Voor COPD-patiënten. Beroepsopdracht Hogeschool van Amsterdam Opleiding fysiotherapie. Namen:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Voor COPD-patiënten. Beroepsopdracht Hogeschool van Amsterdam Opleiding fysiotherapie. Namen:"

Transcriptie

1 Voor COPD-patiënten Beroepsopdracht Hogeschool van Amsterdam Opleiding fysiotherapie Namen: Anna Keijsers Suzanne Poelgeest Paola Ramirez Bedoya Datum: 24 januari 2008 Periode BO: 5 november januari 2008 Opdrachtgever(s): Onze Lieve Vrouwe Gasthuis (OLVG) - Michel Kraima - Kees Schalkwijk Coach: Edwin Bogaard

2 Voorwoord Dit protocol is geschreven voor het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam door Suzanne Poelgeest, Paola Ramirez en Anna Keijsers. Voor ons alle drie was het onze beroepsopdracht in opdracht van de Hogeschool van Amsterdam. Het doel van deze beroepsopdracht was een evidence based trainingsprotocol op te stellen voor COPD-patienten in GOLD stadium 3 en 4 na een exacerbatie waar de fysiotherapeuten bij het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis mee aan de slag kan gaan. Omdat in het protocol zowel de klinische als poliklinische gedeelte is opgenomen is het ook mogelijk het protocol in een ander soort setting dan het ziekenhuis te hanteren. 2

3 Inhoudsopgave Inleiding.. 4 Tot stand komen van het protocol 5 Artikelen zoeken 5 Artikelen beoordelen. 5 Conclusies trekken uit de artikelen. 5 Verdere informatie zoeken... 5 Schrijven van het protocol 6 Deel 1 Klinische fase 7 Fysiotherapie in de klinische fase.. 8 Deel 2 Poliklinische fase. 9 Doelgroep 10 Doelstellingen. 10 Trainingsprogramma. 11 Meetinstrumenten 11 Evaluatiemomenten. 11 Extra zuurstof 11 Training.. 12 Conclusie. 17 Literatuurlijst 18 Nawoord

4 Inleiding Voor U ligt de beroepsopdracht die wij gemaakt hebben voor het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis, te Amsterdam. De exacte vraag was: Welke trainingsvorm is het beste voor spierkrachttraining bij COPD patiënten met GOLD 3 en 4 nadat ze medicamenteus optimaal ingesteld zijn? Voor de GOLD stadia hebben we het boek Revalidatie bij chronisch obstructieve longziekten (Gosselink, 2001) gebruikt. Hij beschrijft hierin 4 stadia, genummerd van 0 t/m 3 en dus niet van 1 t/m 4. Om deze reden hebben we GOLD 2 en 3 aangehouden en niet GOLD 3 en 4. Naar aanleiding van de vraag hebben wij een protocol geschreven dat bestaat uit 2 delen; een deel over de klinische fase en een trainingsprogramma voor de poliklinische fase. Daarnaast is er nog een verantwoording waarin de onderbouwing staat van het protocol, de (beoordeling van de) artikelen die we gebruikt hebben etc. Ook voor de literatuurlijst verwijzen we naar de verantwoording. COPD patiënten in gevorderd stadium hebben erg veel baat bij een goed op elkaar afgestemde multidiciplinaire zorg. Dit wordt sterk benadrukt in de meeste artikelen die wij voor ons literatuuronderzoek hebben gebruikt. In dit protocol staat echter alleen een fysiotherapeutische training uitgewerkt. Naast het trainen volgens dit protocol zijn nog een aantal andere onderdelen van belang bij de behandeling van COPD-patiënten: - Ademhalingstechnieken - Voorlichting - Voedingsadvies - Psychologische aspecten - Medicatie - ADL-activiteiten training - Trainen van ademhalingsspieren Als we spreken over hij of hem, kan er ook zij of haar gelezen worden. 4

5 Tot stand komen van het protocol Artikelen zoeken Allereerst hebben we artikelen gezocht die we konden gebruiken voor het maken van ons protocol. We hebben gezocht in de databases Cochrane, Pubmed en Medline. Daarbij hebben we de volgende zoektermen gebruikt: - muscle exercise - COPD - Eccentric - GOLD - Rehabilitation Van 7 artikelen konden we via internet de full text vinden. Van 8 andere artikelen kregen we alleen een abstract te zien. Deze artikelen hebben we vervolgens opgezocht in de bibliotheek van het AMC. De meeste artikelen konden we hier vinden, op een paar na. Met de titels van de artikelen die we in het AMC niet konden vinden zijn we toen naar het OLVG gegaan. Daar heeft men 2 van de artikelen nog voor ons kunnen vinden in hun eigen bibliotheek. Artikelen beoordelen De volgende stap was het beoordelen van de artikelen; welke artikelen waren wel en niet goed genoeg om te gebruiken voor ons protocol? Voor het beoordelen van de randomised controlled trials hebben we gebruik gemaakt van de CAT-analyse. We hebben zelf een puntensysteem hierbij gemaakt om te bepalen of we een artikel wel of niet gingen gebruiken. Dit staat verderop in deze verantwoording beschreven. We hebben alle 3 apart de artikelen beoordeeld volgens deze CAT-analyse en onze analyses vervolgens naast elkaar gelegd en vergeleken. Hier kwam uiteindelijk een beoordeling uit, die we ook in deze verantwoording hebben opgenomen. Een aantal artikelen is na het maken van de beoordelingen afgevallen en hebben we dus niet gebruikt voor het maken van het protocol. Voor de reviews die we hadden gevonden, konden we de CAT-analyse niet gebruiken en deze konden we dus niet goed beoordelen. Daarom hebben we alleen gekeken wat we van de reviews konden gebruiken voor het maken van ons protocol. Conclusies trekken uit de artikelen Nadat we de artikelen beoordeeld hadden en besloten hadden welke artikelen we wel en niet gingen gebruiken, moesten we kijken welke conclusies er uit de artikelen kwamen. We hebben voor onszelf van alle artikelen de interventies die gedaan werden en de conclusies die er uit kwamen op een rijtje gezet. Dit hebben we ook toegevoegd aan deze verantwoording. Verder informatie zoeken Nadat we alle informatie uit de artikelen op een rijtje hadden gezet, kwamen we erachter dat we eigenlijk niets tegen waren gekomen over concentrisch of excentrisch trainen. We hadden hier één artikel over gevonden, maar nadat we de CAT-analyse hadden gedaan kwamen we erachter dat dit artikel geen goed artikel was. We hebben het dan dus ook niet geïncludeerd. We hebben hierna nog specifiek naar artikelen over excentrische training gezocht, maar wederom niets gevonden. Ten slotte hebben we nog contact gezocht met Rik Gosselink, Martijn Spruit en 5

6 het universitair longcentrum Dekkerswald. Zij zeiden allen dat er nauwelijks onderzoek is gedaan naar excentrische training bij COPD-patiënten en dat we hier dus waarschijnlijk ook niets meer over zouden vinden. Schrijven van het protocol Nadat we alle informatie achter elkaar hadden gezet, zijn we begonnen met het schrijven van het protocol. Allereerst hebben we bedacht welke onderdelen er volgens ons in het protocol moesten komen. Vervolgens hebben we deze onderdelen ingevuld op basis van de artikelen en de andere bronnen die we over dit onderwerp hadden. 6

7 Deel 1 Klinische fase 7

8 Fysiotherapie in de klinische fase Het algemene hoofddoel van de fysiotherapeutische interventie is het verbeteren van de kwaliteit van leven. We hebben dit als hoofddoel van ons protocol genomen omdat dit doel wordt onderbouwd en bevestigd in de richtlijn COPD en in het boek van Gosselink (2001). In 4 van de gebruikte artikelen kwam ook naar voren dat verbeteren van de kwaliteit van leven het voornaamste doel is. Dit wordt gemeten door middel van de CRQ-vragenlijst. Voor een uitgebreide beschrijving zie de verantwoording. Dit doel wordt bereikt door middel van de volgende subdoelen: - Door het verbeteren van het inspanningvermogen(door middel van spierkracht, spieruithoudingsvermogen, snelheid, coordinatie en lenigheid); hierdoor zal het dyspneuniveau verminderen - Door het aanpassen van het activiteiteniveau; door een betere ADL-planning zal de patiënt zijn dagelijkse activiteiten beter kunnen uitvoeren en zal de kans op participatieproblemen zo klein mogelijk worden - Voorlichten; wanneer de patiënt goed zal worden voorgelicht over zijn ziektebeeld en het nut van het trainingsprotocol zal de therapie een grotere kans van slagen hebben(therapietrouw) - Bevorderen van de mucusklaring; dit door middel van het aanleren van de juiste hoest en huftechnieken (KNGF,2005) Het effect van het programma wordt gemonitoord op het niveau van ervaren dyspneu in rust en bij inspanning (Borgscore), het inspanningsvermogen (6-MWT) en de kwaliteit van leven (CRQ). In de artikelen hebben we niets specifieks kunnen vinden waarmee we het trainen in de klinische fase kunnen onderbouwen. Wij denken echter dat de trainingsvormen die we hebben geadviseerd voor de poliklinische fase, ook toepasbaar zijn op de klinische fase. We hebben het dan over interval training (fietsen en lopen) en MST leg press. Hiermee kan worden begonnen op het moment dat de patiënt uit bed mag. Omdat de patienten met verschillende indicaties worden opgenomen is er voor elke patiënt in deze fase een op maat gemaakte training nodig. Voor sommige patiënten zal het namelijk mogelijk zijn om in de bedlegerige fase al met lichte training (van bijv. bovenste extremiteiten) te beginnen. Voor patiënten met een wat ernstigere indicatie kan dit nog te zwaar zijn. Dit moet de fysiotherapeut inschatten met overleg van de longarts. 8

9 Deel 2 Poliklinische fase 9

10 Doelgroep Dit protocol is opgesteld voor COPD-patiënten met GOLD-stadium 2 en 3. Stadium Karakteristiek 0 risico Chronische symptomen (hoesten, opgeven van sputum), normale spirometrie 1 mild Chronische symptomen (hoesten, opgeven van sputum), FEV1/FVC < 70%, FEV1 > 80% pred. 2 matig Al dan niet chronische symptomen, 30% < FEV1 > 80% pred., FEV1/FVC < 70% 3 - ernstig Al dan niet chronische symptomen, FEV1 < 30% pred., FEV1/FVC <70% of FEV1 < 50% samen met respiratoire insufficiëntie of rechter hartfalen. Gosselink, 2001 De patiënten komen 3 keer per week naar het OLVG voor de poliklinische longrevalidatie. Patiënten kunnen niet deelnemen aan het programma als ze cardiovasculaire-, spier- of neurologische aandoeningen hebben, die fysieke inspanning verbieden. Het moet voor patiënten mogelijk zijn om gedurende 12 weken, 3 keer per week naar het OLVG te komen. De uitkomsten over de duur van het training was uit de artikelen niet duidelijk op te maken. We weten dat een training van minimaal 6 weken met een maximum van 6 maanden een positief effect heeft. We houden ons aan het programma dat het OLVG op dit moment gebruikt omdat dit uit hun ervaring goed blijkt te werken. In de verantwoording is hier meer over te vinden. Doelstellingen Voor de poliklinische fase hebben we de volgende doelstellingen geformuleerd: Hoofddoel Na 12 weken is de kwaliteit van leven van de patiënt verbeterd, gelijk aan een vermeerdering van 4 punten op de totaalscore bij de CRQ. Subdoelen - Na 12 weken heeft de patiënt de maximale loopafstand gedurende 6 minuten met 30% vergroot, gemeten met de 6 minuten wandeltest. - Na 12 weken is de inspanningscapaciteit zodanig verbeterd, dat bij de ergometer fietstest een verbetering van 25% te zien is. - Na 12 weken is de spierkracht van de onderste extremiteiten zodanig verbeterd, dat het één-repetitiemaximum () verhoogd is met 25%. 10

11 Deze doelen hebben we opgesteld op basis van de kennis die we op dit moment hebben. Aangezien we niet over praktijkervaring beschikken, kan het zijn dat niet al deze doelen haalbaar zijn. Zo nodig kunnen deze doelen in de praktijk bijgesteld worden. We hebben besloten om geen training van de bovenste extremiteiten toe te voegen aan ons trainingsprogramma. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat training van de bovenste extremiteiten geen toegevoegde waarde heeft naast training van de onderste extremiteiten, als gekeken wordt naar verbeteringen op de 6 minuten wandel test en de CRQ (Holland, 2004). Voor individuele patienten die een specifieke hulpvraag hebben met betrekking tot armtraining, kan dit uiteraard toegevoegd worden. Trainingsprogramma Meetinstrumenten Wij adviseren om de volgende meetinstrumenten te gebruiken: - 6 minuten wandel test (6MWT); Deze test heeft als voordeel dat hij eenvoudig is, aansluit bij dagelijkse activiteiten en goed reproduceerbaar (Gosselink, 2001). - Chronic Respiratory Questionnaire (CRQ); Dit is de meest gebruikte vragenlijst in het revalidatieonderzoek (Gosselink, 2001). - Fietsergometertest; De test wordt bij COPD patiënten gebruikt om de progressie na revalidatie te meten. Bij een verbetering van de conditie wordt bij belasting een lagere hartfrequentie bereikt (Gosselink, 2001). - Borgschaal; Op deze schaal wordt de subjectieve inspanning aangeduid (Gosselink, 2001). De eerste drie meetinstrumenten worden op 4 momenten gebruikt; vóór aanvang van het programma, bij de evaluaties na 4 en 8 weken en na afloop van het trainingsprogramma. Hiermee wordt de progressie van de patiënt gemeten. De borgschaal wordt door de patiënt ingevuld bij elke training, vóór en na elk onderdeel. Evaluatiemomenten We adviseren om tijdens het trainingsprogramma 3 individuele evaluatiemomenten in te plannen. Het eerste evaluatiemoment zal zijn na 4 weken, dus op 1/3 van het programma. Het tweede evaluatiemoment zal zijn na 8 weken, dus na 2/3 van het trainingsprogramma. Het laatste evaluatiemoment zal zijn na 12 weken, dus aan het eind van het trainingsprogramma. Tijdens deze evaluaties wordt er door middel van de meetinstrumenten gekeken hoeveel vooruitgang een patiënt heeft geboekt. Naar aanleiding van de eerste en tweede evaluatie kan het trainingsprogramma eventueel in intensiteit aangepast worden. Bij de laatste evaluatie wordt ook gekeken hoe de patiënt nu verder gaat en kan eventueel samen met de patiënt gekeken worden naar mogelijkheden om zelf te blijven trainen. Extra zuurstof Tijdens training kan er gebruik gemaakt worden van extra zuurstof. Wij adviseren om dit te doen als de saturatie bij een patiënt daalt tot onder de 90%, gezien de potentieel nadelige effecten van hypoxemie op de cardiale functie. Het toedienen van zuurstof geeft direct een toename van het inspanningsvermogen (Gosselink, 2001). 11

12 Uit onderzoek is gebleken dat training met inspiratory pressure support een grotere verbetering van de loopafstand geeft (Hul, van t, 2006). Aangezien dit één van onze subdoelen is, kan dit dus belangrijk zijn. Het toedienen van extra zuurstof valt onder medicatie en mag alleen worden toegepast op indicatie van de longarts die hier de verantwoordelijkheid heeft (Richtlijn COPD KNGF, 2005). Training Het trainingsprogramma zal 12 weken duren, waarbij de patiënten 3 keer per week trainen (op maandag, woensdag en vrijdag). Gedurende deze 12 weken zal de trainingsintensiteit langzaam opgebouwd worden. Hiervoor wordt het volgende schema aangehouden. De onderbouwing van dit schema staat in de verantwoording. Week Dag Onderdeel Intensiteit Duur per serie Aantal series 1 Maandag Interval fiets 60% Wmax 2* - 3** - 2* min. 3 *** Interval wandelen 60% snelheid 2* - 3** - 2* min. 3 Interval fiets 60% Wmax min. 3 Interval wandelen 60% snelheid min. 3 Interval fiets 60% Wmax min. 3 Interval wandelen 60% snelheid min. 3 2 Maandag Interval fiets 60% Wmax min. 4 Interval wandelen 60% snelheid min. 4 Interval fiets 60% Wmax min. 4 Interval wandelen 60% snelheid min. 4 Interval fiets 60% Wmax min. 4 Interval wandelen 60% snelheid min. 4 12

13 3 4 5 Maandag Maandag Maandag Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 60% Wmax min. 5 Interval wandelen 60% snelheid min. 5 Interval fiets 65% Wmax min. 5 Interval wandelen 65% snelheid min. 5 Interval fiets 65% Wmax min. 5 Interval wandelen 65% snelheid min. 5 Interval fiets 65% Wmax min. 5 Interval wandelen 65% snelheid min. 5 13

14 6 7 8 Maandag Maandag Maandag Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 65% Wmax min. 6 Interval wandelen 65% snelheid min. 6 Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 14

15 maandag Maandag Maandag Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 Interval fiets 70% Wmax min. 6 Interval wandelen 70% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 75% Wmax min. 6 MST leg press Interval wandelen 85-90% van 75% snelheid min. 6 15

16 12 Maandag Gosselink, 2001 Hoff, 2007 Interval fiets 80% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 80% Wmax min. 6 Interval wandelen 75% snelheid min. 6 Interval fiets 80% Wmax min. 6 Interval wandelen min. 6 * = 2 minuten rust of fietsen met een lage belasting (30%). ** = 3 minuten fietsen met belasting, de tijd kan verlengd worden. *** = het aantal herhalingen en series blijft gelijk. Op het moment dat de patiënt meer dan 5 herhalingen per serie kan, wordt het gewicht verhoogd met 2,5 kilo. Voor de afwisseling van de trainingen kan er in plaats van lopen of fietsen ook gekozen worden voor trainen op de crosstrainer. Dit kan verder zelf ingevuld worden. 16

17 Conclusie Voor deze beroepsopdracht hebben we getracht antwoord te geven op de volgende vraagstelling: Welke trainingsvorm is het beste voor spierkrachttraining bij COPD patiënten met GOLD 3 en 4 nadat ze medicamenteus optimaal ingesteld zijn? Zoals u wellicht heeft gemerkt, is hier niet een eenvoudig antwoord op te geven. We hebben een, naar onze mening, zo goed mogelijk poliklinisch trainingsprogramma opgesteld, op basis van recente artikelen en andere literatuur over dit onderwerp. U heeft kunnen lezen hoe we precies te werk zijn gegaan en tegen welke problemen we zijn aangelopen. Zo is er bijvoorbeeld nauwelijks onderzoek gedaan naar het effect van excentrische spierkrachttraining bij COPD-patiënten. Hierover kunnen we op dit moment dus geen onderbouwde uitspraak doen. Naar onze mening is dit iets wat wel nog onderzocht zou moeten worden, omdat het voor deze patiënten wellicht een goede trainingsvorm zou kunnen zijn. Ook over de fysiotherapeutische behandeling met betrekking tot spierkracht in de klinische fase hebben we nauwelijks informatie kunnen vinden. In de artikelen bevonden de patiënten zich allen in de poliklinische fase en naar onze mening kunnen we de bevindingen uit deze onderzoeken dus niet zomaar toepassen op de klinische fase. We hopen dat u, na het lezen van het protocol en de verantwoording, een goed onderbouwd trainingsprogramma aan kunt bieden aan COPD-patiënten in de poliklinische fase. 17

18 Literatuurlijst Arnardóttir, R.H. et al (2007), Interval training compared with continuous training in patients with COPD, in: Respiratory Medicine, 101, pp Clini, E. et al (2004), Rehabilitation of COPD patients: which training modality, in: Monaldi Arch Chest Dis., Jul-Sep, 61(3): Datta, D. & ZuWallack, R. (2004), High versus low intensity exercise training in pulmonary rehabilitation: is more better?, in: Chron Respir Dis., 1(3): Fox, E. et al (1999), Fysiologie voor lichamelijke opvoeding, sport en revalidatie, Maarssen: Elsevier gezondheidszorg. Gosselink, R. & Decramer, M. (2001), Revalidatie bij chronisch obstructieve longziekten, Maarssen: Elsevier gezondheidszorg. Hoff, J. et al (2007), Maximal strength training of the legs in COPD: a therapy for mechanical inefficiency, in: Med Sci Sports Exerc., Feb, 39(2): Holland, A. et al (2004), Does unsupported upper limb exercise training improve symptoms and quality of life for patients with COPD, in: Journal of cardiopulmonary rehabilitation, 24: pp Hul, A. van t et al (2006), Training with inspiratory pressure support in patients with severe COPD, in: European respiratory journal, Jan, 27(1): Kool, N. et al (2007), Studiehandleiding FLP-7, studiejaar Puhan, M.A. et al (2006), Interval versus continuous high-intensity exercise in chronic obstructive pulmonary disease, in: Ann Intern Med., 145, pp Puhan, M.A. et al (2005), How should COPD patients exercise during respiratory rehabilitation? Comparison of exercise modalities and intensities to treat skeletal muscle dysfunction, in: Thorax, May, 60(5): pp Puhan, M.A. et al (2004), Interval exercise versus continuous exercise in patients with moderate to severe chronic obstructive pulmonary disease- study protocol for a randomised controlled trial, in: BMC Pulmonary Medicine, 4:5. Spruit, M.A. & Wouters, E.F. (2007), New modalities of pulmonary rehabilitation in patients with chronic obstructive pulmonary disease, in: Sports Med., 37(6): Vogiatzis, I. et al (2002), Interval training as an alternative modality to continuous exercise in patients with COPD, in: European respiratory journal, Jul, 20(1):12-9. Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie (2005), Richtlijn COPD 18

19 Nawoord Wij hebben met veel enthousiasme aan dit protocol gewerkt. Omdat we voor deze beroepsopdracht alle drie nog niet heel veel wisten over COPD en de patiënten in de praktijk was het een heel leerzame ervaring. Vanuit het OLVG hebben ze ons ook de mogelijkheid gegeven om mee te kijken tijdens de training. Dit heeft ons goed geholpen bij onze beeldvorming van de manier van trainen bij COPD patiënten. We hopen dat we naast het protocol onze verantwoording voor de genomen keuzes duidelijk is. We hebben geprobeerd dit zo uitgebreid mogelijk te onderbouwen. Verder willen we onze begeleider Edwin Bogaard bedanken voor de goede begeleiding en sturing tijdens onze beroepsopdracht. Hij heeft kritisch naar ons werk gekeken en ons net weer even verder geholpen als we vast liepen. 19

Beweegprogramma s voor COPD. Mirjam Verhoef fysiotherapeut Voorzitter Netwerk Fysiotherapie COPD Utrecht

Beweegprogramma s voor COPD. Mirjam Verhoef fysiotherapeut Voorzitter Netwerk Fysiotherapie COPD Utrecht Beweegprogramma s voor COPD Mirjam Verhoef fysiotherapeut Voorzitter Netwerk Fysiotherapie COPD Utrecht Belang fysieke activiteit? Healthy GOLD I&II GOLD III GOLD IV 1 9 8 Controls (3) GOLDII (27) 9 GOLD

Nadere informatie

Longrevalidatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178

Longrevalidatie. Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178 Longrevalidatie Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2012 pavo 0178 COPD Onder COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) vallen de ziekten chronische bronchitis en longemfyseem.

Nadere informatie

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014

Fysiotherapie & Longfibrose. Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Fysiotherapie & Longfibrose Bert Strookappe MSc Fysiotherapeut Ziekenhuis Gelderse Vallei, Ede 19 november 2014 Inhoud presentatie Belang van bewegen (algemeen) Bewegen bij acute en chronische ziekte Literatuur

Nadere informatie

Bijlage 3.1. Meetinstrumenten. Free Running Asthma Screening Test, FRAST. Benodigdheden stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf

Bijlage 3.1. Meetinstrumenten. Free Running Asthma Screening Test, FRAST. Benodigdheden stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf Bijlage 3 Meetinstrumenten Bijlage 3.1 Free Running Asthma Screening Test, FRAST stopwatch piekstroommeter; bij voorkeur die van het kind zelf Protocol Bij de FRAST wordt het kind gevraagd om gedurende

Nadere informatie

Even Voorstellen. 22-3-2010. COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut

Even Voorstellen. 22-3-2010. COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut COPD en longrevalidatie / longreactivatie. Even Voorstellen. Fonny Heijerman Fysiotherapeut, (sport)fysiotherapeut Hoe werkt het in de praktijk - Aanmelding - Intake/nulmeting/baseline meeting - Longrevalidatie

Nadere informatie

Nieuwsbrief september - oktober 2014 Jaargang 1, nummer 3

Nieuwsbrief september - oktober 2014 Jaargang 1, nummer 3 Welkom De zomer loopt op zijn einde en de maand september brengt vaak goede voornemens met zich mee. In dit nummer is er aandacht voor twee 30- day challenges, oftewel beweegprogramma s van 30 dagen. Getest

Nadere informatie

Trainingsprogramma COPD

Trainingsprogramma COPD Trainingsprogramma COPD Informatie voor patiënten F0947-3064 januari 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070

Nadere informatie

COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten. Poli Longziekten

COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten. Poli Longziekten COPD revalidatie: Revalidatieprogramma voor longpatiënten Poli Longziekten Uw behandelend longarts heeft u vandaag een voorstel gedaan voor een revalidatieperiode. Via deze folder willen wij u informeren

Nadere informatie

Voorwoord. Eindhoven, 19 Juni, 2003 Anton van den Bosch Jorden Oerlemans Stefan Veltrop

Voorwoord. Eindhoven, 19 Juni, 2003 Anton van den Bosch Jorden Oerlemans Stefan Veltrop Naam auteurs: Jorden Oerlemans Stefan Veltrop Anton van den Bosch Docentbegeleider: Olav Braunbach-Bakhuys Methodologische begeleidster: Monica Veeger Onderzoeksverslag Fontys Paramedische Hogelschool

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD Wat is COPD? COPD is een ongeneeslijke chronische aandoening aan de luchtwegen (Chronic Obstructive Pulmonary Diseases). Deze longaandoening kan

Nadere informatie

Inhoud. Redactie 11. Auteurs 12. Voorwoord 16. Inleiding 18

Inhoud. Redactie 11. Auteurs 12. Voorwoord 16. Inleiding 18 Inhoud Redactie 11 Auteurs 12 Voorwoord 16 Inleiding 18 1 Spirometrie in de cardiorespiratoire revalidatie 22 Thomas Malfait en Eric Derom Inleiding 22 Longvolumes 24 Volumestroom (flow) of debiet 29 Piekstroommetingen

Nadere informatie

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen.

Tevens zal de longverpleegkundige u individueel kunnen begeleiden op het gebied van medicatiegebruik en zo nodig het aanvragen van hulpmiddelen. Longrevalidatie Inleiding Deze brochure geeft u informatie over de poliklinische longrevalidatie in de regio Haaglanden, in het HagaZiekenhuis locatie Leyweg en het Ziekenhuis Bronovo. Waarom longrevalidatie?

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Poliklinische longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen zijn. Deze beide

Nadere informatie

Het meten van ziektespecifieke kwaliteit van leven

Het meten van ziektespecifieke kwaliteit van leven Het meten van ziektespecifieke kwaliteit van leven Meetproblemen bij Tukkers Job van der Palen Universiteit Twente, Faculteit Gedragswetenschappen Vakgroep Onderzoeksmethodologie, meetmethoden en dataanalyse

Nadere informatie

Vallei (V)Lucht, thema: Samen in de Lucht september 2012 Ellen Toet Fysiotherapeut / Docent COPD NPI

Vallei (V)Lucht, thema: Samen in de Lucht september 2012 Ellen Toet Fysiotherapeut / Docent COPD NPI Vallei (V)Lucht, thema: Samen in de Lucht september 2012 Ellen Toet Fysiotherapeut / Docent COPD NPI Fysiotherapie en Astma/COPD Leerdoelen : 1. Inzicht fysiotherapeutische behandelmogelijkheden 2. Principes

Nadere informatie

De behandeling van COPD

De behandeling van COPD PATIËNTEN INFORMATIE De behandeling van COPD op de afdeling Longgeneeskunde van het Maasstad Ziekenhuis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding Met deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de

Nadere informatie

Fysieke training bij. COPD-patiënten

Fysieke training bij. COPD-patiënten 4 RICHTLIJNEN Fysieke training bij COPD-patiënten Richtlijn van het Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie Cees P. van der Schans lector Transparante Zorgverlening, Hanzehogeschool Groningen,

Nadere informatie

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad.

COPD-zorgpad. In deze folder vindt u informatie over het COPD-zorgpad. COPD-zorgpad Inleiding U bent opgenomen op de afdeling Longziekten van het HagaZiekenhuis, locatie Leyweg. De reden voor uw opname is een ontregeling en/of verergering van uw COPD, Chronic Obstructive

Nadere informatie

AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum

AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum AccreditatieScholingsaanbieder 7571 Appels en van 't Hul 8473 Avans+ improving professionals 21108 Cardio Vasculair Onderwijs Instituut 5797 Centrum voor Adem- en Ontspanningstherapie 8504 Centrum voor

Nadere informatie

Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit

Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit 26 Ingezonden artikel Therapie aan huis COPD en dagelijkse activiteit Oefentherapie is een belangrijk onderdeel van de behandeling van patiënten met Chronic Obstructive Respiratory Disease (COPD). Er is

Nadere informatie

Fysiotherapie bij COPD

Fysiotherapie bij COPD FYSIOTHERAPIE Fysiotherapie bij COPD het longrevalidatieprogramma ADVIES Fysiotherapie bij COPD het longrevalidatieprogramma Bij u is COPD vastgesteld. Uw longarts heeft u verwezen naar de afdeling Fysiotherapie

Nadere informatie

Longrevalidatie Informatie over het programma Longrevalidatie

Longrevalidatie Informatie over het programma Longrevalidatie Patiënteninformatie Longrevalidatie Informatie over het programma Longrevalidatie Longrevalidatie Informatie over het programma Longrevalidatie. U heeft een afspraak in Tergooi voor longrevalidatie. Onze

Nadere informatie

Literatuurstudie naar de interventies bij klinische longrevalidanten

Literatuurstudie naar de interventies bij klinische longrevalidanten Literatuurstudie naar de interventies bij klinische longrevalidanten Marc de Groen Kars Bakker Mark Lammertse Coach: Pauline de Bakker Opdrachtgevers: Flevoziekenhuis Almere; Giliano Niamut, Froukje Moonen

Nadere informatie

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort

De nieuwe COPD carrousel Uw eigen COPD paspoort Afdeling: Onderwerp: Longziekten De nieuwe Uw eigen COPD paspoort 1 COPD Carrousel / COPD paspoort Inleiding Van uw longarts heeft u te horen gekregen dat u COPD heeft met het advies deel te nemen aan

Nadere informatie

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn

Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Beweegprogramma ms in de eerste en tweede lijn Carien Linders v.d. Lijcke fysiotherapeut PMC Heusdenhout, Breda lid NAHFysioNet Hoe ontstaan? Als opdracht voor cursus Neurorevalidatie... Aanvulling van

Nadere informatie

Februari 2011 DBC-COPD-Fysiotherapie zorg Maastricht Heuvelland.

Februari 2011 DBC-COPD-Fysiotherapie zorg Maastricht Heuvelland. 1 Februari 2011 DBC-COPD-Fysiotherapie zorg Maastricht Heuvelland. Om aan de transparantie in de Fy net COPD zorg in Heuvelland te beantwoorden, is deze summiere papieren lijst samengesteld. Deze lijst

Nadere informatie

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp:

Longziekten. Behandeling van COPD / COPD pad. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Longziekten / COPD pad 1 De behandeling van COPD Inleiding Deze folder geeft u informatie over het ziektebeeld en de behandeling van COPD en geeft stapsgewijs weer wat u de komende

Nadere informatie

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen

Het meetinstrument heeft betrekking op de volgende categorieën Lichaamsregio Thorax/buik/organen. Circulatie en ademhalingsstelsel Longaandoeningen Uitgebreide toelichting van het meetinstrument Lung Information Needs Questionnaire (LINQ) Longziekten Informatie Behoefte Questionnaire Juli 2015 Review: 1. Dijcks B 2. Jungen MJH Invoer: Bokhorst ML

Nadere informatie

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007

Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Workshop voor apothekers en huisartsen Behandeling van COPD anno 2007 Voorbeeld Programma Maken van de ingangstoets Bespreking leerdoelen l en inleiding idi Presentatie van regionale voorschrijfcijfers

Nadere informatie

Het meten van beperkende factoren bij COPD een praktische kennismaking

Het meten van beperkende factoren bij COPD een praktische kennismaking Het meten van beperkende factoren bij COPD een praktische kennismaking Peter Willemsen Ziekenhuis Rivierenland Tiel De Lage Korn, Buren Inhoud Huiswerkopdracht Beperkende factoren bij gezonden Beperkende

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie Longgeneeskunde Poliklinische longrevalidatie www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl LON013 / Poliklinische longrevalidatie / 27-08-2015 2 Poliklinische

Nadere informatie

Longrevalidatie Een eerste kennismaking

Longrevalidatie Een eerste kennismaking Longrevalidatie Een eerste kennismaking Inleiding Longrevalidatie U heeft een chronische longaandoening. Iedereen ervaart deze aandoening anders en vindt een eigen manier om ermee te leven. Revant Schoondonck

Nadere informatie

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging Praktijk voor Fysiotherapie Altijd in beweging In samenwerking met. Viola Gijzen, diëtist Mieke Verschuren/Marijke Sligchers, fysiotherapeuten Inhoud Inleiding Wat is COPD? COPD en dan? COPD en voeding

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES

FYSIOTHERAPIE. Revalidatieprogramma. voor COPD-patiënten ADVIES FYSIOTHERAPIE Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten ADVIES Revalidatieprogramma voor COPD-patiënten Bij patiënten met een longaandoening is vaak meer aan de hand dan alleen een longziekte. De aandoening

Nadere informatie

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD

Astma & COPD Uitgangspunten LTA en locale werkafspraak: Controle-eis LTA: Diagnostiek astma/copd (door huisarts) Controle bij astma en COPD Astma & COPD Uitgaande van de Landelijke Transmurale Afspraak (LTA) Astma & COPD van 2002 (coproductie NHG: Nederlands Huisartsen Genootschap en NVALT: Nederlandse Vereniging voor Artsen voor Longziekten

Nadere informatie

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol

FysioCARDSS. Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol FysioCARDSS FysioCARDSS Optimalisatie van fysieke trainingsprogramma s in Nederlandse Hartrevalidatie-centra. Studieprotocol Allereerst bedankt voor het tonen van interesse in het FysioCARDSS project.

Nadere informatie

COPD en Comorbiditeit

COPD en Comorbiditeit COPD en Comorbiditeit Christiaan Meek Paul de Vries Machinist lv Comorbiditeit en COPD Welke comorbiditeit levert voor u problemen op bij diagnostiek en begeleiding COPD? 1 Comorbiditeit en COPD Welke

Nadere informatie

Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2

Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2 Beweegprogramma Diabetes Mellitus type 2 Doelgroep: Volwassenen met (een verhoogde kans op) diabetes type 2 of morbide obesiatas op verwijzing van huisarts of specialist (bij DTF, na instemming patient,

Nadere informatie

ERS European Spirometry Driving Licence Werkgroep

ERS European Spirometry Driving Licence Werkgroep ERS European Spirometry Driving Licence Werkgroep Uitnodiging om deel te nemen aan een online enquäte naar spirometrie training Geachte medewerker in de gezondheidszorg die betrokken is bij spirometrie-onderzoek:

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis

Poliklinische longrevalidatie. Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Poliklinische longrevalidatie Maatschap Longziekten IJsselland Ziekenhuis Paramedische Disciplines IJsselland Ziekenhuis Uw behandelend (long)arts heeft met u gesproken over poliklinische longrevalidatie

Nadere informatie

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Fysiotherapie kan u helpen uw conditie op peil te brengen door inspanningstraining

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Longrevalidatie is echter alleen mogelijk als u gemotiveerd bent en u zich volledig wilt inzetten.

Longrevalidatie is echter alleen mogelijk als u gemotiveerd bent en u zich volledig wilt inzetten. Longrevalidatie Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn beide chronische aandoeningen die vaak leiden tot kortademigheid en daardoor verminderde lichamelijke

Nadere informatie

In het kader van uw chronische longaandoening (COPD) komt u in aanmerking voor longrevalidatie.

In het kader van uw chronische longaandoening (COPD) komt u in aanmerking voor longrevalidatie. Longrevalidatie 1 In het kader van uw chronische longaandoening (COPD) komt u in aanmerking voor longrevalidatie. Inleiding Wat is een chronische longaandoening? Een chronische longaandoening is een aandoening

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

Respiratoire Revalidatie : Overwegingen bij selectie van patienten. Wim Janssens MD, PhD COPD en respiratoire revalidatie UZ-Gasthuisberg Leuven

Respiratoire Revalidatie : Overwegingen bij selectie van patienten. Wim Janssens MD, PhD COPD en respiratoire revalidatie UZ-Gasthuisberg Leuven Respiratoire Revalidatie : Overwegingen bij selectie van patienten Wim Janssens MD, PhD COPD en respiratoire revalidatie UZ-Gasthuisberg Leuven Inleiding Waarom respiratoire revalidatie Definitie van respiratoire

Nadere informatie

Valorisatie. Inleiding. Resultaten

Valorisatie. Inleiding. Resultaten Valorisatie 145 146 Valorisatie Valorisatie Inleiding Sarcoïdose behoort tot de groep van de diffuse oftewel interstitiële longaandoeningen (ild). Anders dan de term interstitiële longaandoeningen doet

Nadere informatie

Transmurale werkafspraken

Transmurale werkafspraken Silvia Hiep GHO-GO COPD terugkomdag Transmurale werkafspraken verwijs en terugverwijsbeleid Programma Inleiding Verwijscriteria volgens de LAN / SLA Casuïstiek Discussie 2 1 Definitie volgens NHG standaard

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Longrevalidatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Longrevalidatie PATIËNTEN INFORMATIE Longrevalidatie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het longrevalidatieprogramma. Wij adviseren u deze informatie

Nadere informatie

Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016

Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016 Minutenschema zorgprogramma COPD (excl. Astma) 2015-2016 Inleiding Het minutenschema voor ketenzorg COPD is gebaseerd op het zorgprofiel voor ketenzorg COPD van de Stichting Ketenkwaliteit COPD uit juni

Nadere informatie

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd

Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd Van ziektelast naar gezondheidswinst Ans Nicolasen, POH Robbert Behr, kaderhuisarts astma-copd 15-04-2015 Wie staat er centraal? Pad van een nieuwe COPD-patiënt Diagnostiek Scharnierconsult Intensieve

Nadere informatie

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts

Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Wat is nieuw in longfunctie? Jan Willem van den Berg Longarts Oude situatie Referenties dateren uit de jaren 50-60 Groep mijnwerkers en staalarbeiders (ECCS) Vrouwen niet als referentie geïncludeerd (globaal

Nadere informatie

Samenvatting Zorgstandaard astma

Samenvatting Zorgstandaard astma Samenvatting Zorgstandaard astma Hierbij een samenvatting van de Zorgstandaard astma voor volwassenen namens de COPD-werkgroep van de huisartsenkring Amsterdam. Wij hebben voor u geprobeerd de belangrijkste

Nadere informatie

Nurse versus physician-led care for the management of asthma

Nurse versus physician-led care for the management of asthma TRAM onderzoek Nurse versus physician-led care for the management of asthma Maarten C Kuethe1, Anja A P H Vaessen-Verberne1, Roy G Elbers2, Wim MC Van Aalderen3 1. Paediatrics, AMPHIA Hospital, Breda,

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie

Poliklinische longrevalidatie LONGGENEESKUNDE Poliklinische longrevalidatie in samenwerking met CIRO De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma leiden vaak tot benauwdheid, kortademigheid en een verminderd

Nadere informatie

Samenvatting. Overzicht bevindingen

Samenvatting. Overzicht bevindingen Samenvatting 135 136 Samenvatting Samenvatting Sarcoïdose is een multisysteemaandoening, welke gekenmerkt wordt door ontstekingsactiviteit met de vorming van niet verkazende granulomen. Granulomen zijn

Nadere informatie

Terug in het heden: een nuchtere blik op de zin en onzin van meten in de zorg. Sandra Beurskens

Terug in het heden: een nuchtere blik op de zin en onzin van meten in de zorg. Sandra Beurskens Terug in het heden: een nuchtere blik op de zin en onzin van meten in de zorg Sandra Beurskens Patient/client centred SDM (RVZ, 2013) Evidence Based Practice Context Multi/inter-disciplinair Doelgerichte

Nadere informatie

Longrevalidatieprogramma

Longrevalidatieprogramma Longrevalidatieprogramma Inhoudsopgave 1. Regie in eigen hand 2 2. COPD 3 3. Longrevalidatie Flow 4 4. Verkennend gesprek met de longverpleegkundige 5 5. Onderzoeken voorafgaand aan de revalidatie 6 6.

Nadere informatie

KNGF-richtlijn COPD COPD. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie. Jaargang 115 / nummer 1 / 2005

KNGF-richtlijn COPD COPD. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie. Jaargang 115 / nummer 1 / 2005 Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Jaargang 115 / nummer 1 / 2005 KNGF-richtlijn COPD COPD Inhoudsopgave Praktijkrichtlijn 3 Inleiding 3 I Diagnostisch proces 4 I.I Verwijzing

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Individueel behandelplan COPD/Astma

Individueel behandelplan COPD/Astma Individueel behandelplan COPD/Astma Persoonlijke gegevens Naam Adres Woonplaats Telefoon E-mail Geb. datum Diagnose Diagnose gesteld op Bij ongeval waarschuwen Naam Adres Telefoon Relatie met pasdrager

Nadere informatie

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens

Longziekten en respiratoire revalidatie. Prof Dr W. Janssens Longziekten en respiratoire revalidatie Prof Dr W. Janssens Definitie Respiratoire revalidatie is gericht op patienten met chronische longaandoeningen met klachten en gereduceerde activiteiten van het

Nadere informatie

Van zorgen voor naar zorgen dat

Van zorgen voor naar zorgen dat Van zorgen voor naar zorgen dat fysiotherapeutisch COPD zorg in de eerste lijn. Annemarie de Vey Mestdagh- van der List van zorgen voor 1988 Cursus Astma en COPD Pt. werd gestuurd door arts Kracht en Cardio

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Richtlijn palliatieve zorg bij COPD

Richtlijn palliatieve zorg bij COPD Richtlijn palliatieve zorg bij COPD Heleen Nederveen: palliatief verpleegkundige Maasstadziekenhuis Lolkje Roos: palliatief verpleegkundige hospice Cadenza / Laurens Levina Oosterom: longverpleegkundige

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Gerandomiseerde pros pectieve

Gerandomiseerde pros pectieve Gerandomiseerde prospectieve p studie naar klinische resultaten en kosteneffectiviteit van een interdisciplinair en transmuraal COPD managementprogramma Carel van Wetering INLEIDING Bij jpatiënten met

Nadere informatie

De longverpleegkundige

De longverpleegkundige De longverpleegkundige De longverpleegkundige Van uw longarts heeft u de eerste informatie gekregen over uw aandoening en de klachten die daarmee gepaard gaan. Vervolgens heeft de longarts u verwezen naar

Nadere informatie

MyAirvo bij COPD: Hoge flow in combinatie met optimale bevochtiging, een ideale combinatie? Hoe werkt het: Theorie en Praktijk

MyAirvo bij COPD: Hoge flow in combinatie met optimale bevochtiging, een ideale combinatie? Hoe werkt het: Theorie en Praktijk MyAirvo bij COPD: Hoge flow in combinatie met optimale bevochtiging, een ideale combinatie? Hoe werkt het: Theorie en Praktijk K. Cové BDM Ventilation & Respiratory Care Agenda COPD in het kort MyAivo

Nadere informatie

KNGF-RICHTLIJN. COPD (chronische obstructieve longaandoeningen) Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 1998, vol. 108, nr.

KNGF-RICHTLIJN. COPD (chronische obstructieve longaandoeningen) Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 1998, vol. 108, nr. KNGF-RICHTLIJN COPD Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie, 1998, vol. 108, nr. 5 KNGF-Richtlijn COPD G.E. Bekkering 1, R.V.M. Chadwick-Straver 2, R. Gosselink 3, H.J.M. Hendriks

Nadere informatie

Van Activiteit naar Kwaliteit van Bewegen

Van Activiteit naar Kwaliteit van Bewegen Van Activiteit naar Kwaliteit van Bewegen Activiteiten Monitoring is Hot Kenneth Meijer Vakgroep Bewegingswetenschappen Maastricht University Medical Centre Kenneth.meijer@bw.unimaas.nl VROEER Negatieve

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Respiratoire revalidatie

Patiënteninformatie. Respiratoire revalidatie Patiënteninformatie Respiratoire revalidatie Inhoud Inleiding... 2 Voor wie is dit programma geschikt?... 2 Waarom is fysieke training zo belangrijk?... 2 Specifieke doelstellingen van de training... 4

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Spierkracht meten met de microfet

Spierkracht meten met de microfet Spierkracht meten met de microfet Jan Willem Wisselink biometricsmotion.com Overzicht Algemeen Functionele testen / testen op stoornisniveau Spierkracht meten (MRC, MVC bv. HHD) Validiteit Doelstelling

Nadere informatie

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014

Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Concept zorgprotocol Beweeginterventies in de chronische ketenzorg 2014 Uitgangspunten: Beweeginterventies zijn het geheel van activiteiten dat tot doel heeft een bijdrage te leveren aan het voorkomen,

Nadere informatie

Handleiding bij DVD. een Parkinson patiënt

Handleiding bij DVD. een Parkinson patiënt Handleiding bij DVD een Parkinson patiënt Beroepsopdracht van Hidde de Hoog en Alieke Katoele Hogeschool van Amsterdam, ASHP, opleiding Fysiotherapie Amsterdam 10-04-2009 Inleiding Deze DVD is ontwikkeld

Nadere informatie

Poliklinische longrevalidatie. Sneller op adem komen

Poliklinische longrevalidatie. Sneller op adem komen Poliklinische longrevalidatie Sneller op adem komen Inleiding De longaandoeningen COPD (chronische bronchitis en/of longemfyseem) en astma zijn chronische aandoeningen. Dat wil zeggen dat ze niet te genezen

Nadere informatie

Fysiotherapie en COPD

Fysiotherapie en COPD Fysiotherapie en COPD FysioCompany Strikkers, de Rooij & Jongmans Lid COPD expert groep Fysio ompany samenwerkende fysiotherapeuten Fysiotherapie en COPD Leerdoelen deze avond: 1. Inzicht fysiotherapeutische

Nadere informatie

Trainingsprogramma met meetinstrumenten voor COPD patiënten in een particuliere praktijk. Auteurs: J. Oerlemans, S. Veltrop, en A.

Trainingsprogramma met meetinstrumenten voor COPD patiënten in een particuliere praktijk. Auteurs: J. Oerlemans, S. Veltrop, en A. Naam auteurs: Jorden Oerlemans Stefan Veltrop Anton van den Bosch Docentbegeleider: Olav Braunbach-Bakhuys Methodologische begeleidster: Monica Veeger Onderzoeksverslag Fontys Paramedische Hogelschool

Nadere informatie

KNGF-richtlijn Chronisch obstructieve longziekten. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Jaargang 118 Nummer 4 2008

KNGF-richtlijn Chronisch obstructieve longziekten. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Jaargang 118 Nummer 4 2008 KNGF-richtlijn Chronisch obstructieve longziekten Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Jaargang 118 Nummer 4 2008 KNGF-richtlijn Chronisch obstructieve longziekten Praktijkrichtlijn

Nadere informatie

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op

UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? 30/04/2013. A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op UITKOMSTEN WAT IS EEN UITKOMST? A is beter dan B? C is goedkoper dan D? Mijn innovatie is beter dan de concurrentie Uitkomst = Het effect van een bepaalde interventie op Bijvoorbeeld: Mortaliteit Kwaliteit

Nadere informatie

samenvatting 127 Samenvatting

samenvatting 127 Samenvatting 127 Samenvatting 128 129 De ziekte van Bechterew, in het Latijn: Spondylitis Ankylopoëtica (SA), is een chronische, inflammatoire reumatische aandoening die zich vooral manifesteert in de onderrug en wervelkolom.

Nadere informatie

Krachttraining bij ouderen

Krachttraining bij ouderen Krachttraining bij ouderen Elke Eelbode 1, Ivan Bautmans 1, 2, Tony Mets 1, 2 1 Frailty in Ageing research (FRIA) & Gerontology (GERO) department,, Vrije Universiteit Brussel 2 Geriatrics department, Universitair

Nadere informatie

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Opname bij COPD. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Opname bij COPD U bent opgenomen op de Verpleegafdeling Longziekten van Rijnstate Arnhem, omdat u last heeft van COPD. In deze folder leest u wat u van de opname kunt verwachten. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Regionale richtlijn COPD in de regio Friesland

Regionale richtlijn COPD in de regio Friesland Regionale richtlijn COPD in de regio Friesland Onderdeel van het project Transmurale Zorg Fysiotherapie Friesland van het RGF maart. 2004 Inhoud: Richtlijn - Pag.3.1 Inleiding - Pag.3.2 Afbakening - Pag.5.3

Nadere informatie

Inspanningstraining bij ernstige COPD

Inspanningstraining bij ernstige COPD Inspanningstraining bij ernstige COPD Minder hard trainen geeft meer effect* Peter Klijn, Monique Legemaat, Anton R.J. van Keimpema, Rik Gosselink en Henk F. van Stel Doel Het vergelijken van het effect

Nadere informatie

BEOORDELINGSCRITERIA TRAININGSPROGRAMMA

BEOORDELINGSCRITERIA TRAININGSPROGRAMMA BEOORDELINGSCRITERIA TRAININGSPROGRAMMA Beoordelingscriteria Onvoldoende (tot 5,5) Voldoende (5,5-7,0) Goed (7,0-8,5) Uitstekend (8,5-10) 1) Actieve deelname en initiatief nemen Neemt een afwachtende houding

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007

Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 2007 Factsheet Astma-/COPD-Monitor Oktober 27 Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding worden gebruikt (M. Heijmans, NIVEL, Oktober 27). LEVEN MET COPD VRAAGT OM LEF

Nadere informatie

Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com

Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com Meer informatie over fysiotherapie of een registerfysiotherapeut bij u in de buurt vindt u op www.defysiotherapeut.com Uitgave: Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie, Amersfoort Met de fysiotherapeut

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) De SMOKE studie Achtergrond Chronisch obstructief longlijden, ook wel Chronic Obstructive Pulmonary Disease (COPD) genoemd, word gezien als een wereldwijd gezondheidsprobleem. Ten gevolge van onder andere

Nadere informatie

KNGF-richtlijn. Chronisch obstructieve longziekten. Praktijkrichtlijn. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie

KNGF-richtlijn. Chronisch obstructieve longziekten. Praktijkrichtlijn. Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Supplement bij het Nederlands Tijdschrift voor Fysiotherapie Volume 118 / Issue 4 / 2008 KNGF-richtlijn Chronisch obstructieve longziekten Chronisch obstructieve longziekten Praktijkrichtlijn KNGF-richtlijn

Nadere informatie

Productbeschrijvingen

Productbeschrijvingen Productbeschrijvingen Fysiotherapie bij COPD LoRNA Netwerk COPD Utrecht Productbeschrijvingen Fysiotherapie bij COPD 1 Auteurs Thea Barendse Patricia de Bruijn Mirjam Verhoef Cor Zagers Mei 2011 Eigendom

Nadere informatie

COPD Pas ú raait om die rg d o Z 1

COPD Pas ú raait om die rg d o Z 1 COPD Pas Zorg die draait om ú 1 Ik heb COPD In het geval dat ik onwel word: bel 112 bel voor mijn huisarts (0031) In het geval ik nog bij bewustzijn ben maar erg kortademig: Laat u mij mijn puff inhaleren

Nadere informatie

Rugrevalidatieprogramma

Rugrevalidatieprogramma FYSIOTHERAPIE Rugrevalidatieprogramma BEHANDELING Rugrevalidatieprogramma U hebt het advies gekregen deel te nemen aan het rugrevalidatieprogramma op de afdeling Fysiotherapie van het St. Antonius Ziekenhuis.

Nadere informatie

Hulzebos HJ. Thema bewegen voor hart-, vaat-, en CVA-patiënten. In: Harten Zorg Magazine voor Hart- en vaatpatiënten december 1999;4:40-41.

Hulzebos HJ. Thema bewegen voor hart-, vaat-, en CVA-patiënten. In: Harten Zorg Magazine voor Hart- en vaatpatiënten december 1999;4:40-41. Publications Publications Publications Hulzebos HJ. Thema bewegen voor hart-, vaat-, en CVA-patiënten. In: Harten Zorg Magazine voor Hart- en vaatpatiënten december 1999;4:40-41. Verborg CLM, Hulzebos

Nadere informatie

Innovatie Case Study Het implementatieproces van een COPD revalidatieprotocol in de eerstelijns praktijk.

Innovatie Case Study Het implementatieproces van een COPD revalidatieprotocol in de eerstelijns praktijk. Innovatie Case Study Het implementatieproces van een COPD revalidatieprotocol in de eerstelijns praktijk. Hogeschool Utrecht, Faculteit Gezondheidszorg Professional Master Sportfysiotherapie Student: Sharon

Nadere informatie