Wat is FP? The Haskell School of Expression. Functies. Types 1+1=2. Iedere expressie (en waarde) heeft een type.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is FP? The Haskell School of Expression. Functies. Types 1+1=2. Iedere expressie (en waarde) heeft een type."

Transcriptie

1 Wat is FP? The Haskell School of Expression Functioneel Programmeren Een andere manier om tegen programmeren aan te kijken Gebaseerd op het uitrekenen van expressies 1+1=2 Eenvoudig maar krachtig (modulair, compact, veilig) Haskell Compact 1200 aantal regels code C++ Ada9X Ada Proteus Relational Lisp Griffin Awk/Nawk Haskell Haskell 0 Functies eenjaar rente bedrag = bedrag + (rente / 100) * bedrag (5/100) * 200 = 210 In wiskundige notatie: eenjaar(rente, bedrag) = bedrag + rente bedrag 100 Types Iedere expressie (en waarde) heeft een type. verzameling expressies die eigenschappen delen a :: Char 42 :: Integer [1,2,3] :: [Integer] ( a, 92) :: (Char, Integer) 1

2 Functietypes Functie die iets van type S verwacht en iets van type T oplevert heeft type S T (meer parameters, meer s) verdubbel :: Float -> Float verdubbel x = x + x Vraag Wat is het type van eenjaar Hugs demo Namen geven opl = ( -b + sqrt (b*b-4*a*c), -b - sqrt (b*b-4*a*c) ) (HQMDDUKV d = sqrt (b*b-4*a*c) opl = (-b+d, -b-d) r Functie abstractie Lijsten totaal = pi*r1^2+pi*r2^2+pi*r3^2 oppervlak r = pi*r^2 totaal = oppervlak r1 + oppervlak r2 + oppervlak r3 Lijst is òf leeg [ ] òf een element op kop van een andere lijst [] 6:[ ] 7:(6:[ ]) Ofwel [7,6] 2

3 Over lijsten lopen Oefening som :: [Float] -> Float som [ ] = 0 som (x:xs) = x + som xs Schrijf een functie die de lengte van een lijst letters bepaalt Recursie Modulariteit totaal = som [oppervlak r1, oppervlak r2, oppervlak r3 ] som en oppervlak herbruikbaar Minder duplicatie (foutkans ) Leesbaarheid Module Een module groepeert functionaliteit interface module Shape(...) where...functies en zo... implementatie Data types Data types Types tot nu toe: Integer, Float, Char, [...], (...,...) Soms ontoereikend of onhandig definieer een nieuw type 3

4 ? Eigen type nieuw type data Veld = Leeg Rondje Kruisje constructoren Verwarring is nu uitgesloten! Functies op eigen type isleeg :: Veld -> Bool isleeg Leeg = True isleeg Rondje = False isleeg Kruisje = False isleeg :: Veld -> Bool isleeg Leeg = True isleeg _ = False Constructoren met parameters Vormen data MisschienGetal =JaFloat Nee Waarden: Nee, Ja 3.14, Ja 0 veiligedeling x y = type? if y == 0 then Nee else Ja (x / y) or data Shape = Rectangle Float Float Ellipse Float Float RtTriangle Float Float Polygon [(Float, Float)] Type synoniemen Berekening van oppervlakte data Shape = Rectangle Side Side Ellipse Radius Radius RtTriangle Side Side Polygon [Vertex] type Side = Float type Radius = Float type Vertex = (Float, Float) Geen nieuwe types, alleen nieuwe naam area :: Shape -> Float area (Rectangle s1 s2) = s1 * s2 area (RtTriangle s1 s2) = (s1*s2)/2 area (Ellipse r1 r2) = pi * r1 * r2 area (Polygon vs) =??? 4

5 Convex polygoon In code v6 v5 v1 v2 v1 v1 v6 = + v3 v3 v4 v5 v4 v2 v3... genest patroon area (Polygon (v1:v2:v3:vs)) =triareav1 v2 v3 + area (Polygon (v1:v3:vs)) area (Polygon _) = 0 minder dan drie Polymorfie en h.o.f. s Polymorfie length :: [a] -> Int length [ ] = 0 length (x:xs) = 1 + length xs length [1,1,8] 3 length "Haskell" 7 Type? [Integer] -> Int, [Char] -> Int of nog iets anders? Zoek de verschillen translist :: [Vertex] -> [Point] translist [] = [] translist (p:ps) = trans p : translist ps kwadraatlijst :: [Int] -> [Int] kwadraatlijst [] = [] kwadraatlijst (i:is) = kwadraat i : kwadraatlijst is map "Pas toe op ieder element" map f [ ] = [ ] map f (x:xs) = f x : map f xs translist ps = map trans ps kwadraatlijst cs = map kwadraat cs niet recursief 5

6 [(1,2),(5,7) ] [3,12 ] Oefening Schrijf m.b.v. map een functie die ieder paar in een lijst optelt. somparen [(1,2), (5,7)] [3, 12] Type van map in translist (Vertex -> Point) -> [Vertex] -> [Point] in kwadraatlijst ( Int -> Int) -> [Int] -> [Int] map :: (a -> b) -> [a] -> [b] Nog meer abstractie listsum :: [Float] -> Float listsum [ ] = 0 listsum (x:xs) = x + listsum xs listprod :: [Float] -> Float listprod [ ] = 1 listprod (x:xs) = x * listprod xs foldr foldr op init [ ] = init foldr op init (x:xs) = x op foldr op init xs Intuïtie a : (b : (c : [ ] ) ) a `op` (b `op` (c `op` init ) ) som en product als foldr listsum xs = foldr (+) 0 xs listsum (1 : ( 2 : ( 3 : [ ] ) ) ) 1 + ( 2 + (3 + 0 ) ) ) listprod xs = foldr (*) 1 xs Strategie Schrijf functie in deze vorm: f [ ] = nil f (x:xs) = x `cons` f xs Dan: f xs = foldr cons nil xs 6

7 Oefening takewhile Pak elementen zolang voorwaarde geldt Schrijf de functie length met behulp van foldr. takewhile even [2,6,10,1,0] [2,6,10] takewhile :: (a -> Bool) -> [a] -> [a] takewhile p [ ] = [ ] guards met takewhile p (x:xs) p x = x : takewhile p xs otherwise = [ ] Modulariteit Meer data types sum (takewhile (< 1000) (map kwadraat [1..]))! int i = 1, som = 0, kw; while ((kw = kwadraat(i)) < 1000) { som += kw; i = i + 1; } Recursie data MyList = Nil -- [] Cons Integer MyList -- (:) Nil Cons 1 (Cons 2 Nil) length :: MyList -> Int length Nil = 0 length (Cons _ rest) = 1 + length rest Polymorfie Abstractie op type niveau data MyList a = Nil Cons a (MyList a) Cons a Nil :: MyList Char 7

8 Oefening Schrijf de functie map voor MyList. Geef ook het type. mapml kwadraat (Cons 3 (Cons 16 Nil)) Cons 9 (Cons 256 Nil) Bomen data Boom a =Blada Tak(Boom a) (Boom a) Tak (Blad 16) (Tak (Blad 42) (Blad 68)) Functies op bomen Partieel paremetriseren bladeren :: Boom a -> [a] bladeren (Blad x) = [x] bladeren (Tak l r) = bladeren l ++ bladeren r hoogte :: Boom a -> Integer hoogte (Blad _) = 0 hoogte (Tak _ l r) = 1+max (hoogte l) (hoogte r) Currying plus x y = x + y plus x y = (plus x) y functie! Applicatie is linksassociatief In types plus :: Float -> ( Float -> Float ) plus 3 :: Float -> Float plus 3 4 :: Float -> is rechts-associatief 8

9 Betekenis Wat betekent deze functie? driemeer = plus 3 Functie die nog een getal verwacht en daar 3 bij optelt. Operator sections (> 3) :: Float -> Bool Test of parameter groter is dan 3. (4/) :: Float -> Float Berekent vier gedeeld door de parameter. Versimpeling verdubbelalle :: [Float] -> [Float] verdubbelalle xs = map verdubbel xs where verdubbel x = x * 2 verdubbelalle xs = map (*2) xs verdubbelalle = map (*2) Definitie (.) :: (b -> c) -> (a -> b) -> (a -> c) g. f = h where h x = g (f x) a f b g c Gebruik sompos xs = sum (filter (>0) xs) g f sompos xs = (sum. filter (>0)) xs sompos = sum. filter (>0) Oefening: versimpel cijfers getal = reverse (map laatste (takewhile nietnul (iterate deel getal))) where nietnul x = x /= 0 deel x = x div 10 laatste x = x mod 10 9

10 Overloading Overloading Optelling moet werken voor Int, Integer, Float en Double Oplossing: overloading Groepeer types met gezamenlijke eigenschappen (bv. rekenen) in klassen (+) heeft type Num a => a -> a -> a Bovenstaande types zitten in de klasse Num even (>) (==) not (/) 4 Nog meer types Integral a => a -> Bool Ord a => a -> a -> Bool Eq a => a -> a -> Bool Bool -> Bool Fractional a => a -> a -> a Num a => a classes en instances class Eq a where (==) :: a -> a -> Bool instance Eq Int where x == y = primeqint x y instance Eq Bool where True == True = True False == False = True _ == _ = False 10

Inleiding tot Func.oneel Programmeren les 3

Inleiding tot Func.oneel Programmeren les 3 Inleiding tot Func.oneel Programmeren les 3 Kris Luyten, Jo Vermeulen {kris.luyten,jo.vermeulen}@uhasselt.be Exper.secentrum voor Digitale Media Universiteit Hasselt Currying Currying: een func.e met meerdere

Nadere informatie

Verzamelingen, Lijsten, Functioneel Programmeren

Verzamelingen, Lijsten, Functioneel Programmeren Verzamelingen, Lijsten, Functioneel Programmeren Jan van Eijck jve@cwi.nl Stage Ignatiuscollege, 17 mei 2010 Samenvatting In deze lezing gaan we in op de overeenkomsten en verschillen tussen verzamelingen

Nadere informatie

1 Inleiding in Functioneel Programmeren

1 Inleiding in Functioneel Programmeren 1 Inleiding in Functioneel Programmeren door Elroy Jumpertz 1.1 Inleiding Aangezien Informatica een populaire minor is voor wiskundestudenten, leek het mij nuttig om een stukje te schrijven over een onderwerp

Nadere informatie

Haskell: programmeren in een luie, puur functionele taal

Haskell: programmeren in een luie, puur functionele taal Haskell: programmeren in een luie, puur functionele taal Jan van Eijck jve@cwi.nl 5 Talen Symposium, 12 juli 2010 Samenvatting In deze mini-cursus laten we zien hoe je met eindige en oneindige lijsten

Nadere informatie

2IA05 Functioneel Programmeren

2IA05 Functioneel Programmeren 2IA05 Functioneel Programmeren wk1: Introductie Rik van Geldrop, Jaap van der Woude Declaratieve programmeerstijl 2/20 2 H C H = A A H I JE A 1 F A H = JEA B, A? = H = JEA B D A M = J. K? JE A A C EI?

Nadere informatie

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk.

Als een PSD selecties bevat, deelt de lijn van het programma zich op met de verschillende antwoorden op het vraagstuk. HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren In de vorige hoofdstukken zijn programmeertalen beschreven die imperatief zijn. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet doen, net als een

Nadere informatie

inleiding theoretische informatica practicum 1 deadline woensdag 20 februari 2008 om uur

inleiding theoretische informatica practicum 1 deadline woensdag 20 februari 2008 om uur 1 Inleiding inleiding theoretische informatica 2007-2008 practicum 1 deadline woensdag 20 februari 2008 om 14.00 uur Dit practicum is een kennismaking met functioneel programmeren. Twee belangrijke functionele

Nadere informatie

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven

Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Vakgroep CW KAHO Sint-Lieven Objecten Programmeren voor de Sport: Een inleiding tot JAVA objecten Wetenschapsweek 20 November 2012 Tony Wauters en Tim Vermeulen tony.wauters@kahosl.be en tim.vermeulen@kahosl.be

Nadere informatie

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c

start -> id (k (f c s) (g s c)) -> k (f c s) (g s c) -> f c s -> s c Een Minimaal Formalisme om te Programmeren We hebben gezien dat Turing machines beschouwd kunnen worden als universele computers. D.w.z. dat iedere berekening met natuurlijke getallen die met een computer

Nadere informatie

Datatypes Een datatype is de sort van van een waarde van een variabele, veel gebruikte datatypes zijn: String, int, Bool, char en double.

Datatypes Een datatype is de sort van van een waarde van een variabele, veel gebruikte datatypes zijn: String, int, Bool, char en double. Algemeen C# Variabele Een variabele is een willekeurige waarde die word opgeslagen. Een variabele heeft altijd een datetype ( De soort waarde die een variabele bevat). Datatypes Een datatype is de sort

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Module 4 Programmeren

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Module 4 Programmeren HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren De programmeertalen die tot nu toe genoemd zijn, zijn imperatieve of procedurele programmeertalen. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet

Nadere informatie

Reguliere talen: overzicht

Reguliere talen: overzicht Reguliere talen!!reguliere grammatica: versimpelde Contextvrije grammatica!!finite-state Automaton: andere manier om een taal te beschrijven!!reguliere Expressie nog een andere manier Alle drie kunnen

Nadere informatie

Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, , Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2.

Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, , Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2. Voorbeeldtentamen Inleiding programmeren (IN1608WI), Oktober 2003, 14.00-15.30, Technische Universiteit Delft, Faculteit EWI, Afdeling 2. Dit tentamen bestaat uit twee delen. Deel 1 (14.00-14.45, gesloten

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Informatie. Voorbeeld. Voorbeeld: toegangsprijs

HOOFDSTUK 3. Imperatief programmeren. 3.1 Stapsgewijs programmeren. 3.2 If Then Else. Informatie. Voorbeeld. Voorbeeld: toegangsprijs HOOFDSTUK 3 3.1 Stapsgewijs programmeren De programmeertalen die tot nu toe genoemd zijn, zijn imperatieve of procedurele programmeertalen. is het stapsgewijs in code omschrijven wat een programma moet

Nadere informatie

FP-theorie. 2IA50, Deel B. Inductieve definities 1/19. / department of mathematics and computer science

FP-theorie. 2IA50, Deel B. Inductieve definities 1/19. / department of mathematics and computer science FP-theorie 2IA50, Deel B Inductieve definities 1/19 Inductieve definitie Definitie IL α, (Cons-)Lijsten over α Zij α een gegeven verzameling. De verzameling IL α van eindige (cons-)lijsten over α is de

Nadere informatie

OEFENINGEN PYTHON REEKS 1

OEFENINGEN PYTHON REEKS 1 Vraag 1: Expressies & Types OEFENINGEN PYTHON REEKS 1 Python maakt gebruik van enkele vaak voorkomende (data)types. Zo zijn er integers die behoren tot de gehele getallen (VB: 3), zijn er float s die behoren

Nadere informatie

2IA05 Functioneel Programmeren

2IA05 Functioneel Programmeren 2IA05 Functioneel Programmeren wk1: Introductie Rik van Geldrop, Jaap van der Woude Declaratieve programmeerstijl 2/13 2 H C H = A A H I JE A 1 F A H = JEA B, A? = H = JEA B D A M = J. K? JE A A C EI?

Nadere informatie

Modelleren en Programmeren

Modelleren en Programmeren Modelleren en Programmeren Jeroen Bransen 13 december 2013 Terugblik Fibonacci public class Fibonacci { public static void main(string[] args) { // Print het vijfde Fibonaccigetal System.out.println(fib(5));

Nadere informatie

Functioneel Programmeren

Functioneel Programmeren Functioneel Programmeren ii c Copyright 1992 2002 Informatica-instituut, Universiteit Utrecht Deze tekst mag voor educatieve doeleinden gereproduceerd worden op de volgende voorwaarden: de tekst wordt

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 3E COLLEGE: OBJECT GEORIËNTEERD PROGRAMMEREN, METHODEN, PARAMETERS, SCOPE VAN VARIABELEN. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 3E COLLEGE: OBJECT GEORIËNTEERD PROGRAMMEREN, METHODEN, PARAMETERS, SCOPE VAN VARIABELEN. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 3E COLLEGE: OBJECT GEORIËNTEERD PROGRAMMEREN, METHODEN, PARAMETERS, SCOPE VAN VARIABELEN Onderdeel van SmartProducts INHOUD COLLEGE 3 Scope van variabelen {3.9} Class ontwerpen en maken,

Nadere informatie

Functioneel Programmeren

Functioneel Programmeren Functioneel Programmeren ii c Copyright 1992 2003 Informatica-instituut, Universiteit Utrecht Deze tekst mag voor educatieve doeleinden gereproduceerd worden op de volgende voorwaarden: de tekst wordt

Nadere informatie

Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen

Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen Programmeermethoden Datastructuren: stapels, rijen en binaire bomen week 12: 23 27 november 2015 www.liacs.leidenuniv.nl/ kosterswa/pm/ 1 Inleiding In de informatica worden Abstracte DataTypen (ADT s)

Nadere informatie

Semantiek (2IT40) Bas Luttik. HG 7.14 tel.: Hoorcollege 8 (7 juni 2007)

Semantiek (2IT40) Bas Luttik.  HG 7.14 tel.: Hoorcollege 8 (7 juni 2007) Bas Luttik s.p.luttik@tue.nl http://www.win.tue.nl/~luttik HG 7.14 tel.: 040 247 5152 Hoorcollege 8 (7 juni 2007) Functionele talen Idee: een programma definieert reeks (wiskundige) functies. Programma

Nadere informatie

Functioneel programmeren met Helium

Functioneel programmeren met Helium NIOC 2004 Functioneel programmeren met Helium Bastiaan Heeren en Daan Leijen {bastiaan,daan}@cs.uu.nl Universiteit Utrecht NIOC 2004, Groningen, 3 november. Overzicht Overzicht 1 Functioneel programmeren

Nadere informatie

Objective-C Basis. 23 april 2005, Eindhoven Patrick Machielse

Objective-C Basis. 23 april 2005, Eindhoven Patrick Machielse Objective-C Basis 23 april 2005, Eindhoven Patrick Machielse patrick@hieper.nl Algemeen // extensies Objective-C code in bestanden met.m extensie // commentaar moet! /* Alles hiertussen wordt genegeerd

Nadere informatie

Programmeren met Arduino-software

Programmeren met Arduino-software Programmeren met Arduino-software De software waarin we programmeren is Arduino IDE. Deze software is te downloaden via www.arduino.cc. De programmeertaal die hier gebruikt wordt, is gebaseerd op C en

Nadere informatie

Programmeren in Java les 3

Programmeren in Java les 3 4 september 2015 Deze les korte herhaling vorige week loops methodes Variabelen Soorten variabelen in Java: integer: een geheel getal, bijv. 1,2,3,4 float: een gebroken getal, bijv. 3.1415 double: een

Nadere informatie

Tentamen Imperatief en Object-georiënteerd programmeren in Java voor CKI

Tentamen Imperatief en Object-georiënteerd programmeren in Java voor CKI Tentamen Imperatief en Object-georiënteerd programmeren in Java voor CKI Vrijdag 22 januari 2010 Toelichting Dit is een open boek tentamen. Communicatie en het gebruik van hulpmiddelen zijn niet toegestaan.

Nadere informatie

Functioneel Programmeren met Clean

Functioneel Programmeren met Clean Functioneel Programmeren met Clean J.M. Jansen NLDA Oktober 2011 Functioneel Proggrammeren met Clean 2 1. EXPRESSIES... 5 1.1 EXPRESSIES EN HERSCHRIJVINGEN... 5 1.2 REGELS VOOR EXPRESSIES... 5 1.3 BEREKENEN

Nadere informatie

Python. Vraag 1: Expressies en types. Vraag 1 b: Types -Ingebouwde functies- Vraag 1 a 3/10/14

Python. Vraag 1: Expressies en types. Vraag 1 b: Types -Ingebouwde functies- Vraag 1 a 3/10/14 Python Vraag 1: Expressies en types Integrated Development Environment (IDE): Ø Wing 101 (gratis te downloaden op www.wingware.com) Oefeningen in de shell >> noemen we de prompt Python commando s = expressies

Nadere informatie

Om te kijken of x, y, z samen een driehoek specificeren hoeven we alleen nog maar de driehoeksongelijkheid te controleren: x, y, z moeten voldoen

Om te kijken of x, y, z samen een driehoek specificeren hoeven we alleen nog maar de driehoeksongelijkheid te controleren: x, y, z moeten voldoen Feedback Software Testing, Opdrachten Week 1 Driehoek-test Deze opdracht is in het algemeen zeer goed uitgevoerd. Algemeen valt in vergelijking met vorig jaar op dat de ingeleverde oplossingen veel minder

Nadere informatie

Inleiding Programmeren 2

Inleiding Programmeren 2 Inleiding Programmeren 2 Gertjan van Noord November 28, 2016 Stof week 3 nogmaals Zelle hoofdstuk 8 en recursie Brookshear hoofdstuk 5: Algoritmes Datastructuren: tuples Een geheel andere manier om te

Nadere informatie

Programmeren. a. 0, 0, 0 b. 0, 0, 27 c. 15, 12, 0 d. 15, 12, 27

Programmeren. a. 0, 0, 0 b. 0, 0, 27 c. 15, 12, 0 d. 15, 12, 27 Programmeren 0. (1 punt.) Stel, een "afhankelijk kind" is een persoon is die jonger is dan 18 jaar, en hooguit 8.000 euro verdient. Welke van de onderstaande expressies definieert een afhankelijk kind?

Nadere informatie

Controle structuren. Keuze. Herhaling. Het if statement. even1.c : testen of getal even of oneven is. statement1 statement2

Controle structuren. Keuze. Herhaling. Het if statement. even1.c : testen of getal even of oneven is. statement1 statement2 Controle structuren De algemene vorm: 1 bloks door middel van indentatie Keuze Herhaling if expressie :...... In de volgende vorm is het else gedeelte weggelaten: if expressie :... Het if keuze- of conditioneel

Nadere informatie

HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Informatica Opleiding. CPP 1 van 10

HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Informatica Opleiding. CPP 1 van 10 CPP 1 van 10 ADSdt 1-2009 TENTAMENVOORBLAD Voor aanvang van het tentamen s.v.p. de tentamengegevens goed doorlezen om eventuele misverstanden te voorkomen!! Naam student : Studentnummer : Groep : Studieonderdeel

Nadere informatie

Gegevens invullen in HOOFDLETTERS en LEESBAAR, aub. Belgische Olympiades in de Informatica (duur : maximum 1u15 )

Gegevens invullen in HOOFDLETTERS en LEESBAAR, aub. Belgische Olympiades in de Informatica (duur : maximum 1u15 ) OI 2010 Finale 12 Mei 2010 Gegevens invullen in HOOFDLETTERS en LEESBAAR, aub VOORNAAM :....................................................... NAAM :..............................................................

Nadere informatie

II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES

II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES II. ZELFGEDEFINIEERDE FUNCTIES In Excel bestaat reeds een uitgebreide reeks van functies zoals SOM, GEMIDDELDE, AFRONDEN, NU enz. Het is de bedoeling om functies aan deze lijst toe te voegen door in Visual

Nadere informatie

Programmeermethoden. Recursie. week 11: november kosterswa/pm/

Programmeermethoden. Recursie. week 11: november kosterswa/pm/ Programmeermethoden Recursie week 11: 21 25 november 2016 www.liacs.leidenuniv.nl/ kosterswa/pm/ 1 Pointers Derde programmeeropgave 1 Het spel Gomoku programmeren we als volgt: week 1: pointerpracticum,

Nadere informatie

Logisch en Functioneel Programmeren voor Wiskunde D

Logisch en Functioneel Programmeren voor Wiskunde D Logisch en Functioneel Programmeren voor Wiskunde D Wouter Swierstra Doaitse Swierstra Jurriën Stutterheim Technical Report UU-CS-2011-033 Sept 2011 Department of Information and Computing Sciences Utrecht

Nadere informatie

Implementatie van Programmeertalen (IPT) 4 mei 2001

Implementatie van Programmeertalen (IPT) 4 mei 2001 Informatica Instituut, Faculteit Wiskunde en Informatica, UU. In elektrosche vorm beschikbaar gemaakt door de TBC van A Eskwadraat. Het college IPT werd in 2000/2001 gegeven door Drs. A. Dijkstra en Drs.

Nadere informatie

Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python. Wi1205AE I.A.M. Goddijn, Faculteit EWI 22 april 2014

Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python. Wi1205AE I.A.M. Goddijn, Faculteit EWI 22 april 2014 Programmeren en Wetenschappelijk Rekenen in Python Wi1205AE, 22 april 2014 Inleiding Cursus coördinator e-mail Docent e-mail : Jacco Hoekstra : J.M.Hoekstra@TUDelft.nl : Ingeborg Goddijn : I.A.M.Goddijn@TUDelft.nl

Nadere informatie

Samenvatting hst. 3 sec. 1-3

Samenvatting hst. 3 sec. 1-3 Samenvatting hst. 3 sec. 1-3 infixr 4 (< >) :: Parser a b! Parser a b! Parser a b (p < > q) xs = p xs ++ q xs infixl 6 () :: Parser a (b!c)! Parser a b! Parser a c (p q) xs = [(f b,zs) (f,ys)"p

Nadere informatie

Objectgericht Programmeren. (in Python)

Objectgericht Programmeren. (in Python) Objectgericht Programmeren (in Python) Motivatie Programmeren is moeilijk Waarom? Complexiteit 100 200 300 400 500 kloc (1000 lijnen code) g1 = raw_input("eerste getal?") g2 = raw_input("tweede getal?")

Nadere informatie

FUNCTIONEEL PROGRAMMEREN WEEK 1

FUNCTIONEEL PROGRAMMEREN WEEK 1 FUNCTIONEEL PROGRAMMEREN WEEK 1 T. Busker Bron: Kris Luyten en Jo Vermeulen - Expertise Centrum voor Digitale Media - Universiteit Hasselt Functioneel programmeren? Alles via functies Alles via expressies

Nadere informatie

Inleiding tot Func.oneel Programmeren

Inleiding tot Func.oneel Programmeren Inleiding tot Func.oneel Programmeren Kris Luyten, Jo Vermeulen {kris.luyten,jo.vermeulen}@uhasselt.be Exper.secentrum voor Digitale Media Universiteit Hasselt Wat is func.oneel programmeren? Alles via

Nadere informatie

De keuzestructuur. Versie DD

De keuzestructuur. Versie DD De keuzestructuur Versie DD Tot nu toe Programma in rechte lijn = sequentie of opeenvolging Nieuw Vertakking in parcours = selectie of keuzestructuur Controlestructuren Opeenvolging = sequentie Keuze =

Nadere informatie

colleges recursieve datastructuren college 9 prioriteit van operatoren prioriteit in recursive descent parser

colleges recursieve datastructuren college 9 prioriteit van operatoren prioriteit in recursive descent parser colleges recursieve datastructuren college 9 interpreteren: waarde van bomen bepalen transformeren: vorm van bomen veranderen parseren herkennen van expressie in de tekst herkennen van functies onderwerp

Nadere informatie

Modelleren en Programmeren

Modelleren en Programmeren Modelleren en Programmeren Jeroen Bransen 11 december 2015 Ingebouwde datastructuren Meer boomstructuren Access specifiers Gebruikersinvoer Codestijl Packages SAT-solver Ingebouwde datastructuren Ingebouwde

Nadere informatie

Programmeren in C# Samenvatting van C#

Programmeren in C# Samenvatting van C# Programmeren in C# Samenvatting van C# Proceduraal Programmeren Functies (O: void + return, I: referentie of value) Arrays, Lijsten Lussen (for, while, do while) Condities, if-else, switch Variabelen,

Nadere informatie

[8] De ene 1 is de andere niet

[8] De ene 1 is de andere niet [8] De ene 1 is de andere niet Volg mee via 08_Types.py In de volgende leerfiche gaan we rekenen met Python. Dat kan je in een programma doen, maar dat kan je ook gewoon vanuit het Shell-venster doen.

Nadere informatie

Een topprogrammeur in het OO programmeren is Graig Larman. Hij bedacht de volgende zin:

Een topprogrammeur in het OO programmeren is Graig Larman. Hij bedacht de volgende zin: Java Les 2 Theorie Beslissingen Algemeen Net als in het dagelijks leven worden in software programma s beslissingen genomen, naast het toekennen van waarden aan variabelen zijn beslissingen één van de

Nadere informatie

Syntax van opdracht. opdracht. expressie. variabele. = expressie ; klasse naam. methode naam. property naam += object

Syntax van opdracht. opdracht. expressie. variabele. = expressie ; klasse naam. methode naam. property naam += object Syntax van opdracht opdracht klasse naam methode naam ( expressie ) ; object expressie. property naam +=, variabele = expressie ; Static gewone methoden Bewerken een object Aanroep: object. methode ( )

Nadere informatie

Voorbeeld: Simulatie van bewegende deeltjes

Voorbeeld: Simulatie van bewegende deeltjes Voorbeeld: Simulatie van bewegende deeltjes Simulatie - object Ruimte - objecten Deeltje - objecten Button - objecten Simulatie Samenhang van objecten sim geërfd van Form stap zelf gedeclareerd auto r1

Nadere informatie

import java.io.*; één klasse public class Hallo { public static void main (String[] a) ...met één functie System.out.println("Hallo!

import java.io.*; één klasse public class Hallo { public static void main (String[] a) ...met één functie System.out.println(Hallo! Voorbeeld Java-programma import java.io.*; één klasse...met één functie...met één opdracht public class Hallo { public static void main (String[] a) { System.out.println("Hallo!"); accolades begrenzen

Nadere informatie

Inhoud leereenheid 1. Waarden en typen. Introductie 19. Leerkern 21. Zelftoets 36. Terugkoppeling 37

Inhoud leereenheid 1. Waarden en typen. Introductie 19. Leerkern 21. Zelftoets 36. Terugkoppeling 37 Inhoud leereenheid 1 Waarden en typen Introductie 19 Leerkern 21 1 Typen 21 2 Primitieve typen 21 3 Samengestelde typen 22 3.1 Cartesische producten, structuren en records 22 3.2 Functieruimten, arrays

Nadere informatie

Uitwerking Tentamen Modelleren en Programmeren - versie 1 Woensdag 1 februari 2017, uur

Uitwerking Tentamen Modelleren en Programmeren - versie 1 Woensdag 1 februari 2017, uur Uitwerking Tentamen Modelleren en Programmeren - versie 1 Woensdag 1 februari 2017, 17 20 uur Schrijf op elk ingeleverd blad je naam. Schrijf op het eerste blad ook je studentnummer en het aantal ingeleverde

Nadere informatie

9 Meer over datatypen

9 Meer over datatypen 9 Meer over datatypen We hebben al gezien dat het gebruik van symbolische constanten de leesbaarheid van een programma kan verbeteren. Door een geschikte naam (identifier) voor een constante te definiëren,

Nadere informatie

10 Meer over functies

10 Meer over functies 10 Meer over functies In hoofdstuk 5 hebben we functies uitgebreid bestudeerd. In dit hoofdstuk bekijken we drie andere aspecten van functies: recursieve functies dat wil zeggen, functies die zichzelf

Nadere informatie

SQL Aantekeningen 3. Maarten de Rijke mdr@science.uva.nl. 22 mei 2003

SQL Aantekeningen 3. Maarten de Rijke mdr@science.uva.nl. 22 mei 2003 SQL Aantekeningen 3 Maarten de Rijke mdr@science.uva.nl 22 mei 2003 Samenvatting In deze aflevering: het selecteren van tuples, operaties op strings, en aggregatie functies. Verder kijken we naar iets

Nadere informatie

17 Operaties op bits. 17.1 Bitoperatoren en bitexpressies

17 Operaties op bits. 17.1 Bitoperatoren en bitexpressies 17 Operaties op bits In hoofdstuk 1 is gezegd dat C oorspronkelijk bedoeld was als systeemprogrammeertaal om het besturingssysteem UNIX te implementeren. Bij dit soort toepassingen komt het voor dat afzonderlijke

Nadere informatie

VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN

VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : ELEKTROTECHNIEK : GESPRG : EP11/EP12 TOETSDATUM : 07-02-2014 TIJD : 13.00 14.30 uur AANTAL PAGINA S (incl.

Nadere informatie

VAN HET PROGRAMMEREN. Inleiding

VAN HET PROGRAMMEREN. Inleiding OVERZICHT VAN HET PROGRAMMEREN Inleiding Als je leert programmeren lijkt het nogal overweldigend om die eerste stappen te doorworstelen. Er zijn dan ook heel wat programmeertalen (Java, Ruby, Python, Perl,

Nadere informatie

Een typisch programma in C en C++ bestaat uit een aantal onderdelen:

Een typisch programma in C en C++ bestaat uit een aantal onderdelen: Eerste stappen in C. Een typisch programma in C en C++ bestaat uit een aantal onderdelen: /* Alles wat op meerdere lijnen staat zoals hier is commentaar. */ // Dit is commentaar op 1 lijn. Geldig tot einde

Nadere informatie

TEST INFORMATICA 1STE BACHELOR IN DE INGENIEURSWETENSCHAPPEN - ACADEMIEJAAR

TEST INFORMATICA 1STE BACHELOR IN DE INGENIEURSWETENSCHAPPEN - ACADEMIEJAAR TEST INFORMATICA 1STE BACHELOR IN DE INGENIEURSWETENSCHAPPEN - ACADEMIEJAAR 2011-2012 Zaterdag 5 november 2011, 9u30 NAAM :... VRAAG 1: EVEN VEEL [5 PUNTEN] Schrijf een methode evenveel(), met twee argumenten,

Nadere informatie

Honours projecten BSc Informatica: twee voorstellen

Honours projecten BSc Informatica: twee voorstellen Honours projecten BSc Informatica: twee voorstellen mogelijk ook geschikt voor BSc Kunstmatige Intelligentie Alban Ponse section Theory of Computer Science Informatics Institute, University of Amsterdam

Nadere informatie

Datastructuren en algoritmen

Datastructuren en algoritmen Datastructuren en algoritmen Doelstelling Datastructures + algorithms = programs Boek van Niklaus Wirth: bedenker Pascal en Modula Datastructuur: structuur om informatie op te slaan Algoritme: voorschrift

Nadere informatie

Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur

Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur Uitwerkingen Tweede deeltentamen Imperatief programmeren Vrijdag 15 oktober 2010, 11.00-13.00 uur 1. (2 punten per deelvraag) Deze opgave bestaat uit een aantal tekstvragen. Houd het antwoord kort: een

Nadere informatie

NAAM: Programmeren 1 Examen 29/08/2012

NAAM: Programmeren 1 Examen 29/08/2012 Programmeren 29 augustus 202 Prof. T. Schrijvers Instructies Schrijf al je antwoorden op deze vragenbladen (op de plaats die daarvoor is voorzien). Geef ook je kladbladen af. Bij heel wat vragen moet je

Nadere informatie

Python voor Natuur- en Sterrenkundigen Week 1

Python voor Natuur- en Sterrenkundigen Week 1 Python voor Natuur- en Sterrenkundigen Week 1 Kristian Rietveld http://liacs.leidenuniv.nl/~rietveldkfd/courses/pmpy2015/ Wat is Python & Waarom Python? "Scripttaal", ontworpen door Guido van Rossum eind

Nadere informatie

7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen

7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen 7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen Het lijkt mogelijk om elke oplossings-algoritme, die vaak in eerste instantie recursief geformuleerd werd, om te zetten in een iteratieve algoritme

Nadere informatie

N&O: Objectgericht Programmeren. (in Python)

N&O: Objectgericht Programmeren. (in Python) N&O: Objectgericht Programmeren (in Python) N&O Twee aparte onderwerpen Internet en websites (50%) Programmeren in Python (50%) Komen samen in dynamische websites Webpagina als user interface voor Python

Nadere informatie

Inleiding Programmeren 2

Inleiding Programmeren 2 Inleiding Programmeren 2 Gertjan van Noord, Leonie Bosveld 12 december 2016 Zelle hoofdstuk 10 Stof Overzicht - theorie 1. Zelle hoofdstuk 4 en 5 2. Zelle hoofdstuk 7 en 8, recursie, Brookshear hoofdstuk

Nadere informatie

Totaal

Totaal Programmeren Blok A Wat was het doel? http://www.win.tue.nl/ wstomv/edu/2ip05/ College 2 Tom Verhoeff Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Wiskunde en Informatica Software Engineering & Technology

Nadere informatie

Syntax- (compile), runtime- en logische fouten Binaire operatoren

Syntax- (compile), runtime- en logische fouten Binaire operatoren Inhoud Syntax- (compile), runtime- en logische fouten Binaire operatoren Operaties op numerieke datatypen Evaluatie van expressies, bindingssterkte Assignment operaties en short-cut operatoren Controle

Nadere informatie

Leren Programmeren met Visual Basic 6.0 Les 3+4. Hoofdstuk 4 : De Selectie

Leren Programmeren met Visual Basic 6.0 Les 3+4. Hoofdstuk 4 : De Selectie Leren Programmeren met Visual Basic 6.0 Les 3+4 Hoofdstuk 4 : De Selectie Visual Basic 6.0 1 Basisstructuren (herhaling) Sequentie (HK2) : Alle opdrachten gewoon na mekaar uitvoeren. Hier worden geen keuzes

Nadere informatie

10. Controleopdrachten

10. Controleopdrachten Computeralgebra met Maxima 10. Controleopdrachten 10.1. Functies en operatoren voor lijsten/vectoren/arrays Een van de eenvoudigste maar belangrijkste lusachtige functies is de makelist opdracht. Voor

Nadere informatie

Programmeermethoden. Recursie. Walter Kosters. week 11: november kosterswa/pm/

Programmeermethoden. Recursie. Walter Kosters. week 11: november kosterswa/pm/ Programmeermethoden Recursie Walter Kosters week 11: 20 24 november 2017 www.liacs.leidenuniv.nl/ kosterswa/pm/ 1 Vierde programmeeropgave 1 De Grote getallen programmeren we als volgt: week 1: pointerpracticum,

Nadere informatie

http://www.liacs.nl/home/kosters/java/

http://www.liacs.nl/home/kosters/java/ sheets Programmeren 1 Java college 2, Walter Kosters De sheets zijn gebaseerd op de hoofdstukken 2 tot en met 6 van: D. Bell en M. Parr, Java voor studenten, Prentice Hall, 2002 http://www.liacs.nl/home/kosters/java/

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES Onderdeel van SmartProducts INHOUD COLLEGE 2 module4.io.utwente.nl/applicatiebouw Software ontwerpen Gebruikersinterfaces,

Nadere informatie

Overerving & Polymorfisme

Overerving & Polymorfisme Overerving & Polymorfisme Overerving Sommige klassen zijn speciaal geval van andere klasse Docent is een speciaal geval van werknemer, dwz. elke docent is ook werknemer Functionaliteit van docent = functionaliteit

Nadere informatie

Uitwerking Aanvullend tentamen Imperatief programmeren Woensdag 24 december 2014, 13.30 15.30 uur

Uitwerking Aanvullend tentamen Imperatief programmeren Woensdag 24 december 2014, 13.30 15.30 uur Uitwerking Aanvullend tentamen Imperatief programmeren Woensdag 24 december 2014, 13.30 15.30 uur 1. deze opgave telt voor 30% van het totaal. Schrijf een compleet programma, dat door de gebruiker vanaf

Nadere informatie

Programmeren A. Genetisch Programma voor het Partitie Probleem. begeleiding:

Programmeren A. Genetisch Programma voor het Partitie Probleem. begeleiding: Programmeren A Genetisch Programma voor het Partitie Probleem begeleiding: Inleiding Het Partitie Probleem luidt als volgt: Gegeven een verzameling van n positieve integers, vindt twee disjuncte deelverzamelingen

Nadere informatie

compileren & interpreteren - compileren: vertalen (omzetten) - interpreteren: vertolken

compileren & interpreteren - compileren: vertalen (omzetten) - interpreteren: vertolken compileren & interpreteren - compileren: vertalen (omzetten) - interpreteren: vertolken - belangrijkste punten: - ontleden van de programmatekst - bijhouden van de datastructuren Data Structuren en Algoritmen

Nadere informatie

Variabelen en statements in ActionScript

Variabelen en statements in ActionScript Ontwikkelen van Apps voor ios en Android Variabelen en statements in ActionScript 6.1 Inleiding Als we het in de informatica over variabelen hebben, bedoelen we een stukje in het geheugen van de computer

Nadere informatie

Functioneel Programmeren met Helium

Functioneel Programmeren met Helium Functioneel Programmeren met Helium Bastiaan Heeren en Daan Leijen Instituut voor Informatica en Informatiekunde, Universiteit Utrecht {bastiaan, daan}@cs.uu.nl Moderne functionele talen zijn mathematisch

Nadere informatie

equationeel programmeren 2015 01 05 college 1

equationeel programmeren 2015 01 05 college 1 equationeel programmeren 2015 01 05 college 1 schema praktische zaken opmerkingen vooraf lambda termen materiaal schema praktische zaken opmerkingen vooraf lambda termen materiaal wie hoorcolleges: Femke

Nadere informatie

SQL datadefinitietaal

SQL datadefinitietaal SQL datadefinitietaal We kunnen er het schema van de database mee bepalen: metadata toevoegen, wijzigen en verwijderen uit een database. Basiscommando's: CREATE : toevoegen van metagegevens DROP : verwijderen

Nadere informatie

Zelftest Inleiding Programmeren

Zelftest Inleiding Programmeren Zelftest Inleiding Programmeren Document: n0824test.fm 22/01/2013 ABIS Training & Consulting P.O. Box 220 B-3000 Leuven Belgium TRAINING & CONSULTING INLEIDING BIJ DE ZELFTEST INLEIDING PROGRAMMEREN Deze

Nadere informatie

slides6.pdf 16 nov

slides6.pdf 16 nov Inhoud Inleiding Algemeen 5 Waarom programmeertalen? Geschiedenis Abstractiemechanismen Programmeertalen Piet van Oostrum 16 november 2001 INL/Alg-5 1 X INL/Alg-5 1 X Machinecode Voor- en nadelen assemblercode

Nadere informatie

Flippos de nieuwe rage

Flippos de nieuwe rage Flippos de nieuwe rage Maarten Fokkinga Versie van 2 april 1996 Inleiding. In iedere zak chips (van het juiste merk) zitten één of meer flippos: kleine ronde kunststof schijfjes. Je kunt ermee bouwen (de

Nadere informatie

Veel succes! 1. Deze opgave bestaat uit een aantal deelvragen. Houd het antwoord kort: één of twee zinnen per onderdeel kan al genoeg zijn.

Veel succes! 1. Deze opgave bestaat uit een aantal deelvragen. Houd het antwoord kort: één of twee zinnen per onderdeel kan al genoeg zijn. Derde deeltentamen Gameprogrammeren Vrijdag 6 november 2015, 11.00-13.00 uur Naam: Studentnummer: Het tentamen bestaat uit 3 opgaven. Opgaven 1 levert 14 punten op, opgave 2 levert 12 punten op, en opgave

Nadere informatie

extra oefening algoritmiek - antwoorden

extra oefening algoritmiek - antwoorden extra oefening algoritmiek - antwoorden opgave "Formule 1" Maak een programma dat de gebruiker drie getal A, B en C in laat voeren. De gebruiker zorgt ervoor dat er positieve gehele getallen worden ingevoerd.

Nadere informatie

Practicum Programmeerprincipes

Practicum Programmeerprincipes OPLOSSINGEN REEKS 1 KENNISMAKING MET PICO Evaluatie van expressies Practicum Programmeerprincipes 2009-2010 fvdbergh@vub.ac.be Oefening 1. Oplossing van deze kennismakingsoefening gegeven in de les. Oefening

Nadere informatie

De architect: in spagaat tussen mensen en technische details. Illustratie met een simpel voorbeeld

De architect: in spagaat tussen mensen en technische details. Illustratie met een simpel voorbeeld De architect: in spagaat tussen mensen en technische details Illustratie met een simpel voorbeeld Illustratie van stap voor stap naar een architectuur aan de hand van een voorbeeld Overview Exercise Assistant:

Nadere informatie

Java Les 3 Theorie Herhaal structuren

Java Les 3 Theorie Herhaal structuren Java Les 3 Theorie Herhaal structuren Algemeen Een herhaal structuur een is programmeertechniek waarbij bepaalde Java instructies worden herhaald net zo lang tot een bepaalde voorwaarde is bereikt. Een

Nadere informatie

APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES. Onderdeel van SmartProducts

APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES. Onderdeel van SmartProducts APPLICATIEBOUW 2E COLLEGE: ONTWERPEN, GEBRUIKERSINTERFACES, VARIABELEN & EXPRESSIES Onderdeel van SmartProducts INHOUD COLLEGE 2 Software ontwerpen Tekenen, lokale variabelen en attributen, type conversie

Nadere informatie

Abstraheren van modellen

Abstraheren van modellen Abstraheren van modellen Geert Delanote 7 maart 2005 Geert.Delanote@cs.kuleuven.ac.be Software Development Methodology 1 Inhoudstafel Motivatie Denkpistes Software Development Methodology 2 Motivatie Verslag

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FNWI. Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren

Universiteit van Amsterdam FNWI. Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren Universiteit van Amsterdam FNWI Voorbeeld van tussentoets Inleiding programmeren Opgave 1: Wat is de uitvoer van dit programma? public class Opgave { static int i = 0 ; static int j = 1 ; int i = 1 ; int

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Functies voor getallen en teksten

Hoofdstuk 5: Functies voor getallen en teksten Programmeren in Microsoft Visual Basic 6.0, lessenserie voor het voortgezet onderwijs HAVO/VWO David Lans, Emmauscollege, Marnix Gymnasium Rotterdam, maart 2001 Hoofdstuk 5: Functies voor getallen en teksten

Nadere informatie

VBA voor Doe het Zelvers deel 20

VBA voor Doe het Zelvers deel 20 VBA voor Doe het Zelvers deel 20 Handleiding van Auteur: leofact Augustus 2015 handleiding: VBA voor Doe het Zelvers deel 20 Vorige aflevering In het vorige deel werd besproken hoe je de structuur en vensteropbouw

Nadere informatie