Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen"

Transcriptie

1 Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen Jens Bokelaar s-hertogenbosch, 25 juni 2016 Bijen in Stappengoor 5

2 Opdrachtgever: Auteur: Marcel Horck Jens Bokelaar Omslagfoto: Wimperflankbij in Stappengoor, Jens Bokelaar (2016) s-hertogenbosch 25 juni 2016 BeeZzzz! Stadsimkerij Tilburg Bijen in Stappengoor 6

3 Voorwoord Voor u ligt het onderzoeksrapport Bijen in Stappengoor, waarin de bijen die op wilgen vliegen in het Stappengoor zijn geïnventariseerd. Dit in opdracht van Marcel Horck van BeeZzzz! stadsimkerij Tilburg. Ik wil graag Karin van Dueren den Hollander bedanken voor het feedback geven op dit verslag. Daarnaast zou ik Marcel Horck graag willen bedanken voor dit leuke onderzoek en het enthousiasme en interesse dat je toont voor dit project. Jens Bokelaar s-hertogenbosch, Bijen in Stappengoor 7

4 Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Materiaal en Methode Gebiedsbeschrijving Inventarisatie Bijen Resultaten Discussie Bronnen Bijen in Stappengoor 8

5 Samenvatting In het Stappengoor kunnen op één plaats zeer veel wilgen gevonden worden. In het voorjaar zijn wilgen zeer belangrijke voedselbronnen voor insecten zo ook voor wilde bijen, daar dit één van de eerste planten zijn die dan bloeien. Het is een potentieel interessant gebied voor wilde bijen. Daarom is er een inventarisatie gedaan in dit gebied. Wanneer het goed weer was is er op de wilgen gezocht naar bijensoorten. Aan de hand hiervan zijn er in dit gebied 10 bijensoorten waargenomen. Echter is er van drie van de vier waargenomen zandbij soorten maar één individu waargenomen. Deze lage aantallen kunnen mogelijk worden verklaard door mogelijke concurrentie met honingbijen daar er een hoog aantal honinbijen op de wilgen is gezien, het matige weer tijdens de inventarisaties of een gebrekkig habitat. Er wordt geadviseerd om verder onderzoek te doen naar aanwezige soorten en mogelijk een standaardmethode te maken zodat er in toekomst meer gezegd kan worden over vooruitgang of teruggang van soorten. Bijen in Stappengoor 9

6 1. Inleiding In het voorjaar zijn de wilgen één van de eerste planten die bloeien, dit geldt vooral voor de boswilg. Hierdoor zijn wilgen voor veel insecten die in maart en april actief worden belangrijke voedselbronnen(weeda ). Naast dat wilgen één van de eerste planten zijn die bloeien produceren wilgen ook zeer veel stuifmeel en nectar. De plant heeft volgens Koster een pollen en honingwaarde van 5/5(Koster 2007). Voor bijen die vroeg in het voorjaar uitkomen is het belangrijk dat er dan al voedsel aanwezig is. Daarom zijn ook voor bijen de wilgen zeer belangrijk. Het is zelfs zo dat er enkele wilde bijen soorten gespecialiseerd en afhankelijk zijn van wilgen als voedselbron(peeters 2012). In het Stappengoor is er een vijver aanwezig met een groot aantal wilgen. Marcel Horck was hoofdzakelijk geïnteresseerd in de bijen die in het voorjaar op de wilgen afkomen echter vindt Marcel waarnemingen van andere bestuivers ook interessant.. Daarom is er in dit onderzoek een inventarisatie uitgevoerd naar de bestuivers van de wilgen in het Stappengoor. In het Stappengoor is hiervoor nog nooit een inventarisatie gedaan naar wilde bijen op wilgen. Dit is dus een 0-meting om een overzicht te krijgen van welke soorten er in het Stappengoor voorkomen. Bijen in Stappengoor 10

7 2. Materiaal en Methode Gebiedsbeschrijving De plas waar geïnventariseerd is ligt in Tilburg direct ten noorden van de A58, direct ten oosten van een parkeerplaats en ten zuiden van een hogeschool(fig. 2.1.). Direct tegen de plas aan staan rond de 20 bijenkasten van honingbijen(marcel, Pers. Comm.). Fig. 2.1 Dit gebied ligt ten zuiden van het centrum van Tilburg en ligt in het stadsdeel het Groenewoud. Op de kaart is te zien dat de locatie van de honingbij kasten direct tegen het gebied staan waar geïnventariseerd is. Inventarisatie Bijen In de periode dat de wilgen in bloei stonden werd zo mogelijk op warme en zonnige dagen geïnventariseerd. Dit werd gedaan door gericht alle bloeiende wilgen af te lopen. Wanneer er wilde bijen gezien werden werden deze gevangen en zo mogelijk ter plekke gedetermineerd. Wanneer dit niet mogelijk was werden er foto s gemaakt of dieren meegenomen. Bijen in Stappengoor 11

8 3. Resultaten De eerste dag dat er is geïnventariseerd was op 2 april. Deze dag was het 11C en geheel bewolkt. Er stond daarnaast een wind uit het zuid oosten met windkracht 2. Er zijn deze dag 6 bijensoorten gevonden die op de wilg zaten. De honingbijen zijn in vergelijking met de andere bijensoorten in hoge aantallen waargenomen. Daarnaast zijn er enkele wilgenlangsprietmotten (Adela cuprella) gezien. Tabel 3.1 soortenlijst van de bijen die waargenomen zijn op 2 april Roodbuikje* Andrena ventralis Honingbij Apis mellifera Steenhommel Bombus lapidarius Akkerhommel Bombus pascuorum Weidehommel* Bombus pratorum Aardhommel/Veldhommel Bombus terrestris/lucorum *Maar 1 exemplaar waargenomen De tweede dag dat er is geïnventariseerd was op 10 april. Deze dag was het 16C en half bewolkt. Er stond wind uit het oosten met windkracht 2. Er zijn deze dag 9 bijensoorten waargenomen. Er zijn deze dag zeer veel honingbijen waargenomen die op de wilgen foerageerden. Daarnaast zijn er kleine vosjes (Aglias urtica) waargenomen die op de wilgen aan het voeden waren. Tabel 3.2 soortenlijst van de bijen die waargenomen zijn op 10 april 2016 Zwart-rosse zandbij* Andrena clarkella Wimperflankbij* Andrena dorsata Grijze zandbij Andrena vaga Honingbij Apis mellifera Boomhommel* Bombus hypnorum Steenhommel Bombus lapidarius Akkerhommel Bombus pascuorum Weidehommel Bombus pratorum Aardhommel/Veldhommel Bombus terrestris/lucorum *Maar 1 exemplaar waargenomen Bijen in Stappengoor 12

9 4. Discussie In totaal zijn er 10 bijensoorten gevonden die gebruik maakten van de wilgen als voedselplant gebruiken. Alle soorten die zijn waargenomen zijn algemeen. Het roodbuikje is de soort met de kleinste verspreiding. Met 80 uur hokken in Nederland (Peeters et al., 2012). Op de grauwe zandbij (Andrena vaga) na is er van elke zandbijsoort(andrena) maar één exemplaar gevonden. Hiervoor zijn drie mogelijke verklaring. De eerste verklaring is dat het weer niet zeer geschikt was op de momenten dat er werd geïnventariseerd. De tweede mogelijke verklaring is dat de honingbijenkolonies die bij het te inventariseren gebied staan de wilde bijen hier wegconcurreren (Peeters et al., 2012). De laatste mogelijke reden is dat het gebied niet geschikt is voor wilde bijen bijvoorbeeld omdat er mogelijk weinig geschikte nestplaatsen zijn. Het wordt geadviseerd om vervolg onderzoek te doen en op dagen met beter weer te inventariseren. Daarnaast kan er gekeken worden of er een standaard methode kan worden ontwikkeld om ook iets te zeggen over de aantallen van de bijen in het verloop van de tijd. Bijen in Stappengoor 13

10 Bronnen Koster, A. (2007). Plantenvademecum voor tuin, park en landschap. Fontaine Uitgevers, s Graveland, 416p. Peeters, T.M.J., Nieuwenhuijsen, H., Smit, J., Van der Meer, F., Raemakers, I.P., Heitmans, W.R.B., Van Achterberg, K., Kwak, M., Loonstra, A.J., De Rond, J. et al. (2012). De Nederlandse Bijen (Hymenoptera: Apidae S.L). Naturalis Biodiversity Center, Leiden, 545p. Weeda, E.J., R. Westra, Ch. Westra & T. Westra ( ). Nederlandse oecologische flora 1-5. IVN, Amsterdam. Bijen in Stappengoor 14

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Martijn Kos Resultaten In totaal werden er in de periode van 8 maart 2015 tot en met

Nadere informatie

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus De Groene Long Bij-vriendelijk-er sturen op meer micromilieus Groene Long Paspoort Groene Wijk uit 1975: 35 jaar bos/groenontwikkeling Grootste aantal bewoners: 13.000 > hoogste waardering voor groen Gehele

Nadere informatie

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken BIJEN IN LEEUWARDEN Thijs Gerritsen & Bart Franken Wat komt er aan bod? o Even voorstellen o Bijen: wat zijn dat? o De mens en de bijen Intermezzo Akte 2 o De Leeuwarder bijen o Resultaten en conclusies

Nadere informatie

Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer. Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding. Workshop Bestuivers

Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer. Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding. Workshop Bestuivers Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding Workshop Bestuivers Inhoud Bestuiving Bestuivers Belang van bestuiving voor voedselvoorziening

Nadere informatie

2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN

2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN 2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN Stichting EIS-Nederland, Leiden Alterra, Wageningen Met medewerking van: Bureau Ecologica, Maarheeze Wilde

Nadere informatie

Wilde bijen in Deventer 2012

Wilde bijen in Deventer 2012 Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Colofon 2012, Jan Smit,

Nadere informatie

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Inleiding Appèlbergen is een gebied waar ik sinds een jaar of vijf regelmatig kom om er bijen, wespen en vliegen te bestuderen. Het afgelopen jaar heb ik zeer frequent

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

Boeren voor bijen. Bijensymposium 22 oktober 2011. Pieter Verdonckt inagro vzw

Boeren voor bijen. Bijensymposium 22 oktober 2011. Pieter Verdonckt inagro vzw Boeren voor bijen Bijensymposium 22 oktober 2011 Pieter Verdonckt inagro vzw Pollen en nectar in het landbouwlandschap Wat kan je als landbouwer doen voor bijen? Opzet experimentele pollen en nectarranden

Nadere informatie

Bijen en fauna-akkers. Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie

Bijen en fauna-akkers. Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie Bijen en fauna-akkers Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie Bijen en fauna-akkers Wilde bijen, een korte inleiding Het fauna-akkerproject met RL De Voorkempen: onderzoeksvragen en resultaten

Nadere informatie

Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen

Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Inhoud Rapport en bijlagen 21 juli 2010 Projectnummer 015.36.02.71.00 I n h o u d s o

Nadere informatie

Bijen en Landschapsbeheer

Bijen en Landschapsbeheer Bijen en Landschapsbeheer Hoe maken we het landschap bijenvriendelijk Wat betekent dat voor de biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap Een selectie van de mogelijkheden Arie Koster -- www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties

Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties Martina Stang IVN Den Haag, Universiteit Leiden Februari 2008 1. Inleiding Overzicht presentatie Wat is bestuiving Overzicht diversiteit bestuivers Een

Nadere informatie

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel Bijen en wespen van De Maashorst Pieter van Breugel Een roodharige wespbij wordt verjaagd door een rode bosmier. Colofon Uitgegeven door: Auteur: Foto s: Opmaak: Redactie: Wijze van citeren: Natuur- en

Nadere informatie

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel januari In deze maand zijn de hommelkoninginnen nog in hun winterslaap. februari Op een warme dag komt een hommelkoningin uit haar schuilplaats en gaat op zoek naar voedsel. Als het kouder wordt moet ze

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND

2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND 2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND MERVYN ROOS & MENNO REEMER DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND 30 oktober 2009 tekst Mervyn Roos & Menno Reemer productie Stichting European

Nadere informatie

Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam

Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag P.J.H. van der Linden Amsterdam Nieuw

Nadere informatie

De stadswijk als bijenbarrière

De stadswijk als bijenbarrière 2014 Van Hall Larenstein Michiel van Welsem De stadswijk als bijenbarrière Werkt stedelijk gebied als een barrière voor bijen rondom stadsnatuur gebieden? De potentiële barrièrewerking van stedelijk gebied

Nadere informatie

Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen

Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen 08 antenne oktober-december 2014 jaargang 8 nr. 4 Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen Kyra Koch (e-mail: kyra.koch@gmail.com) Inleiding Bijen zijn zeer waardevol voor de mensheid

Nadere informatie

Bijen en zo. Villa Augustus 6 mei 2014. Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee

Bijen en zo. Villa Augustus 6 mei 2014. Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee Bijen en zo Villa Augustus 6 mei 2014 Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee Maar eerst een BIJENQUIZ Alle antwoorden staan in Het lied van de honing Vraag 1: Hoe lang leeft een bijenkoningin? 1 jaar of 5 jaar

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN

HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN 4 HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN MANJA M. KWAK Bijen en bloemen: iedereen weet dat ze iets met elkaar te maken hebben, maar weinigen weten er het fijne van. Bijen blijken in lichaamsbouw en levenswijze volledig

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera

Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera nummer november Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging In dit nummer onder meer: Verslag voorjaarsexcursie Sint Pietersberg Verslag Wilde bijencursus Veldobservaties Honingbijen

Nadere informatie

Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen

Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen 103 Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen Erik van der Spek TREFWOORDEN Apidae s.l., bloembezoek, concurrentie, natuurbeheer, richtlijnen Entomologische Berichten 72

Nadere informatie

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Tijdens deze wandeling ontdekken we meer over de bijen, kleine maar belangrijke inwoners van de stad.

Nadere informatie

Tytsjerksteradiel foar én mei de bij

Tytsjerksteradiel foar én mei de bij Tytsjerksteradiel foar én mei de bij Beleidsplan voor bij-vriendelijk handelen in de gemeente Tytsjerksteradiel Bijlagen Bijenbeleidsplan December 2013 Inhoud Bijlage I: Bedreigingen voor de bij... 3 Bijlage

Nadere informatie

Wilde bijen in Amsterdam Zuid

Wilde bijen in Amsterdam Zuid Wilde bijen in Amsterdam Zuid Een inventarisatie van wilde bijen in het openbaar groen van stadsdeel Zuid A. Koster F.A.L. Nieuwenhuis Augustus 2014 In opdracht van Gemeente Amsterdam, Stadsdeel Zuid Woord

Nadere informatie

Vogels en bloemen. door Erik Wevers. Blz. 28 Aviornis International- 38e jaargang nr. 218

Vogels en bloemen. door Erik Wevers. Blz. 28 Aviornis International- 38e jaargang nr. 218 Vogels en bloemen door Erik Wevers In ons land vernielen spreeuwen af en toe de bloemen van krokussen om bij de nectar te kunnen komen. Dit is echter maar een toevallige, "af en toe"-relatie tot die bloemen.

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT IN BELGIË. Bijen in de kijker. Leer ze kennen en help mee ze te beschermen!

BIODIVERSITEIT IN BELGIË. Bijen in de kijker. Leer ze kennen en help mee ze te beschermen! BIODIVERSITEIT IN BELGIË Bijen in de kijker Leer ze kennen en help mee ze te beschermen! 1 Met dit educatieve boekje willen we leerkrachten en leerlingen uit het secundair onderwijs en leerkrachten van

Nadere informatie

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390 Voortplanting Lesbrief Werkgroep Schoolactiviteiten I.V.N. afd.hengelo Tel. O74 2770390 1 Deze lesbrief wordt U aangeboden door het I.V.N. afd. Hengelo Voortplanting = zorgen voor jonge planten A. Inleiding

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding

Samenvatting Inleiding Inleiding Biodiversiteit in de zin van aantallen soorten kan een cruciale rol spelen voor processen in een ecosysteem. Aangezien wereldwijd de soortenrijkdom achteruitgaat, kan dat het functioneren van

Nadere informatie

Insecten van de Goese Heggen 2004

Insecten van de Goese Heggen 2004 Insecten van de Goese Heggen 2004 Insecten Onderzoeksbureau Baaijens Onderzoek en advies Insecten van de Goese Heggen 2004 A.M. Baaijens Inhoud 1. Inleiding.. 1 2. Geselecteerde insectengroepen 1 2.1 Functie

Nadere informatie

bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1)

bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1) bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1) Bram Cornelissen (PRI-Bijen@wur) en Adindah Visser Het afgelopen jaar was weer veel te doen over de concurrentie

Nadere informatie

Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum

Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Inhoud Rapport en bijlagen 8 oktober 2014 Projectnummer

Nadere informatie

Bijscholing compostmeesters Insectenhotel. Hotels bouwen voor

Bijscholing compostmeesters Insectenhotel. Hotels bouwen voor Bijscholing compostmeesters Insectenhotel Hotels bouwen voor Algemeenheden geen cursus entomologie : duur 15 minuten Nut (waarom)?? Waarvoor opletten?? tuinafval biedt nesthulp aan allerhande dieren Voorbeelden

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega

Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Verslag Boominspectie Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Colofon Titel Subtitel : Verslag Boominspectie : Onderdoorgang Om den Noort, Wolvega Projectnummer : 1.115 Datum : 6 februari 01 Veldonderzoek

Nadere informatie

Wilde bijen in natuur- en groenbeheer. Ivo Raemakers Menno Reemer

Wilde bijen in natuur- en groenbeheer. Ivo Raemakers Menno Reemer Wilde bijen in natuur- en groenbeheer Ivo Raemakers Menno Reemer 1 Waarom bijen? Rode Lijst: veel soorten bedreigd Functie in ecosysteem: belangrijke bestuivers Indicator voor natuurbeheer en natuurkwaliteit

Nadere informatie

Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland

Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland Aanpak Vlindertuin Groene Voet, IVN Noord-Kennemerland Een gemeentelijk materialendepot werd opgeheven. De nabijgelegen sportvelden wilden wel uitbreiden, maar KNNV regio Alkmaar diende een plan in voor

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen. Sjef van der Steen, bijen@wur

Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen. Sjef van der Steen, bijen@wur Nieuwsbrief van bijen@wur juli 2008 Stuifmeel en honingbijen Sjef van der Steen, bijen@wur In BeeWorld van maart en juni 2005 stond een interessante artikelreeks van de Zwitserse onderzoekers Keller, Fluri

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland

Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland Hoofdstuk 4 De bijen van Nederland Er zijn in ons land gegevens verzameld over meer dan 350 soorten bijen. Daaruit blijkt dat het met veel soorten niet echt goed gaat. Om een beeld te geven van de grote

Nadere informatie

Nieuwsbrief ef Sectie Hymenoptera

Nieuwsbrief ef Sectie Hymenoptera nummer 2 april 2011 Nieuwsbrief ef Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging In dit nummer onder meer: Verslag excursie boswachterij Staphorst 2010 De Dageraadbij Andrena nycthemera staat

Nadere informatie

Bijen en bestuiving bij bedekte teelten ABTB ANI LLTB ZLTO VBBN Bestuiving Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel naar de stamper van een bloem. Stuifmeel wordt gevormd in de helmknoppen van meeldraden.

Nadere informatie

Vleermuizen & vogels Pr. Steynstraat e.o. te Velsen

Vleermuizen & vogels Pr. Steynstraat e.o. te Velsen Vleermuizen & vogels Pr. Steynstraat e.o. te Velsen Vleermuizen & vogels Pr. Steynstraat e.o. te Velsen Auteur P.J.H. van der Linden Opdrachtgever Projectnummer Ingen RBOI 11.027 augustus 2011 foto omslag

Nadere informatie

Massale hommelsterfte onder lindes

Massale hommelsterfte onder lindes Rijksuniversiteit Groningen Wetenschapswinkel Biologie Rapport 57 Massale hommelsterfte onder lindes Giftige nectar of hongerdood door voedselconcurrentie? Willemien Kleefsman 1 Wetenschapswinkel Biologie

Nadere informatie

Hoogtepunten 2012. European Invertebrate Survey - Nederland Postbus 9517 2300 RA Leiden eis@naturalis.nl www.eis-nederland.nl Einsteinweg 2, Leiden

Hoogtepunten 2012. European Invertebrate Survey - Nederland Postbus 9517 2300 RA Leiden eis@naturalis.nl www.eis-nederland.nl Einsteinweg 2, Leiden JAARVERSLAG EIS-NEDERLAND 2012 1 Hoogtepunten 2012 Boek De Nederlandse bijen gepresenteerd op 14 december Jaar van de Bij levert veel aandacht op voor wilde bijen 1000-soortendag Meinweg met ruim 3000

Nadere informatie

Bijenonderzoek in Nederland

Bijenonderzoek in Nederland 141 Synthese Bijenonderzoek in Nederland Theo M.J. Peeters Jinze Noordijk TREFWOORDEN Apidae s.l., bedreigingen, bescherming, diversiteit, levenscyclus, symbiose Entomologische Berichten 72 (1-2): 141-145

Nadere informatie

Witteveen+Bos B.V. t.a.v. R. ter Harmsel MSc Ecologie Postbus 233 7400 AE Deventer

Witteveen+Bos B.V. t.a.v. R. ter Harmsel MSc Ecologie Postbus 233 7400 AE Deventer Witteveen+Bos B.V. t.a.v. R. ter Harmsel MSc Ecologie Postbus 233 7400 AE Deventer Uw kenmerk: ****** Ons kenmerk: WBMU1310 Datum: 03-12-2013 Projectgebied: Gemaallocatie Monnickendam Onderwerp: Inventarisatie

Nadere informatie

Huismus- en vleermuisinventarisatie op planlocatie de Marke III te Hengevelde

Huismus- en vleermuisinventarisatie op planlocatie de Marke III te Hengevelde Huismus- en vleermuisinventarisatie op planlocatie de Marke III te Hengevelde In opdracht van: SAB BV Oktober 2013 Huismus- en vleermuisinventarisatie op planlocatie de Marke III te Hengevelde Colofon:

Nadere informatie

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ Seizoenen De lente begint meestal op 21 maart. Soms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart. Dat heeft te maken met de stand van de zon. Afgesproken is dat

Nadere informatie

Tabellen. Determinatietabel voor de Nederlandse soorten metselbijen (Hoplitis en Osmia) Hans Nieuwenhuijsen

Tabellen. Determinatietabel voor de Nederlandse soorten metselbijen (Hoplitis en Osmia) Hans Nieuwenhuijsen Tabellen Inleiding De sectie Hymenoptera heeft als één van de doelstellingen het stimuleren van de uitgave van Nederlandstalige determinatietabellen voor Hymenoptera. In een aantal nummers van Bzzz en

Nadere informatie

Bijen en bestuiving in de fruitteelt bij open teelten

Bijen en bestuiving in de fruitteelt bij open teelten Bijen en bestuiving in de fruitteelt bij open teelten ABTB ANI LLTB ZLTO VBBN Bijen en bestuiving van fruit bij open teelten Bloei, bestuiving en bevruchting spelen een essentiële rol bij de vorming van

Nadere informatie

Rapportage onderzoeken vleermuizen, huismus en gierzwaluw

Rapportage onderzoeken vleermuizen, huismus en gierzwaluw Rapportage onderzoeken vleermuizen, huismus en gierzwaluw Varikse Driehoek te Heerewaarden Datum : 1 september 2015 Projectnummer : 15-0092 Opdrachtgever : Woonstichting De kernen, Korenstraat 1, 5321

Nadere informatie

Den Haag Bij voorbeeld. Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen

Den Haag Bij voorbeeld. Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen Den Haag Bij voorbeeld Initiatiefvoorstel voor bijvriendelijk handelen Inleiding Bijensterfte neemt wereldwijd en in Nederland alarmerend toe. Door het grootschalige gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen

Nadere informatie

Biodiversiteit van bijen in de gemeente Leeuwarden. Deelonderzoek bijen in de parken, volkstuinen en (wijk)plantsoenen

Biodiversiteit van bijen in de gemeente Leeuwarden. Deelonderzoek bijen in de parken, volkstuinen en (wijk)plantsoenen Biodiversiteit van bijen in de gemeente Leeuwarden Deelonderzoek bijen in de parken, volkstuinen en (wijk)plantsoenen Biodiversiteit van bijen in de gemeente Leeuwarden Deelonderzoek bijen in de parken,

Nadere informatie

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010,

Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, Groene glazenmaker en Krabbenscheer in de gemeente Emmen, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014. Deel: Waterschap Hunze en Aas Groen: Krabbenscheer; Rood: Groene glazenmaker. In de gemeente Emmen zijn nu op meerdere

Nadere informatie

Vleermuisonderzoek Prins Mauritsschool Nijmegen

Vleermuisonderzoek Prins Mauritsschool Nijmegen Ecologie & landschap NOTITIE Gemeente Nijmegen T. Martens Postbus 9105 6500 HG Nijmegen DATUM: 7 november 2014 ONS KENMERK: 14-577/1405584/LieAn UW KENMERK: VPL 213937 PROJECTLEIDER: INVENTARISATIE: G.

Nadere informatie

Natuurwaardekaart Venray

Natuurwaardekaart Venray Natuurwaardekaart Venray Jan Erik Kikkert Beleidsmedewerker natuur en landschap gemeente Venray Inhoud presentatie Waarom een natuurwaardekaart? Opbouw van de kaart Omgaan met gevoelige informatie Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Preview uit NIET ZONDER ELKAAR BLOEMEN EN INSECTEN. verspreiding verboden Copyright Natuurmedia Amsterdam/de fotografen

Preview uit NIET ZONDER ELKAAR BLOEMEN EN INSECTEN. verspreiding verboden Copyright Natuurmedia Amsterdam/de fotografen 42 43 In een wereld zonder insecten ziet de natuur er totaal anders uit. Ingetogen, weinig opvallende varens en vele soorten dennenbomen en andere coniferen domineren dan een groenig landschap zonder bloemen.

Nadere informatie

Nulmeting bijenfauna Gooiseweg Zeewolde

Nulmeting bijenfauna Gooiseweg Zeewolde Nulmeting bijenfauna Gooiseweg Zeewolde Inventarisatie van bijen, wespen en zweefvliegen voorafgaand aan de aanleg van een bijenberm Jeroen de Rond 2013 Jeroen de Rond 2013 Faunistische nulmeting van bloembezoekers

Nadere informatie

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park 4 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Kijk eens om je heen. Op heel veel plekken staan grote en kleine bloemen. Als het mooi weer is

Nadere informatie

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben?

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben? Naam: VLINDERS Vlinders zijn niet weg te denken uit onze leefomgeving. In het voorjaar kunnen we haast niet wachten tot de eerste Kleine vosjes of Citroenvlinders zich laten zien. En dan in de zomer en

Nadere informatie

Over bijen als bestuivers en het voortbestaan van soorten

Over bijen als bestuivers en het voortbestaan van soorten NBV-lezing Biodiversiteit. Over bijen als bestuivers en het voortbestaan van soorten Inleiding. Deze lezing is ontwikkeld om hen die niet zo vaardig zijn in het maken van (Power Point)- presentaties toch

Nadere informatie

Verwacht en uiteindelijk gevonden in de Gelderse Poort: de broedparasieten Nomada armata en Nomada sexfasciata (Hymenoptera: Apidae)

Verwacht en uiteindelijk gevonden in de Gelderse Poort: de broedparasieten Nomada armata en Nomada sexfasciata (Hymenoptera: Apidae) 36 entomologische berichten Verwacht en uiteindelijk gevonden in de Gelderse Poort: de broedparasieten Nomada armata en Nomada sexfasciata (Hymenoptera: Apidae) TREFWOORDEN Broedparasitisme, faunistiek,

Nadere informatie

Workshop. Bijenhotel

Workshop. Bijenhotel Workshop Bijenhotel 1 Blauwe ertsbij 2 Kleine roetbij Wespbij Zweefvlieg - grote ogen - 1 paar vleugels 3 - korte antennes 4 Bij of Wesp? Bijen - Stuifmeel en nectar (larvenvoedsel) - Verzamelapparaat

Nadere informatie

De Patrijs, klant van berm en akkerrand.

De Patrijs, klant van berm en akkerrand. De Patrijs, klant van berm en akkerrand. Lesbrief met kleurwedstrijd voor de groepen 5, 6 en/of 7 van de basisscholen van de gemeente Heeze-Leende. Je vult de antwoorden op de vragen in op de achterzijde

Nadere informatie

Introductie. Mussen Huismus Inventarisatie. Pauze. Zwaluwen Gierzwaluw Inventarisatie. Soort. Mussen. Ringmus

Introductie. Mussen Huismus Inventarisatie. Pauze. Zwaluwen Gierzwaluw Inventarisatie. Soort. Mussen. Ringmus sen en gierzwaluwen Herkenning en Inventarisatie Avondprogramma Mussen Inventarisatie Pauze Inventarisatie April 2013 R. Schols Carola van den Tempel Soorten Aanleiding; Stevig fundament voornatuurbeleid

Nadere informatie

Met vogels op trektocht

Met vogels op trektocht Met vogels op trektocht Leerdagboek van:... Een (on)bekend geluid Wat voor geluid hoor je? Waar komt het geluid vandaan? Dit wil ik opschrijven over de vogel: Denk aan vragen als: Hoe ziet de vogel eruit?

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Sectie Hymenoptera. nummer 31 april 2010. Nieuwsbrief. Nederlandse Entomologische Vereniging

Sectie Hymenoptera. nummer 31 april 2010. Nieuwsbrief. Nederlandse Entomologische Vereniging + nummer 31 april 2010 Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging In dit nummer onder meer: Acantholyda hieroglyphica (Symphyta, Pamphiliidae), zeldzaam of toch niet? Waarnemingen

Nadere informatie

Nader onderzoek beschermde soorten De Slinger 3, Houten (15-10-2015)

Nader onderzoek beschermde soorten De Slinger 3, Houten (15-10-2015) 15625 Nader onderzoek beschermde soorten De Slinger 3, Houten (15-10-2015) 15625 Nader onderzoek beschermde soorten De Slinger 3, Houten (15-10-2015) Colofon Titel........... : Nader onderzoek beschermde

Nadere informatie

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen?

Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? Wilde bijen in nood. Hoe kan jij helpen? EEN PLUSPUNT VOOR DE NATUUR Bijen in nood We horen steeds vaker dat bijen massaal verdwijnen. Bijenkast na bijenkast staat leeg. Niet alleen honingbijen boeren

Nadere informatie

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Handleiding Naam opdracht De omgeving met andere ogen bekeken Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec zeer geschikt ongeschikt Benodigde materialen opdrachtenbladen pen

Nadere informatie

Faunaonderzoek met de fotoval op 11 kerkterreinen van de Stichting Oude Groninger Kerken

Faunaonderzoek met de fotoval op 11 kerkterreinen van de Stichting Oude Groninger Kerken Faunaonderzoek met de fotoval op 11 kerkterreinen van de Stichting Oude Groninger Kerken Albert-Erik de Winter Oktober 2012 Dankwoord Dank gaat uit naar de Stichting Oude Groninger Kerken voor toestemming

Nadere informatie

Advies voor de verbetering van de leefomstandigheden van bijen en overige bestuivende insecten in Rotterdam

Advies voor de verbetering van de leefomstandigheden van bijen en overige bestuivende insecten in Rotterdam Advies voor de verbetering van de leefomstandigheden van bijen en overige bestuivende insecten in Rotterdam Uitgebracht door de Adviescommissie Dierenwelzijn & Stadsnatuur april 2012 Inhoud Aanleiding

Nadere informatie

Aanvullend visonderzoek inrichting BBL-percelen Winterswijk Oost. rapportnummer 1324

Aanvullend visonderzoek inrichting BBL-percelen Winterswijk Oost. rapportnummer 1324 Aanvullend visonderzoek inrichting BBL-percelen Winterswijk Oost rapportnummer 1324 Opdrachtgever Dienst Landelijk Gebied Postbus 9079, 6800 ED Contactpersoon: Dhr. T. Paternotte Opdrachtnemer Stichting

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Sectie Hymenoptera. Nederlandse Entomologische Vereniging

Nieuwsbrief. Sectie Hymenoptera. Nederlandse Entomologische Vereniging nummer 30 november 2009 Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging In dit nummer onder meer: Wespen en bijen op vliegbasis Gilze-Rijen De driedoornige metselbij maakt een sprong

Nadere informatie

Dinsdag 26 november 2013

Dinsdag 26 november 2013 Dinsdag 26 november 2013 Al geruime tijd was er, wat mij betreft, enige onduidelijkheid over de juiste benaming van de naast De Wiershoeck gelegen tuinen. Ik wist niet beter dan dat het de Schoolwerktuin

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde.

Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Quickscan FF-wet voor ontwikkelingen aan Wedderstraat 18 te Vlagtwedde. Status Definitief Datum 7 april 2015 Handtekening Matthijs

Nadere informatie

Bijen en hommels. Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan

Bijen en hommels. Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan KB6 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Bijen en hommels Tijdstip: mei, juni, juli, augustus wanneer er veel bloemen in bloei staan 1. Inleiding: hommels en bijen worden

Nadere informatie

Nader onderzoek huismussen. Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel

Nader onderzoek huismussen. Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel Nader onderzoek huismussen Herontwikkeling Gasthuisstraat 77 te Kaatsheuvel te Kaatsheuvel blad 1 INHOUD blz. 1 INLEIDING 2 1.1 Aanleiding en doelstelling 2 1.2 Leeswijzer 2 2 SITUATIE EN PLANVORMING

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede

Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Quickscan natuuronderzoek en aanvullende rapportage verbouwing monumentaalpand Lammerinkweg 102 Enschede Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Enschede 2 December 2010 Rapportnummer 0123 Projectnummer

Nadere informatie

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving

Bijen zijn geen bijzaak. Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving Bijen zijn geen bijzaak Tips en weetjes voor een bijenvriendelijke omgeving De bijen hebben het vandaag bijzonder moeilijk. In Vlaanderen verdween de voorbije jaren haast 40 procent van de bijenkolonies.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2 BIJENSTUDIES IN NEDERLAND: EEN HISTORISCH OVERZICHT

HOOFDSTUK 2 BIJENSTUDIES IN NEDERLAND: EEN HISTORISCH OVERZICHT 2 HOOFDSTUK 2 BIJENSTUDIES IN NEDERLAND: EEN HISTORISCH OVERZICHT THEO M.J. PEETERS Bijen en de mens delen een lange historie met elkaar. Aan de speciale relatie van de mens met de honingbij is een apart

Nadere informatie

PVM AKKERRANDENMENGSELS MATERIALEN. Telefoon 0316-248099 Telefax 0316-248083

PVM AKKERRANDENMENGSELS MATERIALEN. Telefoon 0316-248099 Telefax 0316-248083 PVM EENJARIG MENGSEL KRUIDENRIJKE ZOOM/BLOEMRIJK GRASLAND NR. 1 Doelsoort : Planten die van nature in Nederland op kleigronden voorkomen (=inheemse flora). Mengsel : Meerjarig mengsel met plantensoorten

Nadere informatie

Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012

Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012 Een basisschool project van het IVN Veldhoven / Vessem voorjaar 2012 Doelgroep: Midden- en Bovenbouw Basisonderwijs: groep 5-8 jaargetijde: Voorjaar, zomer, herfst plaats: Bij school, in een park, in een

Nadere informatie

WILDE BIJEN IN DEN HAAG

WILDE BIJEN IN DEN HAAG WILDE BIJEN IN DEN HAAG EEN VERSLAG VAN DE BIJENMONITOR 2012 Haags Milieucentrum Riviervismarkt 5 2513 AM DEN HAAG 070-361 69 69 info@haagsmilieucentrum.nl www.haagsmilieucentrum.nl www.facebook.com/haagsmilieucentrum

Nadere informatie

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal!

een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! een overzicht van beschermde en bedreigde dier- en plantensoorten Ruud, spaar ons mooie Keersopdal! 2 VOORWOORD De laatste jaren is er door het waterschap De Dommel en door Staatsbosbeheer stevig geïnvesteerd

Nadere informatie

Bestuiving : Borden en Bijen

Bestuiving : Borden en Bijen Leerkrachtenfiche Bestuiving : Borden en Bijen Beschrijving Met Borden en Bijen beantwoorden je leerlingen spelenderwijs de vraag : "Welke ingrediënten, in onze picknick, in ons dagelijks voedsel - dus

Nadere informatie

Oorzaken van de achteruitgang van wilde bijen in Noordwest- Europa

Oorzaken van de achteruitgang van wilde bijen in Noordwest- Europa 14 entomologische berichten Oorzaken van de achteruitgang van wilde bijen in Noordwest- Europa TREFWOORDEN Bestuiving, insecticiden, klimaatverandering, landgebruik, plant-bestuiver interacties J.C. (Koos)

Nadere informatie

1 NAtuur & Milieu help de bijen! help de bijen! PLAATS EEN NATUUR & MILIEU BIJENHOTEL

1 NAtuur & Milieu help de bijen! help de bijen! PLAATS EEN NATUUR & MILIEU BIJENHOTEL 1 NAtuur & Milieu help de bijen! help de bijen! PLAATS EEN NATUUR & MILIEU BIJENHOTEL Bijen hebben het moeilijk in ons land. Natuur & Milieu wil ze daarom samen met bedrijven en organisaties de helpende

Nadere informatie

Notitie. Inleiding. Methodiek. J. de Waard (Trivire Wonen) aan. van A. de Baerdemaeker. betreft Vleermuis- en vogelonderzoek Patersweg Dordrecht

Notitie. Inleiding. Methodiek. J. de Waard (Trivire Wonen) aan. van A. de Baerdemaeker. betreft Vleermuis- en vogelonderzoek Patersweg Dordrecht Notitie aan J. de Waard (Trivire Wonen) van A. de Baerdemaeker betreft Vleermuis- en vogelonderzoek Patersweg Dordrecht project 0619 datum 2 augustus 2011 Postbus 23452 3001 KL Rotterdam telefoon: 010-436

Nadere informatie

Het bijenrijk van het Tolkamerdijkje

Het bijenrijk van het Tolkamerdijkje Het bijenrijk van het Tolkamerdijkje Frank Kok & Jan Smit 3) Hoe is deze ecologisch te karakteriseren? 4) Hoe verhoudt de biodiversiteit van het Tolkamerdijkje zich tot andere gebieden in het rivierengebied?

Nadere informatie

Gemeente s-hertogenbosch Dhr. T. van Tol Postbus 12345 5200 GZ s-hertogenbosch

Gemeente s-hertogenbosch Dhr. T. van Tol Postbus 12345 5200 GZ s-hertogenbosch Ecologie & landschap NOTITIE Gemeente s-hertogenbosch Dhr. T. van Tol Postbus 12345 5200 GZ s-hertogenbosch DATUM: 21-04-2015 ONS KENMERK: UW KENMERK: - AUTEUR: PROJECTLEIDER: 15-143/15.02500/DirKr D.B.

Nadere informatie

waarom uitgebreid inventariseren ecologie & cultuur

waarom uitgebreid inventariseren ecologie & cultuur waarom uitgebreid inventariseren ecologie & cultuur Inleiding Bij de uitvoering van een project of bij het beheer van een terrein is vaak een inventarisatie van de aanwezige natuurwaarden nodig. Die inventarisatie

Nadere informatie