit leidt tot een triangel (zie figuur 3). Figuur 3. Triangel Het voordeel met het werken volgens deze opzet, is de mogelijkheid om de subdeterminanten verder uit te breiden. Bovendien geeft het model de belangrijke en tot nu toe wellicht onderbelichte rol van opvoeding heel duidelijk aan. Ten slotte biedt het werken volgens de triangel methodiek de mogelijkheid om dieper in te gaan op de tussendoelen gericht op leefstijlverandering per kernelement. Voor de JGZ-praktijk voor 0-4 jarigen is een tool ontwikkeld (Keuzeblad onderwerpen) om de oorzaken van overgewicht visueel inzichtelijk te maken en zo het gesprek aan te gaan met de ouders. 6

9 Met het ezelsbruggetje SO die BOEPZZTT zal het moeilijk zijn om al deze speerpunten op een keuzeblad te plaatsen. Door het aantal speerpunten terug te dringen naar drie kernpunten kan er ook gebruik worden gemaakt van deze tool. Je zou kunnen denken aan een uitbreiding van de tool door een basisblad te maken met de drie kernelementen en daaropvolgend afhankelijk van waar het grootste probleem zich bevind drie aparte bladen met elke een kernpunt uitgewerkt met zijn behorende subdeterminanten. Het werken volgens dit triangel model heeft wel als nadeel dat het accent sterk op de verantwoordelijkheid van de ouders komt te liggen. Dit kan ook een averechts effect hebben op de motivatie van de ouders. Dit heeft geleid tot optie 2: Bewegen Opvoeding Voeding Omgeving (BOVO) Optie 2: BOVO In de werkwijze tot nu toe is alleen aandacht besteed aan gedragsdeterminanten van overgewicht en obesitas. Ook omgevingsdeterminanten kunnen echter direct en indirect een invloed hebben op het ontstaan van overgewicht. Door ouders bewuster te maken van het feit dat ook de omgeving keuzes sterk beïnvloedt, kunnen ze gerichter aan de slag. Hiervoor is het verstandig om ook in de JGZ consulten aandacht te besteden aan omgevingsdeterminanten. Door deze toe te voegen ontstaan er vier basisspeerpunten: BOVO. Door het toevoegen van omgeving staat JGZ meer stil bij het feit dat (aanpak van) overgewicht niet alleen afhankelijk is van de keuzes van het individu op basis van zijn gedrag, maar dat deze keuzes ook sterk afhankelijk zijn van de omgeving. Deze factoren in de omgeving moeten worden meegenomen om overgewicht effectief aan te pakken (denk aan schoolbeleid rondom tussendoortjes). Voor een uitwerking van deze optie zie tabel 3. Tabel 3. Uitwerking van BOVO Bewegen Opvoeding Voeding Omgeving Dagelijkse beweging Slapen Eetstructuur Sociale omgeving - buiten spelen Rolmodel door ouders Ontbijten Fysieke omgeving - transport naar school Beloningsgedrag Gemakzucht Zoete dranken Portiegrootte Beleid Infrastructuur - trap gebruik Zakgeld Tussendoortjes Groen Sporten Eten aan tafel Ruimtelijke ordening TV/PC/beeldscherm Eetgedrag (zoet/vet/groente/fruit) Scholen Veiligheid Beschikbaarheid etc Focus op factoren die het makkelijkst te veranderen zijn. Onafhankelijk van welke indeling van determinanten wordt gekozen, is het belangrijk om op individueel niveau in te gaan op de determinanten die het makkelijkst te veranderen zijn. Dit zal wel per persoon verschillen afhankelijk van de motivatiegraad, persoonlijke omstandigheden (zoals SES, werkende ouders, veiligheid enz.) en de mogelijkheden in de buurt. De verwachting is dat door eerst aandacht te besteden aan determinanten die makkelijker te veranderen zijn, ouders sneller te motiveren zijn. Een succeservaring geeft zelfvertrouwen om vervolgens moeilijk te veranderen determinanten aan te pakken. Dit kan leiden tot het minder snel afhaken van ouders en kind. 7

10 3. Programma s Naar welk programma moet een kind tussen 4-12 jaar dat gesignaleerd is met overgewicht of obesitas worden doorverwezen? Welke programma s zijn er in de verschillende stadsdelen van Amsterdam? Welk programma is effectief? Dit zijn voorbeeldvragen uit de JGZ praktijk. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van het programma-aanbod, de inhoud en de kwaliteit (effectiviteit) ervan. 3.1 Methode Er is een inventarisatie gemaakt van de programma s waar op dit moment in de Amsterdamse praktijk naar wordt doorverwezen. Daarvoor zijn gesprekken gevoerd met verschillende zorgverleners die betrokken zijn bij de behandeling van deze kinderen. Ten tweede is er een inventarisatie gemaakt van bewezen effectieve of veelbelovende programma s voor de behandeling van deze kinderen. Informatie is verkregen via een database search (Nederlandse jeugd instituut (NJI) en de i-database van Loket Gezond Leven. Zoekcriteria waren behandelprogramma voor overgewicht, obesitas, leeftijdcategorie, op het gebied van voeding, beweging, gewicht. Om meer inhoudelijke informatie te verkrijgen over de gevonden programma s zijn telefonische gesprekken gevoerd met de verschillende contactpersonen. Ten derde is er ook gekeken naar richtlijnen voor het toetsen van een programma. Hiervoor is er een data-analyse uitgevoerd in combinatie met gesprekken met verschillende professionals op het gebied van behandelen van deze kinderen in het land. 3.2 Resultaten Inventarisatie naar de Amsterdamse (doorverwijs) aanbod De resultaten van het doorverwijsaanbod in Amsterdam zijn in te delen in programma s bij diëtisten, fysiotherapeuten en ziekenhuizen. Naast deze programma s wordt er in sommige gevallen ook doorverwezen naar een opvoedkundige of een psycholoog. Over het algemeen zijn de programma s die nu in Amsterdam worden aangeboden niet of slechts minimaal wetenschappelijk onderbouwd. De meeste programma s zijn gebaseerd op ervaringen en er zijn maar enkele evaluaties uitgevoerd naar de werkzaamheid en effectiviteit van deze programma s. Hieronder wordt per groep aanbieders een overzicht van aanbod weergegeven (zie ook tabel 4). Diëtisten (voeding) In Amsterdam kunnen de diëtisten praktijken waarnaar wordt doorverwezen worden ingedeeld in 2 groepen: de Cordaan thuiszorg en andere vrij gevestigde diëtistenpraktijken. Het aanbod van Cordaan thuiszorg is: - Eetspreekuur Een laagdrempelig aanbod van 1-3 individuele gesprekken van een half uur op afspraak op het OKC. Het is bedoeld om de drempel naar voorlichting en behandeling van over- als ondergewicht bij kinderen te verlagen en zo ouders te motiveren tot het nemen van vervolg stappen. Het doel is om de energiebalans te herstellen en in stand te houden. Het eetspreekuur blijkt heel goed te werken vooral bij ouders die nooit bij diëtist wilden komen. Daarnaast wordt het ook als een oplossing voor de JGZ medewerkers ervaren, omdat deze zo minder tijd hoeven te investeren in het uitleggen en motiveren van de ouders om naar een diëtist te gaan. - Eten&Zo Een cursus bestemd voor ouders van kinderen tussen 4 en 12 jaar met overgewicht. Deze cursus bestaat uit 7 bijeenkomsten van 2 uur en wordt gegeven in samenwerking met een opvoedkundige. Ouders leren hoe ze voeding- en beweeggedragingen bij kinderen met overgewicht kunnen verbeteren. Daarnaast wordt er ook aandacht besteed aan het verbeteren van het opvoedgedrag van ouders. Volgens een recent uitgevoerde procesevaluatie wordt de cursus goed beoordeeld. Maar een cursus vol krijgt blijkt wel lastig te zijn. Bovendien is de cursus niet geschikt voor multiproblem gezinnen. Daarnaast zijn de cursusleiders gematigd tevreden over de cursus aan de hand van het draaiboek. 8

11 - Dieetspreekuur Een spreekuur bestemd voor de behandeling van kinderen met obesitas. Hiervoor is een verwijzing van een huis- of schoolarts nodig. Bij samenwerking met vrijgevestigde diëtistenpraktijken kan gedacht worden aan diëtisten werkzaam in een ziekenhuis en particuliere diëtistenpraktijken, bv. de Zoete Appel, die een specifiek programma aanbieden. Hun werkwijze bestaat uit begeleiding naar een gezond voedingspatroon. Fysiotherapeuten (bewegen) Kinderen die belemmeringen ervaren bij bewegen en sporten worden veelal doorverwezen naar verschillende bewegingsprogramma s aangeboden door fysiotherapeuten in de verschillende stadsdelen. Dit aanbod is heel divers en is per stadsdeel afhankelijk van aanwezige fysiotherapeutpraktijken. Het doorverwijzen naar deze programma s gebeurt meestal op basis van persoonlijke contacten met de zorgverlener maar ook door positieve referenties (bv. programma wordt leuk gevonden door kinderen). Het aanbod bij fysiotherapeuten kan ingedeeld worden naar vaste programma s aangeboden door verschillende fysiotherapeutpraktijken in de verschillende stadsdelen en fysiotherapeuten met een eigen particuliere aanbod. De meest genoemde programma s lopend bij verschillende fysiotherapeutenpraktijken zijn o.a.: - Vette Pret Een combinatie van een aantrekkelijk bewegingsprogramma en voedingsvoorlichting (gegeven door een diëtist van de Zoete Appel) voor kinderen met overgewicht (tot 4 jaar, 5-12 jaar, jaar). - Dikke Schik Een programma gebaseerd op de methodiek van Vette Pret, met als enige verschil dat er samengewerkt wordt met diëtisten van Cordaan Thuiszorg. Hier wordt geprobeerd om de cursus Eten&Zo aan vast te koppelen. Dikke Schik werd aangeboden omdat in een stadsdeel geen programma beschikbaar was voor kinderen met overgewicht. - Fitkids Fitkids is een speciaal fitness- en oefenproject voor kinderen van 6 tot 18 jaar met een chronische ziekte, beperking of langdurige aandoening. Officieel is dit programma niet bedoeld als een behandelprogramma voor kinderen met overgewicht of obesitas. Obesitas is echter officieel ook een chronische ziekte en kinderen met flink overgewicht hebben vaak ook andere aandoeningen, zoals ademhalingsmoeilijkheden. Naast deze programma s zijn hebben veel fysiotherapeutpraktijken in de verschillende stadsdelen een eigen aanbod voor het behandelen van kinderen met een motorische achterstand. Deze groep heeft overlap met de groep met overgewicht of obesitas. Een paar praktijken waar veel naar wordt doorverwezen zijn Fysio Novo, Caland Fit for kids, Duo Fit en Kind Fit. De behandelprogramma s van deze praktijken zijn veelal gericht op het stimuleren tot meer bewegen en het verminderen van motorische achterstand zodat het kind na een aantal bijeenkomsten wel naar een sportschool kan gaan. Ziekenhuizen (obesitas) Zodra een kind met obesitas wordt gesignaleerd wordt het direct doorverwezen naar een kinderarts verbonden aan een ziekenhuis. In verschillende ziekenhuizen zijn speciale programma s ontwikkeld voor de zorg van deze kinderen. Deze programma s hebben over het algemeen een multidisciplinaire aanpak (een samenwerking met diëtisten, fysiotherapeuten, kinderarts en een psycholoog). Voor een uitgebreide beschrijving van de inhoud van de verschillende programma s zie bijlage 1. - Slotervaart ziekenhuis -> Zwaartekracht - Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG)-> ZO! - Amstelveen ziekenhuis ->Xtra Kids! - St. Lucas ziekenhuis Heideheuvel Een extreem obees kind dat verschillende pogingen heeft gedaan om af te vallen maar zwaarder wordt, kan uiteindelijk worden doorverwezen naar Heideheuvel (Hilversum). Dit is een 9

12 behandelcentrum waar naar gedragsverandering- en behoud wordt gestreefd. Het gaat er om dat kinderen zich gelukkiger gaan voelen met zichzelf, gezonder gaan eten en meer gaan bewegen. Vermindering van gewicht zal daarna meestal vanzelf volgen. Nadeel van dit aanbod is dat het ver weg is van Amsterdam (aan de rand van Hilversum) en niet laagdrempelig. Tabel 4. Doorverwijsaanbod ingedeeld naar zorgverlener in Amsterdam Diëtisten (voeding) Cordaan Thuiszorg - Eetspreekuur - Eten & Zo - Dieetspreekuur Particuliere diëtisten - Ziekenhuis diëtisten - Particuliere diëtisten - de Zoete Appel (Vette Pret) Fysiotherapeuten (beweging) Vaste programma s - Vette pret - Dikke Schik - Fitkids Eigen programma - Fysio Novo - Caland Fit for Kids - Duo Fit - Kind Fit - Etc. Sporten - Sportscholen - Sportverenigingen - Sportinstuif - Sportfonds Opvoedkundige/ psycholoog (opvoeding) Opvoedsteunpunt (OKC) Bij ernstige opvoeding- of gedragsproblemen - psycholoog - GGZ Accare (Almere); gespecialiseerde behandelcentrum voor jongeren met een eetstoornis Lekker puh!; leefstijl programma. Ziekenhuizen (behandelprogramma voor obese kinderen) Programma - Slotervaart ziekenhuis - OLVG - St. Lucas ziekenhuis - Amstelveen ziekenhuis Geen programma: dan zijn de kinderen onder behandeling van de kinderarts bv. VUmc Extreme gevallen - Heideheuvel Bewezen effectieve of veelbelovende programma s Op basis van de verrichtte database search kan geconcludeerd worden dat er nog geen bewezen effectieve behandelprogramma s zijn voor de zorg van kinderen met overgewicht en obesitas. Wel is er een groot aanbod van (lopende) programma s (zie figuur 4). Figuur 4. Overzicht van behandelprogramma's voor kinderen met overgewicht of obesitas Van deze programma s is slechts minimaal inhoudelijke informatie online beschikbaar. Daarnaast is de meerderheid van deze programma s nog niet beoordeeld door Centrum Loket Gezond Leven. Dit komt waarschijnlijk doordat van een paar programma s de uitvoering onbekend is of omdat er nog geen evaluatieonderzoek is verricht. Uiteindelijk is het wegens tijdtekort niet gelukt om in de periode 10

13 van dit onderzoek alle programma s door te lopen. Een voorlopige selectie van veelbelovende programma s zijn: - Cursus evenwicht; een cursus voor kinderen van 9-12 jaar met (ernstig) overgewicht en hun ouders. - Dikke vrienden club; een groepsbehandeling voor kinderen van 8-12 jaar met ernstig overgewicht en hun ouders. - Door dik en dun; een groepsbehandeling voor kinderen van 8-12 jaar met overgewicht of obesitas en hun ouders. - Lekker Puh!; een leefstijlprogramma voor kinderen van 5-19 jaar met (ernstig) overgewicht en het hele gezin. - Weet en beweeg; een multidisciplinaire gezinsbehandeling voor kinderen van 6-18 jaar met overgewicht en obesitas, inclusief een onderdeel voor hun ouders. - Go4fit; een opvoedondersteuning programma voor ouders van kinderen van 4-6 jaar met overgewicht. Voor een omschrijving van de inhoud, doelgroep, activiteiten en de effecten van de verschillende programma s zie tabel 5. 11

14 Naam Weet en Beweeg Cardea Thuiszorg Tabel 5. Overzicht van veelbelovende programma's Omschrijving & doel Multidisciplinair ambulante gezinsbehandeling. Doel: - afname BMI 5% - verandering voeding/eetpatroon - lichamelijke activiteit - gewichtscontrole - toename van welbevinden Doelgroep Determinanten Activiteiten Duur + aantal bijeenkomsten Kinderen van 6- Voedingsleer 18 jaar met Lichamelijke activiteit overgewicht/ Gedragsverandering obesitas & hun ouders/gezin voedings- en dieetleer, training in fysieke activiteit en gedragsverandering door middel van een cognitieve gedragstherapeutische aanpak +/- 1 jaar - 2 intakegesprekken - voedingsanamnese - 20 groepsbijeenkomsten met beweeg activiteiten - 3 externe beweeg activiteiten - 20 bijeenkomsten voor cognitieve therapie - Max 5 gezinssessies -10 ouder bijeenkomsten Betrokken disciplines Diëtist Psycholoog en een kindertherapeut Effect - RIVM: waarschijnlijk effectief beoordeeld - NJI: theoretisch goed onderbouwd - TNO: pos effect op gewicht (ook na 1 jr), eten als gevolg van externe prikkels, bewegen, beeldschermtijd, zelfbeeld en financiële mogelijkheid om dingen met anderen te doen. Evenwicht Regio Gelre IJssel (GGD, Sensire/Yunio) Dikke vrienden club Ontwikkeld door ErasmusMC en St. Franciscus Gasthuis Cursus Doel: Kinderen en hun ouders de voordelen inzien van een gezonde leefstijl en hierdoor hun eet- en beweegpatroon aanpassen Behandelprogramma Doel: - gezonder/ minder eten - toename van fitheid - meer of anders bewegen/ verbetering van conditie - beter leren omgaan met pesterijen Ouders en hun kinderen van 9 12 met (ernstig) overgewicht Kinderen 8-12 jaar met ernstig overgewicht & hun ouders Voeding en beweging/ lichamelijke activiteit Voedingsleer Beweging/ lichamelijke activiteit Gedragsverandering Sporten, beweeg spelletjes, voorlichting over eten & drinken, hoe werkt het lichaam, voedingsstoffen, pesten enz. Ouders: vergelijkbaar + uitwisseling onderling Speels aanleren van vaardigheden, verandering eetgedrag, toename van plezier in sport en beweging 8 maanden, waarin 10 wekelijkse bijeenkomsten en 3 terugbijeenkomsten + een jaar Eerst intensief deel met 8 wekelijkse groepsbijeenkomsten en 4 ouderbijeenkomsten controlebijeenkomsten Jeugdverpleegkundige & diëtiste kinderarts, voedings- en bewegingsdeskundigen en gedragstherapeuten Scriptie Geerke Duijzer, regio Gelre IJssel (2009): bij 80% v/d kinderen bleek gewicht gestabiliseerd of afgenomen (zowel op korte als lange termijn) Effectiviteit is onderzocht (en bewezen) door het Erasmus MC Sinds 1995 succesvol in NL toegepast (ZH Gelderse vallei) - positief ervaren door zowel ouder als kind - spelenderwijs leren - Diploma uitreiking (A,B,C) bij voltooien van fases 12

15 Door Dik en Dun Thuiszorg West Brabant Lekker Puh! (sinds 1999) Voedingsadvies centrum voor jeugd en gezin - ontwikkeling beter zelfgevoel/zelfbe eld - geleidelijk streven naar een normaal gezond gewicht Groepsbehandeling Doel: - Bewerkstelligen van gewichtstabilisatie of vermindering - vergroten van kennis, inzicht en vaardigheden gericht op gezond beweegen voedingspatroon bij kinderen en ouders - vergroten van zelfvertrouwen en zelfwaardering van kinderen Leefstijlprogramma Doel: Individuele leefstijlverandering (BOFTT) Kinderen van 8-12 jaar met overgew2icht of obesitas & hun ouders Kinderen van 5-19 jaar met (ernstig) overgewicht & gezin Voeding Beweging Zelfbeeld Voeding Beweging 1,5 jaar - Voorbereidingsfase: informatie verkrijgen - Behandelfase: 4 mnd (16 groepsbijeenkomsten voor kinderen en 7 voor ouders) + 2x evaluaties - Nazorgfase: 8 mnd door zowel diëtist als fysiotherapeut, voorkomen van terugval en versterken van aangeleerd gedrag ½ jaar 8 bijeenkomsten & ieder ½ jaar nacontrole Diëtist Psycholoog/ pedagoog Fysiotherapeut/ sportinstructeur TNO rapport: - daling in BMI, vet% als MO - positief effect op voedingsgedrag o elke dag o ontbijten consumptie van groente, zoete drankjes, en tussendoortjes - ouders als kinderen vinden het leuk, leerzaam en positief o o sportlessen hoog gewaardeerd behoefte naar individuele aandacht - 80% verder met begeleiding van diëtist - Website voor ondersteuning (stage opdracht) Slagingspercentage 80% - gezond gewicht bereikt (BMI/MO) - Gehele groeiperiode (ook lange termijn) - Leuk, positief en leerzaam ervaren door kinderen - Kind in de hoofdrol (rolverdeling) 13

16 Go4fit Universiteit Maastricht Gebaseerd op een Australisch trainingsprogramma Lifestyle Tripple P Doel: Ondersteunen van ouders in het maken van gezonde keuzes bij voeding en beweging - Leren om voorbeeldgedrag te veranderen - Bewustzijn vergroten Ouders van kinderen van 4-6 jaar met overgewicht Opvoeding Alle sessies bestaan zijn gebaseerd op actieve skill training (voordoen als herhalen) binnen een zelf gereguleerde proces (eigen doelen en haalbaarheden). Ook zijn er werkboeken met de opsomming van elke consult als ondersteuning Lifestyle tripple p = 12 week durende interventie - 9x 90 min groepsessies - 3x 20 min telefonische sessies Klinische psycholoog - Nauwe samenwerking met fysiotherapeut en sportconsulenten Onderzoek in Maastricht is net begonnen. Australische versie blijkt een effectieve behandeling voor ouders van overgewicht kinderen (4-11) te zijn. Interventie was geassocieerd met significante reductie in BMI z-score van de kinderen. Ouders rapporteerden een verhoging in zelfvertrouwen in het omgaan met overgewicht van het kind en minder gebruik van inconsistente of negatieve opvoedingstrategieën. 14

17 3.3 Richtlijnen voor het toetsen van programma s Aangezien er nog geen effectief bewezen behandelingen en programma s zijn maar er vanuit zowel de literatuur als de praktijk wel steeds meer bekend wordt over werkzame bestanddelen is het handig om richtlijnen op te stellen voor het toetsen van interventies. Het Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg CBO heeft in 2005 de richtlijn Diagnostiek en behandeling van obesitas bij volwassenen en kinderen opgesteld. Deze richtlijn is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Deze richtlijnen blijven van toepassing. Er zijn ook gesprekken gevoerd met professionals die betrokken zijn bij het behandelen van kinderen met overgewicht of obesitas. Gevraagd is welke elementen zij als belangrijk ervaren voor het slagen van een programma. Onderstaande punten blijken van belang; Er moet van een aangeboden programma voldoende en duidelijke informatie zijn over doel, doelgroep, werkwijze, aanbieder, wijze van aanmelden etc. Een programma moet laagdrempelig en leuk zijn. Een programma moet goedkoop zijn of worden vergoed door de verzekering. Een programma moet bij voorkeur multidisciplinair zijn opgebouwd. Er moet aandacht zijn voor voeding, beweging maar ook voor opvoeding. In een programma moeten simpele en haalbare doelen worden gesteld; dat betekent kleine haalbare stapjes voor verandering in het dagelijkse leven. Dit zal de doelgroep verder stimuleren om steeds meer stappen te ondernemen. Ouders hebben behoefte aan individuele consulten en persoonlijke aandacht voor het behandelen van hun specifieke vraag. Een programma moet ruimte bieden voor zorg op maat indien noodzakelijk. Het is belangrijk dat een programma aandacht besteedt aan het hele gezin in plaats van alleen het kind en/of de ouder. Het lijkt van essentieel belang om ouders actief te betrekken of het liefst tegelijkertijd samen met het kind te behandelen. Bij actiever betrekken kan worden gedacht aan ontwikkeling van vaardigheden en actieve participatie door de praktijk in te gaan (supermarkten en sportscholen bezoeken, samen koken of sporten etc.). Alleen maar voorlichting geven is niet genoeg. Aangezien leefstijlverandering niet makkelijk is, is de kans op terugval naar het oude patroon groot. Een programma moet dus ook aandacht besteden aan het voorkomen van terugval. Uit onderzoeken is gebleken dat de inzet van een ondersteunende gezinscoach uiteindelijk grote effecten kan hebben op de motivatie. Deze gezinscoach kan niet alleen de thuissituatie in kaart brengen maar kan ook ingaan op de motivatie van het gezin om veranderingen in gedrag ook daadwerkelijk vol te houden. 3.4 Aanbevelingen Op basis van analyse van het huidige programma-aanbod voor de behandeling van kinderen met overgewicht en obesitas kan het volgende worden aanbevolen: - Ga uit van de huidige programma s in de stadsdelen en verbeter deze programma s in plaats van steeds geld en tijd te investeren in het ontwikkelen van nieuwe programma s. Dit leidt bij zorgverleners en bij de doelgroep tot steeds minder zicht op het actuele aanbod. - Bestaande programma s zouden geëvalueerd en eventueel aangepast moeten worden op basis van de aangegeven richtlijnen. Een voorbeeld is: o Vette Pret, een multidisciplinair programma gericht op voeding en bewegen. Opvoeding zou toegevoegd kunnen worden door een samenwerking aan te gaan met een opvoedkundige. Bovendien kan meer worden ingegaan op psychosociale aspecten van overgewicht (wat doet overgewicht met het kind, zelfbeeld etc.). o Het actiever betrekken van ouders door voorlichtingen te vervangen door actieve participatie (skills aanleren door rollenspel, de praktijk ingaan etc.). Hierbij kan ook meer persoonlijke aandacht aangeboden worden indien wenselijk. Daarnaast kan er ook naar mogelijkheden gezocht worden om zowel het kind als ouder (gezin) samen aan te pakken. o Tot slot kan in programma s meer nadruk worden gelegd op het formuleren van haalbare tussendoelen op gedrag in plaats van de focus op gewichtsafname. 15

18 - Ten slotte is het van belang om (meer) interventies of maatregelen op de context te richten, bv. op de fysieke omgeving, het beleid en regels op scholen, maatregelen gericht op beschikbaarheid en bereikbaarheid van de voorzieningen etc. 16

19 4. Factoren in organisatie en proces 4.1 Methode Om aanbevelingen te kunnen doen voor het verbeteren van het huidige Amsterdamse Overbruggingsplan is een inventarisatie uitgevoerd van de belemmerende en bevorderende factoren van de huidige werkwijze. Er zijn gesprekken gevoerd met professionals uit verschillende disciplines die betrokken zijn bij de signalering, motivering en behandeling van kinderen met overgewicht en obesitas in de regio Amsterdam. Deze gesprekken van ongeveer 1 uur zijn gevoerd met JGZ verpleegkundigen, OKC managers, diëtisten, fysiotherapeuten, huisartsen, kinderartsen, kinderpsychologen en een opvoedkundige (zie tabel 6). Voor een uitgebreide lijst met de geïnterviewden zie bijlage 2. Deze gesprekken hadden tot doel om inzicht te verkrijgen in de praktische processen van het behandelingstraject van kinderen en om zowel de belemmeringen als de processen die momenteel goed verlopen in kaart te brengen. Tabel 6. Aantal uitgevoerde interviews Wie Aantal JGZ verpleegkundigen 5 Schoolartsen 1 JGZ managers 1 Diëtisten 4 Fysiotherapeuten 3 Kinderartsen 4 Huisartsen 1 (kinder)psychologen 2 Opvoedkundigen 1 Obesitas coördinator 1 Totaal: 22 Verder zijn vijf onderzoeken op indicatie (OOI) s overgewicht bijgewoond bij verschillende teams in de regio. Deze waren bedoeld om, door middel van observaties, een beeld te creëren van de processen die plaatsvinden tijdens een OOI overgewicht. 4.2 Resultaten Ten eerste worden de processen beschreven die volgens zorgverleners en bij de observaties als goed lopende processen werden beschouwd. Vervolgens komen de belemmerende factoren aan bod in de huidige uitvoering van het Amsterdamse overbruggingsplan Wat gaat goed in de huidige aanpak? De verschillende zorgverleners in Amsterdam zijn tevreden met het feit dat er besef is onder de zorgprofessionals dat overgewicht een groot probleem is voor de volksgezondheid en dat deze aandacht vereist. De zorgverleners zijn ook tevreden met het feit dat dit besef ook langzamerhand begint door te dringen bij andere partijen, bijvoorbeeld scholen. De uitvoerders (JGZ verpleegkundigen en artsen) zijn zelf over het algemeen tevreden over de werkwijze volgens de huidige Amsterdamse Overbruggingsplan. Zowel het stappenplan, de richtlijnen als het laagdrempelig doorverwijzen worden als handig en duidelijk ervaren. Ook door andere zorgverleners worden de wijze van signaleren als positief ervaren. Ik denk dat de JGZ heel goed is in het signaleren Daarnaast zijn de JGZ verpleegkundigen zeer tevreden over de samenwerking met, en de werkwijze van Cordaan Thuiszorg (zie tabel 7). Ik vind de diëtisten geweldig, hoe ze opvoeding erbij betrekken, erg laagdrempelig 17

20 Tabel 7. Goed lopende processen in de praktijk Factor Besef van ernst van problematiek en belang van aandacht voor overgewicht Uitwerking - Groot besef bij verschillende zorgprofessionals. Tevens toenemend bewustzijn bij andere partijen zoals scholen. Werkwijze van de JGZ uitvoerders - Stappenplan en richtlijnen zijn duidelijk en handig - Laagdrempelig doorverwijzen - Wijze van signaleren en ouders prikkelen o Positieve benadering o Kind wordt zoveel mogelijk betrokken - Goede samenwerking met Cordaan Thuiszorg o Werkwijze; terugkoppelen en opvoeding betrekken Wat zijn belemmeringen in de huidige aanpak? Belemmerende factoren in de huidige uitvoering van het Amsterdamse overbruggingsplan Momenteel wordt zowel tijdens de OOI s overgewicht als bij de behandelprogramma s van de verschillende zorgverleners veel aandacht besteed aan het opmeten van de BMI/ het gewicht van het kind. Dit gebeurt door bij de meeste consulten het kind op de weegschaal te zetten. Verder wordt veel aandacht besteed aan de determinanten voeding en beweging en wordt in mindere mate op de opvoeding van het kind ingegaan. Overal wordt er gewogen en gemeten en zowel de ouders als de kinderen gaan helemaal op het gewicht zitten, terwijl we weten dat het gewichtsresultaat een gigantische valkuil is. Er is ontevredenheid bij verschillende zorgverleners over het gebrek aan een duidelijk overzicht (upto-date sociale kaart), gebrek aan bekendheid van (de inhoud van) het beschikbare doorverwijsaanbod op het gebied van overgewicht in de verschillende stadsdelen. Bovendien is er op dit moment onvoldoende aanbod in bepaalde stadsdelen. Waar wel voldoende aanbod is, is nog veel onduidelijkheid over de inhoud van de programma s. Hierdoor zijn zorgverleners niet altijd in staat om volledige informatie over programma s aan ouders te geven. Ook het schoolsportaanbod, georganiseerd op JUMP-in scholen, is niet in alle stadsdelen even inzichtelijk voor de JGZ verpleegkundige. Op dit moment is er onvoldoende communicatie tussen externe zorgverleners (JGZ verpleegkundige met een fysiotherapeut in de regio). Het hebben van persoonlijke contacten met een zorgverlener in de regio blijkt bepalend te zijn voor het wel/niet doorverwijzen naar een bepaald programma. ik heb zelf contact opgenomen met Vette Pret, Het is nog steeds niet gelukt om in contact te komen met de JGZ Het doorverwijzen van een kind naar een behandelprogramma verloopt niet bij iedere zorgverlener volgens dezelfde criteria (ernst van overgewicht) als werkwijze. De reden voor doorverwijzen kunnen ouders vaak niet duidelijk herhalen en ze vergeten regelmatig om de verwijsbrief mee te nemen. Voor de verwijzer is het niet duidelijk wie er wel/niet zijn aangekomen is na het doorverwijzen. Het terugkoppelen van informatie, resultaten of gemaakte afspraken naar de verwijzer verloopt nog niet goed bij iedere zorgverlener. Vaak kost het de verwijzer veel tijd en moeite om te achterhalen wat er tijdens een consult of een behandeling is afgesproken. JGZ verpleegkundigen zijn van mening dat ze vaak onvoldoende ruimte (tijd) hebben om een kind te motiveren. Daarnaast vinden enkele JGZ verpleegkundigen het lastig om het onderwerp overgewicht bespreekbaar te maken. Met 1 consult red je het niet, vooral als je ouders moet gaan motiveren, dat neemt ook tijd in beslag Ik wil niet de boeman gaan spelen, het is niet het leukste verhaal dat je hebt te vertellen. Uit de praktijk is ook gebleken dat het lijkt of ouders JGZ met Bureau Jeugdzorg verwarren. Dit kan ernstige gevolgen hebben voor het wel/niet verschijnen. Ouders zijn bang dat hun kind misschien afgenomen wordt waardoor ze dan besluiten om niet naar de JGZ te gaan. Een groot gedeelte van de ouders denkt dat de JGZ hun kind kan afnemen 18

LEEFTSTIJL INTERVENTIE DOOR DIK EN DUN

LEEFTSTIJL INTERVENTIE DOOR DIK EN DUN LEEFTSTIJL INTERVENTIE DOOR DIK EN DUN INLEIDING In dit document beschrijven we alle onderdelen die nodig zijn om de leefstijl interventie uit te voeren HET PROGRAMMA DDD is een leefstijlinterventie voor

Nadere informatie

Behandeling van kinderen en jongeren met overgewicht

Behandeling van kinderen en jongeren met overgewicht Het Obesitas Centrum Behandeling van kinderen en jongeren met overgewicht Deze folder is bedoeld voor ouders van kinderen en jongeren met ernstig overgewicht, die hier samen onder professionele begeleiding

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Sociale kaart preventie en behandeling van overgewicht bij kinderen Zwolle

Sociale kaart preventie en behandeling van overgewicht bij kinderen Zwolle Sociale kaart preventie en behandeling van bij kinderen Zwolle eerste uitgave, oktober 2009 Toelichting bij de gegevens op de sociale kaart. Op deze sociale kaart staan interventies die gericht zijn op

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Dikke Vrienden Club Maasstad Ziekenhuis (voor ouders)

PATIËNTEN INFORMATIE. Dikke Vrienden Club Maasstad Ziekenhuis (voor ouders) PATIËNTEN INFORMATIE Dikke Vrienden Club Maasstad Ziekenhuis (voor ouders) 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding Overgewicht is een bedreiging voor de gezondheid. Het kan leiden tot hart- en vaatziekten, suikerziekte

Nadere informatie

HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN

HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN HANDREIKING GECOMBINEERDE LEEFSTIJLINTERVENTIE VOOR GEZINNEN 1 Inleiding ROS Friesland is betrokken geweest bij het project Fitter Families, een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) voor gezinnen.

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo

Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo Integrale aanpak kinderen met overgewicht in Enschede en Almelo Voorstellen Marlie Cerneus GGD Regio Twente Jeugdgezondheidszorg 0-19! Wie zijn jullie? Gemeente Enschede en Almelo Waar gaat deze presentatie

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

Kansen voor de (kinder)diëtist?!

Kansen voor de (kinder)diëtist?! JGZ-richtlijn Nederlands Centrum Jeugdgezondheidszorg Richtlijn OVERGEWICHT Preventie, signalering, Interventie en verwijzing Kansen voor de (kinder)diëtist?! Ingrid Mimpen, stuurgroeplid netwerk JGZ kinderdiëtisten

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Nederlandse Obesitas Kliniek

Nederlandse Obesitas Kliniek 2 Nederlandse Obesitas Kliniek Bijna 2 miljoen mensen in Nederland hebben overgewicht. Fors overgewicht wordt obesitas genoemd. Obesitas is erkend als chronische ziekte. Op dit moment komen ruim 800.000

Nadere informatie

Verbinding Preventie en Zorg Signaleren en verwijzen van kinderen met overgewicht

Verbinding Preventie en Zorg Signaleren en verwijzen van kinderen met overgewicht Signaleren en verwijzen van kinderen met overgewicht Thema In welk thema zit het probleem? Pagina 4 t/m 9 Problematiek Wat speelt er? Pagina 4 t/m 9 Partners Wie kan daar een rol in spelen? Pagina 4 t/m

Nadere informatie

Opzet van de interventie 4-8 en 8-13 jaar Stappen Wanneer Wie Frequentie Duur

Opzet van de interventie 4-8 en 8-13 jaar Stappen Wanneer Wie Frequentie Duur Ontstaan Cool 2B Fit In Twente zijn in de afgelopen jaren verschillende initiatieven ontwikkeld om kinderen met overgewicht te helpen om op gezond gewicht te komen. Vijf lokale initiatieven hebben in 2010

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Verbinding Preventie en Zorg

Verbinding Preventie en Zorg Verbinding Preventie en Zorg signaleren en verwijzen van kinderen met overgewicht versie 09.12.2015 1 Verbinding Preventie en Zorg (VPZ) In de gemeente Putten wordt actief gewerkt aan een goede samenwerking

Nadere informatie

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG

MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG MEDINELLO POLIKLINISCHE REVALIDATIE ZORG Medinello is een nieuw ZBC, een zelfstandig behandelcentrum, voor poliklinische revalidatie in Amersfoort. Een multidisciplinair team behandelt hier cliënten met

Nadere informatie

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas

HET KOMT DIK IN ORDE ELSITAS. Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas ELSITAS WWW.DIKINORDE.BE WWW.ELSVERCRUYSSE.EU M +32 (0)495 45 90 22 HET KOMT DIK IN ORDE Multidisciplinair behandelplan Voor kinderen met overgewicht & obesitas Onze visie: een lichaam in balans We streven

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. Cursus kinderen met overgewicht

Afdeling revalidatie. Cursus kinderen met overgewicht Afdeling revalidatie Cursus kinderen met overgewicht Voor u ligt de informatiefolder over de cursus kinderen met overgewicht in het Lievensberg ziekenhuis. Deze folder informeert u over het hoe en waarom

Nadere informatie

Voorwoord. JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - November 2015. 1. Voorwoord 2. Nieuwsberichten 3. Thema 4. Aan het Woord 5. Agenda.

Voorwoord. JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - November 2015. 1. Voorwoord 2. Nieuwsberichten 3. Thema 4. Aan het Woord 5. Agenda. JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - November 2015 1. Voorwoord 2. Nieuwsberichten 3. Thema 4. Aan het Woord 5. Agenda Voorwoord Beste Lezers, We naderen al weer de laatste maand van het jaar, de maand

Nadere informatie

Lekker Fit. Werken aan een gezonde leefstijl voor Rotterdamse jeugd

Lekker Fit. Werken aan een gezonde leefstijl voor Rotterdamse jeugd 01 Lekker Fit! Inhoudsopgave Lekker Fit 1 Tien pijlers 2 01 Extra bewegingsonderwijs tijdens en na schooltijd 3 02 De komst van de gymleraar nieuwe stijl 4 03 Lespakket Lekker Fit! 5 04 Sportlessen als

Nadere informatie

Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen. Simone Velzeboer Themadagen 2012 Porto

Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen. Simone Velzeboer Themadagen 2012 Porto Aanpak overgewicht en obesitas bij kinderen Simone Velzeboer Themadagen 2012 Porto Definitie overgewicht/obesitas kinderen BMI Body Mass Index = Quetelet Index = Gewicht (kg)/ Lengte² (m)

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015

DE AANSCHUIFTAFEL VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 VLAAMSE GEZONDHEIDSDOELSTELLINGEN VOEDING EN BEWEGING 2009-2015 Onderzoeksproject ontwikkeling van methodiek 2 e strategie: gezond bewegen en evenwichtiger eten in de leefomgeving van kinderen en jongeren.

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Overgewicht

Richtlijn JGZ-richtlijn Overgewicht Richtlijn JGZ-richtlijn Overgewicht Eerste - en vervolg consulten Het eerste consult Bij de anamnese wordt aandacht besteed aan voorgeschiedenis, familieanamnese, gezondheid, voeding, lichamelijke activiteit

Nadere informatie

Wie doet wat? Inzet Ouder & Kind-Team Amsterdam en Samen Doen tbv het Pact Gezond Gewicht

Wie doet wat? Inzet Ouder & Kind-Team Amsterdam en Samen Doen tbv het Pact Gezond Gewicht Wie doet wat? Inzet Ouder & Kind-Team Amsterdam en Samen Doen tbv het Pact Gezond Gewicht Opstellers: Marleen Johannes (OKT A), Hayat Elbouk (SD), Carlo van der Linde (Jeugd), Jane Edeling (AAGG, cluster

Nadere informatie

Overgewicht (incl. obesitas)

Overgewicht (incl. obesitas) Inleiding Het aantal kinderen dat te weinig beweegt en/of overgewicht heeft neemt al een aantal jaren toe. Dit is een belangrijk element van zorg. De gemeente heeft daarom in 2011 besloten zich actief

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

10-0407 EvK/AE. Interventies preventie van overgewicht Vlissingen Gezamenlijk advies van GGD Zeeland en SportZeeland

10-0407 EvK/AE. Interventies preventie van overgewicht Vlissingen Gezamenlijk advies van GGD Zeeland en SportZeeland 10-0407 EvK/AE Interventies preventie van overgewicht Vlissingen Gezamenlijk advies van GGD en Sport GEZONDHEIDSWINST TOT 0 JAAR ADVISERING Fysiotherapie Paauwenburg Pagina 2 Interventies preventie van

Nadere informatie

Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem

Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem Onderzoek in de wat leren we er van Informatiesysteem Liesbeth Preller (NISB), Dave van Dijk (Vital Health) Experimenteel onderzoek Vooronderzoek Behandeling Experiment Controle Verschil Implementatie

Nadere informatie

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam

Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Praktijkvoorbeeld Cursus Positief opvoeden volgens Triple P - Amsterdam Samenvatting Door de samenwerking en het gezamenlijk geven van de cursus Positief Opvoeden volgens Triple P door verschillende disciplines

Nadere informatie

Scoren voor een gezonde jeugd!

Scoren voor een gezonde jeugd! Scoren voor een gezonde jeugd! In de gemeente Heerenveen willen we dat kinderen gezond opgroeien. De omgeving waarin kinderen opgroeien is de laatste decennia ongemerkt een omgeving geworden waarin verleidelijke

Nadere informatie

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172

SAMENVATTING. MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 SAMENVATTING MVW_proefschrift_170x240_17042013.indd 172 ALIFE@WORK DE EFFECTEN VAN EEN LEEFSTIJLPROGRAMMA MET BEGELEIDING OP AFSTAND VOOR GEWICHTSCONTROLE BIJ WERKNEMERS ACHTERGROND Overgewicht, waarvan

Nadere informatie

Bijlage Lekker Fit! Kinderdagverblijf

Bijlage Lekker Fit! Kinderdagverblijf Bijlage Lekker Fit! Kinderdagverblijf Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Lekker Fit! Kinderdagverblijf, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie:

Nadere informatie

INLEIDING (7 pp.) Katelijne Van Hoeck, VWVJ

INLEIDING (7 pp.) Katelijne Van Hoeck, VWVJ INLEIDING (7 pp.) Katelijne Van Hoeck, VWVJ & BASISTEKST VAN SIGNAAL NAAR ZORG : EEN AANBEVELING VOOR DE DETECTIE VAN EET- EN GEWICHTSPROBLEMEN (19 pp.) VWVJ en vzw Eetexpert Schematisch traject van signaal

Nadere informatie

De diëtist voor een gezonde leefstijl

De diëtist voor een gezonde leefstijl De diëtist voor een gezonde leefstijl GroenekruisDomicura: voor alle zorg bij u thuis Als het om uw gezondheid gaat, of om die van uw kind of iemand anders die u dierbaar is, dan neemt u geen enkel risico.

Nadere informatie

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg)

Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Bijlage 3 Jaarprogramma gemeente Meerssen 2008 (inclusief Jeugdgezondheidszorg) Deze bijlage is een eerste aanzet. Aan de hand van het nieuwe productenboek van de GGD Zuid - Limburg zal het jaarprogramma

Nadere informatie

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen.

Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. Februari 2013 Rotterdam Lekker Fit! Gezinsaanpak draagt bij aan vermindering consumptie gezoete dranken door kinderen. In Rotterdam heeft een kwart van de basisschoolkinderen overgewicht, met alle gezondheidsrisico

Nadere informatie

Lifestylebegeleiding bij OSAS

Lifestylebegeleiding bij OSAS Lifestylebegeleiding bij OSAS 1 Secretariaat polikliniek longziekten/osas Tel: 0591-69 14 61 Longartsen Dhr. J.J.W. Liesker Dhr. D.G. Remmert Dhr. M.J. de Ruiter Dhr. S.R. Rutgers Verpleegkundig specialist

Nadere informatie

Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015

Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015 Resultaten Evaluatie Pilot Bloeddrukmeting Augustus 2015 Achtergrond In september 2014 is GGD Noord- en Oost-Gelderland gestart met de implementatie van de landelijke JGZrichtlijn Overgewicht. Het NCJ

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod

Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod Persoonlijkheidsstoornissen Kortdurend Behandelaanbod U bent niet de enige Een op de tien Nederlanders heeft te maken met een persoonlijkheidsstoornis of heeft trekken hiervan. De Riagg Maastricht is gespecialiseerd

Nadere informatie

NHG Stendardo Obesità

NHG Stendardo Obesità NHG Stendardo Obesità Begripsomschrijving Obesitas: BMI( kg/m2) 30 Overgewicht (Sovrappeso): BMI 25 en 30 én een ernstig vergrote buikomvang, 102 cm bij mannen en 88 cm bij vrouwen. Sluit aan bij Multisciplinaire

Nadere informatie

Nederlandse Obesitas Kliniek. Visie. Verkort behandeltraject

Nederlandse Obesitas Kliniek. Visie. Verkort behandeltraject 2 Nederlandse Obesitas Kliniek Bijna 2 miljoen mensen in Nederland hebben overgewicht. Fors overgewicht wordt obesitas genoemd. Obesitas is erkend als chronische ziekte. Op dit moment komen ruim 800.000

Nadere informatie

Verwijsschema huisarts, jeugdarts, kinderarts. obesitas

Verwijsschema huisarts, jeugdarts, kinderarts. obesitas Verwijsschema huisarts, jeugdarts, kinderarts obesitas Meisje 6 jaar BMI 27,6 (124 / 42 ) Hoe afwijkend is dit? 1. Licht verhoogd 2. Verhoogd 3. Matig verhoogd 4. Ernstig verhoogd Diagnose: BMI gerelateerd

Nadere informatie

GROEPSGERICHTE INTERVENTIES FLITS

GROEPSGERICHTE INTERVENTIES FLITS GROEPSGERICHTE INTERVENTIES FLITS KANSEN EN UITDAGINGEN Dorine van Ravensberg Programmaleider Kwaliteit en Doelmatigheid paramed zorg 1 WAT VERWACHT iedere DOELGROEP Goede, te vertrouwen behandelaar Begrijpt

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Op de fiets naar school

Op de fiets naar school In beweging Voorlichting over calorieën of aansporingen tot meer beweging zijn niet genoeg in de strijd tegen overgewicht. Wat beter helpt is een wijkgerichte aanpak om het bewoners zo gemakkelijk mogelijk

Nadere informatie

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn

Psychosociale oncologische zorg. Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg Afstemming en communicatie tussen eerste- en tweedelijn Psychosociale oncologische zorg binnen het st. Anna Ziekenhuis en de eerste lijn Input huidig procesverloop: Doorlopen

Nadere informatie

INFOKAART OUDEREN EN OVERGEWICHT

INFOKAART OUDEREN EN OVERGEWICHT INFOKAART OUDEREN EN OVERGEWICHT Naast deze infokaart zijn er ook infokaarten beschikbaar over jeugd en overgewicht, volwassenen en overgewicht, ouderen en voeding en ouderen en bewegen. Inleiding Ongeveer

Nadere informatie

Bijlage Weet en beweeg

Bijlage Weet en beweeg Bijlage Weet en beweeg Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Weet en beweeg, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Versie 26april 2016 (EvA/BC/2016/FAQ-list)

Versie 26april 2016 (EvA/BC/2016/FAQ-list) Veelgestelde vragen Jeugdgezondheidszorg In deze lijst met veelgestelde vragen vindt u antwoorden op vragen rondom privacy, inzage van dossiers, etc. Staat uw vraag er niet tussen of zijn de antwoorden

Nadere informatie

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016

JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 JOGG HELLEVOETSLUIS 2014 2016 Afdeling Samenlevingszaken, november 2013 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Achtergrond... 4 2.1. Gezondheidsbevordering... 4 2.2. Integrale aanpak... 4 3. Probleemstelling... 5

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

VERKOOP VAN DRANK EN SNACKS OP SCHOOL. ADVIES

VERKOOP VAN DRANK EN SNACKS OP SCHOOL. ADVIES VERKOOP VAN DRANK EN SNACKS OP SCHOOL. ADVIES DE VOEDINGSWAARDE VAN DE DRANKJES EN SNACKS DIE IN DE MEESTE SECUNDAIRE SCHOLEN WORDEN VERKOCHT, ZIJN IN STRIJD MET DE AANBEVELINGEN VOOR EEN GEZOND EETPATROON.

Nadere informatie

Projectaanvraag Achterstandsfonds. Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht.

Projectaanvraag Achterstandsfonds. Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht. Projectaanvraag Achterstandsfonds Naam Project (voluit): Een patiëntgerichte multidisciplinaire aanpak van overgewicht in Maastricht. Korte omschrijving van het project (eventueel vervolgen op achterzijde)

Nadere informatie

Samenvatting. Epidemie

Samenvatting. Epidemie Samenvatting Met dit advies voldoet de Gezondheidsraad aan het verzoek van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een inventarisatie op te stellen van nieuwe inzichten en te verwachten wetenschappelijke

Nadere informatie

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB)

Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Internet: www.sabn.nl E-mail: info@sabn.nl Centrum Specialistische Behandelingen (CSB) Overige websites: www.eetstoornissen.nl Afdeling Eetstoornissen Informatiefolder voor verwijzers 12 De Afdeling Eetstoornissen

Nadere informatie

Introductie. Introductie. Inleiding Methode Interventie Resultaten Conclusies. Preventie van overgewicht bij jonge kinderen.

Introductie. Introductie. Inleiding Methode Interventie Resultaten Conclusies. Preventie van overgewicht bij jonge kinderen. Preventie van overgewicht bij jonge kinderen. Evaluatie en ontwikkeling van een interventie rond voeding en beweging binnen de kinderdagverblijven Drs. Valerie De Coen, Prof. Dr. Ilse De Bourdeaudhuij,

Nadere informatie

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn.

In deze folder leest u meer over het doel en de mogelijkheden van het programma en welke hulpverleners erbij betrokken zijn. Hartrevalidatie Inleiding De cardioloog, de hartfalenverpleegkundige of de ICD-verpleegkundige heeft u geadviseerd het poliklinische hartrevalidatieprogramma te gaan volgen. Het hartrevalidatie-programma

Nadere informatie

> Overgewicht bij kinderen

> Overgewicht bij kinderen www.azstlucas.be > Overgewicht bij kinderen Multidisciplinair obesitasteam Overgewicht bij kinderen Inhoudstafel 1. Een beetje te zwaar 3 2 Is het gewicht van uw kind normaal? 4 3 Risico s van overgewicht

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijnklachten van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s.

Nadere informatie

HET 'GEZOND ETEN PROGRAMMA' VOOR BEDRIJVEN

HET 'GEZOND ETEN PROGRAMMA' VOOR BEDRIJVEN HET 'GEZOND ETEN PROGRAMMA' VOOR BEDRIJVEN INLEIDING @Ease Lifestyle B.V. heeft als missie de Nederlandse bevolking gezonder te maken, waarbij onze focus ligt op gezonde voeding. We richten ons hierbij

Nadere informatie

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen

ENERGIEK. Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen ENERGIEK Bewegingsprogramma bij chronische neurologische aandoeningen Achtergrond Bewegen is goed, voor iedereen! Dat is wat u vaak hoort en ziet in de media. En het is waar, bewegen houdt ons fit en

Nadere informatie

Zorgketen c.q. Netwerkaanpak actieve leefstijl. Anneke Hiemstra en Marloes Aalbers, NISB

Zorgketen c.q. Netwerkaanpak actieve leefstijl. Anneke Hiemstra en Marloes Aalbers, NISB Zorgketen c.q. Netwerkaanpak actieve leefstijl Anneke Hiemstra en Marloes Aalbers, NISB Ketenaanpak / netwerkaanpak actieve leefstijl De oplossing om meer mensen met een hoog gezondheidsrisico in beweging

Nadere informatie

Inhoud Hoe BRAVO ben jij?

Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inhoud Hoe BRAVO ben jij? Inleiding 2 De behandeling van een aandoening 2 Medicijnen 2 Leefstijl 5 Een verergering van je klachten 6 Jouw behandelplan 8 Bewegen 8 Roken 8 Alcohol en voeding 8 Ontspanning

Nadere informatie

Samenvatting Perspectieven op het stimuleren van gezond energiebalansgerelateerd. in de schoolomgeving

Samenvatting Perspectieven op het stimuleren van gezond energiebalansgerelateerd. in de schoolomgeving Samenvatting Perspectieven op het stimuleren van gezond energiebalansgerelateerd gedrag in de schoolomgeving 144 Samenvatting Perspectieven op het stimuleren van gezond energiebalans-gerelateerd gedrag

Nadere informatie

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt

Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Verslag 1 e fase project optimale transmurale voedingszorg voor de ondervoede patiënt Amsterdam, Januari 2015 Inleiding De afgelopen jaren is er veel geïnvesteerd in vroege herkenning en behandeling van

Nadere informatie

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen:

Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Zo kan het ook! Organisatie: Onbeperkt Sportief Contactpersoon: mevrouw Erna Mannen Contactpersoon 2: mevrouw Marjo Duijf Erkenningen: Sport- en beweegaanbod Achtergrond Samenvatting Doelgroep De doelgroep

Nadere informatie

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners

TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners TRAINING NIVEAU 4: GROEP TRIPLE P Tieners Algemene beschrijving De training Triple P Niveau 4 Groep Tieners biedt deelnemers een goede basis voor het kunnen organiseren en begeleiden van een vaardigheidstraining

Nadere informatie

Last van uw rug, nek of armen? Zijn uw klachten niet goed te verklaren? Voelt u zich vaak lusteloos of vermoeid?

Last van uw rug, nek of armen? Zijn uw klachten niet goed te verklaren? Voelt u zich vaak lusteloos of vermoeid? Last van uw rug, nek of armen? Zijn uw klachten niet goed te verklaren? Voelt u zich vaak lusteloos of vermoeid? Verzuimt u regelmatig? Werken is gezond De Gezonde Zaak De Gezonde Zaak is al 25 jaar actief

Nadere informatie

Beroepsrol Behandelaar

Beroepsrol Behandelaar Beroepsrol Behandelaar Het behandelplan is het centrale beroepsproduct van de voedingskundige/diëtist als behandelaar. Het is geen enkelvoudig product, maar eerder een leidraad aan de hand waarvan andere

Nadere informatie

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender Te licht Bij kinderen is het lastig om aan te geven wanneer er sprake is van ondergewicht. Uw kind kan heel veel eten en toch ondergewicht hebben. Dit kan komen door een groeispurt, of door veel sporten.

Nadere informatie

Het individuele leefstijlprogramma: samenwerking met diëtist en fysiotherapeut

Het individuele leefstijlprogramma: samenwerking met diëtist en fysiotherapeut Toelichting op project - met evaluatie en vervolgafspraken In het schooljaar 2014-2015 liep het project Mulock Houwer in Beweging op een VMBO school. Het project wil jongeren positieve energie geven: je

Nadere informatie

Het overbruggingsplan

Het overbruggingsplan Het overbruggingsplan Dr Anneke Bulk-Bunschoten Vumc Amsterdam 1 Overgewicht: Signalering BMI (IOTF) Bij twijfel overgewicht/ normaal gewicht klinische blik: Etniciteit Lichaamsbouw (vetverdeling) Puberteitsstadium

Nadere informatie

Overgewicht en Obesitas op Curaçao

Overgewicht en Obesitas op Curaçao MINISTERIE VAN Gezondheid, Milieu & Natuur Volksgezondheid Instituut Curaçao Persbericht Overgewicht en Obesitas op Curaçao In totaal zijn 62,6% van de mannen en 67,3% van de vrouwen op Curaçao te zwaar,

Nadere informatie

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts.

Het adviseren bij mogelijke leerplichtontheffingen van jeugdigen van 5 tot 18 jaar met (langdurig) schoolverzuim. Aantal jeugdigen. Jeugdarts. 4.4. Aanbod jongeren Dit aanbod is gericht op jongeren op het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) tot 23 jaar. De doelgroep van het eerste product, Advisering leerplichtontheffing,

Nadere informatie

Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht

Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht Informatiebrochure voor patiënten Samen naar een gezond gewicht De Nederlandse Obesitas Kliniek, het centrum voor patiënten met morbide obesitas De Nederlandse Obesitas Kliniek (NOK) is hét centrum van

Nadere informatie

Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond

Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond Uitvoeringsplan gezondheid Schagen samen gezond Schagen samen gezond Kaders uit beleidsnota: Definitie gezondheid: het vermogen om lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk optimaal te functioneren in

Nadere informatie

Jong en gezond? Uitdagingen voor meer gezonde voeding en beweging bij kinderen in Vlaanderen

Jong en gezond? Uitdagingen voor meer gezonde voeding en beweging bij kinderen in Vlaanderen Jong en gezond? Uitdagingen voor meer gezonde voeding en beweging bij kinderen in Vlaanderen Prof. dr. Lea Maes Prof. dr. Ilse De Bourdeaudhuij Drs. Valerie De Coen Introductie Probleemstelling: Rapport

Nadere informatie

Algemene informatie programma Revalidatie, Sport en Bewegen

Algemene informatie programma Revalidatie, Sport en Bewegen Algemene informatie programma Revalidatie, Sport en Bewegen Het programma Revalidatie, Sport en Bewegen is een doorontwikkeling van het project Revalidatie en Sport dat in de periode van 1997 tot en met

Nadere informatie

Poliklinische revalidatie programma s

Poliklinische revalidatie programma s Poliklinische revalidatie programma s Mensen met chronische pijn van het bewegingsapparaat (rug, nek, schouder, knie) kunnen revalideren met behulp van gespecialiseerde revalidatieprogramma s. Er is meer

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Pact Gezond Gewicht Amsterdam (AAGG) Praktijk: van Zorgstandaard naar Maatwerk

Pact Gezond Gewicht Amsterdam (AAGG) Praktijk: van Zorgstandaard naar Maatwerk Pact Gezond Gewicht Amsterdam (AAGG) Praktijk: van Zorgstandaard naar Maatwerk PON- Zorgstandaard Bewegen Richtlijn Maatwerk-praktijk 26-08-2014 RGF Pact Gezond Gewicht 2 PON zorgstandaard (2010) Vraaggestuurde

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

Obesitas bij kinderen MULTIDISCIPLINAIRE AANPAK H.-HARTZIEKENHUIS LIER

Obesitas bij kinderen MULTIDISCIPLINAIRE AANPAK H.-HARTZIEKENHUIS LIER Obesitas bij kinderen MULTIDISCIPLINAIRE AANPAK H.-HARTZIEKENHUIS LIER Gewichtige punten 1. Definities 2. Prevalentie 3. Gezondheidsproblemen t.g.v. obesitas 4. Obesitas en slaap 5. Multidisciplinaire

Nadere informatie

GGD Brabant-Zuidoost Preventieoverzicht overgewicht Kompas 2010 versie1 versie mei 2009 blad 1 van 8

GGD Brabant-Zuidoost Preventieoverzicht overgewicht Kompas 2010 versie1 versie mei 2009 blad 1 van 8 Zwangeren Gerichte voeding en Advies Verloskundige praktijken Zwangeren Gerichte voeding en Advies Huisarts Zwangeren Gerichte voeding en Advies Gynaecoloog Zwangeren Hallo Wereld Gerichte voeding en Campagne

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013

LVB en Verslaving. Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Samenwerken, het kan! Lisette Bloemendaal Erna Mensen 5 februari 2013 Binnenplein Casus Methodieken 2 Binnenplein Onderdeel van Aveleijn (VG) Gericht op verstandelijke beperking en verslaving Ambulant

Nadere informatie

klaar voor de toekomst!

klaar voor de toekomst! Jongeren met chronische aandoeningen klaar voor de toekomst! gratis Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners Training Transitie, Zelfmanagement en Participatie voor zorgverleners

Nadere informatie