Gezond? Dat is als je je goed voelt. Een verkenning van de behoefte aan preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13 tot 19 jaar.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezond? Dat is als je je goed voelt. Een verkenning van de behoefte aan preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13 tot 19 jaar."

Transcriptie

1 Gezond? Dat is als je je goed voelt. Een verkenning van de behoefte aan preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13 tot 19 jaar.

2 Een publicatie van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid (NCJ) Churchilllaan GV Utrecht Datum November 2012 Auteurs Eva Klooster (Klooster Onderzoek & Advies) Linda Hendrix en Michelle Kulkens (Diversion)

3 Inhoudsopgave Managementsamenvatting 4 1 Inleiding Aanleiding en aanpak Toelichting op de uitvoering 8 2 Gewicht: hét thema als het gaat om fysieke gezondheid Gewicht houdt zowel jongens als meisjes veel bezig Over eten en afvallen de meeste vragen, over alcohol en drugs minder Goed gewicht betekent je goed voelen, erbij horen en aandacht Hulp bij vragen? Het liefst van iemand die je aankijkt en die je vertrouwt Gewicht is meer iets voor professionals 14 3 Psychische gezondheid: vooral meiden hebben vragen Meerderheid jongeren is meestal gelukkig Deel van de meiden heeft meer vragen De topics: stress, eenzaamheid en depressie Behoefte dat problemen gezien en erkend worden Elkaar helpen lukt niet altijd Bang dat problemen worden doorverteld Professional als alternatief Anonieme hulp minder populair Andere vormen van ondersteuning 20 4 Weerbaarheid Voor je zelf opkomen, nee durven zeggen en grenzen stellen Hoe ouder, hoe meer zelfvertrouwen en weerbaarheid Werken aan zelfvertrouwen Ondersteuningsbehoefte nog niet volledig in beeld 24 5 Conclusie en aanbevelingen Vooraf Jongeren willen en zoeken informatie op maat Informatie krijgen jongeren het liefst van vrienden en ouders, maar dat lukt niet altijd Geen hulp in de omgeving? Dan graag hulp in veilige setting Laagdrempelige signalering, dicht bij de leefomgeving Aanbevelingen 28

4 Managementsamenvatting Vooraf In opdracht van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid is in juni 2012 gestart met een brede verkenning onder jongeren van 13 tot 19 jaar, met als doel meer zicht te krijgen op de behoeften van jongeren aan informatie en ondersteuning op het gebied van gezondheid. De verkenning bestond uit een kwantitatieve meting (door middel van vragenlijsten) onder 148 jongeren en een kwalitatieve verdieping via focusgroepen, waaraan 28 jongeren deelnamen. De 176 jongeren die deelnamen aan de verkenning vormden een goede afspiegeling van hun leeftijdgenoten (qua verdeling woonplaats, etniciteit en geslacht). Gezien de brede vraagstelling, die zowel vragen over de behoeften van jongeren alsook vragen over hun gezondheid bevatte, is gekozen te spreken van een verkenning. De meeste jongeren zijn tevreden over hun gezondheid Lichamelijke gezondheid is een thema dat belangrijk is voor jongeren. Maar liefst 97% van de respondenten heeft aangegeven bezig te zijn met zijn of haar gezondheid. Over het algemeen zijn jongeren tevreden met hun fysieke gezondheid (49% is zeer tevreden, 43% is dat soms wel, soms niet, 5% is ontevreden). Gewicht is een belangrijk onderwerp voor jongeren Het hebben of verkrijgen van een goed gewicht houdt jongeren bezig: 89% van de meisjes en 66% van de jongens heeft aangegeven in meer of mindere mate bezig te zijn met hun gewicht. De focus op gewicht heeft overigens niet altijd en niet bij iedereen te maken met daadwerkelijke gewichtsproblemen. Uit de gesprekken in de focusgroepen komt naar voren dat een goed gewicht voor jongeren staat voor er goed uitzien en erbij horen. Jongens kijken hier overigens wel luchtiger tegenaan dan meisjes. Bij een deel van de meisjes is daadwerkelijk sprake van een angst om niet te voldoen aan een ideaalbeeld dat eerder verkregen lijkt uit de media dan uit de eigen leefwereld. Bij deze meisjes zou er vaak sprake zijn van niet-zichtbare psychische problemen en onzekerheden, vertelden meiden in de focusgroepen. Ook werd opgemerkt dat jongeren onderling niet graag spreken over gewicht of problemen die samenhangen met gewicht, omdat dit onderwerpen zijn die vallen in de privésfeer. Daadwerkelijke problemen met over- en ondergewicht kunnen een gevolg zijn van psychische problemen en/of opvoedingsproblemen, meenden jongeren die deelnamen aan de focusgroepen. Er zijn voorbeelden genoemd van ouders die hun kinderen te veel aan hun lot overlaten (bijvoorbeeld vaak alleen thuis) en ter compensatie verwennen met materiële zaken zoals speelgoed, kleding en snoep. Ook zijn er voorbeelden genoemd van ouders die zelf veel snoepen en eten. Een gebrek aan beheersing als het gaat om eten zou hiervan het gevolg zijn, meenden de deelnemers. 4

5 Deel van de meisjes heeft vragen over psychische gezondheid Jongeren is gevraagd aan te geven hoe gelukkig zij zijn. Zij geven zichzelf daarvoor gemiddeld een 7,5. Ook is via een open vraag getoetst over welke onderwerpen jongeren eventueel vragen hebben op het terrein van psychische gezondheid. Circa 18% van de meisjes en 2% van de jongens heeft aangegeven vragen te hebben die te maken hebben met psychische gezondheid. De vragen gingen over omgaan met eenzaamheid, somberheid, stress en gebrek aan zelfvertrouwen. In de focusgroepen is doorgepraat over deze onderwerpen. De oorzaak van stress zochten jongeren vooral in de opeenstapeling van verplichtingen op school, op het werk, thuis en ten aanzien van vrienden. Over het gebrek aan zelfvertrouwen, eenzaamheid en depressie spraken de jongeren in de focusgroepen minder openhartig. Zij gaven aan dat deze onderwerpen onderling niet altijd makkelijk bespreekbaar zijn. Tegelijkertijd kwam naar voren dat issues als zelfvertrouwen en depressie sterk leeftijdsgebonden zijn. De oudere jongeren in de focusgroepen merkten op: hoe ouder je wordt, hoe minder deze issues spelen. Ondersteuningsbehoefte Fysieke gezondheid De ondersteuningsbehoefte van jongeren als het gaat om fysieke gezondheid is zeer concreet. Jongeren willen praktische informatie en ondersteuning (tips om je te leren beheersen met ongezonde voeding, tips om op het goede gewicht te komen, wegen, meten et cetera). Hoewel jongeren hun vragen of problemen bij voorkeur bespreken met vrienden of ouders, is dit niet de praktijk voor een groot aantal jongeren. Sommige thema s, waaronder gewichtsproblemen, zijn lastig te bespreken met vrienden, vanwege de angst niet begrepen te worden of er niet meer bij te horen. Die angst kan ertoe leiden dat jongeren zich eenzaam voelen. In de focusgroepen is verteld dat veel jongeren hun problemen coveren (net doen alsof er niets aan de hand is of dat het heel goed met je gaat) en dat het om die reden voor de omgeving niet altijd duidelijk is welke problemen er spelen. Ook zouden niet alle ouders de raad en ondersteuning geven waar de jongeren behoefte aan hebben. Een deel van de jongeren heeft gepleit voor oudervoorlichting, zodat ouders hun kinderen beter kunnen ondersteunen bij gezond leven (grenzen stellen en gezonde voeding). Ten slotte is de mogelijkheid van een pubercheck besproken in de focusgroepen. Hiermee doelden we op de invulling van het extra contactmoment met adolescenten. De jongeren hebben er positief op gereageerd (mits er sprake is van face-to-facegesprekken en geheimhouding), omdat het aansloot bij hun behoefte aan informatie over hun eigen individuele gezondheid. Psychische gezondheid Als jongeren zich niet gelukkig voelen of niet lekker in hun vel zitten, willen ze dit bij voorkeur delen met iemand in de directe omgeving. De meerderheid van de jongeren geeft aan het liefst hulp te krijgen van vrienden of ouders. Toch lijkt dit in de praktijk niet altijd te 5

6 lukken: sommige moeilijke onderwerpen (zoals gewicht, depressie) bespreken jongeren niet (graag) met elkaar en niet alle ouders zijn in staat de gewenste steun te bieden. De meerderheid (68%) van de stedelijke jongeren zegt de eigen vragen niet met de ouders te willen bespreken, voor jongeren uit een dorp is dit 48%. Van de stedelijke jongeren wil 32% problemen wél met een professional bespreken, terwijl slechts 17% van de jongeren uit een dorp zegt dat te willen. Als we vragen wat jongeren willen dat er gebeurt als zij problemen hebben, blijkt dat 34% van de meisjes wil dat iemand uit zichzelf vraagt hoe het met ze gaat. Maar 8% van de jongens geeft dit antwoord. Uit navraag in de focusgroep blijkt dat meisjes meer dan jongens er behoefte aan hebben dat hun problemen gesignaleerd worden zonder dat zij er zelf over hoeven te beginnen. Meisjes die thuis onvoldoende steun kregen, gaven aan te hopen dat hun problemen door school werden gesignaleerd. Uit het onderzoek kwam verder naar voren dat een klein deel van de jongeren een voorkeur heeft voor social media als manier om hun hart te luchten, bijvoorbeeld door te chatten met lot- of leeftijdgenoten. Het waren vooral jongeren boven de 16 jaar die hier gebruik van maakten. Bij de jongere deelnemers binnen de focusgroepen bestond veel meer argwaan naar social media, vanwege de angst voor hun privacy. Voor speciale jongerenwebsites over gezondheid en geluk bestond weinig interesse. Jongeren weten de weg op internet en maken er zo nodig gebruik van, dus om extra (brede) voorlichting over gezondheid zitten zij niet verlegen. Wel willen ze informatie en eventueel ondersteuning als het gaat om de eigen specifieke vragen. Aanbevelingen Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is een aantal aanbevelingen geformuleerd, gericht op het aansluiten van de JGZ bij de informatie- en hulpbehoefte van jongeren. Hieronder zijn de belangrijkste aanbevelingen samengevat. Om aan te sluiten bij de behoefte van jongeren aan steun van hun eigen ouders is het zinvol niet alleen jongeren, maar ook ouders te ondersteunen. Deskundigheidsbevordering van ouders op het terrein van gezonde voeding, gezond leven en het ondersteunen van de weerbaarheid van kinderen is daarbij een investering in het gezonder en sterker maken van de jeugd. De mogelijkheid om een op een te spreken met een deskundige is van belang, zeker voor jongeren die niet terechtkunnen bij hun ouders of vrienden. Het face-to-facecontact is belangrijk om vertrouwen te winnen, wat nodig is om jongeren hun eventuele problemen te laten vertellen en eventuele vragen te laten stellen. Er moet sprake zijn van een vertrouwensbasis. Jongeren moeten er heel zeker van zijn dat informatie niet gedeeld wordt zonder hun toestemming. 6

7 Informatie over gezondheid moet praktisch zijn en toegespitst zijn op een specifieke vraag of probleem van de jongere, voor algemene informatie bestaat geen interesse. Een extra contactmoment met de JGZ lijkt voor deze doelgroep zinvol, omdat het aansluit bij de behoefte van jongeren aan specifieke informatie over hun eigen gezondheid en hun tevens de mogelijkheid biedt tot een open gesprek in een veilige setting. We pleiten voor een integrale aanpak: gericht op beantwoording van vragen van jongeren over hun fysieke gezondheid en signalering van eventuele (samenhangende) psychische problematiek. 7

8 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en aanpak Op dit moment spelen er in de jeugdgezondheidszorg vragen over de meest optimale werkwijze en benadering om jongeren te versterken in hun eigen kracht en daarbij in te spelen op de belevingswereld van jongeren. Deze vragen zijn extra relevant omdat in het Begrotingsakkoord 2013 structureel middelen zijn vrij gemaakt voor een extra contactmoment door de jeugdgezondheidszorg (JGZ) met adolescenten op het voortgezet en middelbaar onderwijs. Dit schrijven de minister en staatssecretaris van VWS in de brief van 25 juni 2012 aan de Tweede Kamer (kenmerk VGP/ ). Om meer inzicht te krijgen in de behoeften van jongeren op het gebied van preventieve gezondheidszorg, heeft het NCJ besloten om jongeren nu eens zelf aan het woord te laten middels een brede verkenning onder jongeren. Het NCJ is daarom op zoek gegaan naar onderzoekers met ruime ervaring met jongeren. De keuze is gevallen op Diversion (projectbureau gespecialiseerd in peergrouponderzoek), dat samenwerkt met Klooster Onderzoek & Advies. Deze rapportage is gebaseerd op een kwantitatieve meting en een kwalitatieve verdieping. De kwantitatieve meting bestond uit het afnemen van vragenlijsten onder 148 jongeren, waarna een kwalitatieve verdieping plaatsvond via gesprekken in focusgroepen met 28 jongeren. De verkenning is gestart met het afnemen van de vragenlijsten. Op basis van de analyse van de uitkomsten werd een aantal thema s opgesteld, waarover in de focusgroepen is doorgepraat. Zo gaf de meerderheid van de jongeren aan positief te zijn over de eigen gezondheid en zich over het algemeen gelukkig te voelen. Ook gaven zij duidelijk aan dat zij in het geval van vragen of problemen bij voorkeur de steun van ouders en vrienden krijgen. Tegelijkertijd kwam uit het kwantitatieve deel naar voren dat er thema s en vragen zijn die (een deel van de) jongeren niet kan of wil bespreken met ouders of vrienden. Omdat in dit kader de thema s gewicht, psychische gezondheid en weerbaarheid het meest zijn genoemd, is besloten over deze thema s door te praten in de focusgroepen. In de volgende paragraaf staat een verdere toelichting op de aanpak van het onderzoek. Vanaf hoofdstuk 2 treft u de beschrijving van de uitkomsten van het onderzoek, aan de hand van de genoemde thema s gewicht, psychische gezondheid en weerbaarheid. 1.2 Toelichting op de uitvoering De verkenning is opgezet en uitgevoerd door (senior) onderzoekers. Zij waren onder andere verantwoordelijk voor het opstellen van de vragenlijst, de gesprekslijn voor de focusgroepen, de begeleiding van de peer educators, de analyse van de uitkomsten en de rapportage. Daarnaast hebben jongeren en jongvolwassenen (de peer educators) een grote rol gehad bij de afname van de vragenlijsten en als interviewers bij focusgroepen. De respondenten zijn geworven via scholen, daarbij rekening houdend met een spreiding over stad en platteland en de verschillende leeftijdscategorieën. Hieronder staan de onderdelen van de aanpak nog eens kort toegelicht. 8

9 Kwantitatieve meting: test jezelf! Zoals genoemd is gestart met het afnemen van een vragenlijst. De vragenlijst werd afgenomen door peer educators van Diversion: jongeren (hbo- en wo-studenten) tussen de 18 en 23 jaar, die door Diversion getraind zijn in diverse (onderzoeks)vaardigheden. De vragenlijst had de vorm van een bij jongeren populaire soort persoonlijkheidstest, waarin zij zichzelf konden testen Jongeren werd onder andere gevraagd hun eigen gezondheid te waarderen met een rapportcijfer, maar ook om aan te geven hoe zij zouden handelen in specifieke situaties en welke vragen zij hadden over gezondheid. Door het optellen van de scores kon de peer educator vervolgens bepalen welk type het beste bij de respondent paste. De peer educator had de keuze uit vijf verschillende typebeschrijvingen, die onder andere gebaseerd waren op de gescoorde informatie- en ondersteuningsbehoefte. De jongere kreeg na afloop van het invullen van de vragenlijst van de peer educator een typebeschrijving uitgereikt. De indeling in types maakte het voor jongeren leuk en interessant om deel te nemen aan de test, zo bleek uit de reactie van de deelnemers. In totaal vulden 148 jongeren de vragenlijst in, waarvan 56% meisjes en 44% jongens. Al deze jongeren zijn van 13 tot 19 jaar oud. De gemiddelde leeftijd is 15,5 jaar. De jongeren zitten op het vmbo (41%), de havo (19%), het vwo en gymnasium (17%) en het mbo (23%). Ze zijn afkomstig uit de omgeving Den Bosch, Renkum, Amsterdam, Zaandam en Leiden. 60% woont in de stad, 40% woont op het platteland. 70% van de jongeren is autochtoon (geboren in Nederland en beide ouders geboren in Nederland), 23% heeft een niet-westerse allochtone achtergrond ((een van) beide ouders geboren in het buitenland) en 7% is van westerse allochtone afkomst. Kwalitatieve verkenning: focusgroepen De focusgroepen werden voorgezeten door een jonge gespreksleider, die samen met de jongeren doorsprak over de thema s. In totaal namen 28 jongeren deel aan de focusgroepen. Zoals eerder genoemd, werd op basis van de resultaten van de test en in overleg met het NCJ gekozen voor de thema s gewicht, psychische gezondheid en weerbaarheid. Deze thema s kwamen het meest nadrukkelijk naar voren uit de analyse van het kwantitatieve onderdeel. In totaal zijn er vier focusgroepen gehouden. De eerste vond plaats op donderdag 5 juli op het Zuiderlicht College in Amsterdam (vmbo). Zeven meiden van 14 tot en met 16 jaar namen deel aan de focusgroep. De meiden waren afkomstig uit Amsterdam, Almere en Oostzaan. De tweede focusgroep vond plaats op donderdag 19 juli bij Diversion. Vier meiden uit Amsterdam, allen 14 en vmbo-leerling, namen deel. De derde en vierde focusgroep vonden plaats op dinsdag 4 september in Den Bosch. 17 jongens en meisjes uit Den Bosch en omgeving namen deel. Deze deelnemers waren ouder dan die uit de eerste twee focusgroepen en hadden de leeftijd van 17 tot 19 jaar) en volgden een mbo 4-opleiding. Tijdens de focusgroepen is gebruik gemaakt van een gesprekslijn. 9

10 2 Gewicht: hét thema als het gaat om fysieke gezondheid 2.1 Gewicht houdt zowel jongens als meisjes veel bezig Lichamelijke gezondheid is een thema dat belangrijk is voor jongeren. Slechts 3% van de respondenten heeft aangegeven niet bezig te zijn met zijn of haar gezondheid. Goed nieuws is dat jongeren over het algemeen ook tevreden zijn met hun fysieke gezondheid: 49% is zeer tevreden, 43% is dat soms wel, soms niet en 5% is ontevreden. Daarnaast zijn de meeste jongeren zich redelijk bewust van de relatie tussen gezond leven en lichamelijk gezond zijn. Zo noemt de meerderheid gezond eten, niet blowen en niet roken erg belangrijk voor de gezondheid en wordt sporten en bewegen door 57% van de respondenten erg belangrijk gevonden. Slechts 18% van de respondenten vindt het erg belangrijk om niet te lang te gamen. Dat het ook belangrijk is om geen alcohol te drinken, vinden vooral jongeren onder de 16 jaar en de niet-westerse allochtone jongeren. Autochtone jongeren, en dan met name jongeren van 16 jaar en ouder, vinden het niet zo belangrijk om af te zien van alcohol. Met name het onderwerp gewicht lijkt de jongeren, zowel meiden als jongens, bezig te houden. Een van de meest opvallende uitkomsten van het onderzoek is dat maar liefst 89% van de meiden en 66% van de jongens heeft aangegeven bezig te zijn met zijn of haar gewicht. 2.2 over eten en afvallen de meeste vragen, over alcohol en drugs minder In de vragenlijst is de jongeren gevraagd over welke onderwerpen op het gebied van fysieke gezondheid zij weleens vragen hebben. Deze vraag is ingevuld door 78 van de 148 jongeren (53%). Dat is opvallend veel: vaak worden open vragen niet of nauwelijks serieus ingevuld door jongeren. De antwoorden die de jongeren gaven, zijn ingedeeld in 7 categorieën en te zien in tabel 1. Tabel 1 Over welke onderwerpen heb je weleens vragen als het gaat om lichamelijke gezondheid? Antwoord % Eten en afvallen 44% Conditie en sport 17% Ziekte en klachten 16% Algemene gezondheid 9% Alcohol en drugs 5% Niets/geen vragen 5% Lengte 4% Totaal 100% 10

11 Maar liefst 44%, verreweg de meeste vragen, gaat over eten en afvallen. Dat sluit aan bij het beeld dat we al hadden: gewicht, eten en afvallen zijn zaken die jongeren van nu bezighouden. Bij verdere analyse van dit antwoord zijn er geen significante verschillen gevonden tussen jongens en meisjes; we mogen dus veronderstellen dat beide groepen evenveel vragen hebben over dit onderwerp. Dat is opvallend: onze verwachting was dat met name meisjes hier vragen over zouden hebben. Uit tabel 1 is op te maken dat slechts 5% van de respondenten, zowel jongens en meisjes, aangeeft vragen te hebben over alcohol en drugs. Dit is een opvallend laag percentage, menen de onderzoekers. Jongeren die willen experimenteren met alcohol en/of drugs doen dit immers veelal rond de puberleeftijd. Een van de verklaringen die uit de focusgroepen naar voren komt, is dat informatie over deze onderwerpen makkelijk te vinden is op internet en dat het onderwerpen zijn waar je het makkelijk over hebt met je vrienden. Dit geldt niet voor alle onderwerpen die samenhangen met gezondheid. Er zijn onderwerpen die jongeren juist liever niet met elkaar bespreken. Gewicht is een onderwerp dat jongeren wel veel bezighoudt, maar waarover ze onderling weinig spreken. Uit de gesprekken in de focusgroepen kwam naar voren dat jongeren zich niet gemakkelijk voelen bij het bespreken van gewichtsproblemen, omdat dat als zeer privé wordt ervaren. 2.3 Goed gewicht betekent je goed voelen, erbij horen en aandacht Een van de meest opvallende resultaten van het onderzoek is dat gewicht een item is dat zowel jongens als meiden veel bezighoudt, hoewel de reden hiervan en de manier waarop verschillen. Als we het scherp stellen dan verstaan meisjes onder goed gewicht er mooi uitzien en je daardoor zeker voelen. In die zin lijkt de reden dat meiden bezig zijn met gewicht vooral veel te maken te hebben met hun psychische gesteldheid (zie ook hoofdstuk 3). Veel meisjes gaven aan zich zekerder te voelen als ze voldoen aan het plaatje van slanke meiden dat ze kennen van televisie en uit bladen. Een goed uiterlijk staat voor hen voor zelfvertrouwen en erbij horen. Om dit te bereiken letten meiden vooral op wat ze eten. Sporten als middel om af te vallen is minder genoemd. Meisjes zijn bezig met hoeveel ze wegen, of ze gezond eten en of ze niet te veel calorieën naar binnen krijgen. Het bezig zijn met wat je eet is ook frustrerend, zo bleek uit de gesprekken met meisjes. Voor veel van hen was het een dagelijkse frustratie en obsessie om grenzen te stellen aan hun eetgedrag. Ze aten meer dan ze mochten van zichzelf en waren vervolgens teleurgesteld in zichzelf. Bij jongens ligt dat anders. Net als bij de meiden staat goed gewicht voor er goed uitzien, maar jongens vertalen er goed uitzien vooral in termen van gespierd zijn. Om dit te bereiken letten zij veel minder op gezond eten of op hun gewicht. Zij zien sporten als belangrijkste middel om er goed uit te zien. Onzekerheid over wat anderen van hen denken lijkt bij jongens een minder grote rol te spelen dan bij meisjes. Volgens de meisjes in de focusgroep wordt dit verschil onder andere veroorzaakt doordat meisjes over het 11

12 algemeen meer dan jongens bezig zijn met wat anderen van ze denken. Een meisje in de focusgroep merkte op: Meisjes willen graag mooi gevonden worden door jongens en denken dat ze daarvoor dun of slank moeten zijn. Jongens trekken zich, volgens deze meisjes, veel minder aan van wat anderen van ze vinden. Als ze al problemen zouden hebben met hun gewicht of hun uiterlijk, dan uiten ze dat liever niet tegenover hun vrienden. Hij zal eerder een extra stuk pizza of een biertje extra nemen dan te minderen. Op die manier wil hij ons laten zien dat hij heus niet onzeker is over zijn gewicht. Allemaal stoerdoenerij natuurlijk. (Jongen, 18, Heeswijk-Dinter, over een vriend die wat steviger is.) Bovendien uiten jongens zich over het algemeen op een andere manier dan meisjes, zeker over dit onderwerp. Voor meisjes onderling is het normaler om het over calorieën tellen te hebben en afvallen dan voor jongens, vertellen deelneemsters aan de focusgroepen. Overigens heeft het bezig zijn met gewicht lang niet altijd te maken met daadwerkelijke gewichtsproblemen. Er is minstens zoveel gesproken over de angst om niet te voldoen aan een ideaalbeeld. Een beeld dat jongeren vooral lijken te verkrijgen uit de media. Zoals eerder genoemd, gaven de meisjes uit de focusgroepen aan veel bezig zijn met hoe je eruit zou moeten zien volgens dat ideaalbeeld. Ja, je wordt wel beïnvloed door televisieprogramma s als Hollands Next Top Model. Dat begint een beetje in groep 8 denk ik, zo rond de eerste keer dat je ongesteld wordt. Maar ik heb een zusje van 10 dat echt al bezig is met haar uiterlijk: haar nagels, haar haar en haar gewicht. (Meisje, 15, Oostzaan.) Voor de meeste jongeren is het thema gewicht iets wat ze dagelijks, in meer of mindere mate, bezighoudt, maar bij lang niet iedereen gebeurt dit op een problematische manier. Natuurlijk is er ook een kleine groep waarbij de psychische component, de onzekerheid over het eigen lichaam of uiterlijk, zo groot is dat dat problemen oplevert. Geen van de deelnemers aan de focusgroep zegt zelf ervaring te hebben met zware eetproblemen in de zin van anorexia of boulimia, maar sommigen kennen wel klasgenootjes of vrienden bij wie het (niet) eten problematisch wordt. Meisjes kunnen echt misselijkmakend verdrietig worden door hun gewicht. (Meisje, 16, Almere.) 2.4 Hulp bij vragen? Het liefst van iemand die je aankijkt en die je vertrouwt De vragen of zorgen die jongeren hebben over het onderwerp gewicht, richten zich veelal op gezonde voeding en beweging. Wat is nou eigenlijk echt gezond en wat niet? Hoeveel calorieën mag je binnenkrijgen op een dag (meiden)? En wat moet je eten en 12

13 welke sport kun je het beste doen om zo gespierd mogelijk te worden (jongens)? Hoewel de meiden wel aangeven dat goed gewicht voor hen gelijk staat aan je goed en zelfverzekerd voelen, stellen ze de hulpvraag niet als zodanig. Met andere woorden: de meisjes benoemen niet specifiek dat zij hulp nodig hebben om zich sterker te voelen, maar richten zich op hun gewicht en uiterlijk: als ik afval, vind ik mijzelf mooier en ben ik minder onzeker, is de redenering. Vermoedelijk ligt er onder de vragen over gewicht bij sommige meiden een hulpvraag die minder makkelijk openlijk besproken wordt (zie verder hoofdstuk 3 en hoofdstuk 4). En dan de vorm. Welk vorm van ondersteuning sluit het beste aan bij de behoeften van jongeren? Om hier zicht op te krijgen is aan alle jongeren de volgende vraag voorgelegd: Hoe wil jij een antwoord krijgen op vragen over gezondheid en je prettig voelen? De jongeren konden meerdere antwoorden aankruisen. Onderstaande tabel geeft een overzicht van de uitkomsten. Tabel 2 Hoe wil jij een antwoord krijgen op vragen over gezondheid en je prettig voelen? Je mag meerdere antwoorden aankruisen. Antwoord % Erover praten met mijn vrienden 55% Erover praten met mijn ouders 39% Via een goede website met alle informatie 27% Erover praten met een professional (leraar, huisarts, jeugdarts op school) 26% Ervaringen delen met mensen die dezelfde vragen hebben 16% Via een app je allerlei testjes doen op mijn telefoon 15% Chatten op internet (anoniem) 15% Msn en met mijn vrienden 13% Het er in de les of klas over hebben 7% Anders 4% Op basis van deze uitkomsten kunnen we concluderen dat in totaal 78% van de respondenten een voorkeur heeft voor face-to-facecontact (vrienden, ouders, professionals) als ze vragen hebben over gezondheid en je prettig voelen. Vrienden en ouders zijn het meest populair, hoewel jongeren nog wel verschillende ervaringen en wensen hebben als het gaat om de steun van ouders. Zo is de behoefte aan of het vertrouwen in de raad 13

14 van ouders bij stedelijke jongeren minder hoog dan bij jongeren van buiten de stad, blijkt uit een nadere analyse van de uitkomsten. Terwijl 32% van de stedelijke jongeren aangeeft een antwoord op vragen over gezondheid (ook) van ouders te willen krijgen, geldt ditzelfde voor 52% van de jongeren uit een dorp. Hier zien we een mogelijk verband met de behoefte aan/vertrouwen in professionals, want slechts 17% van de jongeren uit een dorp wil zijn of haar vragen (ook) met een professional bespreken. Jongeren uit de stad staan daar positiever tegenover: 32% wil zijn of haar problemen (ook) wel met een professional bespreken. Zoals genoemd kiest 78% van de jongeren voor een vorm van face-to-faceraad, zoals het praten met vrienden, ouders of een professional. Dit is een hoog percentage als dat bijvoorbeeld wordt afgezet tegen de 27% die gebruik wil maken van een website. Op dit punt zijn er geen significante verschillen gevonden tussen jongens en meisjes, verschillende leeftijden of verschillen in woonomgeving, etnische afkomst of opleidingsniveau. Er zijn wel verschillen tussen jongens en meisjes als het gaat om het al dan niet bespreken van vragen met vrienden. Meisjes hebben een sterke voorkeur voor het bespreken van hun vragen met hun vriendinnen; maar liefst 73% van de meisjes wil dat graag, terwijl maar 37% van de jongens dit wil. Daarnaast geldt: hoe ouder de respondent, hoe liever hij of zij vragen over gezondheid met vrienden bespreekt. 2.5 Gewicht is meer iets voor professionals Hoewel vrienden en ouders voor veel jongeren belangrijke raadgevers zijn, lijkt dit voor het thema gewicht niet te gelden. Het onderwerp gewicht ligt gevoelig en jongeren vinden het lastig om elkaar daar onderling direct op aan te spreken of er op aangesproken te worden, zo bleek tijdens de focusgroepen. Zoals een meisje (17, Zijderveld) zegt: Als je diegene een beetje goed kent, dan zeg je niet zomaar van: je bent aangekomen, dat wil diegene denk ik niet van je weten. Zelf zitten de jongeren ook niet echt te wachten op iemand die zich met hun eetgewoonten bemoeit. Mourad, een jongen bij ons op school, is heel erg bezig met voeding. Hij praat veel over eten en wat goed is en wat niet. Dat gaat soms een beetje te ver. Dan zit ik rustig te eten, lekker te eten en dan komt ie op het laatste moment naar me toe en zegt: dat had je beter niet kunnen doen. Dan praat ie me een schuldgevoel aan. (Meisje, 19 jaar, Zaltbommel.) Ook ouders zijn bij het onderwerp gewicht misschien niet altijd de beste raadgever. Jongeren in de focusgroepen hebben aangegeven dat ouders lang niet altijd goed op de hoogte zijn van wat gezond is voor kinderen. In een deel van de gezinnen zouden het juist de ouders zijn die veel snoep kopen en kinderen geen grenzen leren. Er zijn voorbeelden genoemd van ouders die weinig thuis zijn en kinderen met geld de straat op sturen om zelf eten te kopen. Ook zouden ouders weinig kritisch kijken naar hun eigen kinderen als het gaat om het hebben van een gezond postuur. 14

15 Ik zou het er liever met vriendinnen dan met mijn ouders over hebben. Ouders zeggen toch niet de waarheid. Die zeggen juist dat je goed bent zoals je bent en dat je helemaal niet bent aangekomen. Vrienden nemen je wat dat betreft toch meer serieus. (Meisje, 19, Tilburg.) Het is daarnaast opvallend dat een deel van de jongeren de oorzaak van gewichtsproblemen bij de ouders legt. Jongeren hebben in de focusgroepen aangegeven dat zij in hun omgeving (buren, op straat) zien dat kinderen al op jonge leeftijd te veel aan hun lot worden overgelaten. Deze kinderen zouden weinig aandacht en tijd van ouders krijgen en tegelijkertijd wel veel snoep, fastfood en ook kleren toegestopt krijgen. Ook is genoemd dat niet alle ouders het goede voorbeeld geven, door veel en ongezond te eten. Een gebrek aan beheersing als het gaat om eten zou hiervan het gevolg zijn. Je probleem bespreken met een professional (de huisarts is vaker genoemd) is bij het onderwerp gewicht zeker een optie voor jongeren, blijkt uit de focusgroepen. Vooral als het een professional of huisarts is die de thuissituatie begrijpt. Met name het persoonlijke contact en de betrouwbare (professionele) informatie die een huisarts of andere professional kan geven, vinden de jongeren aantrekkelijk. In dit kader is ook gesproken over de invulling van het extra contactmoment voor adolescenten, door ons genoemd als pubercheck. Jongeren stonden daar positief tegenover, omdat het hun de gelegenheid geeft om vragen te stellen over hun eigen gezondheid. Ook hier is genoemd dat jongeren het alleen willen als de informatie niet zonder hun toestemming met anderen wordt gedeeld. Daarbij vinden jongeren het heel belangrijk dat een huisarts een geheimhoudingsplicht heeft. Dat maakt ook meteen duidelijk waarom online hulpverlening zoals bijvoorbeeld chatten met lotgenoten minder populair is. Een deel van de jongeren is bang dat gevoelige informatie zomaar voor iedereen te zien is of dat mensen hun mond voorbijpraten. Tijdens de focusgroepen waren het vooral de jongere deelnemers die vertelden zich niet veilig te voelen als zij persoonlijke informatie delen via de social media. 15

16 3 Psychische gezondheid: vooral meiden hebben vragen 3.1 Meerderheid jongeren is meestal gelukkig Om een indicatie te krijgen van hoe jongeren tegen hun eigen geluk en welzijn aan kijken, is hun gevraagd naar een cijfer. In tabel 3 is een overzicht weergegeven. Tabel 3 Kun je een cijfer geven voor hoe gelukkig je je meestal voelt? Cijfer 4 5 5,5 6 6,5 7 7,5 8 8, % 3% 4% 1% 7% 1% 23% 11% 29% 5% 11% 5% Totaal 100% Jongeren geven zichzelf gemiddeld een 7,5 voor hoe gelukkig ze zich meestal voelen. Het percentage jongeren dat het eigen geluksgevoel minder dan een 6 geeft, is relatief laag: 8%. Jongens geven zichzelf gemiddeld een 8, meisjes een 7,2. Het laagste cijfer dat jongens zichzelf geven is een 5,5, voor meisjes is dat een 4. Er zijn geen significante verschillen met betrekking tot opleidingsniveau, leeftijd, woonomgeving of etnische achtergrond gevonden. 3.2 Deel van de meiden heeft meer vragen We hebben de jongeren door middel van een open vraag gevraagd aan te geven over welke onderwerpen op het gebied van psychische gezondheid zij wellicht weleens vragen hebben. Deze open vraag was duidelijk niet populair bij de jongeren, want de respons was laag. Dit is een mogelijke aanwijzing dat jongeren moeite hebben om open te zijn over dit onderwerp (zie ook volgende paragraaf), maar het kan ook betekenen dat slechts een klein percentage van de jongeren daadwerkelijk vragen heeft op dit terrein. Om het antwoord te kunnen duiden, is vervolgonderzoek nodig. Wij kunnen hier alleen constateren dat slechts 37 van de 148 respondenten (25%) de vraag heeft beantwoord en dat er geen significante verschillen zijn gevonden met betrekking tot leeftijden, woonomgeving, etnische afkomst en opleidingsniveau, maar wel tussen jongens en meisjes. Uit een nadere analyse van de beantwoording blijkt dat bijna de helft van de genoemde vragen (46%) gaat over psychosociale klachten als eenzaamheid, depressie en stress en dat deze vragen met name (88%) genoemd werden door meisjes. Dit betekent dat in totaal 18% van de meisjes die de vragenlijst heeft ingevuld, aangeeft vragen te hebben over hun psychische gezondheid. De vragenstellers zijn van gemengde afkomst, zowel Nederlands, Turks, Marokkaans, Iraans en Surinaams als Antilliaans en waren qua leeftijd en opleiding eveneens verdeeld. Een analyse van de antwoorden van jongens die deze vraag beantwoordden gaf geen duidelijk beeld, de vragen van jongens liepen te sterk uiteen om er een conclusie aan te verbinden. 16

17 3.3 De topics: stress, eenzaamheid en depressie Zoals gezegd gaat bijna de helft van de vragen die jongeren (vooral meisjes) hebben met betrekking tot psychische gezondheid over eenzaamheid, stress en depressie. In de focusgroepen is nader ingegaan op deze thema s. Wat verstaan jongeren hieronder? Hebben ze er zelf ervaring mee en zijn er veel leeftijdgenoten die hiermee te maken krijgen? Wat is ervoor nodig om deze jongeren sterker te maken? Willen ze zelf naar informatie zoeken of er bijvoorbeeld met iemand over praten? En moet diegene dan iemand zijn die ze kennen en vertrouwen of liever juist een anonieme professional of een lotgenoot? Stress Stress komt volgens de jongeren uit de verschillende focusgroepen veel voor bij jongeren op deze leeftijd. Ze hebben het druk met vrienden, (hun prestaties op) school en hun ouders en daarnaast zijn ze zichzelf aan het ontdekken en aan het uitvinden wat ze willen. Logisch dat je daar een beetje gestrest van wordt, zeggen de jongeren. Meestal hoeft dat niet tot problematische toestanden te leiden, maar het kan af en toe best gepaard gaan met slapeloosheid. Het wordt een probleem op het moment dat je lichamelijke klachten krijgt of wanneer je (school)prestaties eronder lijden. Een aantal meiden gaf aan ervaring te hebben met slapeloosheid als gevolg van stress en psychische problemen. Eenzaamheid en depressie In de focusgroep met meiden van 14 tot en met 16 jaar zijn de onderwerpen eenzaamheid en depressie uitgebreid besproken. De meiden vatten eenzaamheid veelal op als alleen zijn en weinig vrienden hebben. Eén meisje (14) noemt het: een probleem hebben zonder dat je ervoor uitkomt. Eenzaamheid hangt ook vaak samen met je niet begrepen voelen of er niet bij horen, is de uitleg van de meiden. Een aantal meisjes gaf aan de gevoelens van eenzaamheid te herkennen en die veelal van zich af te schrijven, bijvoorbeeld op Twitter of via chat. Twee meisjes schreven gedichten en songteksten om hun problemen de baas te worden. Ook met depressie hebben verschillende jongeren op afstand ervaring. Over een depressieve zus zei een van de meisjes: Je kon het aan haar zien, ze was heel gevoelig en emotioneel, ze had nergens zin en wilde niet meer naar buiten. In een andere focusgroep wordt een meisje op school genoemd dat volgens de meiden in de groep depressief is. Ze zit altijd alleen en ze is heel down. 3.4 Behoefte dat problemen gezien en erkend worden Op de vraag wat de jongeren willen dat er gebeurt op het moment dat ze een probleem hebben waar ze niet uitkomen, zegt 34% van de meisjes dat ze willen dat iemand aan ze vraagt hoe het gaat. Maar 8% van de jongens geeft dit antwoord. Ook tijdens de focusgroep blijkt dat meisjes het fijn vinden wanneer anderen hun problemen signaleren. Dat kunnen vrienden of familieleden zijn, maar ook professionals de jongeren vaak zien, zo bleek uit de gesprekken. 17

18 Ik zou het fijn vinden als iemand het aan me ziet en gewoon even vraagt: gaat het wel goed? Ik wil er niet zelf mee moeten komen. Dat zouden docenten of andere medewerkers van de school moeten doen, die zien je toch het meest. (Meisje, 16, Amsterdam.) Soms is het ook gewoon heel fijn om te merken dat je niet de enige bent die ergens mee zit. (Meisje, 19, Houten.) Ook herkenning vinden bij elkaar en het delen van verhalen met leeftijdgenoten is heel fijn, volgens de jongeren. Om erachter te komen dat je helemaal niet abnormaal bent, maar dat er meer mensen van jouw leeftijd zijn die met hetzelfde zitten. En ook al kunnen vrienden je niet altijd helpen, ze kunnen wel luisteren, aldus een van de meiden (14, Amsterdam). En dat is soms al genoeg. Vrienden kunnen je ook helpen door je op te vrolijken of door leuke dingen met je te gaan doen. 3.5 Elkaar helpen lukt niet altijd Waar de jongeren bij zichzelf gevoelens van eenzaamheid vaak wel herkennen, vinden ze het bij anderen soms heel moeilijk om deze goed in te schatten. Uit de focusgroepen maken we op dat jongeren het liefst de steun krijgen van leeftijdgenoten, maar dat zij er niet altijd in slagen om elkaar hulp te geven of de problemen van leeftijdgenoten te herkennen. Sommige jongeren willen niet overal bij betrokken worden of doen juist veel dingen alleen, maar dat wil nog niet zeggen dat ze eenzaam zijn. (Meisje, 17 jaar, Den Bosch.) Een ander meisje (19) geeft als voorbeeld: Anderen dachten vroeger vaak dat ik eenzaam was omdat ik enig kind ben, maar ik vermaak me wel, ik heb er geen last van. Wanneer ze merken dat iemand zich rot of eenzaam voelt, zullen ze er wel naar vragen, maar alleen wanneer die persoon een goede vriend of vriendin is. Kennelijk is hulp bieden niet altijd eenvoudig. Een ander voorbeeld: als we vragen of zij het eerder genoemde meisje dat altijd alleen en down in de kantine zit weleens aanspreken of hulp bieden, antwoorden de respondenten ontkennend. Hulp bieden aan iemand die zo duidelijk alleen gaat zitten, vinden ze moeilijk. Hoewel de verschillende meiden aangeven dat volgens hen praten het enige medicijn is bij depressie, is de drempel blijkbaar soms te hoog. 3.6 Bang dat problemen worden doorverteld Hoewel de jongeren in de focusgroepen allemaal via leeftijdgenoten (en een klein deel zelf) te maken hebben met stress, depressie en eenzaamheid, praten ze er niet altijd makkelijk over en zeker niet in groepsverband. Het liefst willen ze met goede vrienden of ouders over problemen praten, maar dit gebeurt lang niet altijd. Er bestaat altijd een angst dat problemen niet begrepen of doorverteld worden. Ook als ouders de problemen van 18

19 hun kinderen bespreken met anderen (bijvoorbeeld de andere ouder of een ander familielid) wordt dit heel erg gevonden. Wanneer we doorvragen blijkt dat, hoewel jongeren graag en vaak advies vragen aan hun ouders, ze niet altijd tevreden zijn over de kwaliteit van dat advies. Ouders trekken soms te snel conclusies en begrijpen eigenlijk toch niet zo goed wat er werkelijk wordt bedoeld. Zo zijn voorbeelden genoemd van ouders die een traditionele opvoeding geven en die zich weinig inleven in hun kind. Een meisje (15, Amsterdam-Zuidoost) zegt: Mijn ouders zijn streng gelovig, dus als ik hun om raad vraag, zeggen ze 9 van de 10 keer: ga maar bidden. Veel jongeren coveren daarom hun problemen, menen de meiden uit de focusgroep. Ze leggen uit: coveren is juist niet laten zien dat je ergens mee zit of heel hard roepen dat het hartstikke goed met je gaat. Ook de jongens in een andere focusgroep herkennen dit: Mannen houden hun problemen meer voor zichzelf. Dat zou overigens een verklaring kunnen zijn voor het feit dat veel meer meisjes aangeven vragen te hebben over deze onderwerpen dan jongens. Meer in het algemeen is het mogelijk dat het percentage jongeren dat vragen heeft over psychische gezondheid groter is dan naar voren komt uit de test, vanwege de eerder gemaakte constatering dat jongeren niet graag open zijn. 3.7 Professional als alternatief Deskundigheid en geheimhoudingsplicht lijken redenen te zijn waarom het praten met een professional (face to face) relatief populair is onder jongeren (zie tabel 2). Een huisarts of maatschappelijk werker heeft een geheimhoudingsplicht, dus je hoeft niet bang te zijn dat jouw issues op straat komen te liggen. Bovendien kan het een voordeel zijn dat die persoon nog niets van je weet. Zoals een meisje (15, Amsterdam-Zuidoost) zegt: Je begint met een schone lei, het papier is nog helemaal leeg. Een vertrouwenspersoon op school wordt soms met meer argwaan bekeken. Zeker als het een docent is van wie iemand ook nog gewoon les krijgt. Bij een docent bestaat het risico dat je diegene niet mag en het is juist van groot belang dat er een klik is met de persoon met wie jij je problemen deelt, volgens de jongeren. Tijdens de focusgroepen is de jongeren ook gevraagd wat ze zouden vinden van een zogenaamde pubercheck. Een aantal meiden uit Amsterdam heeft al ervaring met een soortgelijk gesprek op hun school en is er enthousiast over. Ook de andere jongeren reageerden positief op het idee. Wat aansprak aan het idee van de pubercheck zijn het face-to-facecontact en de mogelijkheid om advies op maat te krijgen. Ook kunnen problemen gesignaleerd worden die jongeren zelf niet graag ter sprake brengen tegenover leeftijdgenoten of ouders. 19

20 3.8 Anonieme hulp minder populair Twitter en andere social media worden wel genoemd als goede manieren om je hart te luchten, maar voor een goed gesprek, raad of advies hechten jongeren toch meer aan face-to-facecontact. Praten met lotgenoten die jongeren niet kennen (bijvoorbeeld via chat) is, mede om die reden, niet heel populair onder jongeren. Het is belangrijk dat je kunt zien dat iemand naar je luistert, dat je iemand aan kan kijken. (Jongen, 18, Vught.) De angst dat jouw verhaal straks overal op internet staat is voor veel jongeren de grootste reden om in ieder geval niet met lotgenoten te chatten. Bovendien weet je nooit wie erachter zit; degene die zich voordoet als lotgenoot, kan net zo goed een oude man zijn. Het wantrouwen richting social media en online hulpverlening lijkt overigens het grootst bij de jongere deelnemers aan de focusgroepen (van 14 tot en met 16 jaar) en de lageropgeleiden. De onderzoeksgroep is echter te klein om hier harde conclusies aan te verbinden. Ik zou nooit praten met mensen die je niet kent, ook al hebben ze hetzelfde probleem. Straks kom je ze later weer eens tegen. (Meisje, 14, Amsterdam.) Ook voor speciale jongerenwebsites over gezondheid en geluk bestaat weinig interesse. Jongeren weten de weg op internet en maken er zeker gebruik van als dat nodig is (als het een simpele vraag is of als de aard van de vraag bijvoorbeeld te gênant is om met vrienden of ouders te bespreken). Een nieuwe website over deze onderwerpen is dan ook niet iets waar jongeren op zitten te wachten, het huidige aanbod volstaat wat hen betreft. Een aantal jongeren noemt bijvoorbeeld de website van de Kindertelefoon als goede, handige website. 3.9 Andere vormen van ondersteuning We vroegen jongeren of ze nog andere vormen van ondersteuning konden noemen die jongeren zouden kunnen helpen of vormen van hulpverlening waar ze zelf (goede) ervaring mee hebben. De meeste jongeren uit de focusgroepen hebben weinig ervaring met professionele hulpverlening of ondersteuning, maar een aantal noemde de onderstaande voorbeelden. Een jongen uit Den Bosch noemt Stichting Divers, die in Den Bosch en omgeving samenwerkt met het jongerenwerk. Ze komen twee keer in de week bij elkaar. Eén keer voor een activiteit en één keer met jongerenwerkers. Elke week wordt een ander onderwerp gekozen om over te discussiëren en dan komen er mensen langs om over dat onderwerp te vertellen. Een meisje (14) uit Amsterdam noemt Boppi (Stichting Altra) als iets wat haar heel erg geholpen heeft. Ze helpen je daar heel goed. Je mag niet weg, een uur en vijftien minuten. 20

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Eva Klooster Onderzoek & Advies Aanleiding Op dit moment spelen er in de JGZ vragen

Nadere informatie

Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid

Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid Jongeren over digitale en sociale media in het kader van gezondheid Yvonne van Heerwaarden NCJ Mike van den Hof Nothing Is Unthinkable (NIU) 27 juni 2013 Programma - Inleiding over jongeren, gezondheid

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Sommige meisjes zijn heel snel verliefd, andere meisjes zullen niet snel of misschien zelfs helemaal niet verliefd worden. Dit is bij ieder meisje anders. Wat gebeurt

Nadere informatie

Vragenlijst Voortgezet Onderwijs. Regio Nijmegen

Vragenlijst Voortgezet Onderwijs. Regio Nijmegen Vragenlijst Voortgezet Onderwijs Regio Nijmegen Vul de onderstaande gegevens in: Naam meisje jongen Klas Geboortedatum Vragenlijst Kruis het vakje voor het juiste antwoord aan. Het is belangrijk dat je

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Kinderen in Zuid gezond en wel?

Kinderen in Zuid gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Zuid gezond en wel? 1 Wat valt op in Zuid? Voor Zuid zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg

Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg Rapport Het recht op informationele zelfbeschikking in de zorg in opdracht van de Raad voor Volksgezondheid & Zorg Datum 24 april 2014 Versie 1.0 Auteur Miquelle Marchand T: +31 13 466 8323 E: m.marchand@uvt.nl

Nadere informatie

Samenvatting Jong; dus gezond!?

Samenvatting Jong; dus gezond!? Samenvatting Jong; dus gezond!? Deel III Gezondheidsprofiel regio Nieuwe Waterweg Noord, 2005-2008 Samenvatting rapport Jong; dus gezond!? Gezondheidssituatie van de Jeugd (2004-2006) Regio Nieuwe Waterweg

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

Kinderen in Centrum gezond en wel?

Kinderen in Centrum gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in Centrum gezond en wel? 1 Wat valt op in Centrum? Voor Centrum zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van

Nadere informatie

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf

Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Programma Tienerclub. Tienerclub Blok 1 & 5: Adventure 4 Kids Op avontuur met jezelf Vijf woensdagmiddagen kunnen jongens en meiden tussen de 10 en 14 jaar op avontuur naar zichzelf. Het kind leert zichzelf

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Evaluatie Rots & Water

Evaluatie Rots & Water Evaluatie Rots & Water Training Weerbaarheid Groep 8 St. Jozefschool Locatie Tarcisius Schooljaar 2003/2004 Door: Linda Geraeds Sociaal Cultureel Werker Docente Weerbaarheid Rots en Water Trainer CMWW

Nadere informatie

Rapportage JongerenPanel Website hoezitdat.info

Rapportage JongerenPanel Website hoezitdat.info Rapportage JongerenPanel Website hoezitdat.info www.hoezitdat.info is de regionale website voor jongeren tussen de 12 en 23 over studeren, werken, geld en gezondheid, maar ook over opgroeien, seks, drugs

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Resultaten van de tweede schriftelijke vragenronde onder de deelnemers aan het GGZ-panel regio Delft Westland Oostland juli 2006 - L.M.

Nadere informatie

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen??

Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? 1 Durft jouw kind zichzelf te zijn en voor zichzelf op te komen?? Kinderen opvoeden, adviseren en ondersteunen is een hele taak dat veel ouders best lastig vinden. Als ouder wil je je kind beschermen en

Nadere informatie

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games.

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games. Doelgroep onderzoek Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Inleiding Wij hebben ervoor gekozen als doelgroep de eerste jaars middelbare scholieren, de brugklassers

Nadere informatie

Kinderen in West gezond en wel?

Kinderen in West gezond en wel? GGD Amsterdam Uitkomsten Amsterdamse gezondheidsmonitor basisonderwijs 13-14 Kinderen in West gezond en wel? 1 Wat valt op in West? Voor West zijn de cijfers van de Jeugdgezondheidsmonitor van schooljaar

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R VOEDING, BEWEGING EN GEWICHT K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Jeugd 2010 6 Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT

VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT IJsselland VOEDING, BEWEGEN EN GEWICHT Jongerenmonitor 2015 77% ontbijt dagelijks 10.3 jongeren School 13-14 jaar 15- jaar 76% een gezond gewicht 15% beweegt voldoende Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet

ik? Houd je spreekbeurt over GGNet ik? Houd je spreekbeurt over GGNet 1 Houd je spreekbeurt over GGNet Krijg je zelf hulp van GGNet Jeugd? Of je vader/moeder/broer(tje)/zus(je) of iemand anders die je kent? Werkt één van je ouders bij GGNet?

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Inleiding Agenda van vandaag

Inleiding Agenda van vandaag Inleiding Agenda van vandaag Werkgebied GGD Deelname aan het ZAT Afname KIVPA vragenlijst Jongerenspreekuur op aanvraag (per mail aangevraagd) overleg mentoren, zorg coördinator en vertrouwenspersoon Preventief

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF

JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF JE EIGEN LIJF Het is heel belangrijk om je eigen lijf goed te kennen. Als je wordt geboren, ben je een meisje of een jongen. In de loop van de tijd groeit je lijf groeit hard tot je volwassen en uitgegroeid

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes?

Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? Rapportage online marktonderzoek Wat maakt succes? December 2007 / Januari 2008 Door: Marco Bouman, Impulse, Strategie & Marketing Februari 2008 2008 Marco Bouman, alle rechten voorbehouden Het is niet

Nadere informatie

Waarde-volle zorg is ook nog JONG!

Waarde-volle zorg is ook nog JONG! Waarde-volle zorg is ook nog JONG! LOC maakte een nieuwe visie op de zorg. Die heet Waarde-volle zorg. Allerlei mensen herkennen zich daar in. Dat komt doordat die gaat over dingen die voor ons allemaal

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden

Welkom bij Centrum Jeugd. Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Informatie voor kinderen, jongeren en hun familieleden Welkom bij Centrum Jeugd Je gaat deelnemen aan een van de behandelingen bij Centrum Jeugd van GGz Breburg. De behandelaren

Nadere informatie

jongeren & psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend

jongeren & psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend jongeren & psychische gezondheid onderzoeksverslag njr panel in samenwerking met fonds psychische gezondheid Ik praat sinds kort over mijn probleem met mijn beste vriend Jongeren en psychische problemen

Nadere informatie

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren?

Leven in een groep. Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Leven in een groep bij DHG Hoe gaat dat en wat vinden jongeren? Jij bent belangrijk! Als je thuis woont, is je opvoeding een taak van je ouders. Woon je bij De Hoenderloo Groep, dan zorgen de groepsleiders

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen

Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Advies aan de stuurgroep CJG & Gemeente Assen Aanleiding De gemeente Assen en Stuurgroep CJG willen de komende periode meer zicht krijgen op de wensen en behoeftes van jongeren uit Assen als het gaat om

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt?

98% (voldoende) weerbaar. 92% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Gezondheid. Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 28 Havo 2e klas Hoe gezond zijn de leerlingen van het Jacob van Liesveldt? 40 Vmbo 2e klas 21 Vmbo 4e klas 46 Havo 4e klas 43 VWO 2e klas 24 VWO 4e klas Dit schoolrapport geeft inzicht in de gezondheid,

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid

Weerbaarheidstraining voor iedereen. Weerbaar met Accres. Accres.nl/weerbaarheid Weerbaarheidstraining voor iedereen Weerbaar met Accres Accres.nl/weerbaarheid Stevig in je schoenen leren staan Weerbaarheidstraining voor iedereen! Overtuigend nee durven zeggen Weerbaar zijn betekent:

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Anorexia. Inleiding. Wat betekent Anorexia Nervosa nu eigenlijk?

Anorexia. Inleiding. Wat betekent Anorexia Nervosa nu eigenlijk? Anorexia Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Anorexia nervosa. Anorexia is een ernstige ziekte waarbij degene die het heeft zichzelf min of meer uithongert. Deze patiënten zijn dan ook extreem mager.

Nadere informatie

Onderzoek je energiebalans*

Onderzoek je energiebalans* Onderzoek je energiebalans* Om je gevoel van stress aan te pakken, is het van belang dat je eerst ziet hoe je energiebalans er uit ziet op 5 verschillende gebieden. Met deze vragenlijst krijg je inzicht

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Als je verliefd op iemand bent is dat vaak een fijn gevoel. Als de ander dan ook verliefd op jou is, wordt dit gevoel alleen maar sterker. Het is echter niet altijd

Nadere informatie

Verl e gen zijn Tijd voor meer assertiviteit!

Verl e gen zijn Tijd voor meer assertiviteit! Verl e gen zijn Tijd voor meer assertiviteit! Alles over verlegen zijn Vereniging voor Verlegen Mensen tel. 0478 05 41 29 www.vvm-vzw.be Centrum voor Leerlingenbegeleiding www.clb.be Tele-Onthaal tel.

Nadere informatie

Project Intuïtieve Kinderen

Project Intuïtieve Kinderen Project Intuïtieve Kinderen Samenvatting Samma, Centrum voor ontwikkeling en groei 1 Projectoverzicht Projectnaam: Opdrachtgever: Projectuitvoerder: Contactpersoon: Project IK (Intuïtieve Kinderen) Gemeente

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja.

Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja. Ik. Dik. Dood. Nee. Hoop. Leven. Ja. Theater over honger, hoop en herstel Maartje Wikkerink (25) heeft ongeveer zeven jaar lang een eetstoornis gehad. Op haar 14 e ontwikkelde ze anorexia en later sloeg

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit

Jong spreekt Jong. Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Jong spreekt Jong Lectoraat grootstedelijke ontwikkeling Dick Lammers, Wouter Reith, Vincent Smit Programma 13.00 uur Inleiding; Vincent Smit 13.10 uur Jong spreekt jong; Dick Lammers en Wouter Reith Korte

Nadere informatie

Onderzoek Summerproof

Onderzoek Summerproof Onderzoek Summerproof Publicatiedatum: 12-07- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 4 t/m 24 juni 2013, deden 2737 jongeren mee (onder wie 1704 meiden en 1031 jongens). De uitslag

Nadere informatie

Tabak, cannabis en harddrugs

Tabak, cannabis en harddrugs JONGERENPEILING 0 ZUID-HOLLAND NOORD De jongerenpeiling heeft als doel om periodiek op systematische wijze ontwikkelingen in gezondheid en gewoonten van jongeren in kaart te brengen. Dit is het eerste

Nadere informatie

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen

Afgesproken verdeling van de boeken over de groepen DE KANJERTRAINING. Op de Jozefschool wordt er in alle groepen kanjertraining gegeven. Alle leerkrachten zijn gecertificeerd. Doel van de Kanjertraining? Deze werkwijze biedt lln. kapstokken aan om beter

Nadere informatie

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie?

Denk jij dat je. vastloopt tijdens. je studie? Denk jij dat je vastloopt tijdens je studie? Soms loopt het leven niet zoals jij zou willen. Misschien ben je somber, twijfel je erover wie je bent, loopt het niet zo met contacten of worstel je met je

Nadere informatie

Samenvatting. Hieronder zullen de belangrijkste resultaten en conclusies per thema besproken worden. Zelfbeeld

Samenvatting. Hieronder zullen de belangrijkste resultaten en conclusies per thema besproken worden. Zelfbeeld Samenvatting Dit onderzoek is opgesteld om inzicht te krijgen in de gedachten en gevoelens van de jongeren ten opzichte van hun eigen identiteit, de toekomst, school, hun vrienden, hun rolmodel en risico

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar)

Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) 3a Geestelijke Gezondheid (19 64 jaar) Deze factsheet beschrijft de resultaten van de gezondheidspeiling najaar 2005 van volwassenen tot 65 jaar in Zuid-Holland Noord met betrekking tot de geestelijke

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt

Instructie 1. Heb jij je voelsprieten uitstaan? De relatie met je cliënt Instructie 1 De relatie met je cliënt Heb jij je voelsprieten uitstaan? Met behulp van dit werkblad onderzoek je of je je voelsprieten hebt uitstaan naar de cliënt. Kies een cliënt en vul met die cliënt

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo

Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit. Coalitie Erbij. Juli 2012. TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga. TNS Nipo Week tegen Eenzaamheid Kom de deur uit Coalitie Erbij Juli 2012 TNS NIPO Natascha Snel Suzanne Plantinga Inhoud Conclusies en aanbevelingen 3 1 Inleiding en onderzoeksdoel 6 2 Fysieke en digitale contacten

Nadere informatie

JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN. Rapport over de toetsing van zorgplannen. Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys

JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN. Rapport over de toetsing van zorgplannen. Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys JIJ ÈN JOUW ZORGPLAN Rapport over de toetsing van zorgplannen Uitgevoerd en opgeschreven door Stef Harweg en Antoinette Meys Jij èn jouw zorgplan 01-09-2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Het onderzoek 4

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen

Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen MEE & de Wering Cursusgids 2016 Den Helder & Schagen 1 Weerbaarheid & sociale vaardigheden Voor kinderen van 9 12 jaar (basisschool) Het hoofddoel van de cursus Ho, tot hier en niet verder! is het bevorderen

Nadere informatie

Jongerenparticipatie in Amersfoort

Jongerenparticipatie in Amersfoort Jongerenparticipatie in Amersfoort gemeente Amersfoort Ben van de Burgwal november 2013 Samenvatting De gemeente wil Amersfoortse jongeren meer betrekken bij zaken die hen aangaan. We hebben via digitaal

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit

Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Dip, down of depressie Hulp bij depressiviteit Iedere tiener is weleens somber en verdrietig, en vaak is het in één, twee dagen voorbij zonder dat je als

Nadere informatie

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel

Oppasoma s en opa s. Resultaten GGD Gezondheidspanel Oppasoma s en opa s Resultaten GGD Gezondheidspanel Waarom een onderzoek over oppasoma s en opa s? Tegenwoordig doen ouders vaak een beroep op oma en opa als het gaat om opvang van de kleinkinderen. De

Nadere informatie

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans

Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Je kind in balans Caroline Penninga-de Lange Je kind in balans Op weg naar emotionele stabiliteit UITGEVERIJ BOEKENCENTRUM ZOETERMEER Van Caroline Penninga-de Lange verschenen eerder bij Uitgeverij Boekencentrum:

Nadere informatie

Jongerenenenquête SJeM

Jongerenenenquête SJeM Stichting Jeugdbelangen Malden Jongerenwerk gemeente Heumen / SWG Jongerenenenquête SJeM Onderzoeksrapport 2013-2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Verantwoording methode... 3 2.1. Onderzoeksinstrument...

Nadere informatie

Onderzoek je energiebalans*

Onderzoek je energiebalans* Onderzoek je energiebalans* Om je gevoel van stress aan te pakken, is het van belang dat je eerst ziet hoe je energiebalans er uit ziet op 5 gebieden: Lichamelijk, mentaal, emotioneel, werk en privé. Het

Nadere informatie

Stichting Jeugd en Jongerenwerk Midden-Holland 2005. Hoe maak ik een jeugdenquête

Stichting Jeugd en Jongerenwerk Midden-Holland 2005. Hoe maak ik een jeugdenquête Stichting Jeugd en Jongerenwerk Midden-Holland 2005 Hoe maak ik een jeugdenquête Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Wanneer een enquête 4 Hoofdstuk 2 Hoe maak ik een enquête 5 Hoofdstuk 3 Plan van aanpak

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.

Relaties. HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo. Relaties HDYO heeft meer informatie beschikbaar over de Ziekte van Huntington voor jongeren, ouders en professionals op onze website: www.hdyo.org Relaties kunnen een belangrijke rol spelen bij het omgaan

Nadere informatie

Onderzoek (v)echtscheidingen

Onderzoek (v)echtscheidingen Onderzoek (v)echtscheidingen 31 augustus 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden samen met Villa Pinedo van 30 juli tot en met 30 augustus, deden 664 jongeren mee waarvan de ouders gescheiden

Nadere informatie

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio.

98% (voldoende) weerbaar. 93% geeft aan dat hun gezondheid (zeer) goed is. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 89% 94% In de regio. Hoe gezond zijn de jongeren van Westvoorne? 52 Vmbo 2e klas 26 Vmbo 4e klas 26 Havo 2e klas 14 Havo 4e klas 28 Vwo 2e klas 7 Vwo 4e klas Dit gemeenterapport geeft inzicht in de gezondheid, het welzijn

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Is iemand in jouw omgeving verslaafd?

Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Is iemand in jouw omgeving verslaafd? Verslaafd aan Jou ondersteunt en informeert de omgeving van verslaafden. Vaak gaat alle aandacht uit naar de verslaafde en daardoor wordt soms niet gezien dat familie

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

Onderzoek Eenzaamheid onder jongeren

Onderzoek Eenzaamheid onder jongeren Onderzoek Eenzaamheid onder jongeren 1V Jongerenpanel 25 september 2014 Over dit onderzoek Aan dit onderzoek deden 1375 leden van het EenVandaag Jongerenpanel mee. Het onderzoek vond plaats van 19 september

Nadere informatie