Film en onderwijs !!!!!! !!!!!!!!!! !!!!!!! OPEN DOEKvzw Warandestraat Turnhout

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Film en onderwijs !!!!!! !!!!!!!!!! !!!!!!! OPEN DOEKvzw Warandestraat 42 2300 Turnhout 014 47 23 30"

Transcriptie

1

2 Film en onderwijs OPEN DOEKvzw Warandestraat Turnhout PARADISO FILMED ENTERTAINMENT Noordkustlaan Groot-Bijgaarden De cinema heeft haar plaats veroverd in het onderwijs. Via films kunnen we zorgvuldiger leren kijken: naar kleuren, contrasten en camerastandpunten. Maar bovenal kunnen films onze blik verruimen: film geeft ons toegang tot onbekende werelden en zet ons aan het denken over onze eigen wereld. Open Doek wil alles in het werk stellen om die zoektocht nog boeiender te maken. Wie de werking van Open Doek volgt, weet dat we regelmatig uitpakken met nieuwe initiatieven. Na talrijke enthousiaste reacties op onze brochure bij de onderwijsfilm ENTRE LES MURS, besloten we daar een vervolg aan te breien. Bedoeling is dat we alle leerkrachten vier maal per jaar trakteren op een dergelijke brochure bij een film die aanzet tot reflectie over onderwijs Als tweede film in de reeks kozen we DIE WELLE. Het verhaal gebaseerd op reële feiten observeert een leerkracht in zijn dagelijkse omgeving en gunt ons een blik op de dilemma s waarmee hij worstelt. De film focust op de relatie tussen een populaire leerkracht en zijn leerlingen, toont hoe snel die verhouding kan omslaan en wijst op de grote pedagogische verantwoordelijkheid van de leraar. Deze brochure biedt geen pasklare antwoorden noch zaligmakende methodieken. Zij wil via achtergrondinformatie en prikkelende vragen een aanzet geven om het gesprek tussen leraars onderling of tussen leerkrachten en leerlingen te verrijken. Dit boekje biedt heel wat aanknopingspunten om met DIE WELLE aan de slag te gaan tijdens een pedagogische studiedag of tijdens de lessen geschiedenis, maatschappijleer en media. We hopen dat ook leerkrachten Duits de film mogen ontdekken. DIE WELLE stelt ons mensbeeld op de proef en toont meteen ook aan dat men democratie moet blijven verdedigen. Veel stof tot nadenken dus, met brandend actuele raakpunten. We wensen je een aangename bioscoopervaring en vurige discussies achteraf! Projectleiding: Greet Stevens en Marc Boonen Redactie: Lotte Voeten en Gert Hermans Spiegels van macht is geschreven door Evelien van Vessem (hoofdredacteur van Cinemagie en coördinator van Cinemagie Educatief) Vormgeving: Stokken&Staarten: Druk: Van Gompel, Odyse Open Doek wordt gesubsidieerd door de Vlaamse Gemeenschap, Provincie Antwerpen, Provincie Limburg, Stad Turnhout, het Directie- Generaal Ontwikkelingssamenwerking van de Federale Overheidsdienst Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Open Doek woont in de Warande, net als kinderkunstenfestival Storm op Komst, stripwerking Strip Turnhout, kunsteducatie Kunst in Zicht, volwassenenvorming Dinamo, kunstuitleen Kunst in Huis en architectuurvereniging Ar-Tur.!!!!!! DIGITAAL Op kun je een digitale versie van deze brochure downloaden. Je vindt er ook een brochure bij de film Entre Les Murs en pasklare lesmappen bij een groot aantal wereldfilms.!!!!!!!!!! RESERVERINGEN Scholen die de film willen bekijken met hun leerkrachtenteam of leerlingen kunnen een voorstelling boeken via !!!!!!! FEEDBACK We horen graag je reactie op de film en de brochure. Mail naar Projectpartners: 1

3 Inhoudstafel 4 Synopsis 5 Technische kaart 7 Leerling Tovenaar 9 Commentaren 11 Wat aan de film vooraf ging - Het experiment, Gefictionaliseerd: The Wave - In Duitsland: Die Welle 17 Spiegels van macht 27 Verhaalstructuur 33 Personages: de klasgezichten 37 Verantwoordelijkheid van het onderwijs - Rainer Wenger, de leraar - Vragen over het onderwijs 43 Macht & gehoorzaamheid - Het is des mensen... - Macht door discipline Macht door gemeenschap Macht door actie - Machtsmisbruik - In de politiek - Tijdsgeest 49 Maatschappelijke tendensen 55 Bibliografie 3

4 Synopsis Technische kaart Een projectweek over autocratie moet een aangename afwisseling worden in de schoolse routine. Maar Rainer Wenger, een populaire leraar aan een Duitse middelbare school, heeft er weinig zin in. Ook bij de leerlingen is weinig enthousiasme te bespeuren: Ja, we weten het nu wel. De nazi s waren stom. Maar vandaag zou een dictatuur in Duitsland niet meer mogelijk zijn. Wij zijn slimmer dan dat. Verbaasd door de arrogantie van de jongeren, besluit Wenger van de projectweek een onorthodox pedagogisch experiment te maken: de klas zal zelf ervaren wat het is om te leven en te werken in een autoritair, autocratisch systeem. Die We e Duitsland min. Duits gesproken, Nederlands ondertiteld distributie: Paradiso Filmed Entertainment regie Dennis Gansel scenario Dennis Gansel en Peter Thorwarth gebas rd op Ron Jones verslag van waargebeurde feiten. producent Christian Becker camera Torsten Breuer muziek Zonder de leerlingen in te lichten over zijn werkelijke intenties, begint hij aan een rollenspel waarbij hij de klas onderwerpt aan de totalitaire beginselen van gelijkheid en discipline. In plaats van zich te verzetten, laten de leerlingen zich graag meevoeren op een golf van enthousiasme. Ze groeperen zich tot een beweging: Die Welle. Deze ontplooit een ongekende creativiteit en begint op een angstaanjagende manier een eigen leven te leiden. De beweging palmt andere klassen in, vervolgens de hele school en tenslotte treedt Die Welle ook buiten de schooloevers. Wenger heeft een monster gecreëerd dat hij niet langer onder controle heeft. Te laat wil hij het experiment stopzetten Hij verliest de controle over Die Welle en over zichzelf. Heiko Maile met o.a. Jürgen Vogel Frederick Lau Max Riemelt Jennifer Ulrich Christiane Paul Elyas M Barek Rainer Wenger Tim Marco Karo Anke Wenger Sinan 5

5 Leerling Tovenaar + Die Welle vertelt een klassiek leerling-tovenaar -verhaal met een sterke politieke bijklank. + De leerling tovenaar Een oude tovenaar verlaat op een dag zijn werkplaats en geeft zijn leerling tijdens zijn afwezigheid een klusje: het atelier is dringend aan een poetsbeurt toe. De leerling tovenaar houdt het saaie werk al gauw voor bekeken en neemt zelf de touwtjes in handen: met een spreuk uit het toverboek wekt hij de bezem tot leven. Zo kan die al het werk voor hem opknappen. Maar de leerling heeft het toveren nog niet onder de knie; hij kan de bezemsteel niet in bedwang houden. De bezem blijft maar water aanvoeren. Al gauw staat het atelier onder water. En er komt nog steeds geen einde aan de watervloed. Ten einde raad grijpt de leerling een bijl en hakt de bezem in stukken. Maar dat is het begin van nog meer ellende: elk stuk komt apart tot leven, grijpt een emmer, en het water stroomt nu nog overvloediger dan voorheen. Het Oh nee, niet wéér over Het Derde Rijk. We weten het nu wel. De naziʼs waren stom. Maar we kunnen ons niet schuldig blijven voelen voor iets dat wij niet gedaan hebben. En een dictatuur in Duitsland is nu niet meer mogelijk. Wij zijn intussen slimmer geworden. (Uit DIE WELLE: reactie van een leerling die te horen krijgt dat er in de klas een politieke discussie zal gevoerd worden.) hele atelier, inclusief de leerling, dreigt ten onder te gaan in een enorme vloedgolf. Net op tijd komt de oude tovenaar terug. Hij verbreekt de betovering en de rust keert terug in het atelier. Bij het zien van de ravage twijfelt de tovenaar: zal hij de leerling woedend de laan uitsturen of hem minzaam een vermaning geven, omdat hij de gevolgen van zijn ijdele enthousiasme niet kon inschatten? + + 7

6 Commentaren van pers en publiek Superbly directed and sharply written, this is a gripping thriller that comes complete with its own Could it happen here? debate. The Wave is a thought-provoking and thoroughly gripping thriller that will doubtless become a huge hit with politics teachers everywhere. Highly recommended. (Matthew Turner, The ViewLondon Review) Fazit: DIE WELLE ist ein verdammt starker und überzeugender Film geworden, der während der gesamten Spieldauer zu packen mag und dessen Darsteller den Eindruck von Authenzität in jeder Minute vermitteln können. Ein herausragendes Stück neues deutsches Kino, das sich jeder anschauen sollte, der wieder mal so richtig gepackt, schockiert und gefesselt werden will. (outnow.ch) In probing the underpinnings of fascism, DIE WELLE is far from a social studies lesson. Dennis Gansel fashions an energetic, gripping drama that cuts through superficial ideological interrogatives and goes straight for the veins the human psychologies and individual behaviours that contribute to collective movements. In unpeeling the emotional layers and contradictions of his characters (the need to belong, to be empowered, to escape social distinctions), Gansel offers a humanistic perspective on the terrifying irony that these students may welcome the very things they denounce. (JOhn nein, sundance film festival 2008) Here is the winner of this week s No Shit Sherlock award: a prime example of the kind of film dead set on telling you what you know already. (peter bradshaw, the guardian) DIE WELLE literally gathers powerful momentum, taking you by surprise as the full and horrific impact on impressionable young minds crashes over you. ( ) Socially psychologically gripping in an educational but disturbing way, Gansel s influential film will have you arguing whether we have seen the last of an autocracy in the modern and civilised world, long after the end credits roll. (lisa keddie op real.com) DIE WELLE is a cautionary tale about the roots of fascism. Seductive and horrifying at the same time, it suggests that anything is possible in today s unstable environment. (james greenberg, the hollywood reporter) Op 13 maart 2008 ging DIE WELLE in première in Berlijn. Na afloop kwamen het publiek enigszins geshockeerd de bioscoop uit. Sommige bezoekers vroegen zich geschrokken af of ze zich zelf, zovele jaren geleden, hadden kunnen verzetten tegen de beweging en tegen Hitler. 9

7 Wat aan de film vooraf ging, de bronnen { Het experiment Die Welle is gebaseerd op waargebeurde feiten. Hier volgt het verhaal APRIL 1967 PALO ALTO, CALIFORNIA De jonge Ron Jones is net begonnen als leerkracht geschiedenis aan Cubberley High School. Tijdens een les over het nationaal socialisme stellen enkele vijftienjarige leerlingen pertinente vragen. Hoe kon het Duitse volk zich zo laten misleiden door Hitler? Hoe konden bevriende buren plots vijanden worden en elkaar verraden? Hoe konden diezelfde mensen achteraf beweren dat ze van niets wisten? Terechte vragen, beseft Ron Jones, maar hij vindt niet de juiste woorden om ze accuraat te beantwoorden. Impulsief beslist hij dat zijn leerlingen het zelf zullen ondervinden. Zonder hen in te lichten, sleept hij de klas mee in een akelig rollenspel. Het experiment begint met de instelling van een strikte discipline: recht zitten, goed ademen, klaar en duidelijk praten, enz. De beperking van hun individuele vrijheid moet leiden tot een groter gemeenschapsgevoel. Initieel zou Ron Jones het spel maar één dag laten duren. Hij is echter verbaasd wanneer de leerlingen zich ook de volgende dag nog strikt aan de afgesproken regels houden. Op korte tijd ontstaat er een hechte beweging die uitzwermt over de hele school. Ze noemen zichzelf The Third Wave en worden steeds fanatieker: leerlingen die het spel niet willen meespelen, worden uitgesloten. Ze gaan elkaar bespioneren en verklikken. Vijanden worden met geweld geïntimideerd. Mark Hancock, één van Rons oud-leerlingen, herinnert zich: We basically had a mini police state going. You couldn t trust your best friend. You were scared to death because if you did something, you d get caught, and if you got caught, you got a bad grade. You were ruled by fear. Leerkrachten en ouders beginnen zich ernstig zorgen te maken. Op de vijfde dag van het experiment lopen de spanningen zo hoog op dat Ron Jones de hele onderneming moet stopzetten. Ron Jones: It was very spontaneous and very improvisational. My own curiosity got the best of me and I started playing with it. The first day was structured, but the other four were not, although events were tumbling down on top of us. { Gemotiveerde leden Het experiment vond plaats tijdens de woelige jaren 60, toen veel jongeren elke vorm van revolutie gretig omarmden. Ron Jones stelde zijn nieuwe beweging voor als een gezamenlijk streven naar radicale vernieuwing in de Amerikaanse politiek. Daar waren heel wat jongeren onvoorwaardelijk voorstander van; velen van hen hing immers een vertrek naar de Vietnam-oorlog boven het hoofd. Oud-leerling van Jones en toenmalig lid van The Third Wave, Philip Neel: I was just beginning to feel bitter about Vietnam, and part of the experiment seemed like we could change the government responsible for hurting us. There was a feeling something really remarkable was going to happen, going on throughout the country that the movement was going to change politics, change the structure of school. Controverse Er bestaan verschillende versies van de feiten die in 1967 plaatsvonden. Van vele bronnen wordt de authenticiteit betwijfeld. Ron Jones zelf deed pas in 1972 voor het eerst verslag van zijn experiment. Vandaag is zijn artikel echter niet meer terug te vinden op het web Op volgende site staat de schoolkrant van Cubberley High School. In de editie van 21 april 1967 (p.3) kun je een beknopt verslag lezen over het experiment van Mr. Ron Jones. Gefictionaliseerd: THE WAVE In 1972 schreef Ron Jones zelf een eerste verslag over het sociale experiment, getiteld The Third Wave. Op basis van dit essay uit de eerste hand werd in 1981 zowel een boek als een tv-film gemaakt. Beide waren getiteld THE WAVE en hadden een educatief doel. Onder het pseudoniem Morton Rhue bewerkte auteur Todd Strasser het verhaal van geschiedenisleraar Ron Jones tot een roman. De verfilming door Norman Lear resulteerde in een ongeveer 45 minuten durende tienerfilm. Zowel de film als het boek werden een internationaal succes. Ook vandaag nog worden ze wereldwijd gebruikt als illustratie tijdens de (geschiedenis)lessen. Noch de film, noch het boek konden echter rekenen op de goedkeuring van Ron Jones. Hij vond dat de waarheid geen recht werd gedaan, dat men de gebeurtenissen had gedegradeerd tot een teenager romance. De kritiek van Jones: de film doet ons geloven dat een heftige verliefdheid tussen twee studenten hen plots verlichting zou verschaffen en dat de liefde hen de kracht zou geven om het experiment een halt toe te roepen. Echter: Love didn't stop The Wave and it sure didn't stop the Holocaust!!!! TIP Je kunt de tv-film The Wave uit de jaren 80 legaal bekijken en downloaden op 11

8 In Duitsland: DIE WELLE BIO REGISSEUR Dennis Gansel ( 1973, Hannover) trok als jonge twintiger naar de filmschool in München. Behalve de gebruikelijke kortfilms draaide hij enkele televisiefilms. Zo maakte hij in 2000 DAS PHANTOM, een politieke thriller met Jürgen Vogel in de hoofdrol. Na de tienerkomedie MÄDCHEN MÄDCHEN begon Dennis Gansel aan het ernstige werk. Zijn twee jongste films onderzoeken de mechanismen van het nazisme, telkens vanuit een ander standpunt. Cineast Dennis Gansel was steeds erg geïnteresseerd in zijn vaderlandse oorlogsverleden. Dat heeft wellicht te maken met zijn persoonlijke familiegeschiedenis: Mijn grootvader was een officier tijdens het Derde Rijk. Daar hadden mijn vader en mijn beide ooms veel problemen mee. Maar als jonge man vroeg ik mezelf vaak af hoe ik me in die situatie zou gedragen hebben. In de historische film BEFORE THE FALL (Duitse titel: NAPOLA) schetste Gansel een beeld van het functioneren van het nazisme in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw. We volgen de ontwikkeling van een jongen op een school waar destijds het kruim van de nazi s gevormd werd. { De hoofdrol in BEFORE THE FALL werd vertolkt door Max Riemelt. Die samenwerking werd een succes, want dezelfde acteur speelt het personage Marco in Die Welle. { Het nazi-verleden liet hem niet los. Toen Dennis Gansel het boek THE WAVE las, riep dat heel wat nieuwe vragen bij hem op. Ik vroeg me voortdurend af of zoiets ons nu nog kon overkomen. In het moderne Duitsland, dat zo liberaal en goed geïnformeerd is en waar we zo vaak praten over het nazisme en het Derde Rijk? Zouden we er nog altijd intrappen? Ik vond de vraag zo fascinerend dat ik er dieper op in wou gaan. Het idee om iets met die fascinerende Wave te doen, bleef in het achterhoofd van de cineast rondspoken. Uiteindelijk was het filmproducent en oude schoolmakker Christian Becker die erin slaagde de rechten op het verhaal te bemachtigen. De filmproductie werd een vriendenkransje: op initiatief van Becker zou Dennis Gansel samen met zijn kameraad Peter Thorwarth het scenario schrijven en de film regisseren. Op zoek naar het antwoord op de vraag of het nazisme hier en nu nog voet aan de grond zou krijgen, kozen ze er bewust voor om de actie te situeren in het hedendaagse Duitsland. Producent Christian Becker: We wilden de film in Duitsland situeren en jongeren in het moderne Duitsland aanspreken. We wilden hen laten aanvoelen: hé, dit herken ik, die kerels zijn net zoals de jongens die ik ken. Door het verhaal in de VS of in het verleden te situeren, zou het nooit zo direct herkenbaar en vertrouwd zijn geworden. Bovendien wilden ze de actie situeren in een veilige omgeving waar mensen comfortabel leven en zich vrij ontwikkelen. Kortom: een context waarin je zulk verhaal niet zou verwachten. Christian Becker: Iedereen die de film ziet, moet het gevoel hebben: oei, dat kan mij ook overkomen. 13

9 Duits regionalisme Producent Christian Becker: Het is een cruciaal punt dat we nooit tonen waar het verhaal zich precies afspeelt. We willen niet struikelen over Duitse regionale clichés Berlijn is nu eenmaal een social kruitvat of, als we voor Beieren hadden gekozen, natuurlijk, daar wonen enkel boerenpummels. Elke stad, elke regio kent z n eigen vooroordelen. Maar ik wou dat iedereen zich aangesproken voelde door de film. Iedereen die DIE WELLE ziet, moet het gevoel hebben: oei, dat kan mij ook overkomen. { Opnameweetjes { DIE WELLE werd tijdens de zomermaanden opgenomen in het Marie Curie Gymnasium net buiten Berlijn. Veel leerlingen van die school vonden het een hele belevenis om te mogen figureren in de film. Cameo: Regisseur Dennis Gansel is heel kort te zien in een gastrolletje in z n eigen film, een zgn. cameo. Pratend aan de bar heeft hij slechts één quote: Weet je wie vandaag de meest gegooglede persoon is? Paris Hilton verdomme! De waterpoloscènes bleken erg lastig om op te nemen. Tijdens de zomer kon de temperatuur in het binnenzwembad oplopen tot 38 C, met een vochtigheid van rond de 80%. Daar werd enorm gezweet Ron Jones werd als raadgever betrokken bij het Duitse filmproject. Voor de opnames begonnen, onderhield hij een warme correspondentie met regisseur Dennis Gansel. Toen Jones in de zomer van 2007 de filmset van DIE WELLE bezocht, was hij erg onder de indruk. Hij voelde zich teruggekatapulteerd naar het jaar 1967: Being here on the set and watching the actors is like watching ghosts from my past. 15

10 Spiegels van macht Rainer Wenger: anarchist of dictator? De film begint in een auto waar loeiend harde muziek uit komt. De opgewekt meezingende chauffeur is Rainer Wenger, die met zijn kortgeschoren haar en afgebroken tand weggelopen lijkt uit een neonazistische skinheadbende. Zijn Ramones-T-shirt spreekt die indruk dan weer tegen. Bij de schooldirectrice zal hij zich even later outen als (voormalig) anarchist. Op zijn brievenbus is trouwens een sticker met Fuck Bush geplakt. Hij stapt uit en de beelden geven ons meteen een hoop informatie: Rainer is leraar, en blijkbaar populair op de koop toe (hij loopt vrolijk leerlingen te groeten op de speelplaats). Later blijkt dat de leerlingen zelfs de gewoonte hebben hem met de voornaam aan te spreken. Dat behoort nochtans niet tot de schoolcultuur: zijn collega en concurrent wordt netjes met Herr Wieland aangesproken. Dat Rainer de voorkeur geeft aan het thema anarchie boven autocratie, lijkt vanzelfsprekend. Maar in de beelden geeft de regisseur ons een andere boodschap. Wanneer Rainer uitstapt, wordt hij immers gefilmd vanuit een laag camerastandpunt. Dat roept onmiddellijk herinneringen op aan de manier waarop voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog de nazikopstukken in beeld werden gebracht om hen imposanter te doen overkomen (zie het kaderstukje over Leni Riefenstahl). Rainer wordt ons meer dan eens vanuit de laagte getoond, vooral als hij alleen door de gangen van de school loopt. Ook zijn laatste toespraak, wanneer hij eerst een neonazispeech van jewelste houdt en dan het project afblaast, is hier een mooi voorbeeld van. Heel griezelig is daarbij de gedisciplineerde Wellegroet van de withemden, waarbij we alleen het geruis van hun kleren horen. Ook Rainers intonatie bij de toespraak is die van een ware volksmenner, met zware klemtonen aan het einde van zijn zinnen ( Duitsland wordt PLATGEWALST! ). Bijzonder imposant is ook het moment waarop Rainer boos naar de klas stapt, omdat hij in de krant de foto van de klokkentoren met het logo van Die Welle heeft gezien. Hij gaat met ferme pas (in tegenlicht) vanuit een heel laag standpunt gefilmd door een groenige gang. De camera gaat omhoog als hij dichterbij komt, hij marcheert haast en kijkt grimmig; links achter hem zien we het ernstige gezicht van lijfwacht Tim. Als kijker hebben we meer dan eens het gevoel dat Rainer zijn rol van dictator wel heel overtuigend speelt. 17

11 Niet alleen Rainer wordt vaak vanuit de laagte gefilmd: ook de leerlingen die deel uitmaken van Die Welle krijgen af en toe die behandeling. In het begin zien we Sinan en Kevin: ook zij worden vanuit een kikkerperspectief getoond, als een vooruitwijzing naar hun latere positie in de groep. Een mooi voorbeeld is te vinden tijdens de strandfuif: Sinan en Marco staan op een auto om de andere leerlingen aan te sporen om de volgende dag naar hun waterpolowedstrijd te komen kijken liefst in witte hemden, natuurlijk. Ook zij worden vanuit een laag standpunt gefilmd: omdat ze in een medium close-up (vanaf de borst) getoond worden, heeft dat duidelijk minder te maken met het lagere standpunt van hun toehoorders dan met de poging om ook in de beelden naar de nazi s te verwijzen. Hun uitspraak: Morgen zullen onze vijanden de macht van Die Welle voelen (ze hebben het over een waterpolowedstrijd!) versterkt die indruk nog. Leni Riefenstahl ( ) Leni Riefenstahl was een Duitse regisseur en fotografe. Ze is nu nog vooral bekend om twee films: OLYM- PIA uit 1936, waarin ze de Olympische Spelen in Berlijn verfilmde en zo de schoonheid van het Arische ras wilde benadrukken; en TRIUMPH DES WILLENS uit 1934, waarin ze een verslag gaf van het partijcongres van de nazi s in Neurenberg. Hoewel de film gepresenteerd werd als een documentaire, zit er heel wat geënsceneerd materiaal in. Riefenstahl filmde de hoogwaardigheidsbekleders van het nazisme zoals Hitler en Goebbels vanuit een laag camerastandpunt, zodat ze imposanter leken. Ook wisselde ze scènes uit het officiële gedeelte met de toespraken en de rondritten af met beelden van soldaten die zich lachend en dollend met de dagelijkse activiteiten bezig houden, zoals eten of zich uit emmers wassen. (Dennis Gansel doet iets vergelijkbaars in DIE WELLE, waar hij de schoolactiviteiten afwisselt met beelden van fuiven.) Hoewel vele van haar films pure nazipropaganda waren, heeft Riefenstahl steeds beweerd dat ze nooit geweten heeft wat er gebeurd is tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze werd op de Neurenbergprocessen na de oorlog dan ook vrijgesproken en enkel als meeheulster bestempeld. We weten nu dat haar betrokkenheid bij het regime veel groter was dan ze altijd volhield. 19

12 Spiegels Wanneer een regisseur een personage toont dat in een spiegel kijkt, of dat weerspiegeld wordt, heeft dat vrijwel altijd betekenis. In de Hollywoodmelodrama s uit de jaren vijftig worden vooral vrouwen vaak getoond terwijl ze in spiegels kijken. Die vrouwen zijn meestal ongelukkig omdat ze niet gezien worden zoals ze zijn, en omdat ze om allerlei redenen verplicht zijn zich anders voor te doen. Als enkel iemands spiegelbeeld getoond wordt, zonder diens werkelijke gezicht, kan dat erop wijzen dat er een omkering in het gedrag of het karakter van het personage volgt. De eerste spiegelbeelden in de film hebben precies die betekenis. Eerst wordt het woord maandag gespiegeld op het water waar Rainer in zwemt die maandag zal de aanzet zijn van het project dat het leven van heel wat mensen grondig zal veranderen. Wat later is Rainer net met zijn lessen over autocratie begonnen. Zijn leerlingen hebben net nogal overtuigd van hun gelijk gesteld dat een dictatuur als die van Hitler nooit meer kan gebeuren. Omdat hij daarover wil nadenken, heeft hij ze voor tien minuten de klas uitgestuurd. Hij staat in een gang voor een groot raam. We zien alleen zijn weerspiegeling in het glas. Meteen daarna zal hij de rol van dictator aannemen (hij laat heel ironisch de leerlingen nog stemmen voor hij dat doet) en geeft hij de aanzet voor Die Welle. Zijn rol als dictator is een totale omkering van de opvattingen die hij tot dan toe aangehangen heeft. Wanneer Karo verontrust naar Rainer toestapt met het verzoek met Die Welle te stoppen, neemt hij haar mee naar het biologielokaal. We zien Karo s gezicht, de camera filmt over Rainers schouder. Zijn gezicht wordt weerspiegeld in de ruit achter Karo, waar een opgezette wezel (of een fret) staat; de weerspiegeling van Rainers gezicht overlapt gedeeltelijk de kop van het beest. Rainer is op dat moment nog volkomen overtuigd van de juistheid van zijn aanpak hij weigert immers het project af te blazen. Door de overlapping met het beest wordt Rainer ermee geassocieerd het roept bij ons een idee op van iets kruiperigs, iets dat gevaarlijk is maar ook snel wegvlucht als er gevaar voor hemzelf dreigt. Vluchten is precies wat Rainer hier doet: hij weigert immers het gevaar van zijn project onder ogen te zien. Nog een voorbeeld, maar nu omgekeerd: op zaterdag, net voor Rainer het project gaat stopzetten, doet hij zijn hemd aan (we zien hem een voor een de knopen dichtdoen voor we zijn gezicht zien), waarna hij in de spiegel kijkt. Hier zien we alleen hem en niet zijn spiegelbeeld: hij wordt geconfronteerd met zichzelf, en aan de uitdrukking op zijn gezicht te zien is dat niet zo n prettige ervaring. Nu zal hij weer zichzelf worden, voor zover dat nog mogelijk is tenminste. In het laatste beeld van de film kijkt Rainer recht in de camera. Zo houdt hij de kijker een spiegel voor. Hij lijkt ons te zeggen: Oké, ik ben in de val getrapt. Maar wat hadden jullie gedaan in mijn geval? Of in dat van de leerlingen? Weten jullie zeker dat je het recht hebt over mij te oordelen? Als Rainer in de politieauto zit, komt zijn vrouw Anke naar hem toe. Ze was de dag ervoor thuis vertrokken, na een ruzie waar wel heel kwetsende woorden gevallen waren. We zien hem achter de autoruit: de weerspiegeling van haar gezicht valt over het zijne zodat hun gezichten lijken te versmelten. Een mooi beeld van verzoening. 21

13 Opbouw Er worden niet alleen spiegels gebruikt in letterlijke zin, maar ook in de opbouw van het verhaal. De rijdende politieauto maakt de omgekeerde weg die Rainer in de beginscène aflegde, maar nu zit hij verslagen op de achterbank en niet luid zingend achter het stuur. De omkering is volkomen. De relatie van Rainer en Anke wordt gespiegeld in die van Marco en Karo, hoewel die laatste van in het begin minder goed lijkt dan die van het lerarenkoppel. Toch zien we in het begin Marco Karo passioneel kussen, waarbij hij even naar Jens kijkt, als om te zeggen: Van mij! Net zo n kus geeft Rainer de eerste avond aan Anke als hij thuiskomt. Op vrijdag maken Rainer en Anke hevig ruzie: Anke maakt zich zorgen over Die Welle, Rainer verwijt haar dat ze jaloers is op zijn succes, en geeft haar verbaal een klap in het gezicht door haar te verwijten dat ze pillen nodig heeft om de school aan te kunnen. Meteen daarna zien we Marco en Karo ruzie maken. Ook Karo is ongerust over wat er gebeurt met Die Welle (de vechtpartij tijdens de polowedstrijd is net aan de twee gesprekken vooraf gegaan). Marco geeft Karo een echte klap in haar gezicht haar lip bloedt ervan. Dat schokt hem zo dat hij naar Rainer gaat en hem ervan probeert te overtuigen met het project te stoppen. Regisseur Dennis Gansel slaagt er ook op andere manieren in om eenheid in de opbouw van de film te creëren. Na de eerste dag van de projectweek is iedereen enthousiast. De regisseur benadrukt het ontstaan van dat groepsgevoel door ons de indruk te geven dat alle deelnemers op hetzelfde ogenblik hun verhaal doen en dan ook nog eens ongeveer hetzelfde vertellen. Rainer komt thuis (we hebben eerst Marco naar de deur van Karo s huis zien lopen, maar het is Rainer die we zien binnenkomen, die dus de beweging afmaakt). Hij vraagt aan Anke: Zou je niet eens vragen hoe het geweest is? Anke doet dat opgewekt, maar in het volgende shot is het niet Rainer maar Tim die de vraag beantwoordt. Gansel gebruikt dat moment om Tims huis te tonen: hij woont met zijn ongeïnteresseerde en neerbuigende vader en zijn betuttelende moeder in een kast van een huis met wanden vol boeken. De woonkamer maakt een kille en donkere indruk. Karo neemt zijn verhaal over tegen haar sceptische moeder. Ook zij woont in een huis met veel boeken, maar het ziet er veel lichter en gezelliger uit dan het steriele huis van Tim opnieuw een spiegel. Dan gaan we terug naar Rainer, die vertelt dat hij Kevin uit de klas gegooid heeft. Meteen daarna zien we Kevin, die beweert dat Rainer iets tegen hem heeft omdat hij niet meedoet met waterpolo. Wat doen jullie daar eigenlijk? vraagt hij, en nu is het Marco die de vraag beantwoordt: maar hij is niet bij Kevin, hij zit met Karo s stiefvader naar het wielrennen te kijken. Telkens als de leerlingen in groep iets buitenschools doen, is de stijl gelijkaardig: op fuiven, of wanneer ze het logo van Die Welle over de stad verspreiden, wordt er nerveus gefilmd, met een sterk bewegende camera, die heen en weer flitst tussen de leerlingen en die soms slechts stukken van personages toont. Af en toe krijgen we even een shot van bovenaf. Ook zijn die scènes vrij donker. Zowel de fuiven als het spuiten van de graffiti heeft iets anarchistisch, wat de opvattingen van de jongeren ook mogen zijn: dat wordt weerspiegeld in de stijl van die scènes. Wel valt op dat we alleen bij de eerste fuif een obsceen dansje zien en een overgevende leerling, terwijl op het strandfeestje toch duidelijk ook genoeg gedronken wordt. Het lijkt alsof de leerlingen zich op dat moment al beter onder controle hebben. Tenslotte helpen de vooruitwijzingen bij het structureren. Een eerste element is hier het pistool. Tim wordt twee keer met het pistool getoond voor de noodlottige afloop. De eerste keer als hij het fotografeert voor de homepage van Die Welle. De tweede keer haalt hij het boven als een groepje van Die Welle wordt lastiggevallen door de jongens die het Tim moeilijk maakten in het begin; ze hebben de hulp ingeroepen van oudere anarchisten, die boos zijn dat de jongens van Die Welle over hun eigen graffiti heen geverfd hebben. Tim haalt zijn pistool boven. Even later zegt hij: Het is maar een luchtpistool een uitspraak die helaas niet blijkt te kloppen. Maar dat is niet de enige vooruitwijzing naar Tims dood. Op de strandfuif vertelt Bomber over de zes zwervers : zes verdronken lijken met kleren uit de jaren tachtig die steeds naar dezelfde plek drijven. Er wordt verteld dat ze zelfmoord gepleegd hebben. Dat verhaal kunnen we lezen als een verwijzing naar Tims zelfmoord aan het einde, maar ook naar de geschiedenis die zich onverbiddelijk voortdurend lijkt te herhalen, of toch die mogelijkheid heeft, zoals het succes van Die Welle aantoont. 23

14 De uitgestotene Niet alle leerlingen laten zich meeslepen met Die Welle. Mona protesteert al van het begin en weigert uiteindelijk op te staan als ze wat zegt. Zij verdwijnt dan van het toneel, totdat ze Karo gaat helpen met de pamfletten. Karo is een ander geval. Aanvankelijk is ook zij enthousiast. Ze is al gedisciplineerder dan de meeste van haar medeleerlingen. Ze is heel ernstig met haar latere studie bezig (ze wil naar Barcelona). Ze stak al voor Rainer dat eiste haar hand op als ze iets wilde vragen, ook al kwam ze dan toch later aan de beurt dan de anderen die gewoon iets zeiden als dat in hen opkwam (dat wordt visueel duidelijk gemaakt door haar met haar opgestoken hand helemaal rechts in beeld te plaatsen, uit focus dan nog). Het disciplineaspect bevalt haar in het begin wel. Haar moeder en stiefvader vinden een vrije opvoeding blijkbaar de beste methode, Karo vindt dat minder geslaagd. Wanneer ze een opmerking maakt over het afschuwelijke gedrag van haar broertje, zegt haar moeder vriendelijk: Je broer moet zijn grenzen kunnen aftasten. Maar al vrij snel voelt Karo toch dat er iets niet klopt. Ze doet geen wit hemd aan, ook al heeft ze er een. Laat ze zich beïnvloeden door haar moeder, die vindt dat ze er in die bloes uitziet als een kostschoolmeisje, of vindt ze het idee van een uniform zelf niet zo geweldig? In elk geval komt ze de volgende dag in het felrood naar school. Eerst moet ze al Marco aanhoren die haar actie egoïstisch noemt, dan zien we haar geschokte blik als ze de klas binnenkomt; en inderdaad, al dat wit heeft iets griezeligs. De klas reageert erg negatief op haar. Rainer negeert haar hand als ze een voorstel wil doen voor de naam van de groep. Net als hij lijkt de kijker haar aanvankelijk nauwelijks op te merken: we zien haar onscherp achter Lisa. Als verder iedereen aan de beurt is geweest, zegt Rainer: Nog iemand? Niemand? Pauze, terwijl Karo met een ongelukkig gezicht blijft volhouden. Karo? Waarna hij wat neerbuigend haar voorstel herhaalt, zonder verder commentaar te geven. We zien aan haar gezicht dat ze heel goed begrijpt dat ze uitgesloten wordt van de groep. De dag erna doet ze een kleine toegeving: ze draagt iets beigeachtigs. Hoe alleen Karo is, merken we na de vergadering voor de schoolkrant. Karo wil actie ondernemen tegen Die Welle. Om de spanning van het gesprek duidelijk te maken, flitst de camera van spreker naar spreker. De hoofdredacteur vindt het allemaal maar onzin; alleen Mona wil helpen, maar zij heeft nog koorrepetitie. Dan zien we Karo in een lange, lege gang, met groenachtig licht. Ze staat te kopiëren. Door de afstand en de gebruikte lens lijken haar contouren wat wazig. Dat in combinatie met de kleur van het licht brengen ons de manier in gedachten waarop aliens wel voorgesteld worden in science-fictionseries en -films: net zo n alien is Karo nu binnen de groep van Die Welle. Het gevoel van angst dat Karo krijgt door haar eenzame positie wordt prachtig overgebracht op de kijker in de scène waar ze de pamfletten voor de lokalen legt. Het licht valt ineens uit (eerder kon ze al geen mails versturen, waarbij de kijker al kwaad opzet vermoedt). Wanneer ze wil vertrekken, blijken er deuren op slot te zitten. We zien haar voeten door de turnzaal gaan, en de camera neemt haar angstige blik over als ze buiten omkijkt door naar achter te zwiepen. Een beklemmende evocatie van het leven in een dictatuur waar geen vrijheid van meningsuiting meer is en waar je zonder reden opgepakt kunt worden. De stapels pamfletten die Karo voor de lokalen legt, vormen een duidelijke verwijzing naar Sophie Scholl. In de verfilming van diens verhaal door Marc Rothemund (SOPHIE SCHOLL DIE LETZTEN TAGE, 2005) komt een gelijkaardige scène voor. Ook wanneer Karo en Mona de pamletten over de supporters van het waterpoloteam uitstrooien, doet dat sterk denken aan de scène uit SOPHIE SCHOLL waarin zij haar pamfletten naar beneden gooit in de universiteit. Karo wordt hier gespiegeld aan een ander moedig meisje dat bereid is risico s te nemen om tegen een verderfelijk regime in te gaan. 25

15 Verhaalstructuur De film is ingedeeld volgens de dagen van de week. Zo zien we hoe, naargelang de week vordert, Die Welle groeit. We kunnen de escalatie van de situatie duidelijk op het scherm inschatten. Zoals in een reportage verschijnt elke nieuwe dag als titel in beeld. We volgen de gebeurtenissen tijdens vijf schooldagen met een proloog (vrijdag) en een ontknoping (zaterdag). De gebeurtenissen volgen elkaar chronologisch op zonder tijdsprongen. Het publiek bevindt zich in de comfortabele positie van observator; wij zijn bevoorrechte getuigen. Men houdt zich zelfs aan het aloude filmadagium dat een geweer dat getoond wordt in act 1 ook zal afgevuurd worden in act 3. Autocratie is maakbaar Vrijdag Een doordeweekse dag op een doordeweekse school. We maken kennis met Rainer Wenger, een leraar die met z n vrouw op een woonboot woont. Hij lijkt een goede band te hebben met de leerlingen, maar scoort minder goed bij de directie. We zien onvrede: een toneelrepetitie loopt in het honderd omdat acteur Ferdi het op een improviseren zet. Zijn tegenspeelster Karo reageert boos: Het heeft geen zin als iedereen zo maar doet waar hij zin in heeft. En het egoïsme van Marco zet kwaad bloed bij het waterpoloteam en bij trainer Wenger. In de openingsscène worden we twee keer op het verkeerde been gezet: - Een auto uit de jaren 70. Uit de boxen schalt een hit (weliswaar niet de oorspronkelijke versie) uit Alsof dit verhaal zich 30 jaar geleden afspeelt. Een verwijzing naar de tijd waarin de originele film THE WAVE gedraaid werd? - We zien de bestuurder. Een leerling die per auto naar school rijdt? Pas later blijkt Rainer Wenger een leraar te zijn. Via deze verwarring benadrukt de film hoe dicht Wenger bij zijn leerlingen staat. 27

16 Maandag De projectweek rond autocratie begint. Samen gaan ze op zoek naar de ideale voedingsbodem voor een autocratisch systeem: controle, ideologie, ontevredenheid, een leidersfiguur, sociale onrechtvaardigheid en werkloosheid, hoge inflatie, teleurstelling in de politiek, nationalisme, Wenger laat de leerlingen op speelse wijze kennis maken met gehoorzaamheid (rechtop zitten, opstaan als men spreekt, de beleefdheidsvorm gebruiken), gelijkheid en leiderschap Wengers leiderschap! Op het bord staat geschreven: macht door discipline. Sommigen leerlingen keren zich af, anderen hebben bedenkingen, maar vooral Tim lijkt gepassioneerd. De voordelen van de nieuwe samenhorigheid laten zich voelen: bij het waterpolo passen de spelers eindelijk de bal naar elkaar, met succes. Dinsdag Vandaag luidt het motto: macht door gemeenschap. De leerlingen marcheren in de maat en besluiten een eenvoudig uniform te dragen (wit hemd en jeans). Er wordt gediscussieerd hoe uniformiteit in kleding de gemeenschapszin verhoogt en sociale verschillen uitvlakt. Later die avond verbrandt Tim al zijn merkkledij. De leden van de beweging laten zich gelden: ze rekruteren leerlingen, palmen de skateramp in en die nacht overspoelt Die Welle de stad. Overal worden affiches, stickers en tags met het logo aangebracht. Het wordt een opwindende nacht, een nacht voor lefgozers. Tim grijpt zijn kans om zich te bewijzen wanneer hij op de duizelingwekkende steigers van de klokkentoren klimt om er een reusachtig Wellelogo achter te laten. Over zijn schouder kijkt een standbeeld mee, alsof een reusachtige beschermengel over hem waakt. Intussen krijgt de strijd ook een persoonlijk tintje. In een ruzie tussen boezemvriendinnen gebruikt Lisa Die Welle om Karo te muilkorven. Persoonlijke rivaliteit krijgt een politieke kleur. Soms verraadt de regisseur zijn ervaring als maker van videoclips. Tijdens de nachtelijke raid veroorzaken razende auto s, opzwepende technomuziek, zwaaiende koplampen en het geratel van skateboards een gevoel van opwinding en actie. Een snel en flitsend gemonteerde pure adrenalinekick. Dit is duidelijk het werk van een man met videoclip-ervaring. Donderdag Woensdag De volgende ochtend draagt iedereen het witte hemd, behalve Karo. In haar rode truitje voelt ze zich vreemd en uitgesloten. Nu heeft de beweging een naam nodig. Er wordt gekozen voor Die Welle. Sinan ontwerpt een logo. Wanneer Tim op de parking wordt aangevallen, snellen anderen hem ter hulp. Agressie van de buitenwereld versterkt het solidariteitsgevoel. De leuze van de dag is macht door handelen. Wenger roept op tot daden: een beweging zonder actie is doelloos. Er worden manieren gezocht om de naam en uitstraling van Die Welle te verspreiden. Karo beschuldigt Wenger: hij heeft de zaak niet langer onder controle. Maar de leraar weigert het project af te blazen. Integendeel: Die Welle krijgt een eigen herkenningsgroet en opereert steeds nadrukkelijker en agressiever. Aan de schoolpoort worden niet-leden geïntimideerd en er volgt een schermutseling met een groep anarchisten. Tim jaagt hen op de vlucht met een (gas)pistool. De ogen van de groep op hem, de loop van de revolver op de vijand... hij geniet van zijn nieuw verworven positie. Tim dringt zich op aan Wenger als bodyguard. Karo probeert Marco de ogen te openen, maar hij minimaliseert het probleem. Ook op de redactie van de schoolkrant stuit ze op onverschilligheid. Het democratisch persorgaan laat het afweten... Terwijl Karo moederziel alleen op school anti-welle pamfletten opstelt, houden haar medeleerlingen een nachtelijke strandparty. Karo voelt zich niet veilig in het schoolgebouw; het lijkt alsof er overal dreiging loert. Vanaf donderdag slaat het weer om. Tijdens deze laatste dagen hult een druilerige motregen alle gebeurtenissen in een trieste mist. 29

17 Zaterdag De gebeurtenissen bereiken hun hoogtepunt wanneer Wenger zijn laatste redevoering houdt. Voor het eerst spreekt hij politieke taal. In vurige retoriek heeft hij het over een verzwakt Duitsland, over de kloof tussen rijk en arm. Wanneer Marco zich verzet, beveelt hij zijn opgehitste volgelingen om de verrader te arresteren. Plots valt hij uit zijn rol. Op scherpe toon verklaart hij het project ten einde. Ik ben te ver gegaan. Het is voorbij. Een pijnlijk moment. Dit was fascisme. We dachten dat we beter waren dan de anderen. Angst en verbijstering op alle gezichten. Het besef komt hard aan. Té hard voor Tim. Hij schiet een medeleerling neer en pleegt dan zelfmoord. Verbijsterd blikt Wenger naar het slagveld dat hij heeft aangericht. Vrijdag Tim is niet van Wengers zijde weg te slaan, ook niet wanneer ze onderweg in de auto door anarchisten worden bekogeld. De groep onderschept Karo s pamfletten; Marco wordt vanwege haar gedrag op het matje geroepen. Tijdens een waterpolowedstrijd tonen eendrachtige supporters van Die Welle hun fanatisme, maar de wedstrijd ontaardt in geweld. Zowel in de tribune (waar Karo opnieuw pamfletten verspreidt) als in het zwembad (waar Sinan zijn uitdager molesteert). De wedstrijd wordt afgelast. Wenger heeft woorden met zijn vrouw Anke. Zij vindt dat hij te fanatiek opgaat in zijn leidersrol. Ze slingeren elkaar gemene beschuldigingen toe... Dit lijkt het einde van hun relatie. Hij staat nu alleen aan de top van het monster dat hij creëerde. Ook Marco en Karo maken ruzie. Hij slaat haar. Daar heeft hij zo ontzettend veel spijt van dat hij Wenger thuis opzoekt en hem vraagt om alles af te blazen. Wenger vraagt bedenktijd en roept iedereen op voor een grote bijeenkomst op zaterdag. Onder het oog van geschokte omstanders wordt Rainer Wenger afgevoerd door de politie, als in een droom. Het laatste wat we van hem zien is de radeloosheid op zijn gelaat. De film eindigt tragisch en gewelddadig. Dat was niet het geval in het werkelijke verhaal, noch in het boek. Waarom veranderde je het einde? Denis Gansel: Ik voelde dat jongeren Die Welle best wel s heel cool zouden kunnen vinden. Ik zag hoe ze op de filmset de Welle-groet gebruikten om elkaar te begroeten. Ik voelde me als Duits filmmaker verantwoordelijk om een sterk statement te maken. Ik wil tonen dat fascisme geen spelletje is. Daarom veranderde ik het einde met de duidelijke bedoeling om het publiek te shockeren. We leren de groep leerlingen en hun achtergrond beter kennen tijdens scènes in de discotheek en in de huiskamers. Buiten de schoolmuren ontdekken we nieuwe aspecten van hun leven. Binnen de klasmuren treffen we arm en rijk naast elkaar; Oost-Duitsers, Turken, rebellen, behoudsgezinden, enz. Het is in het klaslokaal dat de confrontaties op de spits worden gedreven. Regisseur Dennis Gansel: Dit zijn jongens waar co-scenarist Peter Thorwarth en ik mee op school zaten. Dit zijn de leraars die wij hadden of die we graag gehad zouden hebben. Door het verhaal te baseren op zulke figuren behielden we een band met de werkelijkheid. De groep jongeren wordt tot leven gebracht door een ensemble cast: een groep acteurs die tot één uniform geheel versmelten. Er werd een jaar gezocht om een cast samen te stellen met charismatische acteurs die zowel in het klaslokaal als in het waterpoloteam geloofwaardig ogen. 31

18 Personages: de klasgezichten Marco De meeloper Voor Marco loopt alles gesmeerd: hij is een ster in het waterpoloteam (hoewel hij zelfzuchtig voor eigen gewin gaat) en heeft een populair liefje. Maar hij komt uit een gebroken gezin en vindt in Die Welle de gemeenschapszin waaraan het hem thuis ontbreekt. Hij laat zich meeslepen door de groepsroes en zet daarvoor zelfs zijn relatie met Karo op het spel. Marco wordt door de groep verantwoordelijk gesteld voor het gedrag van zijn lief en komt na een letterlijk slaande ruzie met haar tot inzicht. Hij vraagt Wenger om het spel te stoppen. Die Welle heeft hem veranderd in iemand die hij niet worden wil. Plots heeft hij de kracht gevonden om zich te verzetten tegen de massa. Van een meeloper verandert hij in een opstandeling. Karo De Golf-breekster Karo: Ik word behandeld als een buitenbeentje, enkel omdat ik geen wit hemd draag. Marco: Waarom trek je er dan geen aan? Karo: Heel eenvoudig, omdat ik niet wil! Karo is een kritisch meisje met een groot zelfbewustzijn. Zij voelt weliswaar de speciale energie die Die Welle teweeg brengt, maar is de eerste die zich ertegen verzet. Aanvankelijk aarzelend, later vastberaden. Voor de eerste keer ervaart dit populaire meisje wat het is om een outsider te zijn. Wanneer ze weigert het uniform te dragen, wordt ze door de groep verstoten en gebrandmerkt. Ze probeert haar vriend Marco de ogen te openen; wanneer dat niet lukt, distantieert ze zich van hem. Ondanks dreigende represailles volhardt ze in haar verzet. Tim De begeesterde Sinan: Ben je nu helemaal gek geworden om met zoveel wiet rond te lopen? Tim: Ze moeten me maar eens proberen te pakken. Bomber: Wat wil je ervoor hebben? Tim: Niks, het is voor jullie. Jullie zijn toch mijn vrienden! Tim was altijd een buitenstaander ondergewaardeerd door zijn vader en klasgenoten die vocht voor erkenning. Alle middelen zijn goed (leugens, drugs,...) om zich bij medeleerlingen in de gunst te werken. Maar hoe harder hij probeert, hoe meer hij wordt uitgesloten. Tim voelt zich vanaf het eerste moment aangesproken door Die Welle. Hij gaat er helemaal in op en klampt er zich wanhopig aan vast. Dit is zijn grote kans om opgenomen te worden in de groep en zich belangrijk te voelen. Hij verbrandt zijn merkkledij (en daarmee zijn volledige identiteit), aanvaardt klakkeloos Wengers gezag en dringt zich bij hem op als rechterhand. Hij opereert als Wengers verlengstuk en verspreidt diens bevelen. Hij laat zich die nieuwe heldenrol welgevallen en geniet van zijn succes. De ontknoping komt voor hem pijnlijk hard aan. Een droom gaat op in rook. Die Welle was mijn leven. Pijnlijk genoeg is dat ook zo. Gefrustreerd grijpt hij naar geweld als laatste redmiddel. Sinan De profijtzoeker Voor Sinan is Die Welle een kans waar hij opportunistisch gebruik van maakt. Het nieuwe conformisme doet zijn status groeien (hij mag o.a. het logo ontwerpen); de buitenstaander krijgt plots een heel prominente plaats in de groep. Sinan neemt het voor anderen op en engageert zich voor de gemeenschap zoals verlangd wordt, niet meer en niet minder. Hij is op school geen primus en voelt een zekere dreiging: als hij het niet haalt, heeft hij geen rijke familie om op terug te vallen. Hij schrijft dat Die Welle hem helpt bij het uitvlakken van rassen- en klassenverschillen. Zijn sportieve prestaties worden overschaduwd wanneer hij tijdens een waterpolowedstrijd volledig door het lint gaat. Kevin De opportunist Wanneer hij wegloopt uit de les zorgt Kevin als eerste voor een breuk in de groep. Later betreurt hij zijn beslissing. Hij is immers een pure opportunist die ook zijn deel van de koek wil. Zijn doel beperkt zich meestal tot herrie schoppen en ruzie zoeken, o.a. door anderen de toegang tot de skateramp te ontzeggen. Kevin, zoon van een succesvol zakenman, deelt zijn rijkdom (video games, de luxe-auto van zijn moeder) met zijn vrienden. 33

19 Lisa intrigante De nieuwe beweging geeft Lisa de moed om uit de schaduw van haar vriendin Karo te stappen. Ze ziet in Die Welle ook een mogelijkheid om een wig te drijven tussen Karo en Marco, op wie ze een oogje heeft. Op het einde blijft ze teleurgesteld en alleen achter. Ferdi De Clown Ferdi heeft er alles voor over om de aandacht van het publiek te krijgen: op het theater, in de discotheek (waar hij een smaakloze seksact opvoert) en in het klaslokaal. Hij is weliswaar een clown, maar gebruikt die positie niet om de gebeurtenissen te bekritiseren. Dennis De begunstigde Als regisseur van de theatergroep kan Dennis zich nauwelijks handhaven. In de ban van de nieuwe idee van discipline raapt hij zijn moed bijeen en durft de touwtjes strakker in handen nemen. Met succes. Ook na afloop van het project blijft hij de voordelen van Die Welle onderkennen. Niet alles wat we deden was slecht. Bomber De onverschillige Onverschillig zit Bomber op de laatste rij in de klas. Er is weinig waar hij zich druk om maakt. Maar dankzij Die Welle leert hij zich inzetten voor de goede zaak, schrijft hij in zijn verslag. Op het einde wordt hij door toedoen van Tim het meest opvallende slachtoffer. Jens De verveelde Het was nooit de ambitie van rijkeluiszoon Jens om veel vrienden te maken in de klasgroep. Maar dankzij Die Welle komt hij midden tussen de anderen terecht, al gebruikt hij zijn privileges als entreekaartje. Kaschi: Maar ik heb geen wit hemd. Jens: Dan koop je er toch één. Kaschi: Voor zoiets geef ik geen geld uit hoor. Jens: Komaan, dat kost toch niets. Ik heb thuis twee witte hemden. Je mag er één hebben. Hij lijkt zich vrijwillig te engageren en noemt het verdrijven van de verveling zijn belangrijkste beweegreden in Die Welle. Zijn vader is daarover alvast enthousiast. Anke Wegner De rede Anke is de partner van Wenger, eveneens een progressieve leerkracht, maar nuchterder en gematigder dan haar man. Ze lijken een prettige relatie te hebben en zij is zwanger van hun eerste baby. Als eerste onderkent zij het gevaar van het experiment van haar man. Ze tracht hem tot rede te brengen. Haar ergernis groeit en er vallen harde woorden. Wanneer ze hem niet kan overtuigen, keert ze zich van hem af. Aan het einde van de film lijken ze volledig van elkaar vervreemd. 35

20 De rol van het onderwijs: verantwoordelijkheden Rainer Wenger, de leraar Rainer Wenger is het prototype van de jonge, vlotte leraar. Door de leerlingen is hij graag gezien; ze spreken hem met de voornaam aan. Bij zijn collega s valt hij minder in de smaak, maar daar maalt hij niet om. Met zijn tatoeages en T-shirts van The Ramones en The Clash oogt hij als een ruige rocker. Ik leefde 5 jaar als kraker in Kreuzberg. Ik stond op de eerste rij bij 1 mei demonstraties. Niemand weet meer over anarchie dan ik. Hij lanceert een gewaagd experiment waar zijn leerlingen zich verrassend fanatiek door laten meeslepen. Hij speelt zijn autoritaire rol zo overtuigend dat hij de zaken niet langer onder controle kan houden. Of is dat zijn keuze? Wat drijft hem het meest: de levensles voor zijn leerlingen of de macht die hem plots in de schoot valt? Volgens zijn vrouw bevalt de leidersrol hem zodanig dat hij het experiment enkel volhoudt omdat het zijn ego streelt. In één scène speelt Jürgen Vogel (die de rol van Rainer Wenger uitstekend vertolkt) die dualiteit heel sterk uit. Op zaterdag trekt hij voor het laatst zijn witte uniformhemd aan. Langdurig zien we zijn gelaat in close up, maar we kunnen zijn blik niet lezen : in zijn ogen lees je zowel iets diabolisch, de onaantastbaarheid van de leider maar ook een zweem van radeloosheid. Welk gevoel er overheerst, kunnen we niet achterhalen. Tijdens de slotmeeting vergaloppeert Wenger zich als een echte volksmenner aan opruiende taal. Is dit de apotheose van het experiment of vindt Wenger hier de ultieme bevrediging van zijn machtswellust? Jazeker, dit moment levert het bewijs van zijn stelling (fascisme kan steeds opnieuw opduiken), maar ten koste van wat? Wengers grote gelijk wordt tevens zijn ondergang. Ondanks zijn verontschuldiging kan hij de catastrofe niet voorkomen. Hij eindigt vertwijfeld, eenzaam en schuldig. 37

Voorafgaand aan de film

Voorafgaand aan de film Die Welle Opdrachtenblad Regie: Dennis Gansel Jaar: 2008 Duur: 110 minuten Filmkeuring: 12 (geweld, angst en discriminatie) Website: www.welle.film.de Voorafgaand aan de film De legendarische film The

Nadere informatie

Die welle of de golf

Die welle of de golf Die welle of de golf naam: klas: schooljaar: - vak: GODSDIENST leerkracht: 1 Vooraleer we naar de film kijken, zijn er eerst een aantal dingen waar we het over moeten hebben. In dit eerste deeltje: Wat

Nadere informatie

P R O J E C T I D E N T I T E I T

P R O J E C T I D E N T I T E I T P R O J E C T I D E N T I T E I T K L A S 3 M E T D E F I L M : D I E W E L L E Thema s: Identiteit, relaties, groepsdruk, democratie en dictatuur of dictatorschap Duur van het project: 4 5 weken Wat betekent

Nadere informatie

Annemie De Praeter NAAM: KLAS: 5w SCHOOLJAAR 2011-2012

Annemie De Praeter NAAM: KLAS: 5w SCHOOLJAAR 2011-2012 ETHISCHE BESCHOUWINGEN BIJ DE FILM DIE WELLE Annemie De Praeter NAAM: KLAS: 5w SCHOOLJAAR 2011-2012 2 Algemene gegevens Regie: Scenario: Dennis Gansel Dennis Gansel & Peter Thorwarth Gebaseerd op: Ron

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen?

Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Hoe kan je een verhaal op een multimediale manier vertellen? Over digital storytelling Digital storytelling is een heel eenvoudige manier om een verhaal op een multimediale manier te vertellen. Je kan

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

januari/februari 2014 De Rosa Mentorles Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama PROJECT TITEL Werkboek First ID

januari/februari 2014 De Rosa Mentorles Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama PROJECT TITEL Werkboek First ID januari/februari 2014 De Rosa Mentorles NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 8 Mentorles

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24.

LES 10. Sluipaanval. Doe Lees 1 Samuël 24. LES Sluipaanval Ben je wel eens gepest? Is er iemand die altijd vervelend tegen jou doet? Heb je ooit geprobeerd om die persoon terug te pakken? (Zie 1 Samuël 24; Patriarchen en Profeten, blz. 603-615)

Nadere informatie

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op.

Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. Jake rent ernaartoe om die te pakken. Jake draait de envelop om en er staat Finn op. BINNEN IN DE BOOMHUT, WOONKAMER DAG Er wordt een envelop onder de deur door naar binnen geschoven. rent ernaartoe om die te pakken. draait de envelop om en er staat op. Ooo, post! Hé, hij is voor jou!

Nadere informatie

Een filmpje kijken en reflecterend bespreken. Film 2:50 min op youtube: Asking Strangers For Food! (Social Experiment)

Een filmpje kijken en reflecterend bespreken. Film 2:50 min op youtube: Asking Strangers For Food! (Social Experiment) 1 KARAKTER DOELSTELLING Kiezen voor Dienstbaarheid Dienstbaarheid: Onvoorwaardelijke inzet voor de medemens. Met Karakter educatie leer je de jonge mensen om oprechte en rechtvaardige keuzes te maken.

Nadere informatie

Mijn loverboy Verloren onschuld

Mijn loverboy Verloren onschuld Mijn loverboy Verloren onschuld in makkelijke taal simone schoemaker 8 Het verhaal van Lisa De dag begint goed. Ik word wakker met een blij gevoel. Yes, ik ben jarig! Ik ben zestien! Mijn moeder feliciteert

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv

Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Actuele opdracht leesvaardigheid Pesten mei - 2014 2thv Opdracht 1 In april is er op televisie en in de media veel aandacht geweest voor (online) pesten. a Wat heb jij in de afgelopen weken gezien en/of

Nadere informatie

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader.

Je bent je bewust van je eigen referentiekader en houdt er rekening mee dat anderen handelen vanuit hun referentiekader. 3. Samen eten Een Afrikaanse vrouw nodigt de Vlaamse buurkinderen uit voor het eten. De buurvrouw komt thuis en vindt haar kinderen niet. Ze is ongerust en maakt zich kwaad. Je gaat toch niet zomaar bij

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

GBS 'Alt-Hoeselt' schoolwerkplan deel 3 : pedagogisch - didactische aspecten 1

GBS 'Alt-Hoeselt' schoolwerkplan deel 3 : pedagogisch - didactische aspecten 1 GBS 'Alt-Hoeselt' schoolwerkplan deel 3 : pedagogisch - didactische aspecten 1 Hoofdstuk 9. Pesten Pesten, wij willen er SAMEN iets aan doen! Inleiding In onze school zijn we reeds verschillende jaren

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin opgenomen informatie.

Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin opgenomen informatie. Voorpagina Dit is versie 2.0 van dit rapport Download de nieuwste versie van dit rapport op: http://mediamagie.nl/videotips Disclaimer: Bij het samenstellen van dit rapport is de grootste zorg besteed

Nadere informatie

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem JAARGANG 5 2014-2015 8 september 2014 3 SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem is met het plan voor het starten van de Bem Academy geselecteerd voor de landelijke wedstrijd Onderwijs Pioniers.

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets.

Stomme trutten. Qatar, Qatar!, giechelen de meisjes voor het huis aan de overkant. Kelly heeft gelijk. Nu zijn ze op de fiets. Stomme trutten Kijk, die stomme trutjes zijn er weer. Kelly wijst naar buiten. Sanne kijkt nieuwsgierig uit het raam. Voor het huis aan de overkant staan twee meisjes. Meisjes met blonde paardenstaartjes.

Nadere informatie

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats.

LESMAP VINKENSLAG. opdracht: help de vogels op de speelplaats en maak voor hen een voederplaats. LESMAP VINKENSLAG Welkom op de voorstelling 'Vinkenslag'. Op de volgende bladzijden vind je, en en over de voorstelling om rechtstreeks in de klas te gebruiken. Paragrafen voorzien van een groen bolletje

Nadere informatie

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld?

1 Voor Paloma is de goudvis een metafoor. Welke? Waar zie je die metafoor letterlijk verbeeld? LE HERISSON Filmesthetische bespreking Evelien van Vessem Week van de Franse Film 2010-2011 / Cinemagie Vragen voor de leerlingen In Le hérisson wordt veel gesproken. We horen Paloma s commentaar bij de

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze.

Help me, Zoey, zeg ik. Zoey kijkt verbaasd. Waarmee?, vraagt ze. 1 Ik wou dat ik een vriendje had. Ik wou dat hij in mijn kast zat. Dan kon ik hem tevoorschijn halen wanneer ik maar wilde. Hij zou naar me kijken alsof ik mooi ben. Zwijgend. Hij zou zijn leren jack uittrekken

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren

Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Ben je slachtoffer? Folder voor jongeren Mijn leven veranderde zo n drie jaar geleden. Juist de dag voor mijn mama s verjaardag kreeg ze van mijn vader een kogel door het hoofd. Wonder boven wonder overleefde

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school.

Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij het vertonen van mensenrechtenfilms op school. Movies that Matter @ school begeleidt en adviseert bij Opdrachtenblad Naam film: Aanduidingen Kijkwijzer: Regie: Jaar: Duur: Eventueel website van de film: Leerdoelen 1. Je kunt op een kaart aanwijzen

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx x x x x xx x xx xx x xx xxx xx xx xx xxx x xx x xxxx x EEN KNOTSGEKKE xxx x xxxx HICHAM BENOHOUD xxx xxxxx xxxx xxxxx xx Salle de Classe, série 2 KLASFOTO! xxxx xxxxxx xx xxxxx xx xxxxxx x xxxxx xx x xxxxxx

Nadere informatie

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Werkboek First ID. januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn. PO (mentorles) Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming

Werkboek First ID. januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn. PO (mentorles) Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn PO (mentorles) NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Standbeelden uit een verleden

Standbeelden uit een verleden Opdracht 1 Standbeelden uit een verleden (fotoverhaal) Schrijf samen in een lijstje wat je raar vond in de films die je zag, waar je verbaasd over bent, waar je vragen over hebt of waar je meer over wil

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

De rots in de branding

De rots in de branding 1 De rots in de branding Volgens Van Dale rots de; v(m) -en steenmassa uit één stuk, boven de aardbodem uitstekend bran ding de; v het schuimend breken van de golven tegen het strand 25 Barack Obama over

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

MOVING: workshop filmmaken

MOVING: workshop filmmaken Dit werkblad is van: klas: MOVING: workshop filmmaken Neem zelf bewegend beeld op en maak er een videoclip, korte film of reportage van door er geluid, effecten en titels aan toe te voegen... Clips op

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja

Voorwoord. Veel leesplezier! Liefs, Rhijja Voorwoord Verliefd zijn is super, maar ook doodeng. Want het kan je heel onzeker maken. En als het uiteindelijk uitgaat, voel je je intens verdrietig. In dit boek lees je over mijn liefdesleven, de mooie,

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Voor de leeftijdscategorie 10 t/m 12 jaar werden de volgende boeken gelezen:

Voor de leeftijdscategorie 10 t/m 12 jaar werden de volgende boeken gelezen: Juryrapport van de Senaat namens de Nederlandse Kinderjury 2007 Bij deze 20 e editie van de Nederlandse Kinderjury verschijnt voor het tweede achtereenvolgende jaar een juryrapport. Dit juryrapport is

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

Onderzoek Geweldsfilmpjes

Onderzoek Geweldsfilmpjes Onderzoek Geweldsfilmpjes 21 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 14 april tot en met 20 april 2015, deden 1.165 jongeren mee. De uitslag is na weging representatief voor

Nadere informatie

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim

De brug van Adri. Rollen: Verteller Martje Adri Wim De brug van Adri Rollen: Verteller Martje Adri Wim Daar loopt een meisje. Ze heet Martje. Ze kijkt boos en loopt langzaam. Ze weet niet waarheen. Martje kent Wim. Hij woont in dezelfde straat, maar Wim

Nadere informatie

In Beeld: Spotprentenopdracht

In Beeld: Spotprentenopdracht In Beeld: Spotprentenopdracht Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen analyseren aan de hand van een stappenplan vier spotprenten over Occupy. Leerdoel: - Het leren analyseren van spotprenten - Leren zorgvuldig

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Gegevens van het boek

Gegevens van het boek Gegevens van het boek Titel: Het gouden ei Schrijver: Tim Krabbé Gelezen: 33e druk. 1e druk, 1984, Amsterdam, uitgeverij Bakker (nu Prometheus). Er staat geen motto in het boek. In het boek staan geen

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Wonder R.J. Palacio. Voor wie: groep 7 en 8 basisschool eerste en tweede klas voortgezet onderwijs

Wonder R.J. Palacio. Voor wie: groep 7 en 8 basisschool eerste en tweede klas voortgezet onderwijs LESBRIEF BIJ Wonder R.J. Palacio Voor wie: groep 7 en 8 basisschool eerste en tweede klas voortgezet onderwijs OVER HET BOEK Een eerste schooldag is altijd moeilijk. Maar voor August Pullman is het meer

Nadere informatie

Phèdre (1677) Phaedra, vertaling door Laurens Spoor

Phèdre (1677) Phaedra, vertaling door Laurens Spoor JEAN RACINE Phèdre (1677) Phaedra, vertaling door Laurens Spoor samenvatting en bloemlezing EERSTE BEDRIJF Theseus is al een tijdje vermist. Hippolytus en zijn makker Theramenes hebben hem overal gezocht,

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Wrede pesters hebben. mijn vriendinnen uit de school weggejaagd. Brief aan de HELP rubriek

Wrede pesters hebben. mijn vriendinnen uit de school weggejaagd. Brief aan de HELP rubriek Brief aan de HELP rubriek Wrede pesters hebben mijn vriendinnen uit de school weggejaagd. Twee van mijn vriendinnen zijn te bang om naar school te komen omdat ze uitgescholden worden. De leerkrachten weten

Nadere informatie

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag.

Brandweerman. 1 Brandweerman, brandweerman. Red die kat, als je kan. Zet je ladder neer en draag snel die kat omlaag. vanaf 4 jaar tekst: Marian van Gog muziek: Ton Kerkhof ouplet Brandweerman Intro D7 G man, Refrein brand -weer - man. Red die kat, Brand-weer Œ Œ Œ G Œ Ó als je kan. Zet je lad - der neer en draag snel

Nadere informatie

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35

OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 God en je naasten liefhebben LES 3 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Luk 15:11-32 Joh 3:14-17, Joh 15:9-17 Matt 5:43-48, Joh 13:33-35 Wat leer

Nadere informatie

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Na de verkondiging een moment van stilte, Daarna zingen we lied 91a Woensdag is de veertig dagen tijd begonnen.

Nadere informatie

MOMOTARO. Beste, Barbara Beel en Sarah Beel www.casablancavzw.be

MOMOTARO. Beste, Barbara Beel en Sarah Beel www.casablancavzw.be Beste, Momotaro is een eeuwenoud Japans verhaal. Het vertelt over een kleine perzikjongen en over groot geluk, over vrienden en vijanden en over hoe je samen sterk, moedig en wijs kan zijn. Het verhaal

Nadere informatie

do van ranst Eline wordt een ster

do van ranst Eline wordt een ster do van ranst Eline wordt een ster 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Do Van Ranst Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be - info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

13 Jij en pesten. Ervaring

13 Jij en pesten. Ervaring 82 13 Jij en pesten Wat doe ik hier vandaag? P Ik word me ervan bewust hoe erg het is om iemand te pesten en gepest te worden. P Ik leer dat ik met anderen steeds weer respectvol moet omgaan. P Ik ken

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie