Apax Legomenon Kwesties die exclusief in de Quodlibetales van Thomas van Aquino voorkomen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Apax Legomenon Kwesties die exclusief in de Quodlibetales van Thomas van Aquino voorkomen"

Transcriptie

1 Apax Legomenon Kwesties die exclusief in de Quodlibetales van Thomas van Aquino voorkomen ABELARDO LOBATO O.P. (verschenen in De actualiteit van Sint-Thomas van Aquino, (red.) J. Vijgen, Hoofddorp, 2005, 11-22) Mijn eerste woorden zijn een hartelijke groet aan de deelnemers van deze wetenschappelijke bijeenkomst waarmee officieel de Nederlandse afdeling van de SITA (Internationaal genootschap van Thomas van Aquino) ingewijd wordt. Ik heb het zeer op prijs gesteld dat ik uitgenodigd werd en begroet mijn dierbare vriend Pater Leo Elders die het voorzitterschap van deze afdeling op zich heeft willen nemen. Zijn bereidwilligheid hiertoe is voor ons allen een blijk van waardering want professor Elders is een van de meest eminente thomisten van onze tijd, een trouwe leerling van Thomas, een vruchtbare auteur, wiens stem zich laat horen op alle plaatsen waar over de hedendaagse cultuur gesproken wordt. Vele jaren hebben wij samengewerkt, eerst aan de faculteit van wijsbegeerte van het Angelicum, later in de Pauselijke Academie van Sint-Thomas. In hem heeft de Nederlandse afdeling van de SITA een veilige gids. Mijn dank gaat ook uit naar Professor Vijgen die de promotor en a.h.w. de ziel van deze bijeenkomst is geweest. Ik zou ook alle deelnemers aan dit gebeuren willen begroeten. Sint-Thomas heeft in Nederland steeds een groot aantal verdienstelijke leerlingen gehad. In de laatste tijd heeft de Utrechtse studiegroep zich onderscheiden. De voortdurende inspanningen van deze groep hebben dit symposium mede mogelijk gemaakt. Dit doet me denken aan de rivier Guadiana in het zuiden van Spanje die haar oorsprong vindt in de hoge bergen van centraal Spanje om vervolgens onderaards in de regio van La Mancha naar het zuiden te vloeien en dan in twee meren aan de oppervlakte treedt die De ogen van de Guadiana genoemd worden. Onze bescheiden bijeenkomst vandaag is bestemd een historische gebeurtenis te worden als eerste in een serie van activiteiten van de SITA in Nederland. De SITA is van recente datum, maar strekt haar wortels reeds uit in de wijde wereld van de cultuur. Haar oorsprong ligt in Napels, aan het slot van het Internationale Congres dat in april 1974 gehouden werd ter gelegenheid van het Zevende Eeuwfeest van de dood van Sint-Thomas van Aquino. Paulus VI die aan het congres deelnam sprak er zijn verwondering over uit dat meer dan duizend deelnemers uit de gehele wereld bijeengekomen waren en sprak van iets onverwachts en geweldigs. Om dit enthousiasme niet verloren te laten lopen hebben we het besluit genomen een thomistische vereniging op te richten. Kardinaal Wojtyla werd destijds een promotor ervan en zou number one van de leden worden. De magister-generaal van de Predikheren, pater Aniceto Fernández ondersteunde krachtig het initiatief en spoorde ons aan het plan te verwerkelijken en vertrouwde de uitvoering ervan aan mij en aan pater Bendetto D Amore toe. Daarop volgende de verschillende stadia van de ontwikkeling op elkaar als de schakels van een keten. Op een congres van Culturele ontmoetingen in 1976 werd het genootschap georganiseerd en een uitvoerende raad benoemd die de statuten uitwerkte. Op 28 mei 1978 werd dan ten overstaan van notaris Francesco Cavallaro in het klooster van Santa Sabina volgens de normen van de Italiaanse wet, de Internationale Vereniging van Thomas van Aquino (S.I.T.A.) opgericht die de deelnemers aan het wereldcongres van 1974 onder haar leden opnam. De stadia die achtereenvolgens doorlopen werden zijn duidelijk. De SITA heeft de volgende voorzitters gehad: Pater Vincent de Couesnongle, de magister-generaal van de orde, P. Cornelio Fabro, P. Battista Mondin, die ik dan opgevolgd heb in De SITA ontstond in Rome maar heeft een vorm aangenomen die met haar drie doelstellingen van de Pauselijke Academie van Sint-Thomas duidelijk verschilt: het denken van Sint-Thomas te bestuderen, te verbreiden en met de problemen van onze tijd te confronteren. Zij is gesticht om een dialoog te voeren en wordt georganiseerd in plaatselijke en nationale afdelingen. De thema s die op de internationale congressen behandeld werden laten zien welke problemen bestudeerd werden. In 1979, Thomas van Aquino op het eerste eeuwfeest van Aeterni Patris, in 1986, De ziel in de antropologie van Sint-Thomas. Het vierde in 1991 te Barcelona gehouden congres had als thema Het probleem van de mens en het geheim van Jezus Christus. Tenslotte werd in september 2003 in samenwerking met de Pauselijke Academie van Sint-Thomas het thema bestudeerd Het christelijk humanisme in het derde millennium. De zienswijze van Sint-Thomas. In deze vijfentwintig jaar heeft de SITA al een lange weg afgelegd. Ikzelf heb in een nummer van het tijdschrift Angelicum [56, (1979) pp. 3-41] onder de titel De internationale vereniging van Sint-Thomas het project voorgesteld en de reeds afgelegde weg beschreven onder de titel Itinerario de la Sociedad Internacional Santo Tomás de Aquino en sus primeros 20 años, verschenen in de bundel Sanctus Thomas de Aquino.

2 Miscellanea offerta al Profesor A. Lobato [Studi tomistici, 58, 1995]. In deze en de volgende jaren bleef de SITA groeien. Dit blijkt uit de oprichting van afdelingen in verschillende landen, zoals die van Valencia, Murcia en Sevilla in Spanje, die van artsen te Varese in Italië, voorts de afdelingen in Hongarije, de Tsjechische Republiek en in Berlijn. De Nederlandse afdeling die vandaag haar bestaan begint is een nieuwe parel aan de cultureelwetenschappelijke kroon van de Sita. Het is mij een grote vreugde samen met U het begin van de Nederlandse SITA te mogen vieren. Ik heb voor mijn voordracht een ietwat bijzonder thema gekozen, nl. een beschouwing over de Quaestiones Quodlibetales van Sint-Thomas. Alles wat met Thomas te maken heeft is belangrijk en waar hij tussenbeide komt laat de meester zijn sporen achter. In het afgelopen jaar, 2003, heeft de Uitgeverij van het Studium Dominicanum te Bologna in twee delen de Quaestiones Quodlibetales in de Latijnse tekst van de Leonina met een Italiaanse vertaling en een inleiding van P. Coggi gepubliceerd. Het gaat om een zeer complex werk dat de twaalf kwesties van deze aard bundelt, waarin niet minder dan 113 kwesties en 226 artikelen ondergebracht zijn. Sint-Thomas heeft dit soort van universitaire disputen niet uitgevonden, maar heeft er wel zijn stempel opgezet en de mogelijkheden die zij boden laten zien. Waarschijnlijk waren zij niet de wijze van uiteenzetting waaraan hijzelf de voorkeur gaf, omdat het hun aan eenheid ontbrak en geen bepaalde orde volgden. Thomas paste het Aristotelische gezegde toe sapientis est ordinare. Het is de taak van de magister de orde die in de natuur aanwezig is te tonen alsook door de rede orde aan te brengen. Het thema, de wijze waarop de discussie plaatsvond en de definitieve redactie van de quaestio disputata werden door de magister bepaald, maar in de quaestio de quodlibet zijn thema en discussie geheel afhankelijk van de spontane uitingen van het publiek. De toehoorders kunnen de magister met welk thema dan ook testen, zonder rekening te houden met ordening of met wat voorafging. Terwijl dit de spontaneïteit bevordert, stelt het hoge eisen aan de magister, die aanstonds een antwoord moest geven. Om ons niet in deze doolhof te verliezen waar er ook veel doodlopende paden zijn, heb ik me beperkt tot een enkel punt, nl. de vermelding van de thema s die in al de werken van Thomas slechts hier aan de orde komen. Er zijn nl. 22 artikelen die geen parallelplaatsen hebben. Het feit van apax legómena in de werken van Thomas is op zich verwonderlijk. Men zou deze artikelen heel uitvoerig moeten bestuderen, maar in mijn uiteenzetting van vandaag wil ik slechts een korte samenvatting van de thema s geven, en het antwoord van Thomas in enkele regels weergeven, bij wijze van afsluiting. Wil men deze thema s ordenen, dan is het beste de orde te volgen die Thomas gewoonlijk kiest: vragen over God, Christus en zijn Kerk, en vervolgens over de mens. Zoals men reeds kan vermoeden gaat het hier om randthema s die niet de kern van Thomas werk betreffen. Het gaat eerder om toepassingen van zijn leer. Kortom, het feit dat het om apax legomena gaat is van belang, omdat ze een echo zijn van wat in de middeleeuwse cultuur ter discussie stond. Aangezien we hier met antwoorden van Thomas te maken hebben, verschaffen deze kwesties ons toegang tot zijn werken. In de werken van Thomas is niets overbodig. Waar hij zich ook mee bezighoudt, overal laat hij sporen van zijn genie achter. Men zou onze artikelen als kruimels die van zijn tafel gevallen zijn kunnen beschouwen of als fragmenten die toch in zekere zin het geheel bevatten. Wij delen deze 22 artikelen in drie groepen in, nl. als betrekking hebbend op God, Christus en zijn Kerk, en de mens. Door deze het ene na het andere te vermelden, maken wij ze los uit hun context, maar we doen hen geen geweld aan omdat zij in het debat als sporadische en terloopse vragen naar voren kwamen. I. Over God 1. Kent God het eerste ogenblik waarin hij de wereld kon scheppen? (Qdl. 5, q.1, a. 1, p. 497). Tijd en plaats bestaan niet gescheiden maat worden tegelijk geschapen met de wereld. Daarom is er geen eerste ogenblik waarop God de wereld kan maken, maar wél is er een eerste ogenblik in de door God geschapen wereld, en is er ook een hoogste plaats, die Gods almacht echter hoger kan maken. 2. Indien iets tot het niets teruggebracht zou worden, zou God het numeriek hetzelfde kunnen doen terugkomen? (Qdl. 4, q. 3, a. 2, p. 376). Hier hangt alles af van de aard ervan en van zijn duur. Indien deze duur verandering en tijd met zich meebrengt is een terugkeer in numerieke identiteit niet mogelijk, want dit zou een tegenspraak met zich meebrengen, maar als zijn wezen geen voortgezette duur bevat, zoals dit bij de blijvende substanties het geval is, kan God het identiek weer in het bestaan roepen, ook al was het in het niet teruggevallen, omdat het onder zijn macht valt effecten te produceren zonder tussen oorzaken en zonder veranderingen.

3 3. Is het getal 6, in overeenstemming waarmee alle schepselen gevormd werden, zelf geschapen of heeft het een scheppende kracht? (Qdl. 8, q.1, a. 1, p. 151). Deze vraag wordt door Augustinus gesteld in zijn commentaar op Genesis, waar hij een parallel trekt met de zes leeftijdsperioden van de mens, de zes tijdperken van de wereld en de zes scheppingsdagen. Deze analogie vond veel verbreiding in de Middeleeuwen na de Sint-Isidorus en werd in letterkundige werken en plastische kunsten uitgedrukt. Thomas antwoordt met een distinctie m.b.t. de wijze waarop men het getal zes verstaat. Als het een maat van de schepselen is, is het zelf ook een schepsel, maar indien het het begrip betekent dat God van de schepselen heeft, is het identiek met Gods wezen, dat de Schepper is. 4. Maakt God de genade in ons telkens opnieuw? (Qdl., 4, q. 6, a. 1, p. 393). De genade is het meest nobele schepsel omdat ze de redelijke natuur van de mens vervolmaakt. Zij kan nieuw zijn wanneer zij in de ziel ingestort wordt. Zij kan dan dezelfde zijn omdat wanneer zij eenmaal gegeven is, zij werkt zolang zij er is. De genade werkt op een dusdanige wijze in de ziel dat zij dezelfde is en bewaard blijft. Dit valt moeilijk te begrijpen omdat het hier over een activiteit gaat die geen verandering met zich meebrengt. Iets dergelijks is het geval met de straling van de zon in de lucht, die bewaard blijft zonder dat zij vernieuwd moet worden. God werkt in de ziel door middel van dezelfde genade en zoverre hij deze in het bestaan houdt. II. Met betrekking tot Christus en het christelijk leven 5. Is de regenboog het teken dat er geen zondvloed meer zal komen? (Qdl. 3, q.14, a.1, p. 349) Het antwoord, zegt Thomas, staat in de H. Schrift (Genesis 9, 13). In het Oude Testament wordt de letterlijke betekenis gegeven, maar tegelijkertijd ook de figuurlijke betekenis van de regenboog. Thomas poogt eerst een natuurkundige verklaring voor te leggen: de werkoorzaak van regen is de zon, en de materiële oorzaak de vochtige damp die van de aarde en de zee voortkomt. Als de zon krachtiger is en de dampen laat opdrogen, zoals dit in Egypte gebeurt, valt er geen regen, maar indien de zon damp laat ontstaan zonder deze op te drogen krijgen we regen, eventueel overstromingen. De regenboog ontstaat als er een evenwicht tot stand komt tussen de warmte van de zon en de productie van dampen. Als deze situatie optreedt, verschijnt de regenboog, ten teken dat er geen stortvloed komt. De H. Schrift gebruikt deze zegswijze om Christus aan te duiden door wie wij van de geestelijke zondvloed bevrijd worden. 6. Waar heeft Christus het grootste teken van zijn liefde gegeven, - door voor ons te lijden of door ons zijn lichaam als voedsel te hebben gegeven in het sacrament van de eucharistie? (Qdl. 5, q. 3, a. 2, p. 515). De maatstaf van de liefde is de liefde waarmee wij onszelf beminnen en ons goed zoeken. Nu is dit goed drievoudig: het goed van de ziel, dat van het lichaam en het goed van dingen buiten ons. Deze drie kunnen een teken en maatstaf van onze liefde zijn wanneer wij hen opofferen voor een vriend. Uiterlijke dingen opofferen is een teken van liefde, maar het geeft blijk van groter liefde als wij voor anderen iets doen ten koste van onszelf, en het grootste teken van liefde is ons leven te geven voor anderen. Het is dan ook het grootste blijk van Christus liefde dat hij zijn leven heeft gegeven. Dat hij zijn lichaam tot voedsel geeft, brengt geen enkel verlies voor hem mee, want het is een gedachtenis en beeld van zijn lijden. De zaak zelf legt meer gewicht in de schaal dan een gedachtenis. 7. Zien de zaligen Christus mensheid voordat zij zijn godheid zien? (Qdl. 8, q.9, a.2,p.247). Het eerste en voornaamste dat de zaligen aanschouwen is God zelf. Voor he is God het medium waardoor zij andere dingen kennen en de maatstaf van al het andere dat zij doen. Daarom zien zij eerst de godheid van Christus voor zijn mensheid. Uiteraard zal hun vreugde in de aanschouwing van beide bestaan. In dit leven echter zolang wij onderweg zijn, naderen wij God via Christus. 8. Bevinden allen die door de Kerk heilig verklaard zijn in de hemelse glorie of zijn enkelen van hen in de hel? (Qdl. 9, q. 8, a. 1, p. 347)

4 Indien men alleen op de persoon en het oordeel van de leiders van de kerk afgaat zijn vergissingen mogelijk. Indien men echter bedenkt dat de goddelijke voorzienigheid de kerk door de H. Geest leidt om haar voor dwalingen te bewaren, moet men met zekerheid houden dat het onmogelijk is dat het oordeel van de universele kerk dwaalt in vragen die op het geloof betrekking hebben. Daarom moet men de uitspraken van de paus aanvaarden en hieraan de voorkeur geven boven welke andere dan ook, hoe geleerd degene die zoiets houdt ook moge zijn. Daarentegen is het mogelijk dat in andere zaken die op bijzondere feiten betrekking hebben zoals kwesties van eigendom, vergrijpen en soortgelijke zaken, de kerk zich vergist als zij steunt op valse getuigenissen. Een heiligverklaring ligt tussen deze beide in, maar omdat de eer die wij aan de heiligen bewijzen een zekere geloofsbelijdenis is, moet men godvruchtig aannemen dat het oordeel van de kerk niet dwaalt in heiligverklaringen. Gods voorzienigheid staat de kerk bij. 9. Is de zonde die iemand begaat zo groot als hij dacht te begaan? (Qdl. 8, q.6, a.5, p.227) Men zegt wel dat iemand een doodzonde wil bedrijven wanneer hij de bedoeling heeft iets te doen waarvan hij meent dat het een doodzonde is. Indien hij dit doet, begaat hij een zware zonde. Het is echter niet hetzelfde wanneer iemand een kleine zonde wil begaan. Dan is wat hij doet op grond van deze intentie niet automatisch een klein kwaad. Hier moet ook rekening worden gehouden met een dwalend geweten. Het geweten verplicht en derhalve is het een doodzonde tegen zijn geweten in te gaan en te handelen. Een dwalend geweten kan verontschuldigen wanneer het iets betreft dat men niet verplicht was te weten. Het verontschuldigt niet wanneer de dwaling waarop het berust zondig is, omdat het iets betreft dat men verplicht was te weten, b.v. in geval iemand meent dat ontucht slechts een kleine zonde is. Indien deze persoon werkelijk ontucht pleegt, begaat hij een doodzonde. 10. Wordt indien de biechtvader tot de penitent zegt al het goede dat U gaat doen zal voor U de kracht van een vergeving van de zonden, voldaan aan de nodige voldoening noodzakelijk voor het sacrament van de verzoening? (Qdl. 3, q.13, a. 1, p. 341). Hier moet met verschillende factoren rekening worden gehouden. De penitent moet een voldoening voor de begane zonden geven, de door de priester voor de begane zonden opgelegde penitentie verrichten. Aan deze penitentie kan voldaan worden door het verrichten van enig goed werk of door de sleutelmacht van de kerk. De voldoening heeft tot doel boete te doen voor de schuld en nieuwe zonden te voorkomen. Het verdient aanbeveling dat de biechtvader geen al te zware penitentie oplegt. Daarom verdient de formule al het goede dat U zult doen moge strekken tot vergeving van uw zonden aanbeveling. Deze wordt door veel priesters gebruikt en heeft de waarde van een sacrament. 11. Is er in de hel alleen de straf van het vuur of ook die van het water? (Qdl. 8, q.8,a.1,p.239). Op deze vraag antwoordt Thomas met een citaat van de heilige Basilius die psalm 28 toelicht: De stem van de Heer over de wateren en de glossa die zegt dat aan het einde van de wereld de elementen van elkaar gescheiden zullen worden. Al wat er aan schitterend is zal naar boven gaan voor de glorie van de uitverkorenen, alles was troebel en moeizaam is zal naar beneden gaan tot straf voor de veroordeelden, die niet slechts de straf van het vuur zullen ondergaan, maar die van alle schepselen: de droesem en afval van heel de schepping wordt in de hel verzameld. 12. Heeft gebed voor anderen dezelfde waarde als dat voor onszelf? (Qdl. 8, q. 5, a.1, p. 203). Smeekgebed heeft een dubbele waarde, eerst omdat het een verzoek is, en vervolgens omdat het een deugdzame daad is. Onder gelijke condities heeft het gebed voor onszelf meer waarde dan wanneer men voor een ander bidt, die immers met beletselen behept kan zijn die een verhoring in de weg staan. Wat de tweede waarde betreft, is een gebed dat uit een grotere liefde voortkomt beter, zowel als wij voorvoor onszelf als wanneer wij voor anderen bidden. Het is beter zowel voor zichzelf en voor anderen te bidden dan alleen voor zichzelf. Indien men echter voor een ander bidt en niet voor zichzelf gaat men tegen de orde van de liefde in. 13. Is een clericus die houder van een beneficie is, of daaraan een pastorale taak verbonden is of niet, maar die aan een school werkzaam is, gehouden het officie van de doden te bidden? (Qdl. 6, q.5, a. 2, p. 635).

5 Op grond van het feit dat iemand een clericus is, is hij gehouden de canonieke getijden te bidden, want hij is speciaal uitgekozen om Gods lof te bezingen. Indien hij een beneficie van een bepaalde kerk geniet, moet hij dit doen volgens de wijze waarop dit in die kerk gebruikelijk is door voor de gestorvenen te bidden door wier goederen hij ondersteund wordt. Hij is hiertoe verplicht ook wanneer hij in een school werkzaam is. Hij heeft echter geen verplichting wanneer het officie dat van hem gevraagd wordt buiten de gewone orde valt en hij aan de school taken moet vervullen. 14. Indien iemand van de zijde van de wereldlijke overheid het verbod krijgt om te preken, moet hij zich hieraan houden? (Qdl. 12, q. 17, a. 2, p. 757). Om te antwoorden moet men een onderscheid maken: het verbod kan van de overheid alleen of ook van het volk komen. In het eerste geval kan hij doorgaan met preken in de huizen van de mensen, in het tweede geval is het beter dat hij weggaat. Maar een verdere distinctie is nodig, nl. of hij belast is met de zielzorg of niet. In het eerste geval moet hij blijven om zijn taak te vervullen, ook al brengt dat gevaren met zich mee, in het tweede geval is hij niet verplicht om te blijven, maar kan dit doen om zo het geloof te steunen. 15. Kan iemand die tot pastoor of overste aangesteld is, zijn positie aan een ander geven? (Qdl. 12, q. 19 (20), a. 1, p. 767). Wie tot pastoor of vicarius benoemd is kan niet zijn gehele bevoegdheid aan anderen overdragen, maar slechts een gedeelte ervan. Tenslotte is hij benoemd en niet een ander. III. Betreffende de mens 16. Is de waarheid sterker dan de wijn, de koning of de vrouw? (Qdl. 12, q. 13, a. 1, p.731). Deze vraag, zegt Thomas, wordt in het apocriefe boek Esdras (3, 3-4) gesteld dat niet canoniek is. Om deze alternatieven te vergelijken zoekt Thomas iets dat aan alle gemeenschappelijk is, nl. hin invloed op het menselijke gemoed: de wijn oefent invloed uit in zover hij de tongen losmaakt en doet spreken. Het zintuiglijke streefvermogen wordt door het genot, met name seksueel genot bewogen. Vandaar dat de vrouw invloed uitoefent. Op praktisch gebied heeft de koning de hoogste macht, maar op het gebied van studie is de waarheid het machtigst; hier onderwerpen de vermogens van het lichaam zich aan de ziel, de sensitieve functies aan het verstand, en praktische overwegingen aan het speculatieve verstand. Op grond hiervan is de waarheid het machtigste: Summum et potissimum est veritas. 17. Zondigen leerlingen van verschillende theologie professoren niet als zij onjuiste opinies van hun magistri volgen? (Qdl. 3, q. 4, a.2, p. 241). Indien deze meningen geen verband houden met geloofszaken of met de goede zeden, kunnen de toehoorders vrijelijk kiezen wat ze willen aannemen. Indien het echter over geloofszaken en de goede zeden gaat zijn zij niet verontschuldigd indien zij de dwalingen van hun professoren overnemen. Onwetendheid is hier geen excuus. Degenen die Arius, Nestorius en andere ketters volgde zijn niet vrij van zonde. Evenmin is naïviteit hier een verontschuldiging. In twijfelgevallen moet men kiezen voor de waarheid die duidelijk in de H. Schrift geschreven staat en door het gezag van de Kerk geleerd wordt. 18. Is het geoorloofd van een stervende te eisen dat hij ons doet weten waar hij zich na zijn dood bevindt? (Qdl. 3, q. 9, a. 2, p. 317). Op zich beschouwd is het geen zonde gevolg te geven aan een natuurlijk verlangen. Nu heeft de mens een natuurlijk verlangen om te weten. Zo lijkt het niet verkeerd te zijn wanneer iemand aan een stervende vraagt om de toestand waarin hij zich na zijn dood bevindt, kenbaar te maken, vermits men zich aan Gods oordeel onderwerpt. Anders is het wanneer men geloofstwijfels heeft en bewijzen zoekt voor de werkelijkheid van het leven na de dood. Maar een dergelijk verzoek moet met piëteit en nederigheid geschieden. 19. Indien iemand door rovers ontvoerd is en hun belooft een losgeld te betalen en hiertoe geld van een vriend krijgt, is hij dan verplicht dit geleende geld terug te geven? (Qdl. 3, q. 9, a. 1, p. 557).

6 De rechtvaardigheid eist dat men ieder het zijne geeft. Wie geld geleend heeft moet dit teruggeven, en dit klemt des te meer omdat de crediteur hem te hulp is gekomen toen hij hem het meest nodig had. Het gezegde dat in tijden van nood alles gemeenschappelijk is, vindt in dit geval geen toepassing. 20. Kunnen degenen die om politieke redenen uit een stad verdreven zijn, van degenen die achter blijven hun bezit terugvorderen? (Qdl. 12, q. 15, a. 1, p. 743). Verdrijving kan gerechtvaardigd zijn en in dit geval verliezen zij het recht op de goederen die zij bezaten. Zij kan echter ook onrechtmatig zijn, wanneer de betreffende geen schuld heeft, en in dit geval hebben hij er recht op dat men hem het zijne teruggeeft. De restitutie moet door het hogere gezag geschieden. En wanneer er geen hoger gezag is, met de middelen die binnen zijn bereik liggen. 21. Is het verdienstelijker een overste te gehoorzamen dan te doen wat een medebroeder vraagt? (Qdl. 6, q. 6, a. 1, p. 643). Verdienste kan gegeven zijn met de aard van het werk dat men verricht. Van dit gezichtspunt uit gezien is het verdienstelijker aan een overste te gehoorzamen die immers Gods dienaar is en een act van de deugd van godsdienstigheid is. Een medebroeder helpen valt onder de vriendschap of onder de milddadigheid, die onder de liefde tot onze naaste vallen. De verdienste kan door een grotere liefde groter worden en in dit geval kan het beter zijn te helpen dan te gehoorzamen. 22. Moet een religieus uit zijn orde verstoten worden op grond van een zonde tegen deze orde, wanneer hij spijt en bereid is een opgelegde straf te voldoen? (Qdl. 12, q. 23, a. 1, p. 779). De H. Paulus zegt Verwijder degene die zich misdraagt uit uw midden (1 Cor. 5, 13). Nu kan iemand verwijderd worden door middel van een lichamelijke of van een geestelijke straf. Voor een lichamelijke straf telt berouw niet: een moordenaar wordt terechtgesteld ook al heeft hij berouw. Maar bij een geestelijke straf telt het berouw en wordt deze slechts dan toegepast, wanneer de betreffende hardnekkig is. Een lichamelijke straf berooft van een goed dat door een ander groter goed gecompenseerd kan worden, maar een geestelijk goed dat verloren ging, komt niet terug, en daarom wordt deze straf niet toegepast wanneer iemand berouw heeft. Daarom wordt niemand uit een orde gestoten als hij niet hardnekkig is, maar hij kan in een cel opgesloten worden of op andere wijze gestraft. Conclusie Dit is het laatste artikel van de Quaestiones quodlibetales. Wij zien dat de thema s die aan de orde kwamen van verschillende aard zijn, en de meeste hiervan werden door Thomas elders in zijn werk vanuit een ander gezichtspunt behandeld. Die thema s waarvan en geen parallelplaatsen zijn, hebben niet op centrale punten betrekking, maar zijn niet van belang verspeend. Thomas vond dat de vragen een antwoord verdienden en heeft dit uitgewerkt om degenen die de vragen stelden te helpen in hun zoeken naar de waarheid.

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

Het sacrament van. Het vormsel. Sacramenten

Het sacrament van. Het vormsel. Sacramenten Het sacrament van Het vormsel Sacramenten DSacramenten Deze geloofsboekjes gaan over de zeven sacramenten. Sacramenten zijn tekens, in woord en gebaar, die we in Jezus Naam in de gemeenschap van de Kerk

Nadere informatie

Over de website en de boodschappen

Over de website en de boodschappen Over de website en de boodschappen De website De website is opgericht om een reeks goddelijke boodschappen te publiceren waarvan een getrouwde moeder van een jong gezin, woonachtig in Europa, zegt dat

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 1 t/m 4 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 1 t/m 4 Werkboek 7 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 1 t/m 4 Hoofdstuk 3 en 4 gaat over de bekering. Hoofdstuk 3 en 4 heeft 17 artikelen. In dit werkboek

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (3) Presentatie Gemeente van onze Heer Jezus Christus, N.N. en N.N. hebben te kennen gegeven dat ze hun zoon/dochter N.N.

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 6 t/m 11 Werkboek 2 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 6 t/m 11 In werkboek 2 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. In werkboek 1 staat

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

OPENING VAN DE VIERING

OPENING VAN DE VIERING OPENING VAN DE VIERING KRUISTEKEN EN BEGROETING INLEIDING GEBED Pastor: Laat ons samen bidden tot God, in wiens Naam wij hier samengekomen zijn, en in wiens Naam deze kinderen zullen worden gedoopt. Heer

Nadere informatie

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en

Waarom doet Hij dat zo? Om de diepste bedoeling van Gods geboden aan te geven. Daar kom ik straks op terug. Hij geeft in de Bergrede de beloften en 1 De Bijbel open 2013 5 (02-02) Vandaag bespreken we een vraag over de betekenis van de Wet die God aan Israel gaf voor de christelijke gemeente van het Nieuwe Testament en dus voor ons. Is het zo dat

Nadere informatie

DIENST VAN DE VOORBEREIDING

DIENST VAN DE VOORBEREIDING Eredienst in de Morgensterkerk 15 juli 2012 Dienst van Schrift en Tafel Muziek bij binnenkomst DIENST VAN DE VOORBEREIDING Welkom door de ouderling Stilte (gemeente gaat staan) Bemoediging en drempelgebed

Nadere informatie

Inleiding over het kernwoord zonde

Inleiding over het kernwoord zonde Inleiding over het kernwoord zonde Door Eline Lezen: Mattheüs 5 : 21 t/m 48 Zingen: Psalm 6 : 1 en 4 1. Waarom moeten wij weten wat zonde is? Toen ik deze inleiding begon te maken vroeg ik me af wat ik

Nadere informatie

11 oktober: Het MOEDERSCHAP van de Zalige Maagd Maria Man en vrouw schiep Hij hen (Genesis 1.27) Vandaag op het feest van het MOEDERSCHAP van de

11 oktober: Het MOEDERSCHAP van de Zalige Maagd Maria Man en vrouw schiep Hij hen (Genesis 1.27) Vandaag op het feest van het MOEDERSCHAP van de 11 oktober: Het MOEDERSCHAP van de Zalige Maagd Maria Man en vrouw schiep Hij hen (Genesis 1.27) Vandaag op het feest van het MOEDERSCHAP van de zalige Maagd Maria moeten we Hemelse zaken overwegen. Ook

Nadere informatie

Het sacrament van. Het huwelijk. Sacramenten

Het sacrament van. Het huwelijk. Sacramenten Het sacrament van Het huwelijk Sacramenten Sacramenten IIn de Bijbel Deze geloofsboekjes gaan over de In het evangelie willen Farizeeën Jezus op de proef stellen zeven sacramenten. Sacramenten met een

Nadere informatie

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding

Voor u persoonlijk! SAMPLE. Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Evangelie-nieuws voor eeuwige redding Voor u persoonlijk! Zo is het: Gods hart gaat naar de mens uit, naar alle mensen, want het evangelie is voor alle mensen op de gehele aarde, en

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 2 Artikel 6 t/m 9 Werkboek 6 Dordtse Leerregels hoofdstuk 2 artikel 6 t/m 9 Boven artikel 6 t/m 9 schrijven we : ongeloof en geloof Over ongeloof en geloof is veel te leren.

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Over de doop Bij de doop word je in water ondergedompeld of ermee besprenkeld.

Nadere informatie

Mag ik jou een vraag stellen?

Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou een vraag stellen? Mag ik jou, die dit leest, een zeer belangrijke vraag stellen? Stel dat je vandaag zou sterven, doordat er iets verschrikkelijks gebeurt, bijvoorbeeld een auto ongeluk of

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3

De Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 1. Artikel 12 t/m 14. Werkboek 3 De Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 3 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 1 artikel 12 t/m 14 In werkboek 3 gaan we verder met het bespreken van de Dordtse Leerregels. Jullie weten waarom

Nadere informatie

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties.

De geboden onderhouden, is trouw zijn aan God, maar het is evenzeer trouw zijn aan onszelf, aan onze ware natuur, en aan onze diepe aspiraties. Maria, leer ons bidden! Het gebed is er niet in de eerste plaats om ons te voldoen. Ze is onteigening van onszelf om ons in de gesteltenissen te plaatsen van de Heer, Hem in ons te laten bidden. In een

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

De Twaalf Artikelen des geloofs apostolische geloofsbelijdenis. 1. Ik geloof in God den Vader, den Almachtige, Schepper des hemels en der aarde.

De Twaalf Artikelen des geloofs apostolische geloofsbelijdenis. 1. Ik geloof in God den Vader, den Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. De Twaalf Artikelen des geloofs apostolische geloofsbelijdenis 1. Ik geloof in God den Vader, den Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. 2. En in Jezus Christus Zijn eniggeboren Zoon, onze Heere;

Nadere informatie

BIJBELSE INTRODUCTIELES

BIJBELSE INTRODUCTIELES BIJBELSE INTRODUCTIELES DEEL 1 - REDDING Dit deel geeft, middels de presentatie van het reddingsplan, de basisprincipes van het Evangelie (goede nieuws) van de Genade van God. 1. (Romeinen 3:10-11) Noem

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God

Kingdom Faith Cursus. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Kingdom Faith Cursus KF02 ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Het geschenk van God Colin Urquhart ----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël

Kroontje van de H. Aartsengel Michaël Kroontje van de H. Aartsengel Michaël en begin met de eerste grote kraal (1), zeggend: Eerste Groet (1) Door de voorspraak van de H. Michaël en van het Koor der Serafijnen, Heer God, ontsteek in onze harten

Nadere informatie

Eucharistieviering Tweede zondag van de Veertigdagentijd 21 februari 2016 Oud-katholieke parochie van de heilige Georgius, Amersfoort

Eucharistieviering Tweede zondag van de Veertigdagentijd 21 februari 2016 Oud-katholieke parochie van de heilige Georgius, Amersfoort Eucharistieviering Tweede zondag van de Veertigdagentijd 21 februari 2016 Oud-katholieke parochie van de heilige Georgius, Amersfoort In de Veertigdagentijd is er iedere zondag kinderkerk. De kinderkerk

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 3 en 4. Artikel 12 t/m 14 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 3 en 4 Artikel 12 t/m 14 Werkboek 10 Dordtse Leerregels hoofdstuk 3 en 4 artikel 12 t/m 14 Boven artikel 12 t/m 14 schrijven we : wedergeboorte en geloof In dit werkboek gaat

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Gebed om te gedenken. Gebed van lofprijzing. Gebed na Hemelvaart. Gebed op de levenszee

Gebed om te gedenken. Gebed van lofprijzing. Gebed na Hemelvaart. Gebed op de levenszee Gebed van lofprijzing Gebed om te gedenken Ik dank U, grote God, dat Gij de Vader zijt die mij te boven gaat, de Zoon die mij terzijde staat, de Geest die in mij bidt en smeekt. Heer, onze God, op deze

Nadere informatie

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk

Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Kruistocht van gebed (22) Katholieke priesters handhaaf de Leer van de Kerk Vrijdag 28 januari 2012 23.50u Mijn dochter, Ik geef de wereld dit kruistochtgebed (22) om gebeden te worden door de katholieke

Nadere informatie

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal

Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Orde voor de voortzetting van het heilig Avondmaal Na Lied of Klein Gloria verloopt de dienst als volgt: Apostolische geloofsbelijdenis (gezongen, of gelezen en beantwoord met een lied) Nodiging De Heer

Nadere informatie

Thomas van Aquino: Quodlibetale kwesties overzicht

Thomas van Aquino: Quodlibetale kwesties overzicht Thomas van Aquino: Quodlibetale kwesties overzicht De quodlibetale kwesties van Thomas van Aquino geven een excellente inkijk in het academisch leven aan de universiteit van Parijs. Tweemaal per jaar,

Nadere informatie

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden?

Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Scholen die door Samuel zijn gesticht. Met welk doel wil God Zijn kinderen leiden? Psalm 23:3 3 Hij verkwikt mijn ziel, Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid, omwille van Zijn Naam. De Here zelf

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens

1. Priester: Licht en leven vinden we bij God, want Hij wil niet dat de mens Voorbede Na de homilie van de diaken of de priester volgt de Voorbede. In de Voorbede bidden we als geloofsgemeenschap voor de intenties die in ons hart zijn. Uiteraard gaan de beden in het geval van een

Nadere informatie

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen

GEBEDEN AMEN. beland. zodat ik niet in moeilijkheid. Leid mij veilig aan Uw hand, vandaan. gaan, haal me daar dan vlug. Mocht ik verkeerde wegen ijn lieve engel, bewaar en help mij altijd goed. God heeft U aan mij gegeven, als een helper in dit leven. Mocht ik verkeerde wegen gaan, haal me daar dan vlug vandaan. Leid mij veilig aan Uw hand, zodat

Nadere informatie

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof.

4. Welk geloof wordt bedoeld? Het gaat om het zaligmakende geloof. Dus niet om een historiëel, tijd- of wondergeloof. NGB artikel 1: DE ENIGE GOD Wij geloven allen met het hart en belijden met de mond, dat er een Enig en eenvoudig geestelijk Wezen is, dat wij God noemen: eeuwig, ondoorgrondelijk, onzienlijk, onveranderlijk,

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring )

De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring ) De gelijkenis van de onbeschaamde vriend. ( of over gebedsverhoring ) Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

Vijf redenen waarom dit waar is

Vijf redenen waarom dit waar is Les 14 Eeuwige zekerheid Vijf redenen waarom dit waar is In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Is de echte (ware) gelovige voor eeuwig veilig en geborgen in Christus? Voor

Nadere informatie

Orde I Schrift, zegen en gebed

Orde I Schrift, zegen en gebed Orde I Schrift, zegen en gebed groet en inleidend woord Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar

Nadere informatie

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2)

Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Zondag 29 Zondag 29 gaat over het Heilig Avondmaal (2) Lees de tekst van Zondag 29 Vraag 78 : Wordt dan uit brood en wijn het wezenlijk lichaam en bloed van Christus? Antw : Nee; maar gelijk het water

Nadere informatie

Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT

Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT Hij heelt de gebrokenen van hart AANVAARD WIE JE BENT De wortel van zelfhaat De eerste zonde; verlangen als God te zijn; de ontkenning van wie je bent Eerste gevolg van de zonde: Schaamte voor je lichaam

Nadere informatie

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 5. Artikel 1 t/m 5. Werkboek 12

Dordtse Leerregels. Hoofdstuk 5. Artikel 1 t/m 5. Werkboek 12 Dordtse Leerregels Hoofdstuk 5 Artikel 1 t/m 5 Werkboek 12 Dordtse Leerregels, hoofdstuk 5, artikel 1 t/m 5 Hoofdstuk 5 gaat over de volharding der ( van de ) heiligen Boven hoofdstuk 1 t/m 5 schrijven

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 3 Genade, fundament om op te leven

Hartelijk welkom in de kerk! Thema 3 Genade, fundament om op te leven Hartelijk welkom in de kerk! Thema 3 Genade, fundament om op te leven Mededelingen Wilt u aub uw mobiele telefoons uitzetten i.v.m. storing van de beeldopnames? Lied van de week Opwekking 412 Kom tot Mij

Nadere informatie

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst.

Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Voor 16 jaar en ouder! Over het zitten van de Heere Jezus aan de rechterhand van God en Zijn wederkomst. Zondag 19 vraag en antwoord 50, 51 en 52. Vraag 50 : Waarom wordt daarbij gezegd : Zittende ter

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk

BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God. Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk BIJBELSTUDIE Hoe versterk ik mijn relatie met God Door het jongerenbestuur van de Moeder Godskerk 1 GEBED 2 Welkom Hoe versterk ik mijn relatie met God Methodes en technieken delen hoe dit te bereiken

Nadere informatie

Calvijn over het verbond & de besnijdenis

Calvijn over het verbond & de besnijdenis Calvijn over het verbond & de besnijdenis Calvijn over Genesis 17:4 ( Mij aangaande, zie, Mijn verbond is met u ): Omdat ons geloof niet anders dan in Zijn eeuwige waarheid geworteld kan zijn, en daarom

Nadere informatie

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 14-10-15

Het belang van het profetisch woord. De Bijbel open 14-10-15 De Bijbel open 14-10-15 Mijn hoop is op U Heer, G mijn kracht is in U Heer, mijn hart is van U Heer, van U. Ik prijs U met heel mijn hart, ik prijs U met al mijn kracht. Met heel mijn hart, met al mijn

Nadere informatie

Heeft God het Kwaad geschapen?

Heeft God het Kwaad geschapen? Heeft God het Kwaad geschapen? Zondagavond 22 september 2013 (Genade & Waarheid Preek) Inleiding A. Genade & Waarheid Preken (Soms) Ingewikkelde of wettisch toegepaste onderwerpen bekeken vanuit Genade

Nadere informatie

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8

1 Korintiёrs 1:9. Marcus 10:45. Handelingen 4:12. Johannes 17:3. 1 Korintiёrs 3:16. Johannes 15:9,10. Psalm 32:8 [1] [2] [3] Johannes 3:16 1 Korintiёrs 1:9 Johannes 3:19 God wil met ons omgaan God wil met ons omgaan Zonde brengt scheiding [4] [5] [6] Romeinen 3:23 Marcus 10:45 Romeinen 5:8 Zonde brengt scheiding

Nadere informatie

Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE. voor de morgendienst op zondag 2 september 2012. in deze dienst zal. Julia Brugge.

Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE. voor de morgendienst op zondag 2 september 2012. in deze dienst zal. Julia Brugge. Chr. Geref. Kerk Ontswedde LITURGIE voor de morgendienst op zondag 2 september 2012 in deze dienst zal Julia Brugge gedoopt worden thema: Zoals klei in de hand van de pottenbakker Voorganger: ds. J.J.

Nadere informatie

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = =

= = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = = Orde van dienst voor zondag 14 september 2014, eerste viering, 9.30 uur Kerk: Brugkerk, Kroonplein 1 te Lemelerveld Koster: Hendrie Arnold Organist: Wim Pardoen Ouderling van dienst: Herma Schepers Zondagskind:

Nadere informatie

Welkomstwoord en mededelingen Ik wil juichen voor U, mijn Heer (Op Toonhoogte 271) Ik wil juichen voor U, mijn Heer,

Welkomstwoord en mededelingen Ik wil juichen voor U, mijn Heer (Op Toonhoogte 271) Ik wil juichen voor U, mijn Heer, 1 Welkomstwoord en mededelingen Ik wil juichen voor U, mijn Heer (Op Toonhoogte 271) Ik wil juichen voor U, mijn Heer, Ik erken: U, Heer, bent God met blijdschap in mijn hart. en ik behoor U toe. Ik wil

Nadere informatie

Bijbelteksten Feest van Genade

Bijbelteksten Feest van Genade Week 1 Zoals een hinde smacht naar stromend water, zo smacht mijn ziel naar U, o God. (Psalm 42:2) Mozes sloeg steeds buiten het kamp, op ruime afstand ervan, een tent op die hij de ontmoetingstent noemde.

Nadere informatie

1. Gods eigendom. Op Toonhoogte 265

1. Gods eigendom. Op Toonhoogte 265 Jaarreeks 1: Jaarreeks 1: 1. Gods eigendom Abba, Vader, U alleen U behoor ik toe. U alleen doorgrondt mijn hart. U behoort het toe. Laat mijn hart steeds vurig zijn, U laat nooit alleen U behoor ik toe.

Nadere informatie

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal

Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Iiturgie voor de -12 jeugddienst van zondagmorgen 28 Juni in de Westerkerk te Veenendaal Op Toon Hoogte 182 Door Uw genade Vader Door Uw genade, Vader, mogen wij hier binnengaan. Niet door rechtvaardige

Nadere informatie

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein

LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen. Refrein LIEDERENBLAD TIME 2 SING 18 september 2011 Thema: Je steentje bijdragen 19.00 uur LAAT HET FEEST ZIJN IN DE HUIZEN (Opw. 533) Laat het feest zijn in de huizen, mensen dansen op de straat, als het onrecht

Nadere informatie

Kennismaking met de bijbel

Kennismaking met de bijbel Kennismaking met de bijbel 1. De Bijbel, wat is dat voor boek? 2. Wat heb ik met God te maken? 3. Wie is Jezus Christus? 4. Hoe kom ik in de hemel? 5. Wat is de christelijke doop? 16 Wat heb ik met God

Nadere informatie

Openluchtdienst! speelruimte om te leven!

Openluchtdienst! speelruimte om te leven! Openluchtdienst speelruimte om te leven liturgie bij de openluchtdienst op zondag 15 juni 2014 in de tuin van het Wooldhuis uitgaande van de Protestantse Gemeente Heino-Laag Zuthem voorganger: ds. Hans

Nadere informatie

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag

Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Orde van dienst Laren 8 mei 2016, Moederdag Met medewerking van Deo Gratias Voorganger : ds. Jaap Jonk Orgelspel: Stefan Potman De Voorbereiding Orgelspel Woord van welkom Moment van stilte Aansteken van

Nadere informatie

De Dordtse Leerregels

De Dordtse Leerregels De Dordtse Leerregels Hoofdstuk1 Artikel 15 t/m 18 Werkboek 4 Dordtse Leerregels hoofdstuk 1 artikel 15 t/m 18 In werkboek 4 leren we weer iets meer over de Dordtse Leerregels. In dit werkboek gaat het

Nadere informatie

Zondag 17 november 2013

Zondag 17 november 2013 Zondag 17 november 2013 aansteken tafelkaarsen lichtlied Stilte Welkom v Onze hulp is in de naam van de Heer a DIE HEMEL EN AARDE GEMAAKT HEEFT v in de naam van de Heer die de weerstand van de nacht wil

Nadere informatie

1 Schuldig tegenover God?

1 Schuldig tegenover God? 1 Schuldig tegenover God? Hoezo? In de titel van het boek Vergeven: dat gaat zomaar niet wordt niet over schuld gesproken. Toch zijn vergeving en schuld twee begrippen die nauw aan elkaar gekoppeld zijn.

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie.

Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Een leven dicht bij God kan niet zonder gebed. Daarover gaat deze Bijbelstudie. Wat is bidden? Bidden is: In contact komen met de levende God, de Schepper van Hemel en Aarde In het Oude Testament bad de

Nadere informatie

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden

Geloof Brengt Verandering Toets 1 - antwoorden Toets 1 - antwoorden Geloof (1-11) Lesstof: Hoofdstuk 1 1. Wat is noodzakelijk om van God te kunnen ontvangen? Geloof [1] 2. Noem vier uitingen van geloof. - Geloof voor redding [1.2] - Geloof en werken

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 24 (22-06)

De Bijbel open 2013 24 (22-06) 1 De Bijbel open 2013 24 (22-06) In Mattheus 16 komen we een bijzondere uitdrukking tegen. Jezus zegt daar tegen Petrus en de andere discipelen dat zij zullen binden en ontbinden. Dat roept bij iemand

Nadere informatie

OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen Muziek Allen gaan staan. Genade zij u en vrede van God onze Vader en van Jezus Christus, onze Heer!

OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen Muziek Allen gaan staan. Genade zij u en vrede van God onze Vader en van Jezus Christus, onze Heer! WILHELMINAKERK SOEST 27 september 2015 Voorganger: Ambtsdrager: Lector: Organist: ds. Sj. van der Zee, Gorinchem Fred Heidinga, Dênise Smit Loes Paul Theo van der Woude OM TE BEGINNEN Welkom en mededelingen

Nadere informatie

Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort

Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort Eucharistieviering Eerste zondag van de Advent Aanvang van Jaar B 30 november 2014 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort Van harte welkom! Vandaag vieren we eerste zondag van Advent. Advent

Nadere informatie

Orde van dienst voor de kerkdienst waarin 10 mensen belijdenis van het geloof zullen afleggen uit wijk 3. 3 april 2016 Oude Kerk in Barneveld

Orde van dienst voor de kerkdienst waarin 10 mensen belijdenis van het geloof zullen afleggen uit wijk 3. 3 april 2016 Oude Kerk in Barneveld Orde van dienst voor de kerkdienst waarin 10 mensen belijdenis van het geloof zullen afleggen uit wijk 3 3 april 2016 Oude Kerk in Barneveld Predikant: ds. M. P. D. Barth Organist/pianist: R. van Middendorp

Nadere informatie

Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads

Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads Handreiking voor overdenking en gebed Ook te downloaden via www.navigatorboeken.nl onder downloads Deze handleiding biedt een manier om na te denken over Het zwerversevangelie, voor één hoofdstuk tegelijk.

Nadere informatie

WANNEER, GOD, WANNEER?

WANNEER, GOD, WANNEER? INHOUDSOPGAVE Deel 1 Wanneer, God, wanneer? Inleiding...................................................... 7 1. Timing en vertrouwen...................................... 8 2. De juiste tijd................................................

Nadere informatie

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het

Geloven is vertrouwen. Ik geloof het wel. de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het Geloven Geloven is vertrouwen GGeloven is ten diepste je vertrouwen hechten aan iets of iemand, de waarheid omtrent iets of iemand aannemen. Over het geloven in God zegt de Bijbel: Het geloof is de vaste

Nadere informatie

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED Oud-Katholieke Parochie van de H.Georgius St. Joris op t Zand te Amersfoort 11 januari 2015 Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan Welkom door kerkmeester

Nadere informatie

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn?

Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk daarvan zijn? Voor 16 jaar en ouder! Zondag 24 Zondag 24 gaat over de goede werken. Zondag 24 vraag en antwoord 62, 63 en 64. Vraag 62 : Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een stuk

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs

Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs Kris Tavernier Namen van God en van Christus in de eerste brief aan Timoteüs 1 Timoteüs 1-6 Het is mijn bedoeling in dit artikel een overzicht te geven van de namen van God en van Zijn Zoon Jezus, die

Nadere informatie

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid Liturgie PGA wijkgemeente Arnhem Zuid Vierplaats De Kandelaar mei 2015 APOSTOLISCHE GELOOFSBELIJDENIS Ik geloof in God, de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. En in Jezus Christus,

Nadere informatie

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep

Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Voorganger: Organiste: Ds. A.G.E. Klap Mevr. de Jager - Boudeling Met medewerking van: Clarity o.l.v. Mario Riedijk De jongerengroep Welkom Aanvangspsalm: Psalm 103 : 1, 3 en 5 Zegen mijn ziel, de grote

Nadere informatie

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19

Vanwaar Hij komen zal. Geschreven door D. J. Steensma zaterdag, 09 april 2016 08:19 Velen hebben moeite met de tekenen en wonderen die in de Bijbel staan beschreven, ook met de opstanding van Christus uit de doden en met zijn hemelvaart. Maar als we daarmee moeite hebben, dan kunnen we

Nadere informatie

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED Zondag van de tekenen der tijden 14 augustus 2016 Oud-katholieke parochie van de H. Georgius, Amersfoort Welkom door een kerkmeester Openingszang: Gezangboek nr. 754 Tijdens

Nadere informatie

Hein Antonie Wolters

Hein Antonie Wolters Orde van dienst bij het afscheid van Hein Antonie Wolters Geboren: 12 mei 1949 Overleden: 7 februari 2015 Op vrijdag 13 februari om 13.00 uur in de Maranathakerk te Lunteren Voorganger : Mw. Ina Hansum

Nadere informatie

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars,

HC zondag 32 en 33. Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, HC zondag 32 en 33 Gemeente van onze HEER Jezus Christus, gasten en luisteraars, Ik vind de vraag van zondag 32, en dan bedoel ik de eerste vraag (86) een beetje raar. Of eigenlijk: wel begrijpelijk maar

Nadere informatie

De Waarheid ten onder houden

De Waarheid ten onder houden De Waarheid ten onder houden Romeinen 1:18-20 R. Brinkman, www.yarah.nl De waarheid ten onder houden Romeinen 1:18-20 (NBG) 18 Want toorn van God openbaart zich van de hemel over alle goddeloosheid en

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

Waarom zou ik geloven?

Waarom zou ik geloven? Waarom zou ik geloven? Een uitnodiging om na te denken over je geloof Philip Nunn - De Bron Deel #1: 1 nov 2015 Deel #2: 22 nov 2015 Mijn doel met de 2 toespraken Ik probeer je te laten zien dat het christelijke

Nadere informatie

Gebedsdienst bij een gedenkdag

Gebedsdienst bij een gedenkdag Gebedsdienst bij een gedenkdag bemoediging openingsvers Onze hulp is in de naam van de HEER die hemel en aarde gemaakt heeft, Ps. 124:8 [die trouw houdt tot in eeuwigheid Ps. 146:6 en niet laat varen het

Nadere informatie

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld

Avondwake. Mientje van Dijk - van Halteren. Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld Avondwake Mientje van Dijk - van Halteren Dinsdag 27 juli 2010 om 19:00 uur Sint Jozefkerk Achterveld 1 2 Begroeting Tijdens begroeting steken zusjes van Mientje kaarsen aan: Nel, Joke, Corry, Marjan en

Nadere informatie

Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 )

Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 ) Gemeentevisie van de evangelische gemeente te Ommen (aanvaard februari 2014 ) 1. Het hoofd van de gemeente: Onze Here Jezus Christus is het hoofd van Zijn gemeente. Hij werkt in en door de gemeente door

Nadere informatie

Op weg de wereld in. Zondag 27 januari 2013 - Thema: Op weg de wereld in

Op weg de wereld in. Zondag 27 januari 2013 - Thema: Op weg de wereld in Op weg de wereld in beamen 1. Bevestigen dat men het met iets eens is ( Amen zeggen) (Leer ons het goddelijk beleid der liefde te beamen LK 481:3) 2. Iets projecteren met behulp van een beamer wereld 1.

Nadere informatie