Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen"

Transcriptie

1 Bijen in Stappengoor Inventarisatie van de wilde bijen op de wilgen Jens Bokelaar s-hertogenbosch, 25 juni 2016 Bijen in Stappengoor 5

2 Opdrachtgever: Auteur: Marcel Horck Jens Bokelaar Omslagfoto: Wimperflankbij in Stappengoor, Jens Bokelaar (2016) s-hertogenbosch 25 juni 2016 BeeZzzz! Stadsimkerij Tilburg Bijen in Stappengoor 6

3 Voorwoord Voor u ligt het onderzoeksrapport Bijen in Stappengoor, waarin de bijen die op wilgen vliegen in het Stappengoor zijn geïnventariseerd. Dit in opdracht van Marcel Horck van BeeZzzz! stadsimkerij Tilburg. Ik wil graag Karin van Dueren den Hollander bedanken voor het feedback geven op dit verslag. Daarnaast zou ik Marcel Horck graag willen bedanken voor dit leuke onderzoek en het enthousiasme en interesse dat je toont voor dit project. Jens Bokelaar s-hertogenbosch, Bijen in Stappengoor 7

4 Inhoudsopgave Samenvatting Inleiding Materiaal en Methode Gebiedsbeschrijving Inventarisatie Bijen Resultaten Discussie Bronnen Bijen in Stappengoor 8

5 Samenvatting In het Stappengoor kunnen op één plaats zeer veel wilgen gevonden worden. In het voorjaar zijn wilgen zeer belangrijke voedselbronnen voor insecten zo ook voor wilde bijen, daar dit één van de eerste planten zijn die dan bloeien. Het is een potentieel interessant gebied voor wilde bijen. Daarom is er een inventarisatie gedaan in dit gebied. Wanneer het goed weer was is er op de wilgen gezocht naar bijensoorten. Aan de hand hiervan zijn er in dit gebied 10 bijensoorten waargenomen. Echter is er van drie van de vier waargenomen zandbij soorten maar één individu waargenomen. Deze lage aantallen kunnen mogelijk worden verklaard door mogelijke concurrentie met honingbijen daar er een hoog aantal honinbijen op de wilgen is gezien, het matige weer tijdens de inventarisaties of een gebrekkig habitat. Er wordt geadviseerd om verder onderzoek te doen naar aanwezige soorten en mogelijk een standaardmethode te maken zodat er in toekomst meer gezegd kan worden over vooruitgang of teruggang van soorten. Bijen in Stappengoor 9

6 1. Inleiding In het voorjaar zijn de wilgen één van de eerste planten die bloeien, dit geldt vooral voor de boswilg. Hierdoor zijn wilgen voor veel insecten die in maart en april actief worden belangrijke voedselbronnen(weeda ). Naast dat wilgen één van de eerste planten zijn die bloeien produceren wilgen ook zeer veel stuifmeel en nectar. De plant heeft volgens Koster een pollen en honingwaarde van 5/5(Koster 2007). Voor bijen die vroeg in het voorjaar uitkomen is het belangrijk dat er dan al voedsel aanwezig is. Daarom zijn ook voor bijen de wilgen zeer belangrijk. Het is zelfs zo dat er enkele wilde bijen soorten gespecialiseerd en afhankelijk zijn van wilgen als voedselbron(peeters 2012). In het Stappengoor is er een vijver aanwezig met een groot aantal wilgen. Marcel Horck was hoofdzakelijk geïnteresseerd in de bijen die in het voorjaar op de wilgen afkomen echter vindt Marcel waarnemingen van andere bestuivers ook interessant.. Daarom is er in dit onderzoek een inventarisatie uitgevoerd naar de bestuivers van de wilgen in het Stappengoor. In het Stappengoor is hiervoor nog nooit een inventarisatie gedaan naar wilde bijen op wilgen. Dit is dus een 0-meting om een overzicht te krijgen van welke soorten er in het Stappengoor voorkomen. Bijen in Stappengoor 10

7 2. Materiaal en Methode Gebiedsbeschrijving De plas waar geïnventariseerd is ligt in Tilburg direct ten noorden van de A58, direct ten oosten van een parkeerplaats en ten zuiden van een hogeschool(fig. 2.1.). Direct tegen de plas aan staan rond de 20 bijenkasten van honingbijen(marcel, Pers. Comm.). Fig. 2.1 Dit gebied ligt ten zuiden van het centrum van Tilburg en ligt in het stadsdeel het Groenewoud. Op de kaart is te zien dat de locatie van de honingbij kasten direct tegen het gebied staan waar geïnventariseerd is. Inventarisatie Bijen In de periode dat de wilgen in bloei stonden werd zo mogelijk op warme en zonnige dagen geïnventariseerd. Dit werd gedaan door gericht alle bloeiende wilgen af te lopen. Wanneer er wilde bijen gezien werden werden deze gevangen en zo mogelijk ter plekke gedetermineerd. Wanneer dit niet mogelijk was werden er foto s gemaakt of dieren meegenomen. Bijen in Stappengoor 11

8 3. Resultaten De eerste dag dat er is geïnventariseerd was op 2 april. Deze dag was het 11C en geheel bewolkt. Er stond daarnaast een wind uit het zuid oosten met windkracht 2. Er zijn deze dag 6 bijensoorten gevonden die op de wilg zaten. De honingbijen zijn in vergelijking met de andere bijensoorten in hoge aantallen waargenomen. Daarnaast zijn er enkele wilgenlangsprietmotten (Adela cuprella) gezien. Tabel 3.1 soortenlijst van de bijen die waargenomen zijn op 2 april Roodbuikje* Andrena ventralis Honingbij Apis mellifera Steenhommel Bombus lapidarius Akkerhommel Bombus pascuorum Weidehommel* Bombus pratorum Aardhommel/Veldhommel Bombus terrestris/lucorum *Maar 1 exemplaar waargenomen De tweede dag dat er is geïnventariseerd was op 10 april. Deze dag was het 16C en half bewolkt. Er stond wind uit het oosten met windkracht 2. Er zijn deze dag 9 bijensoorten waargenomen. Er zijn deze dag zeer veel honingbijen waargenomen die op de wilgen foerageerden. Daarnaast zijn er kleine vosjes (Aglias urtica) waargenomen die op de wilgen aan het voeden waren. Tabel 3.2 soortenlijst van de bijen die waargenomen zijn op 10 april 2016 Zwart-rosse zandbij* Andrena clarkella Wimperflankbij* Andrena dorsata Grijze zandbij Andrena vaga Honingbij Apis mellifera Boomhommel* Bombus hypnorum Steenhommel Bombus lapidarius Akkerhommel Bombus pascuorum Weidehommel Bombus pratorum Aardhommel/Veldhommel Bombus terrestris/lucorum *Maar 1 exemplaar waargenomen Bijen in Stappengoor 12

9 4. Discussie In totaal zijn er 10 bijensoorten gevonden die gebruik maakten van de wilgen als voedselplant gebruiken. Alle soorten die zijn waargenomen zijn algemeen. Het roodbuikje is de soort met de kleinste verspreiding. Met 80 uur hokken in Nederland (Peeters et al., 2012). Op de grauwe zandbij (Andrena vaga) na is er van elke zandbijsoort(andrena) maar één exemplaar gevonden. Hiervoor zijn drie mogelijke verklaring. De eerste verklaring is dat het weer niet zeer geschikt was op de momenten dat er werd geïnventariseerd. De tweede mogelijke verklaring is dat de honingbijenkolonies die bij het te inventariseren gebied staan de wilde bijen hier wegconcurreren (Peeters et al., 2012). De laatste mogelijke reden is dat het gebied niet geschikt is voor wilde bijen bijvoorbeeld omdat er mogelijk weinig geschikte nestplaatsen zijn. Het wordt geadviseerd om vervolg onderzoek te doen en op dagen met beter weer te inventariseren. Daarnaast kan er gekeken worden of er een standaard methode kan worden ontwikkeld om ook iets te zeggen over de aantallen van de bijen in het verloop van de tijd. Bijen in Stappengoor 13

10 Bronnen Koster, A. (2007). Plantenvademecum voor tuin, park en landschap. Fontaine Uitgevers, s Graveland, 416p. Peeters, T.M.J., Nieuwenhuijsen, H., Smit, J., Van der Meer, F., Raemakers, I.P., Heitmans, W.R.B., Van Achterberg, K., Kwak, M., Loonstra, A.J., De Rond, J. et al. (2012). De Nederlandse Bijen (Hymenoptera: Apidae S.L). Naturalis Biodiversity Center, Leiden, 545p. Weeda, E.J., R. Westra, Ch. Westra & T. Westra ( ). Nederlandse oecologische flora 1-5. IVN, Amsterdam. Bijen in Stappengoor 14

Bijen- en insectengidsje van Delftse tuinen Een compilatie van waargenomen soorten bijen en insecten

Bijen- en insectengidsje van Delftse tuinen Een compilatie van waargenomen soorten bijen en insecten Bijen- en insectengidsje van Delftse tuinen Een compilatie van waargenomen soorten bijen en insecten S. Campbell Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133

Nadere informatie

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015

Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Verslag inventarisatie bijen en angeldragende wespen (Hymenoptera: Aculeata) in Westduinpark en Bosjes van Poot 2015 Martijn Kos Resultaten In totaal werden er in de periode van 8 maart 2015 tot en met

Nadere informatie

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus

De Groene Long Bij-vriendelijk-er. sturen op meer micromilieus De Groene Long Bij-vriendelijk-er sturen op meer micromilieus Groene Long Paspoort Groene Wijk uit 1975: 35 jaar bos/groenontwikkeling Grootste aantal bewoners: 13.000 > hoogste waardering voor groen Gehele

Nadere informatie

DE NED ERLAND SE BIJEN

DE NED ERLAND SE BIJEN NATUUR VAN NEDERLAND 11 DE NED ERLAND SE BIJEN (HYMENOPTERA: A PIDAE S.L.) NATUUR VAN NEDERLAND 11 DE NED ERLAND SE BIJEN (HYMENOPTERA: A PIDAE S.L.) THEO M.J. PEETERS, HANS NIEUWENHUIJSEN, JAN SMIT,

Nadere informatie

Bijen in Moerenburg Inventarisatie van drachtplanten en bijensoorten in Moerenburg

Bijen in Moerenburg Inventarisatie van drachtplanten en bijensoorten in Moerenburg Bijen in Moerenburg Inventarisatie van drachtplanten en bijensoorten in Moerenburg Jens Bokelaar Luuk Drukoningen 27 juni 2015 Bijen in moerenburg 5 Bijen in moerenburg 6 Projectbegeleider: Opdrachtgever:

Nadere informatie

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken

BIJEN IN LEEUWARDEN. Thijs Gerritsen & Bart Franken BIJEN IN LEEUWARDEN Thijs Gerritsen & Bart Franken Wat komt er aan bod? o Even voorstellen o Bijen: wat zijn dat? o De mens en de bijen Intermezzo Akte 2 o De Leeuwarder bijen o Resultaten en conclusies

Nadere informatie

Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg

Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg Donkere rimpelrug (Andrena bimaculata) in roggeakkers op de Duivelsberg Jochem Kühnen, Beek Ubbergen, oktober 2010 Inleiding 22 Maart 2009 zag ik voor het eerst het massale optreden van wat later Andrena

Nadere informatie

MEER STADBOMEN VOOR BIJEN Minder concurrentie

MEER STADBOMEN VOOR BIJEN Minder concurrentie 30 vakblad groen tekst arie koster MEER STADBOMEN VOOR BIJEN Minder concurrentie Door ongunstige veranderingen in het Nederlandse landschap zijn de levensmogelijkheden voor bijen sterk afgenomen. Honingbijen

Nadere informatie

Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN. De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht maart 2017.

Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN. De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht maart 2017. Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht 11-12 maart 2017 Bijen in de tuin www.denederlandsebijen.nl Arie Koster Wat zijn bijen - Insecten zijn dieren

Nadere informatie

Tien jaar bijen bijeen in een stadstuin in Appingedam: een methodologische en ecologische analyse

Tien jaar bijen bijeen in een stadstuin in Appingedam: een methodologische en ecologische analyse Tien jaar bijen bijeen in een stadstuin in Appingedam: een methodologische en ecologische analyse Jan Kuper Inleiding Geïnspireerd door het enthousiasme van Stichting Bargerveen-collega Theo Peeters, die

Nadere informatie

Bijenhotels in de publieke ruimte

Bijenhotels in de publieke ruimte Arie Koster Bijenhotels in de publieke ruimte In Groen (Koster, 2013) is al eerder aangegeven, dat wilde bijen meer aandacht verdienen bij het groenen landschapsbeheer. Hoewel het in tegenstelling tot

Nadere informatie

Wilde bijen in Deventer 2012

Wilde bijen in Deventer 2012 Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Wilde bijen in Deventer 2012 Jan Smit, Frank van der Meer, Erik van der Spek & Wim Klein Colofon 2012, Jan Smit,

Nadere informatie

Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer. Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding. Workshop Bestuivers

Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer. Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding. Workshop Bestuivers Beneluxseminarie, workshop bestuivers 08/11/2011 Jens D Haeseleer Beneluxseminarie Educatie over Biodiversiteit via Voeding Workshop Bestuivers Inhoud Bestuiving Bestuivers Belang van bestuiving voor voedselvoorziening

Nadere informatie

2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN

2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN 2010 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE MENNO REEMER & DAVID KLEIJN Stichting EIS-Nederland, Leiden Alterra, Wageningen Met medewerking van: Bureau Ecologica, Maarheeze Wilde

Nadere informatie

Bijenmonitoren docentendeel

Bijenmonitoren docentendeel Bijenmonitoren docentendeel De doelen van deze les zijn: -Leerlingen kennen de kenmerken van een insect. -Leerlingen kunnen bijen van andere insecten onderscheiden. -Leerlingen kunnen werken met de zoekkaart

Nadere informatie

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra

Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Bijen in Appèlbergen Anne Jan Loonstra Inleiding Appèlbergen is een gebied waar ik sinds een jaar of vijf regelmatig kom om er bijen, wespen en vliegen te bestuderen. Het afgelopen jaar heb ik zeer frequent

Nadere informatie

Het leven van wilde bijen. Het leven van wilde bijen

Het leven van wilde bijen. Het leven van wilde bijen Het leven van wilde bijen Biologie & beheer in de praktijk Anne Jan Loonstra Het leven van wilde bijen Samenstelling, onderzoek en fotografie Anne Jan Loonstra, Koeman en Bijkerk bv 1 Bijen Onderwerpen

Nadere informatie

Iets over mijzelf. Wilde Bijen. Dit zijn wel bijen. Wat zijn bijen en wat niet? Honingbij. Goudwesp. Zweefvlieg. Sluipwesp Zweefvlieg

Iets over mijzelf. Wilde Bijen. Dit zijn wel bijen. Wat zijn bijen en wat niet? Honingbij. Goudwesp. Zweefvlieg. Sluipwesp Zweefvlieg Iets over mijzelf Wilde Bijen Frans van Alebeek februari 2013 Onderzoek Bijen & Bloemen in de stad (Lelystad) Wat zijn bijen en wat niet? Dit zijn geen bijen Zweefvlieg Goudwesp Sluipwesp Zweefvlieg Zweefvlieg

Nadere informatie

Wilde bijen in de betuwe

Wilde bijen in de betuwe Wilde bijen in de betuwe Arie Koster Wellantcollege Houten Lector Bijenbeheer en bijenvriendelijke tuinen Wellantcollege laat de bijen zoemen www.denederlandsebijen.nl Arie Koster Welke factoren bepalen

Nadere informatie

Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen

Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Nader onderzoek naar vleermuizen Nieuw Graswijk te Assen Inhoud Rapport en bijlagen 21 juli 2010 Projectnummer 015.36.02.71.00 I n h o u d s o

Nadere informatie

Tobi en. de wilde bijen

Tobi en. de wilde bijen Tobi en de wilde bijen Het is eindelijk paasvakantie en Tobi komt aan op de boerderij van zijn oom. Zijn nichtje Hanna wacht al op hem. Ze knuffelt Tobi en lacht: Kom, we gaan spelen! Lachend en pratend

Nadere informatie

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel

Bijen en wespen van De Maashorst. Pieter van Breugel Bijen en wespen van De Maashorst Pieter van Breugel Een roodharige wespbij wordt verjaagd door een rode bosmier. Colofon Uitgegeven door: Auteur: Foto s: Opmaak: Redactie: Wijze van citeren: Natuur- en

Nadere informatie

VLEERMUIZEN ONDERZOEK HELLEVOETSLUIS 2008

VLEERMUIZEN ONDERZOEK HELLEVOETSLUIS 2008 VLEERMUIZEN ONDERZOEK MOLSHOEK HELLEVOETSLUIS 2008 K. Mostert & E. Thomassen Stichting Zoogdierenwerkgroep Zuid-Holland In opdracht van gemeente Hellevoetsluis 1 INHOUD Inleiding... 3 Gebiedsbeschrijving...

Nadere informatie

Bijen en fauna-akkers. Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie

Bijen en fauna-akkers. Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie Bijen en fauna-akkers Wim Veraghtert & Jens d Haeseleer Natuurpunt Studie Bijen en fauna-akkers Wilde bijen, een korte inleiding Het fauna-akkerproject met RL De Voorkempen: onderzoeksvragen en resultaten

Nadere informatie

Bijen en Landschapsbeheer

Bijen en Landschapsbeheer Bijen en Landschapsbeheer Hoe maken we het landschap bijenvriendelijk Wat betekent dat voor de biodiversiteit en de kwaliteit van het landschap Een selectie van de mogelijkheden Arie Koster -- www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

Boeren voor bijen. Bijensymposium 22 oktober 2011. Pieter Verdonckt inagro vzw

Boeren voor bijen. Bijensymposium 22 oktober 2011. Pieter Verdonckt inagro vzw Boeren voor bijen Bijensymposium 22 oktober 2011 Pieter Verdonckt inagro vzw Pollen en nectar in het landbouwlandschap Wat kan je als landbouwer doen voor bijen? Opzet experimentele pollen en nectarranden

Nadere informatie

Verslagen. APIS-hokken: nog 84 uren hokken in 2008!

Verslagen. APIS-hokken: nog 84 uren hokken in 2008! APIS-hokken: nog 84 uren hokken in 2008! Theo Peeters Het project APIS-hokken (AtlasProject Inventarisatie Saaie hokken) nadert haar eind. het teruglezen van de APIS-hokkeninformatie in vorige nieuwsbrieven,

Nadere informatie

Bloemen en hun bezoekers

Bloemen en hun bezoekers Voorjaarsproject 2017 bloemen en hun bezoekers voor groep 1 t/m 8 van de basisschool Bloemen en hun bezoekers Voorjaarsproject 2017 van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem. We gaan op zoek naar bloembezoekers.

Nadere informatie

2 e West-Vlaams Bijensymposium 22/10/2011 Jens D Haeseleer. Vlaanderen, bij-zonder landschap?

2 e West-Vlaams Bijensymposium 22/10/2011 Jens D Haeseleer. Vlaanderen, bij-zonder landschap? 2 e West-Vlaams Bijensymposium 22/10/2011 Jens D Haeseleer Vlaanderen, bij-zonder landschap? Inhoud Wilde bijen? Belang van wilde bijen Landschap zonder bijen? Vlaanderen: bij-zonder landschap Wilde bijen?

Nadere informatie

INVENTARISATIE VAN PLANTEN EN

INVENTARISATIE VAN PLANTEN EN 23-6-2016 INVENTARISATIE VAN PLANTEN EN BIJEN. Elmar Adriaensen, Tim Kok Jeffrey van der Ven Inventarisatie van planten en bijen foto omslag: eigen foto Plaats en datum van voltooiing: 23-6-2016 Opdrachtgever

Nadere informatie

Wanneer God, Mozes vanuit de brandende braamstruik roept en hem de opdracht geeft om zijn volk uit Egypte te leiden, dan geeft Hij ook aan wat het

Wanneer God, Mozes vanuit de brandende braamstruik roept en hem de opdracht geeft om zijn volk uit Egypte te leiden, dan geeft Hij ook aan wat het Wilde bijen en zo. Daar gaat het over vanmorgen. De bijbelgedeelten die we hebben gelezen gaan eigenlijk ook over wilde bijen. Dat waren in het wild levende honingbijen. Wij hebben het vanmorgen over wilde

Nadere informatie

Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties

Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties Bloemen en hun bestuivers: een netwerk van relaties Martina Stang IVN Den Haag, Universiteit Leiden Februari 2008 1. Inleiding Overzicht presentatie Wat is bestuiving Overzicht diversiteit bestuivers Een

Nadere informatie

Notitie aanvullend onderzoek BIC te Eindhoven

Notitie aanvullend onderzoek BIC te Eindhoven Ecologica BV Rondven 22 6026 PX Maarheeze 0495-46 20 70 0495-46 20 79 info@ecologica.eu www.ecologica.eu Gemeente Eindhoven t.a.v. I. Schouten Postbus 90150 5600 RB Eindhoven Datum: 26 oktober 2015 Behandeld

Nadere informatie

Nieuwsbrief» Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. nummer 2 april 2012. Metselbijen

Nieuwsbrief» Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. nummer 2 april 2012. Metselbijen Stichting Natuurvrienden Capelle aan den IJssel e.o. Nieuwsbrief» nummer 2 april 2012 Het jaar 2012 is het jaar van de bever, van de das, van de historische buitenplaatsen, van de draak en van nog een

Nadere informatie

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel

Bijenhoudersvereniging St Ambrosius Boxtel januari In deze maand zijn de hommelkoninginnen nog in hun winterslaap. februari Op een warme dag komt een hommelkoningin uit haar schuilplaats en gaat op zoek naar voedsel. Als het kouder wordt moet ze

Nadere informatie

Natuurstudie in De Kaaistoep en aangrenzende terreinen in Tilburg. Verslag e onderzoeksjaar

Natuurstudie in De Kaaistoep en aangrenzende terreinen in Tilburg. Verslag e onderzoeksjaar Natuurstudie in De Kaaistoep en aangrenzende terreinen in Tilburg Verslag 2014 20e onderzoeksjaar Natuurstudie in De Kaaistoep en aangrenzende terreinen in Tilburg Verslag 2014 20e onderzoeksjaar 1 Colofon

Nadere informatie

Bijen en hun leefomgeving. Lezing door Arie Koster d.d

Bijen en hun leefomgeving. Lezing door Arie Koster d.d Bijen en hun leefomgeving Lezing door Arie Koster d.d. 14-11-2013 Inhoud presentatie - Wat zijn bijen - Indeling bijen - Herkenning wilde bijen - Wilde bijen in stedelijk gebied - Groenbeheer voor bijen

Nadere informatie

(Ge)wilde bijen monitoren! Bijen in het algemeen. Geleedpotigen. Bijen, wespen en vliegen. Dezelfde soort? Waar gaan we het over hebben vanavond?

(Ge)wilde bijen monitoren! Bijen in het algemeen. Geleedpotigen. Bijen, wespen en vliegen. Dezelfde soort? Waar gaan we het over hebben vanavond? Waar gaan we het over hebben vanavond? over bijen in het algemeen en : waarom monitoren? wáár vind je bijen? En hoe kun je ze helpen? (Ge)wilde bijen monitoren! welke soorten doen mee? en wat valt er over

Nadere informatie

2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND

2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND 2009 DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND MERVYN ROOS & MENNO REEMER DE MOSHOMMEL BOMBUS MUSCORUM IN ZUID-HOLLAND 30 oktober 2009 tekst Mervyn Roos & Menno Reemer productie Stichting European

Nadere informatie

Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen

Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Quick scan ecologie Jan Vermeerstraat te Rucphen Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen T. Ursinus Scanopy 12.144 concept november 2012 foto omslag Els

Nadere informatie

2012 WILDE BESTUIVERS IN

2012 WILDE BESTUIVERS IN 2012 WILDE BESTUIVERS IN APPEL- EN PERENBOOMGAARDEN IN DE BETUWE IN 2010 EN 2011 MENNO REEMER & DAVID KLEIJN Stichting EIS-Nederland, Leiden Alterra, Wageningen Met medewerking van: Bureau Ecologica,

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 3 mei 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was een heel aangename dag, maar er was minder te zien dan ik had gehoopt/verwacht. Twee dagen eerder waren we in de Hortus

Nadere informatie

Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen

Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen 103 Effecten van honingbijen, Apis mellifera, op insecten in natuurterreinen Erik van der Spek TREFWOORDEN Apidae s.l., bloembezoek, concurrentie, natuurbeheer, richtlijnen Entomologische Berichten 72

Nadere informatie

Zo helpen de wilde metselbij en de fruitteler

Zo helpen de wilde metselbij en de fruitteler 1 van 6 2-6-2017 13:52 Zo helpen de wilde metselbij en de fruitteler elkaar De bij krijgt een luxeverblijf in ruil voor gratis arbeid Een groeiend aantal Nederlandse fruittelers experimenteert met de inzet

Nadere informatie

De stadswijk als bijenbarrière

De stadswijk als bijenbarrière 2014 Van Hall Larenstein Michiel van Welsem De stadswijk als bijenbarrière Werkt stedelijk gebied als een barrière voor bijen rondom stadsnatuur gebieden? De potentiële barrièrewerking van stedelijk gebied

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT

RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT Registratienummer raad 1064559, Datum: Behandeld door: 9 September 2013 P. Bakker Afdeling/Team: Stadsbeheer/ Staf Stadsbeheer Onderwerp: Bevordering bijenstand Purmerend

Nadere informatie

Bijen en vlinders in de educatieve tuinen

Bijen en vlinders in de educatieve tuinen Bijen en vlinders in de educatieve tuinen RAPPORT Natuur.studie nummer 8 2014 Jens D Haeseleer uitgevoerd in opdracht van het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid De natuur

Nadere informatie

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen.

De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. De patrijs, klant van de akkerrand. Achtergrondinformatie bij de lesbrief voor kinderen. Tekeningen Ciel Broeckx, juni 2010. 1 De Europese Unie heeft in 2002 afgesproken om het verlies aan biodiversiteit

Nadere informatie

Aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Mevrouw dr. J.M. Cramer Postbus GX Den Haag

Aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Mevrouw dr. J.M. Cramer Postbus GX Den Haag Aan de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Mevrouw dr. J.M. Cramer Postbus 30945 2500 GX Den Haag DATUM 2 juli 2008 KENMERK CGM/080702-01 ONDERWERP Inschaling van handelingen

Nadere informatie

Jinze Noordijk Elias de Bree Roy Kleukers Menno Reemer. Bestuivers in appelboomgaarden met Milieukeur

Jinze Noordijk Elias de Bree Roy Kleukers Menno Reemer. Bestuivers in appelboomgaarden met Milieukeur 2016 Jinze Noordijk Elias de Bree Roy Kleukers Menno Reemer Bestuivers in appelboomgaarden met Milieukeur Bestuivers in appelboomgaarden met Milieukeur Oktober 2016 tekst Jinze Noordijk, Elias de Bree,

Nadere informatie

Age Stinissen September 2017

Age Stinissen September 2017 Age Stinissen September 2017 Inhoud Inhoud 2 Samenvatting 3 1. Inleiding 4 1.1 Aanleiding en doel van het onderzoek 4 2 De respons 6 3 De resultaten 8 3.1 Algemeen 8 3.2 Jongens en meisjes. 9 3.3 De Stadsdelen

Nadere informatie

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van het raadslid mevrouw M.J.E. de Groot. sv RIS Regnr. DSB/ Den Haag, 15 februari 2011

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van het raadslid mevrouw M.J.E. de Groot. sv RIS Regnr. DSB/ Den Haag, 15 februari 2011 Gemeente Den Haag BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN van het raadslid mevrouw M.J.E. de Groot sv 2011.031 RIS 178468 Regnr. DSB/2011.58 Den Haag, 15 februari 2011 Inzake: Bijen en bestuivende insecten

Nadere informatie

Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016

Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016 Solitaire bijen: van koele minnaar tot trouwe partner in de fruitteelt, Agrolink workshop 04/05/2016 dr. ir. Tim Belien diensthoofd Zoölogie pcfruit vzw Dit project is gefinancierd binnen het Interreg

Nadere informatie

Wilde bijen in Amsterdam Zuid

Wilde bijen in Amsterdam Zuid Wilde bijen in Amsterdam Zuid Een inventarisatie van wilde bijen in het openbaar groen van stadsdeel Zuid A. Koster F.A.L. Nieuwenhuis Augustus 2014 In opdracht van Gemeente Amsterdam, Stadsdeel Zuid Woord

Nadere informatie

Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam

Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Effecten op de boomvalk van het Bp Lelylaan te Amsterdam Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag P.J.H. van der Linden Amsterdam Nieuw

Nadere informatie

Groen Kapitaal. Bevorderende maatregelen voor wilde bijen. Jeroen Scheper

Groen Kapitaal. Bevorderende maatregelen voor wilde bijen. Jeroen Scheper Groen Kapitaal Bevorderende maatregelen voor wilde bijen Jeroen Scheper 3 In Europa ~ 2000 wilde bijensoorten 275 264 357 376 548 913 580 647 1043 Theo Peeters Bloembezoek - Bijen zijn geheel afhankelijk

Nadere informatie

KAVEL 2 EN 3 FLORA- EN FAUNADOSSIER. Opdrachtgever: O.G.A. periode : versie: : 16 mei Auteur : M. Kuiper

KAVEL 2 EN 3 FLORA- EN FAUNADOSSIER. Opdrachtgever: O.G.A. periode : versie: : 16 mei Auteur : M. Kuiper FLORA- EN FAUNADOSSIER KAVEL 2 EN 3 Opdrachtgever: O.G.A periode : 2011-2014 versie: : 16 mei 2014 Auteur : M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen Telefoon: 06-29523020 E-mail: info@natuurbeleven.nl

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 maart Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 maart Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 maart 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Maandag was het prachtig voorjaarsweer, woensdag was ook een prima dag om buiten te zijn en ook de weersverwachting voor

Nadere informatie

Kalkman (ed) 2008 BIJEN

Kalkman (ed) 2008 BIJEN 192 Kalkman (ed) 2008 BIJEN INLEIDING Iedereen kent de honingbij, die in grote sociale volken leeft en honing produceert. Naast deze honingbij komen er in Nederland nog zo'n 340 andere bijensoorten voor,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera

Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera nummer november Nieuwsbrief Sectie Hymenoptera Nederlandse Entomologische Vereniging In dit nummer onder meer: Verslag voorjaarsexcursie Sint Pietersberg Verslag Wilde bijencursus Veldobservaties Honingbijen

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 21 april 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Dit verslag is oud nieuws. We waren een paar weken afwezig, daardoor was ik gescheiden van mijn computer en moest dit

Nadere informatie

Wesp met polliniën van Epipactis helleborine

Wesp met polliniën van Epipactis helleborine Tweemaandelijks tijdschrift van de Nederlandse Orchideeën Vereniging 74 ste jaargang, nummer 4/2012 ORCHIDEEËN 73 4/2012 5 6 Tijdens het nectar drinken stoot de wesp tegen het kleefschijfje waardoor de

Nadere informatie

Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN. De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht maart Drachtplanten - Bijenplanten

Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN. De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht maart Drachtplanten - Bijenplanten Voorjaarsweekend Tuinplezier EEN TUIN VOL LEVEN De Botanische Tuinen van de Universiteit Utrecht 11-12 maart 2017 Drachtplanten - Bijenplanten planten voor bijen, vlinders en andere bloembezoekers Deze

Nadere informatie

Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen

Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen 08 antenne oktober-december 2014 jaargang 8 nr. 4 Wilde bijensoorten in een stedelijke omgeving: stad Antwerpen Kyra Koch (e-mail: kyra.koch@gmail.com) Inleiding Bijen zijn zeer waardevol voor de mensheid

Nadere informatie

Blije bijen ontdekkingsroute

Blije bijen ontdekkingsroute Blije bijen ontdekkingsroute Handleiding vragen 1. Het vertrekpunt: START Vragen over de honingbij 2. De wandeling Vragen over de drie bijencategorieën: honingbijen, wilde bijen en hommels. Wilde bij Hommel

Nadere informatie

WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE

WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE WORKSHOP BIJENFOTOGRAFIE Hoe fotograferen we wilde bijen om ze later als soort te herkennen? Arie Koster www.denederlandsebijen.nl Arie Koster (bijenmakelaar, stadsecoloog, specialist bijenbeheer) www.bijenhelpdesk.nl

Nadere informatie

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Tijdens deze wandeling ontdekken we meer over de bijen, kleine maar belangrijke inwoners van de stad.

Nadere informatie

HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN

HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN 4 HOOFDSTUK 4 BIJEN EN BLOEMEN MANJA M. KWAK Bijen en bloemen: iedereen weet dat ze iets met elkaar te maken hebben, maar weinigen weten er het fijne van. Bijen blijken in lichaamsbouw en levenswijze volledig

Nadere informatie

Wilde bijen (Bron: B. Brugge, Wilde Bijen, Insectenvriendelijk Beheer van Wegbermen Rijkswaterstaat 1992)

Wilde bijen (Bron: B. Brugge, Wilde Bijen, Insectenvriendelijk Beheer van Wegbermen Rijkswaterstaat 1992) Wilde bijen (Bron: B. Brugge, Wilde Bijen, Insectenvriendelijk Beheer van Wegbermen Rijkswaterstaat 1992) De wilde bijen omvatten alle in het wild voorkomende bijen in Noord-Holland. Zij behoren tot de

Nadere informatie

De Bijenwijzer biedt handvatten voor effectief bijenbeheer

De Bijenwijzer biedt handvatten voor effectief bijenbeheer tekst carolien wegstapel, pim de kwaadsteniet, tauw bv malou van der sluis, matthijs timmermans, advident beeld carolien wegstapel De Bijenwijzer biedt handvatten voor effectief bijenbeheer 38 vakblad

Nadere informatie

Bijen en zo. Villa Augustus 6 mei 2014. Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee

Bijen en zo. Villa Augustus 6 mei 2014. Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee Bijen en zo Villa Augustus 6 mei 2014 Adriaan Guldemond, CLM Eva Cossee Maar eerst een BIJENQUIZ Alle antwoorden staan in Het lied van de honing Vraag 1: Hoe lang leeft een bijenkoningin? 1 jaar of 5 jaar

Nadere informatie

bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1)

bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1) bijenhouden 2011/1 - januari # 16 Biologie Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen (1) Bram Cornelissen (PRI-Bijen@wur) en Adindah Visser Het afgelopen jaar was weer veel te doen over de concurrentie

Nadere informatie

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen.

Levenscyclus. Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. [Honingbij] Algemene Naam: Honingbij Wetenschappelijke Naam: Apis mellifera Raten zijn 6hoekige kamers waar stuifmeel en honing wordt opgeslagen. Het lichaam van een bij bestaat uit drie onderdelen: een

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

18 ANTenne APRIL JUNI 2017 NR 2

18 ANTenne APRIL JUNI 2017 NR 2 Koude oorlog als historische achtergrond van bijzondere bijenwaarnemingen in de provincie Antwerpen Julien Nuyts, e-mail: julien.nuyts3@hotmail.com; alle foto s van de auteur tenzij anders vermeld Excursie:

Nadere informatie

Notitie. 1 Inleiding. Referentienummer Datum Kenmerk PN mei Betreft Roofvogel onderzoek (BMP-R methode)

Notitie. 1 Inleiding. Referentienummer Datum Kenmerk PN mei Betreft Roofvogel onderzoek (BMP-R methode) Notitie Referentienummer Datum Kenmerk 20 mei 2014 Betreft Roofvogel onderzoek (BMP-R methode) 1 Inleiding 1.1 Kader van het onderzoek Projecten of handelingen dienen te worden getoetst aan de wet- en

Nadere informatie

Vogels en bloemen. door Erik Wevers. Blz. 28 Aviornis International- 38e jaargang nr. 218

Vogels en bloemen. door Erik Wevers. Blz. 28 Aviornis International- 38e jaargang nr. 218 Vogels en bloemen door Erik Wevers In ons land vernielen spreeuwen af en toe de bloemen van krokussen om bij de nectar te kunnen komen. Dit is echter maar een toevallige, "af en toe"-relatie tot die bloemen.

Nadere informatie

Tytsjerksteradiel foar én mei de bij

Tytsjerksteradiel foar én mei de bij Tytsjerksteradiel foar én mei de bij Beleidsplan voor bij-vriendelijk handelen in de gemeente Tytsjerksteradiel Bijlagen Bijenbeleidsplan December 2013 Inhoud Bijlage I: Bedreigingen voor de bij... 3 Bijlage

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag en donderdag Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag en donderdag Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 30-08 en donderdag 01-09 2016 Beste natuurliefhebber/-ster, Het was afgelopen dinsdag heerlijk nazomerweer, maar ik zag maar weinig interessante insecten. Gelukkig

Nadere informatie

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390 Voortplanting Lesbrief Werkgroep Schoolactiviteiten I.V.N. afd.hengelo Tel. O74 2770390 1 Deze lesbrief wordt U aangeboden door het I.V.N. afd. Hengelo Voortplanting = zorgen voor jonge planten A. Inleiding

Nadere informatie

BIJENPLAN STAD KORTRIJK

BIJENPLAN STAD KORTRIJK BIJENPLAN STAD KORTRIJK WAT IS ER AAN DE HAND? Zowel wilde bijen als honingbijen gaan fel achteruit in Europa en in ons land. De laatste 100 jaar is de bijenpopulatie in België met 25% verminderd. Net

Nadere informatie

Ze gaat op zoek naar een holletje onder de grond op een droge plaats om er een nest te starten.

Ze gaat op zoek naar een holletje onder de grond op een droge plaats om er een nest te starten. De hommel Hommels kunnen tot 60% van hun lichaamsgewicht aan stuifmeel meedragen. In de vroege lente ontwaakt de hommelkoningin en verlaat haar ondergrondse schuilplaats. Ze gaat op zoek naar een holletje

Nadere informatie

Bestuivingsinformatie

Bestuivingsinformatie Bestuivingsinformatie Aardbei Fragaria vesca Familie Ode: Rosales Familie: Rozenfamilie, Rosace. Geslacht: Frigaria Biotoop en bodem: De aardbei prefereert een zonnige standplaats op vochtige vruchtbare

Nadere informatie

Vaste planten in de openbare ruimte. Een onderzoek naar biodiversiteit in de binnenstad. Kars Klein Wolterink Jeroen Schneider

Vaste planten in de openbare ruimte. Een onderzoek naar biodiversiteit in de binnenstad. Kars Klein Wolterink Jeroen Schneider 1 Vaste planten in de openbare ruimte Een onderzoek naar biodiversiteit in de binnenstad Kars Klein Wolterink Jeroen Schneider Almere 3 december 2017 2 Voorwoord: Dit rapport is tot stand gekomen in opdracht

Nadere informatie

(O, Omgevingsdienst regio Utrecht

(O, Omgevingsdienst regio Utrecht HOI 77 w G*~ I W / ƒ # 2 6 NOV. 2012 Beh. Ambt.: (O, Omgevingsdienst regio Utrecht ISO «J01 en 14001 gocerthfcwrd Streefdat.: Afschr.: B.V.O. Gemeente Woerden 12.021577 Onderzoek beschermde fauna Arsenaal

Nadere informatie

Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum

Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Nader onderzoek vleermuizen, huismus en gierzwaluw Warmenhuizen Centrum Inhoud Rapport en bijlagen 8 oktober 2014 Projectnummer

Nadere informatie

Van veenweidegebied tot bijenlandschap. Menno Reemer

Van veenweidegebied tot bijenlandschap. Menno Reemer Van veenweidegebied tot bijenlandschap Menno Reemer Hoeveel soorten bijen komen er in Nederland voor? Foto s Roy Kleukers Foto Roy Kleukers Honingbij Honingbij, een apart geval Foto Roy Kleukers Sociale

Nadere informatie

Notitie eindrapportage Vleermuisonderzoek. De Kegel te Amstelveen. Beheermaatschappij Netjes Beheer. Sportpark De Kegel, Amstelveen.

Notitie eindrapportage Vleermuisonderzoek. De Kegel te Amstelveen. Beheermaatschappij Netjes Beheer. Sportpark De Kegel, Amstelveen. Bedrijvenpark Twente 412 7602 KM, Almelo Huismanstraat 6 6851 GT Huissen T 074 202 02 58 M 06 11 56 13 37 jw.boon@grasadvies.nl www.grasadvies.nl Notitie eindrapportage Vleermuisonderzoek De Kegel te Amstelveen

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding

Samenvatting Inleiding Inleiding Biodiversiteit in de zin van aantallen soorten kan een cruciale rol spelen voor processen in een ecosysteem. Aangezien wereldwijd de soortenrijkdom achteruitgaat, kan dat het functioneren van

Nadere informatie

Bijenonderzoek in Nederland

Bijenonderzoek in Nederland 141 Synthese Bijenonderzoek in Nederland Theo M.J. Peeters Jinze Noordijk TREFWOORDEN Apidae s.l., bedreigingen, bescherming, diversiteit, levenscyclus, symbiose Entomologische Berichten 72 (1-2): 141-145

Nadere informatie

BIODIVERSITEIT IN BELGIË. Bijen in de kijker. Leer ze kennen en help mee ze te beschermen!

BIODIVERSITEIT IN BELGIË. Bijen in de kijker. Leer ze kennen en help mee ze te beschermen! BIODIVERSITEIT IN BELGIË Bijen in de kijker Leer ze kennen en help mee ze te beschermen! 1 Met dit educatieve boekje willen we leerkrachten en leerlingen uit het secundair onderwijs en leerkrachten van

Nadere informatie

Wilde bijen in Amsterdam 2000 en 2014

Wilde bijen in Amsterdam 2000 en 2014 Wilde bijen in Amsterdam 2000 en 2014 Ontwikkeling van de bijenpopulatie in relatie met beheer Arie Koster Ga voor de Amsterdamse bijen naar: www.denederlandsebijen.nl Inhoud presentatie Een korte terugblik

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

Surveillance Muntjak Goirle

Surveillance Muntjak Goirle Surveillance Muntjak Goirle Onderzoek naar het voorkomen van de muntjak (Muntiacus reevesi) in Park Boschkens in Goirle R.M. Koelman Januari 2014 Rapport van de Zoogdiervereniging In opdracht van de Nederlandse

Nadere informatie

AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON

AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON AMFIBIEËN EN REPTIELEN IN HET PLANGEBIED EN OMGEVING VAN DE UITBREIDINGSLOCATIE RENDAC TE SON juni 2007 In

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT

RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT RAADSVOORSTEL EN ONTWERPBESLUIT Registratienummer raad 1099724 Datum: Behandeld door: 15 oktober 2013 P.Bakker Afdeling/Team: Stadsbeheer/ Staf Stadsbeheer Onderwerp: Bevordering bijenstand Purmerend Samenvatting:

Nadere informatie

Insecten van de Goese Heggen 2004

Insecten van de Goese Heggen 2004 Insecten van de Goese Heggen 2004 Insecten Onderzoeksbureau Baaijens Onderzoek en advies Insecten van de Goese Heggen 2004 A.M. Baaijens Inhoud 1. Inleiding.. 1 2. Geselecteerde insectengroepen 1 2.1 Functie

Nadere informatie

Bijscholing compostmeesters Insectenhotel. Hotels bouwen voor

Bijscholing compostmeesters Insectenhotel. Hotels bouwen voor Bijscholing compostmeesters Insectenhotel Hotels bouwen voor Algemeenheden geen cursus entomologie : duur 15 minuten Nut (waarom)?? Waarvoor opletten?? tuinafval biedt nesthulp aan allerhande dieren Voorbeelden

Nadere informatie