Kris Verbeeck, Astrid van den Hurk en Anne-Marieke van Loon. Verhogen van leerlingmotivatie door leraren. Onderzoeksrapportage

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kris Verbeeck, Astrid van den Hurk en Anne-Marieke van Loon. Verhogen van leerlingmotivatie door leraren. Onderzoeksrapportage"

Transcriptie

1 8 Kris Verbeeck, Astrid van den Hurk en Anne-Marieke van Loon Verhogen van leerlingmotivatie door leraren Onderzoeksrapportage

2 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren Onderzoeksrapportage Kris Verbeeck Astrid van den Hurk Anne-Marieke van Loon s-hertogenbosch, KPC Groep, 2013

3 Colofon Deze publicatie is ontwikkeld door KPC Groep voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. KPC Groep vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. Foto omslag: LWA-Dann Tardif / CORBIS Het is toegestaan om in het kader van educatieve doelstellingen (delen van) teksten uit deze publicatie te gebruiken, te verveelvoudigen, op te slaan in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar te maken in enige vorm zodanig dat de intentie en de aard van het werk niet worden aangetast. Bronvermelding is in alle gevallen vereist en dient als volgt plaats te vinden: Verbeeck, K., Hurk, A. van den & Loon, A. van (2013). Verhogen van leerlingmotivatie door leraren. Onderzoeksrapportage. s-hertogenbosch: KPC Groep in opdracht van het ministerie van OCW. 2013, KPC Groep, s-hertogenbosch

4 Voorwoord Elke leraar wil graag gemotiveerde leerlingen in de klas. In de praktijk blijkt echter dat niet elke leerling gemotiveerd is om de gevraagde activiteiten uit te voeren op school. Als leraar speel je een belangrijke rol om bij te dragen aan het verhogen van de motivatie van leerlingen. In dit onderzoek zijn we nagegaan welke rol de leraar daarin kan spelen, welk effect dat kan hebben op leerlingen en welke open eindjes we nog hebben waarvoor we geen oplossing hebben kunnen vinden. In dit verslag nemen we u mee in het onderzoek, onze bevindingen en aanbevelingen. Graag bedanken we de leraren, directies en leerlingen van de drie basisscholen die aan ons onderzoek hebben deelgenomen: Aan de Bron (Weert); De Borne (Tilburg); Klinkers (Tilburg). De auteurs Voorwoord

5 Handreiking Meer bekwaam in handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

6 Inhoud Voorwoord 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 3 2 Theoretische verkenning Continuüm van motivatie Drie psychologische basisbehoeften Autonomie Relatie (sociale verbondenheid) Competentie Een motiverende leeromgeving biedt autonomie en structuur Rol van de leraar Structuur bieden Autonomie-ondersteunende houding Tot slot 11 3 Onderzoeksopzet Fase Fase Opzet en uitvoering van het onderzoek Participanten Meetinstrumenten Leerlingvragenlijst Observatie-instrument leraren Groepsinterview Interventie Procedure Data-analyse 18 5 Resultaten van het onderzoek Beschrijvende statistiek en correlatiecoëfficiënten Perceptie van leerlingen Perceptie van leerlingen per school Gedrag van leraren 22 6 Conclusies 25 7 Opbrengsten 27 8 Geraadpleegde literatuur 29 Bijlagen 33 Bijlage 1 Leerlingvragenlijst 34 Bijlage 2 Observatielijst leraren 36 Inhoud 1

7 2 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

8 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek In toenemende mate hebben scholen te maken met een afname van de motivatie van leerlingen om te leren naarmate leerlingen ouder worden (Gottfried, Flemming & Gottfried, 2001; Stoel, Peetsma & Roeleveld, 2003). Een van de oorzaken voor de dalende motivatie is dat er onvoldoende aansluiting is tussen de onderwijsbehoeften van leerlingen en het leeraanbod op school (Eccles & Midgley, 1989). Vanuit onderzoek naar de self-determination theory (SDT) (Deci & Ryan, 2000) blijkt dat de motivatie toeneemt wanneer er een leeromgeving wordt gecreëerd die recht doet aan de drie psychologische basisbehoeften: autonomie (vaak opgevat als keuzevrijheid (Deci & Ryan, 2000, 2008); relatie (vaak opgevat als het uiten van waardering voor de leerling (Baumeister & Leary, 1995); competentie (vaak opgevat als structuur waarbij er heldere doelen en verwachtingen worden gesteld aan leerlingen waardoor zij beter in staat zijn een leeractiviteit uit te voeren (Connell, 1990; Reeve, Deci & Ryan, 2004; Skinner & Belmont, 1993). In de leeromgeving speelt de leraar de belangrijkste rol. Die dient immers over bepaalde pedagogisch-didactische vaardigheden te beschikken om de drie basisbehoeften van leerlingen te kunnen vervullen (Jang, Reeve & Deci, 2010; Sierens, Vansteenkiste, Goossens, Soenens & Dochy, 2009; Taylor & Ntoumanis, 2007). Wanneer de drie basisbehoeften vervuld worden, leidt dat tot intrinsieke motivatie. Intrinsieke motivatie is een van de belangrijke voorspellers voor leerprestaties (Hattie, 2009). Leerlingen die intrinsiek gemotiveerd zijn, leren diepgaander en de opgedane kennis beklijft beter (Deci & Ryan, 2008; Vansteenkiste, Simons, Lens, Sheldon & Deci, 2004). Kappe (2012) heeft in zijn onderzoek aangetoond dat motivatie twee keer zo belangrijk is voor studiesucces als intelligentie. Leraren vinden het echter vaak moeilijk om hoge intrinsieke motivatie bij leerlingen te realiseren. Sommige leraren geven vooral veel ruimte en keuzevrijheid, maar vergeten structuur en houvast te bieden. Ze zien autonomie en structuur als tegengestelden, terwijl ze juist samen horen (Van Loon, 2013). Veel leraren menen de drie basisbehoeften wel te kennen, maar kunnen de vertaalslag naar hun lespraktijk onvoldoende maken, zo blijkt uit een SLOA-project Versterking van het didactisch handelen van leraren. Om de handelingsbekwaamheid van leraren te vergroten is het van belang dat zij meer inzicht krijgen in wat de oorspronkelijke concepten autonomie, relatie en competentie inhouden en dat ze concrete handvatten en voorbeelden krijgen hoe ze deze concepten in de praktijk kunnen vormgeven. Er is al veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de SDT, maar er is nog maar weinig praktijkonderzoek verricht in de basisschool (Van Loon, Ros & Martens, 2012). In dit project worden de uitgangspunten van de SDT in de praktijk toegepast om te toetsen of leraren met deze aanpak hun handelingsrepertoire tijdens lessen wereldoriëntatie versterken en de motivatie van leerlingen verhogen. Het doel van dit project is om kennis en instrumenten op te leveren waarmee het handelingsniveau en het handelingsrepertoire van leraren kunnen worden vergroot op het gebied van het bevorderen van de motivatie van leerlingen met behulp van beschikbare wetenschappelijke kennis vanuit de SDT. 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 3

9 Daarvoor werd er een scholing ontwikkeld voor leraren. Deze scholing werd op drie basisscholen uitgeprobeerd in de bovenbouw. Voor en na de scholing werd de motivatie van de leerlingen gemeten en werd gekeken hoe de elementen autonomie, relatie en competentie daarmee correleren. De leraren kregen handvatten aangereikt om met de drie basisbehoeften aan de slag te gaan bij de lessen wereldoriëntatie. Er werd met hen geëvalueerd welke interventies en aanpakken het beste werkten en waar zich nog knelpunten voordeden. 4 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

10 2 Theoretische verkenning Dit theoretisch kader is mede gebaseerd op de publicatie Op eigen vleugels. Autonomie voor kinderen in het basisonderwijs (Verbeeck, 2010). 2.1 Continuüm van motivatie Motivatie is een belangrijke voorwaarde om te kunnen leren. De self-determination theory (SDT) is een bekende theorie over motivatie. De SDT stelt dat bij intrinsieke motivatie de zelfregulatie of zelfsturing heel bewust plaatsvindt, wat leidt tot leren van hoge kwaliteit (Ryan & Deci, 2000; Vansteenkiste, Ryan & Deci, 2008). Dit soort leren wordt ook wel deep learning (diepgaand leren) genoemd, gericht op de betekenis van kennis, in tegenstelling tot surface learning (oppervlakkig leren), gericht op het reproduceren van kennis. Intrinsieke motivatie vraagt ook de minste energie (van leerlingen én leraren) en leerlingen ervaren meer plezier. De SDT gaat ervan uit dat elk individu beschikt over een intrinsieke drang om zijn omgeving te exploreren en te begrijpen. Het zorgt voor nieuwsgierigheid, leergierigheid en intrinsieke motivatie, die leiden tot groei en ontwikkeling. Als echter één van de psychologische basisbehoeften (autonomie, relatie en competentie) niet is vervuld, kan dit de intrinsieke motivatie van leerlingen belemmeren (Verbeeck, 2010). Binnen de SDT wordt niet alleen onderscheid gemaakt tussen intrinsieke en extrinsieke motivatie (Ryan & Deci, 2000). Een leerling is intrinsiek gemotiveerd wanneer hij iets leert omdat hij daarin daadwerkelijk geïnteresseerd is en echt iets wil weten of kunnen. Hij is benieuwd naar wat er gaat komen en heeft plezier in de leeractiviteit. Bij extrinsieke motivatie leert een leerling omdat hij daartoe door iets of iemand anders wordt aangezet. Ook kan het zijn dat leerlingen helemaal niet gemotiveerd zijn. Dan zetten zij zich niet in, vertonen vermijdingsgedrag en hebben geen intentie om te handelen zoals bedoeld. De SDT brengt een verdere verfijning aan in de verschillende vormen van motivatie. Zij onderscheidt verschillende gradaties van motivatie die afhankelijk zijn van de redenen of doelen die een bepaalde actie veroorzaken. Dat geldt in hoofdzaak voor extrinsieke motivatie. Door deze verfijning kunnen bepaalde reacties van leerlingen op extrinsiek gemotiveerde activiteiten worden verklaard: afkeer, weerstand, desinteresse of onwil om de taak te doen. Het is interessant voor opvoeders om de verschillende typen van motivatie en reacties te begrijpen, omdat kinderen nu eenmaal niet altijd intrinsiek gemotiveerd zijn voor opdrachten die niet inherent, interessant en plezierig zijn (Vansteenkiste, Lens & Deci, 2006). 2 Theoretische verkenning 5

11 Lage beleving van autonomie, competentie en verbondenheid Hoge beleving van autonomie, competentie en verbondenheid Amotivatie Externe regulatie Externe beloningen, straffen en verwachtingen Extrinsieke motivatie Geïntrojecteerde regulatie Interne beloningen, straffen en verwachtingen Geïdentificeerde regulatie De activiteit is persoonlijk nuttig of belangrijk Geïntegreerde regulatie Het belang van de activiteit past bij de eigen waarden Intrinsieke motivatie De activiteit is op zich interessant Gecontroleerde motivatie Autonome motivatie Continuüm van motivatie (naar Ryan & Deci (2000) gecombineerd met Vansteenkiste, Sierens, Soenens & Lens (2007) Ryan en Deci (2000) gaan uit van een motivatiecontinuüm met als uitersten amotivatie en intrinsieke motivatie. Afhankelijk van de mate van relatieve autonomie onderscheiden zij in het daartussen gelegen terrein verschillende gradaties van extrinsieke motivatie: externe regulatie, geïntrojecteerde regulatie, geïdentificeerde regulatie en geïntegreerde regulatie. Amotivatie Amotivatie betekent dat er geen enkele zin of motivatie is om te handelen. Dit gedrag kan voortkomen uit het feit dat de leerling totaal geen belang hecht aan de activiteit, afhaakt omdat hij zich niet bekwaam voelt om de opdracht uit te voeren of omdat hij er geen vertrouwen in heeft dat de opdracht hem helpt om iets te leren: hij gelooft er niet in dat de activiteit tot het gewenste doel zal leiden. Verder zien we dat er in het continuüm vier soorten extrinsieke motivatie worden onderscheiden: Externe regulatie Externe regulatie betekent dat kinderen bepaald gedrag vertonen, een activiteit uitvoeren om aan een externe eis te voldoen of om een externe beloning te krijgen. Doordat de acties van het kind een externe oorzaak hebben, wordt externe regulatie ervaren als controlerend en weg van jezelf. Geïntrojecteerde regulatie Bij geïntrojecteerde regulatie doet het kind iets omdat hij druk ervaart, om schuld, schaamte of angst te vermijden of om een bepaalde vorm van waardering te krijgen. Introjectie kost meer inspanning, geeft meer angst en maakt dat het kind er moeilijk mee kan omgaan als het niet lukt. Geïdentificeerde regulatie Geïdentificeerde regulatie betekent dat het kind iets doet omdat hij er zelf het belang van inziet en omdat het aansluit bij een eigen doel. Als er sprake is van identificatie ervaren kinderen meer plezier aan de taak en gaan ze er positief mee om als het niet direct lukt. Geïntegreerde regulatie We spreken van geïntegreerde regulatie als geïdentificeerde regulatie volledig wordt opgenomen in wat het kind zelf wil. Het is nog steeds iets buiten hemzelf, maar het is wel iets wat hij werkelijk belangrijk vindt. Geïntegreerde regulatie leidt tot meer betrokkenheid, een betere kwaliteit van leren, meer welbevinden en minder uitval op school. We zien in deze vier vormen van extrinsieke motivatie een toenemende mate van eigen inbreng en zelfbeschikking. Maar ook de laatste vorm, geïntegreerde regulatie, waarbij de eigen inbreng het grootst is, verschilt nog duidelijk van intrinsieke motivatie waarbij iemand echt zelf beslist of hij de actie wel of niet uitvoert. 6 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

12 Bij deze externe vormen van motivatie speelt de relatie met de leraar en met de andere kinderen een belangrijke rol. Het is immers denkbaar dat kinderen bepaalde dingen doen om erbij te horen (bij de goede leerlingen, bij de haantjes enzovoort) of om in de gunst te staan van de leraar. 2.2 Drie psychologische basisbehoeften Willen leerlingen daadwerkelijk intrinsiek gemotiveerd zijn, dan dienen hun drie psychologische basisbehoeften autonomie, relatie en competentie vervuld te worden (Deci & Ryan, 2000). Het is dus erg belangrijk dat leraren proberen aan die drie basisbehoeften van de leerlingen tegemoet te komen. Deze basisbehoeften worden eerst toegelicht Autonomie Met autonomie wordt zelfbepaling bedoeld, het gevoel dat een leerling zelf invloed kan uitoefenen op wat hij doet. De leerling ervaart vrijheid om een leeractiviteit zonder druk van buitenaf uit te voeren, wat aansluit bij zijn persoonlijke doelen en waarden. Ryan en Deci (2000) pleiten er daarom voor dat leerlingen zelf (echte) keuzes kunnen maken en invloed kunnen uitoefenen op hun leeractiviteiten. Echte keuzes wil zeggen dat de keuzemogelijkheden voor leerlingen ook als wezenlijk verschillend worden ervaren en ze ook kunnen kiezen om een activiteit niet te doen. Naast het bieden van keuzevrijheid kunnen leraren het gevoel van autonomie bij leerlingen bevorderen door de leerdoelen en het belang daarvan aan leerlingen duidelijk te maken. Als leerlingen het nut van deze leerdoelen inzien voor hun ontwikkeling, zijn zij meer geneigd zich verantwoordelijk te voelen voor hun leerproces (Ryan & Deci, 2000). Het gevoel van autonomie kan ook worden versterkt door leerlingen meer inspraak te geven en hun mening serieus te nemen. Ook de manier waarop de leraar met de leerlingen communiceert is van invloed op de mate waarin leerlingen autonomie ervaren. Als de leraar directieve taal gebruikt ( Doe dit, Maak dat ) ervaren leerlingen minder autonomie dan als de leraar opdrachten uitnodigend formuleert ( Je kunt, Willen jullie ) Relatie (sociale verbondenheid) Bij relatie, een betere vertaling is sociale verbondenheid, gaat het om de behoefte van een leerling om ergens bij te horen en zich gewaardeerd te voelen (Baumeister & Leary, 1995). Een leerling voelt zich bij voorkeur verbonden, zowel met zijn klasgenoten als met de leraar. Er zitten twee dimensies aan deze basisbehoefte. Enerzijds gaat het om het gevoel van een leerling dat anderen hem waarderen en respecteren en dat hij zich geborgen en gerespecteerd voelt bij anderen. Anderzijds gaat het om het vermogen anderen te waarderen en respecteren en vertrouwen te hebben in de personen om hem heen. De leerling moet zich geaccepteerd voelen zoals hij is, met al zijn specifieke eigenschappen en eigenaardigheden. Van belang is ook een positief pedagogisch klimaat in de klas (Verbeeck, 2010). Leerlingen moeten het gevoel hebben dat het niet erg is als zij een fout maken: zij moeten zich vrij voelen om vragen te stellen. 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 7

13 2.2.3 Competentie Competentie hangt samen met de ervaring van een leerling dat hij de gewenste resultaten kan behalen en vertrouwen heeft in eigen kunnen (Ryan & Deci, 2000). Het is de basis voor de drive om te willen onderzoeken en exploreren en te volharden tot het gelukt is. Omgekeerd, als leerlingen frequent ervaren dat hun inzet niet leidt tot het gewenste resultaat, voelen ze zich hulpeloos of incompetent. Ze zullen bij een soortgelijke taak minder snel dezelfde inzet vertonen. Ervaringen in het verleden spelen daarbij een belangrijke rol. De leraar kan het competentiegevoel van leerlingen verder versterken door in de leeractiviteiten voldoende structuur en daar waar nodig ondersteuning te bieden. De leraar dient duidelijk aan te geven wat hij van de leerling verwacht en deze verwachtingen te laten aansluiten bij het ontwikkelingsniveau van de leerling. Voorbeelden van het bieden van structuur zijn (Verbeeck, 2010): duidelijke doelen en succescriteria stellen; duidelijkheid geven over op welke wijze het proces en het werk beoordeeld zal worden; een opdracht opknippen in fasen of deelopdrachten; bieden van een stappenplan; momenten inlassen waarop leraren aangeven dat de leerling op de goede weg is; informatie geven over de omstandigheden waarin wordt gewerkt: hoe lang mag de leerling erover doen, welke materialen mag hij gebruiken, wie/wanneer kan hij om hulp vragen, wat wordt gedaan met het resultaat. 2.3 Een motiverende leeromgeving biedt autonomie en structuur Bij het creëren van een motiverende leeromgeving zijn de drie basisbehoeften van belang. Een belangrijke aanvulling is echter dat er niet alleen ruimte voor autonomie dient te worden geboden, maar ook gepaste hulp en ondersteuning. Binnen de SDT wordt dit ook wel het bieden van structuur genoemd. Het lijkt in tegenspraak dat autonomie en structuur met elkaar gecombineerd kunnen worden. Structuur lijkt de autonomie in de weg te staan of te beperken. Niets is minder waar. Structuur krijgt binnen de SDT niet de betekenis van een vast, opgelegd patroon, maar eerder van houvast waarbinnen leerlingen eigen inbreng kunnen hebben. Opdrachten waarbij leerlingen een willekeurig onderwerp mogen uitwerken op gelijk welke manier, zijn voor veel leerlingen zeer onoverzichtelijk. Ze willen houvast, een stukje inperking waardoor de keuze niet eindeloos is. Als ze in het wilde weg mogen zoeken op internet raken velen in de war. Leerlingen hebben behoefte aan duidelijkheid. Ze willen weten wat kan en mag, aan welke eisen de opdracht dient te voldoen. Door een lijst op te geven van websites waarop ze onder andere kunnen zoeken of andere bronnen waarin informatie te vinden is, geven leraren hen de steun die ze nodig hebben. De eisen waaraan hun werk dient te voldoen kunnen ook samen met de leerlingen besproken worden, maar ze willen het wel op voorhand weten. Het is goed hen niet achteraf te verrassen met criteria die ze niet kenden. Daarnaast is het van belang dat kinderen het doel van een opdracht weten en wat de mogelijke vervolgstappen zijn en/of hoe dit in het grotere geheel past. Uit de volgende figuur blijkt duidelijk dat er een verband is tussen autonomie en structuur. In vier kwadranten wordt duidelijk gemaakt wat het effect is van veel of weinig structuur in combinatie met veel of weinig autonomie. Elk kwadrant wordt vervolgens besproken. 8 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

14 Structure high Structure without autonomy: coercive control with strict demands, controlling language, punishments, and rigid roles 2011 Coert Visser, Structure and autonomy: clear goals and expectations, guidance and feedback, participation, choice, views values and interests are taken seriously and used low Lack of structure and autonomy: chaotic war-like situation in which there is no clarity and guidance and no freedom to choose and do what you want Autonomy without structure: lack of coherence, efficiency and clarity. Freedom to choose but with no sense of purpose and direction 0 low high Autonomy Uit: Coert Visser (2011). retrieved 29 november 2013) Kwadrant 1 (linksonder) In een situatie waarin weinig autonomie en structuur wordt gegeven, heerst er complete chaos. Er is vooral onduidelijkheid, geen begeleiding, geen vrijheid om iets te kiezen. In het onderwijs zou het gaan om verplichte opdrachten die leerlingen zelfstandig moeten uitvoeren zonder enige uitleg, wat vaak met het studiehuis werd geassocieerd, hoewel het zo niet bedoeld was. Kwadrant 2 (linksboven) Hier is er sprake van weinig autonomie en veel structuur. Hierbij bepaalt de leraar alles: wat de leerlingen moeten doen, hoe ze de opdracht moeten maken, volgens welke strikte eisen hij beoordeelt, hij is autoritair en duldt geen inspraak of inbreng van de leerlingen. Als leerlingen niet doen wat gevraagd wordt, krijgen ze straf. De leraar is heel duidelijk in wat hij verwacht en hoe. Dit lijkt op de discipline die in het leger wordt gevraagd: gewoon orders uitvoeren. Kwadrant 3 (rechtsboven) In dit kwadrant is er veel autonomie en veel structuur. Beide gaan goed samen. Enerzijds krijgen leerlingen volop de ruimte voor eigen inbreng en kunnen ook aan hun interesses werken. Ze hebben de nodige houvast. Ze kunnen zelf kiezen welke hulp ze nodig hebben. Ze kunnen aangeven of ze instructie willen van de leraar, er is een stappenplan (voor wie dat wil gebruiken), samen bepalen ze hoe het eindproduct er komt uit te zien en aan welke eisen het dient te voldoen. Ze weten precies wat ze moeten doen en iedereen kan op maat die ondersteuning krijgen of vinden die hij nodig heeft. Dit is volgens de SDT de ideale combinatie. Blijkbaar is de leraar meer autonomieondersteunend als hij ook structuur (houvast) biedt. Kwadrant 4 (rechtsonder) Er is veel keuzemogelijkheid, maar het ontbreekt aan een duidelijk doel. Er is geen duidelijkheid, geen samenhang, geen richting die wordt aangegeven. Het lijkt erop alsof de leerlingen maar wat moeten doen en dan zien ze vanzelf wel waar ze uit komen. De meeste leerlingen slagen er niet in om dan tot zinvolle activiteiten te komen omdat ze niet weten waar ze heen gaan, wat van hen gevraagd wordt. Het lijkt op een opdracht zoals: zoek eens een interessant proefje. Maar waar moeten ze zoeken? Op internet of in de bieb? Moeten ze het ook kunnen uitvoeren en laten zien? Wanneer moeten ze dat doen? Hoe lang krijgen ze de tijd ervoor? Gaan ze alleen werken of in een groepje? Waartoe dient dit uitzoeken? Al deze vragen zijn onduidelijk en daardoor staat de autonomie onder druk. Het lijkt een oneindig speelveld dat ze niet overzien omdat de bakens niet zijn aangegeven. Kwadrant 3, waarbij een combinatie van autonomie en structuur wordt geboden, blijkt de beste 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 9

15 leeromgeving voor leerlingen te zijn. Onderzoek van Vijgen (2010) en Van Loon (2013) bevestigt deze bevinding. Uit beide onderzoeken is een duidelijk verband aangetoond tussen intrinsieke motivatie die stijgt wanneer autonomie en structuur gecombineerd worden (de leerlingen kregen verschillende keuzemogelijkheden en onder andere een stappenplan dat ze konden volgen). Het effect van een structurerende context en een autonomie-ondersteunende context is duidelijk veel hoger dan in de overige contexten. De intrinsieke motivatie is dan het hoogst. Wanneer er alleen structuur is en geen autonomie, dan is er nog wel effect op de intrinsieke motivatie, maar minder dan in combinatie met autonomie. 2.4 Rol van de leraar Uit de vorige paragraaf blijkt dat de leraar enerzijds structuur dient te geven (in de betekenis van de benodigde houvast) en tegelijkertijd ook autonomie-ondersteunend dient te handelen. Beide punten worden in de literatuur sterk uitgewerkt Structuur bieden Leraren kunnen de houvast of structuur bieden op disciplinair gebied of met betrekking tot het leerproces, aldus Van Steenkiste et al. (2007). De disciplinaire structuur heeft betrekking op de mate waarin een leraar duidelijke en consequente regels en verwachtingen hanteert en die ook uitvoert. Wat het leerproces betreft is een bepaalde mate van structuur nodig willen de leerlingen de taken of opdrachten goed kunnen uitvoeren. Het gaat dan bijvoorbeeld om een stappenplan te geven waardoor de opdracht in heldere en haalbare stukjes uiteengehaald wordt, tips te geven zodat leerlingen zelf nadenken over oplossingsrichtingen en geen kant-en-klare oplossingen te bieden, optimaal uitdagende taken te maken die haalbaar zijn (qua inhoud, hoeveelheid, beschikbare tijd: bijvoorbeeld door een duidelijke planning te geven wanneer ze eraan kunnen werken) voor de leerlingen en ondersteunende feedback en feed forward te geven Autonomie-ondersteunende houding Een autonomie-ondersteunende leraar bevordert dat leerlingen autonoom, op basis van hun eigen behoeften en eigen interesses, kunnen handelen. De onderzoekers Reeve en Jang (2006) hebben het autonomie-ondersteunend lerarengedrag opgedeeld in drie componenten: identificeren, voeden en ondersteunen, en opbouwen van persoonlijke interesses en waarden. Onder identificeren verstaan we weten wat leerlingen echt willen, wat hen echt interesseert en bezig houdt en waar hun werkelijke leerbehoeftes liggen. Leraren die identificeren gaan op zoek naar de persoonlijke drijfveren van de leerlingen. Voeden en ondersteunen verwijst ernaar dat leerlingen tijd en ruimte moeten krijgen voor hun eigen inbreng, eigen oplossingen om te experimenteren, bijvoorbeeld door hen keuzemogelijkheden te bieden. Opbouwen van nieuwe interesses en persoonlijke waarden heeft ermee te maken dat er een heldere uitleg is, dat de leraar empathie toont voor het gevoel van de leerlingen, maar ook kan aangeven waarom het nodig is om hier toch werk van te maken. In een autonomie-ondersteunende context is er niet alleen behoefte aan structuur, maar ook aan een bepaald soort interactie met de leerlingen. Die interactie dient open en respectvol voor de eigen inbreng en ideeën en opvattingen van de leerlingen te zijn, aldus Vansteenkiste et al. (2004). Binnen de SDT wordt een autonomie-ondersteunende leraar afgezet tegen een controlerende 10 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

16 leraar. Wie zich controlerend gedraagt, geeft leerlingen geen kans om zelf tot een oplossing te komen of om zelf te experimenteren. Meestal geeft de controlerende leraar zelf het antwoord op een vraag of een opdracht of legt hij al uit hoe de leerlingen een taak moeten aanpakken. Veel leraren vertellen welke opdrachten de leerlingen moeten maken en leggen daarna de opdrachten een voor een uit zodat de leerlingen weten wat ze moeten doen. Dit in tegenstelling tot de leraren die aan de leerlingen vragen om de opdrachten eerst zelf te bekijken, na te gaan wat van hen gevraagd wordt en hierover in overleg te gaan door aan een medeleerling te laten vertellen wat ze moeten doen. Controlerend handelen houdt ook in dat leerlingen precies gevraagd worden om de taken zo uit te voeren zoals de leraar dat heeft aangegeven. Elke afwijking daarvan wordt duidelijk niet gewaardeerd. Als ze tips geven aan leerlingen, dan zit daar vaak een kritische ondertoon onder zoals: Je zou eerst de opdracht eens goed kunnen lezen, zodat je weet wat je moet doen. Het staat er gewoon. Ik zei je toch al dat je eerst de opdracht goed moet lezen en niet zomaar de getallen bij elkaar moet optellen. Controlerende leraren leggen meer dan nodig de nadruk op het behalen van hoge cijfers, eerder dan op het begrijpen van de leerstof. Ze zeggen bijvoorbeeld: Ik wil dat iedereen minstens 80% van de vragen juist heeft, want we hebben er nu zo veel op geoefend dat dat moet kunnen. Controle belemmert diepgaand leren, aldus Vansteenkiste en Grolnick en Ryan (1987). Diepgaand leren is pas mogelijk als leerlingen het gevoel hebben dat ze zelf het initiatief hebben genomen om studiemateriaal door te nemen (Vansteenkiste). 2.5 Tot slot Volgens de SDT is het belangrijk om de drie basisbehoeften autonomie, relatie en competentie te vervullen. Het is belangrijk dat leerlingen niet alleen autonomie ervaren, maar ook de nodige ondersteuning (structuur). Dan zullen leerlingen intrinsiek gemotiveerd zijn om te leren. Intrinsieke motivatie leidt tot dieper leren. Dit vraagt van de leraar om autonomie-ondersteunend leraargedrag, gekoppeld aan structurerend (maar geen controlerend) leraargedrag. Het veranderen van leraargedrag is niet eenvoudig. De te ontwikkelen aanpak dient aan bepaalde criteria te voldoen om daadwerkelijk door leraren te worden geïmplementeerd (zie onder andere Van Veen, Zwart, Meirink & Verloop, 2010), namelijk: er worden concrete aanwijzingen voor het handelen in de klas gegeven; er wordt aangesloten bij de huidige manier van lesgeven van leraren; er wordt weinig extra inspanning van leraren gevraagd; de leraren ervaren (direct) een positief effect bij leerlingen. 1 Aanleiding en doelstelling van het onderzoek 11

17 12 Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

18 3 Onderzoeksopzet Het project bestond uit twee fases. 3.1 Fase 1 In deze fase werd nagegaan welke handvatten leraren nodig hebben om de theorie achter de oorspronkelijke concepten autonomie, relatie en competentie te begrijpen. Tevens werd gezocht naar bestaande beelden om de theorie te ondersteunen of duidelijk te maken. Op basis daarvan is een training ontwikkeld om de principes van de self-determination theory (SDT) voor leraren duidelijk te maken. Er werd ook een checklist ontwikkeld om lerarengedrag (bijlage 2) te observeren en er is gezocht naar een gevalideerde vragenlijst voor de leerlingen (bijlage 1). 3.2 Fase 2 In de tweede fase is de ontwikkelde training uitgevoerd op drie basisscholen en vervolgens hebben de leraren een andere werkwijze toegepast in hun praktijk. Om effect te meten is het ontwikkelde observatie-instrument twee keer afgenomen: voorafgaand aan de start van de nieuwe werkwijze en aan het einde van het project. Tevens is nagegaan wat het effect van de werkwijze op de leerlingen was door een vragenlijst twee keer af te nemen: één keer voordat gestart werd met de nieuwe werkwijze en één keer aan het eind van het project. In een groepsinterview werden leraren bevraagd op hun ervaringen en knelpunten. Er is niet gekozen voor een experimentele en een controlegroep. Om vast te stellen of de leraren de uitgangspunten van de SDT op een goede manier toepassen en leerlingen meer gemotiveerd zijn, wordt de experimentele groep vergeleken met zichzelf door de nameting te vergelijken met de voormeting. Uit eerder onderzoek weten we dat motivatie gedurende de schoolperiode afneemt (Gottfried et al., 2001; Stoel et al., 2003). Als er een vooruitgang waar te nemen is bij de steekproef, zegt dat al veel over het effect van de nieuwe aanpak. De steekproef bestaat bovendien uit voldoende personen om conclusies uit te trekken (386 leerlingen). Een andere reden waarom niet voor een controlegroep gekozen is, is dat scholen die deelnemen als controlegroep veel inspanning zouden moeten leveren (vragenlijsten invullen, observaties die plaatsvinden) waar niets tegenover staat. De nieuwe aanpak werd uitgeprobeerd tijdens lessen wereldoriëntatie. De onderzoeksvraag luidt: Kunnen leraren met behulp van de inzichten en de ontwikkelde instrumenten gebaseerd op de self-determination theory hun handelingsrepertoire tijdens de lessen wereldoriëntatie versterken en de motivatie van leerlingen verhogen? De hypothese is dat als leraren hun lessen aanbieden volgens de principes van de SDT, meer leerlingen gemotiveerd zijn voor deze lessen. Ook zullen leerlingen meer autonomie, structuur, competentie en relatie ervaren. 3 Onderzoeksopzet 13

Verhogen van leerlingmotivatie door leraren

Verhogen van leerlingmotivatie door leraren Verhogen van leerlingmotivatie door leraren Onderzoeksrapportage Kris Verbeeck Astrid van den Hurk Anne-Marieke van Loon s-hertogenbosch, KPC Groep, 2013 Colofon Deze publicatie is ontwikkeld door KPC

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger

Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen honoursonderwijs? Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Hoe autonomie-ondersteunend werkt een docent binnen Tineke Kingma Elanor Kamans Marjolein Heijne-Penninga Marca Wolfensberger Fellow onderzoeker Adviseur en coördinator 2 Opzet onderzoekspresentatie 1.

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Klasbetrokkenheid bij jongens en meisjes bij de start van het secundair onderwijs: de cruciale rol van leerkrachtstijl

Klasbetrokkenheid bij jongens en meisjes bij de start van het secundair onderwijs: de cruciale rol van leerkrachtstijl Klas bij jongens en meisjes bij de start van het secundair onderwijs: de cruciale rol van leerkrachtstijl Sofie Lietaert Debora Roorda Bieke De Fraine Karine Verschueren Ferre Laevers Centrum voor Onderwijseffectiviteit

Nadere informatie

Zelfsturend leren met een puberbrein

Zelfsturend leren met een puberbrein Zelfsturend leren met een puberbrein Jacqueline Saalmink In het hedendaagse voortgezet onderwijs wordt een groot beroep gedaan op zelfsturend leren. Leerlingen moeten hiervoor beschikken over vaardigheden

Nadere informatie

Project: verhogen van leerling-motivatie door leraren

Project: verhogen van leerling-motivatie door leraren Project: verhogen van leerling-motivatie door leraren Observatielijst voor het kijken naar leraargedrag m.b.t. de drie psychologische basisbehoeften Naam observator: Leerkracht: School: Inhoud/ vakgebied:

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs 8 Doorlopende leerlijnen Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

Huiswerk, het huis uit!

Huiswerk, het huis uit! Huiswerk, het huis uit! Een explorerend onderzoek naar de effecten van studiebegeleiding op attitudes en gedragsdeterminanten en de bijdrage van de sociale- en leeromgeving aan deze effecten Samenvatting

Nadere informatie

Visie op het leren van het jonge kind

Visie op het leren van het jonge kind ebook Visie op het leren van het jonge kind Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en leergierig, van meet af aan uit op sociale binding en op het verwerven van kennis en vaardigheden. In de motivatieliteratuur

Nadere informatie

Hoe help je leerlingen. hún motivatie. te (her)vinden

Hoe help je leerlingen. hún motivatie. te (her)vinden Hoe help je leerlingen hún motivatie te (her)vinden Programma Methodiek Ervaren Theorie Oefenen Overzicht Jóúw motivatie? Theorie Motivatie Oefening Wat deed je goed? Uitwisselen Theorie Feedback Samenvatting

Nadere informatie

Jouw motivatie. Excellent gemotiveerd. Waarom? Excellent gemotiveerd 2014. Hoe creëer je een omgeving waarin leerlingen willen excelleren?

Jouw motivatie. Excellent gemotiveerd. Waarom? Excellent gemotiveerd 2014. Hoe creëer je een omgeving waarin leerlingen willen excelleren? Excellent gemotiveerd Excellent gemotiveerd Hoe creëer je een omgeving waarin leerlingen willen excelleren? Motivatie volgens Deci en Ryan Feedback geven met 3 vragen Zelf oefenen Sandra Elzinga Sandra@betaonderwijsopmaat.nl

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat

WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Partner in de Hogeschool-Universiteit Brussel - Huart Hamoirlaan 136-1030 Brussel WORKSHOP Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat Joris Lambrechts Hans

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011

Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Eindverslag Academische Opleidingsschool Sophianum, juni 2011 Welke middelen kan een docent tijdens zijn les gebruiken / hanteren om leerlingen van havo 4 op het Sophianum meer te motiveren? Motivatie

Nadere informatie

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs

1 Naar Levenverrijkend Onderwijs 1 Naar Levenverrijkend Onderwijs INLEIDING Ik wil je een visie op de toekomst van het onderwijs aanreiken. In dit boek beschrijf ik een onderwijsproces dat geen bepaalde orde of autoriteit dient, maar

Nadere informatie

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7

kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 kempelscan P1-fase Kempelscan P1-fase 1/7 Interpersoonlijke competentie Kern 1.2 Inter-persoonlijk competent Communiceren in de groep De student heeft zicht op het eigen communicatief gedrag in de klas

Nadere informatie

BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN

BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN BEWEGEN TEGEN VROEGTIJDIG SCHOOLVERLATEN Remco Regeling, 4 e jaar SLB er: Wouter de Groot INHOUD Definitie + relevantie Interventie Onderzoeksvraag Motivatie (definitie) Motivatie Self Determination Theory

Nadere informatie

Competenties De Fontein

Competenties De Fontein Competenties De Fontein We werken met de volgende 4 competenties: 1. Verantwoordelijkheid 2. Samenwerken 3. Organisatie en planning, zelfstandigheid 4. Motivatie - In klas 1 wordt gewerkt aan de volgende

Nadere informatie

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school

Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Plan van aanpak: werken met Acadin in je eigen groep en je school Inleiding Je wilt gaan werken met Acadin. Het is aan te raden direct met een collega samen te werken. Ook is het goed Acadin als thema

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Zelfregulerend leren in relatie tot sociaal contextuele factoren uit de Self-Determination. Samenvatting

Zelfregulerend leren in relatie tot sociaal contextuele factoren uit de Self-Determination. Samenvatting Zelfregulerend leren in relatie tot sociaal contextuele factoren uit de Self-Determination Theory Veronique van der Perk en Patrick Sins Samenvatting Probleem In het onderwijs worden methoden gebruikt

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012

Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012 Theoretische achtergrond ZIEN! Publieksversie van de ZIEN!-verantwoording d.d. april 2012 Waarom pedagogisch expertsysteem ZIEN!? Omdat het belangrijk is dat ook de school kinderen volgt bij het sociaal-emotioneel

Nadere informatie

Motiverende beoordelingsvormen in de Lichamelijke Opvoeding. Project 4/05/2015. Missie onderzoeksgroep sportpedagogiek UGent

Motiverende beoordelingsvormen in de Lichamelijke Opvoeding. Project 4/05/2015. Missie onderzoeksgroep sportpedagogiek UGent Motiverende beoordelingsvormen in de Lichamelijke Opvoeding Met dank aan Project ENW project binnen doctoraat Sport Pedagogiek UGent Samenwerking tussen partnerinstellingen die opleiding tot leraar lichamelijke

Nadere informatie

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS Update Maart 2011 Inhoudsopgave Zeven dimensies... pag. 3 De kwaliteitsdimensies of graadmeters... pag. 4 1. Welbevinden...

Nadere informatie

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS

TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS TOELICHTING ZEVEN DIMENSIES PEDAGOGISCH EXPERTSYSTEEM ZIEN! VOOR HET PRIMAIR ONDERWIJS Update Februari 2013 Inhoudsopgave Zeven dimensies... pag. 3 De kwaliteitsdimensies of graadmeters... pag. 4 1. Welbevinden...

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten

Het meten van regula e-ac viteiten van docenten Samenvatting 142 Samenvatting Leerlingen van nu zullen hun werk in steeds veranderende omstandigheden gaan doen, met daarbij horende eisen van werkgevers. Het onderwijs kan daarom niet voorbijgaan aan

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Inhoud. Klaar voor de start? 11

Inhoud. Klaar voor de start? 11 Inhoud Klaar voor de start? 11 1 Bouwen op een fundament 16 A De praktijk 16 B Zelfreflectie 17 C De theorie 18 1.1 Ontwikkelen van onderwijs 18 1.2 De elementen van het onderwijsontwikkelmodel 20 D Toepassen

Nadere informatie

Literatuuronderzoek Samenvatting en conclusies... 2. Praktijkonderzoek Beantwoording van de onderzoeksvragen... 4. Deelvraag 1... 4. Deelvraag 2...

Literatuuronderzoek Samenvatting en conclusies... 2. Praktijkonderzoek Beantwoording van de onderzoeksvragen... 4. Deelvraag 1... 4. Deelvraag 2... Inhoud Literatuuronderzoek Samenvatting en conclusies... 2 Praktijkonderzoek Beantwoording van de onderzoeksvragen... 4 Deelvraag 1... 4 Deelvraag 2... 5 Deelvraag 3... 6 Probleemstelling... 7 Literatuur...

Nadere informatie

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management

Ontwikkeling. 1 Sari van Poelje, Esther de Kleer, Peter van de Berg, Leren voor Leiderschap, een nieuwe kijk op Management White Paper - Ervaringsgericht leren de praktijk als leermeester Leren is belangrijk. Voor individuen én voor organisaties en het één is voorwaarde voor het ander. Geen wonder dus dat leren en de effectiviteit

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Let s motivate the patient

Let s motivate the patient LET S MOTIVATE THE PATIENT Melissa.Ooms@Ugent.be Let s motivate the patient 1. Wat is motivatie? 2. Het belang van motivationele gespreksvoering (MG) 3. Theoretische achtergrond 4. Basisprincipes in MG

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Plan- en procesevaluatie van de scholing van gevangenispersoneel in Verbal Judo Het onderzoek Verbal Judo (Thompson, 1984) is een methode waarbij mensen anderen op een kalme

Nadere informatie

The Influence of an Autonomy-Supportive Learning Environment on the Intrinsic Motivation and Perceived Autonomy of Secondary School Students

The Influence of an Autonomy-Supportive Learning Environment on the Intrinsic Motivation and Perceived Autonomy of Secondary School Students De Invloed van een Autonomie Ondersteunende Leeromgeving op de Intrinsieke Motivatie en Gepercipieerde Autonomie van Leerlingen in het Voortgezet Onderwijs The Influence of an Autonomy-Supportive Learning

Nadere informatie

Moderne onderwijskundige concepten

Moderne onderwijskundige concepten Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken onder

Nadere informatie

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum

VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013. Gymnasium Felisenum VO RAPPORT VAN BEVINDINGEN OV 2013 Gymnasium Felisenum Plaats : Velsen-Zuid BRIN-nummer : 20DG Onderzoeksnummer : 150930 Datum onderzoek : 17-18 januari 2013 Datum vaststelling : 18 december 2012-14 maart

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Baken International School VWO Plaats : Almere BRIN nummer : 01FP C3 BRIN nummer : 01FP 06 VWO Onderzoeksnummer : 275538 Datum onderzoek : 15 april 2014

Nadere informatie

Ouders & Clubs: één doel?!

Ouders & Clubs: één doel?! Ouders & Clubs: één doel?! Infosessie Opvoedingsondersteuning van ouders in jeugdsportclubs Zorg dat je kind wint, los van het resultaat! Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Kenniscentrum Hoger Instituut

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Het gedrag in de klas. Over de website 14. Inleiding 15. Inleiding. 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29

Inhoud. Deel 1 Het gedrag in de klas. Over de website 14. Inleiding 15. Inleiding. 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29 Inhoud Over de website 14 Inleiding 15 Deel 1 Het gedrag in de klas Inleiding 22 1 Het gedrag tijdens de eerste lessen 29 Inleiding 29 1.1 Orde houden als noodzakelijke voorwaarde voor een goede werkrelatie

Nadere informatie

Procesadvisering Bijeenkomst 4

Procesadvisering Bijeenkomst 4 Procesadvisering Bijeenkomst 4 Inhoud Terugblik bijeenkomst 3 Hoofdstuk 4: De beleving van adviseur en geadviseerde Rolopvatting adviseur Cyclus van veranderingen Appriciative inquiry Weerstand bij veranderingen

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

kempelscan P2-fase Studentversie

kempelscan P2-fase Studentversie kempelscan P2-fase Studentversie Pedagogische competentie Kern 2.1 Pedagogisch competent Pedagogisch handelen Je draagt bij aan een veilige leef- en leeromgeving in de groep O M V G Je bent consistent

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013).

Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Werkblad Profesionele leergemeenschap CNV Schoolleiders Opdracht 1 Checklist Visibele learning Hattie 2013 Vul voor u zelf vraag 1 tot en met 11 in van de checklist zichtbaar leren (Hattie 2013). Wat is

Nadere informatie

1 Interpersoonlijk competent

1 Interpersoonlijk competent 1 Interpersoonlijk competent De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leefen werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid van de leraar primair onderwijs en

Nadere informatie

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl

Actief burgerschap. Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl 2013 Actief burgerschap 0 Sint Gerardusschool Splitting 145 7826 ET Emmen Tel: 0591-622465 gerardusschool@skod.nl Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Hoofdstuk 1 : 3 Hoofdstuk 2 : : een doel en een middel

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013

Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 2013 Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek SZMK 21 Oktober 21 1 Inhoudsopgave H1 Inleiding H2 Aantal vrijwilligers per sector/locatie en respons H Resultaten vrijwilligerstevredenheidsonderzoek 21

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur

Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur Introductie Langere tijd was het de gewoonte om het effect van geluidsapparatuur

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland

Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Samenvatting onderzoek Bejegening van pleegouders in Zeeland Door Veerle de Leede In opdracht van Stichting Pleegoudersupport Zeeland Beste pleegouder, U heeft aangegeven graag op de hoogte gehouden te

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Wat motiveert u in uw werk?

Wat motiveert u in uw werk? Wat motiveert u in uw werk? Begin dit jaar heeft u kunnen deelnemen aan een online onderzoek naar de motivatie en werktevredenheid van actuarieel geschoolden. In dit artikel worden de resultaten aan u

Nadere informatie

Bevorderen van zelfregulatie door het geven van feedback

Bevorderen van zelfregulatie door het geven van feedback Bevorderen van zelfregulatie door het geven van feedback I-MST14 en I-MST15 Basisschool de Springplank 2014-2015 Robin Lemmen V4H Inhoud Voorwoord... 5 Samenvatting... 6 1. Context... 7 Inleiding... 7

Nadere informatie

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs

Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Didactisch Coachen: checklist voor het basisonderwijs Inleiding Een beeldcoach filmt een aantal leraren op een leerplein. Toevallig komen twee leraren tijdens dat filmen opeenvolgend bij dezelfde leerling

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria

opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria opbrengstgericht werken in en door de sectie Doelen stellen en succescriteria formuleren voor leerlingen Informatie over doelen en succescriteria APS en KPC-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit

Nadere informatie

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs Versie februari 2014 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys Inhoud Inleiding 3 A - Het gebruik van

Nadere informatie

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005)

DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) DATA-ANALYSEPLAN (20/6/2005) Inleiding De manier waarop data georganiseerd, gecodeerd en gescoord (getallen toekennen aan observaties) worden en welke technieken daarvoor nodig zijn, dient in het ideale

Nadere informatie

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. Versie: 26-11-2015. 1. De competenties.

Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. Versie: 26-11-2015. 1. De competenties. Scholing Passend Onderwijs voor de Onderwijsassistent. Versie: 26-11-2015 Passend Onderwijs betekent thuis nabij onderwijs voor bijna elk kind uit de buurt. De diversiteit in de school zal hierdoor toenemen.

Nadere informatie

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g

SWPBS: meer dan behaviorisme? W i n d e s h e i m z e t k e n n i s i n w e r k i n g SWPBS: meer dan behaviorisme? Programma Welkom & intro: de kern Pedagogische kwaliteit: de opdracht & keuzes in de uitvoering Theoretische kaders De functie & kwaliteit van feedback Belonen/ erkennen/

Nadere informatie

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6

Samenvatting. Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Samenvatting Scores Interactie Informatiewaarde Werkrelevantie Totale waardering 8,6 8,7 8,7 8,6 Uit de opmerkingen van de deelnemers blijkt dat zij de training als leerzaam, interactief en praktijkgericht

Nadere informatie

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst

Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Handleiding ZIEN!-leerlingvragenlijst Expertsysteem ZIEN! voor het primair onderwijs Versie 3.1 - Oktober 2012 ZIEN! is een product van, in samenwerking met ParnasSys Inhoud Inleiding 3 A - Het gebruik

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen.

CREATIEF DENKEN in ONDERWIJS Worskhops, training, begeleiding en materialen. in NDERWIJS Creativiteit en Creatief Denken Creativiteit is een unieke eigenschap van de mens. Kijk om je heen, alles wat verzonnen en gemaakt is, vindt zijn oorsprong in het menselijk brein. Dat geldt

Nadere informatie

Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen

Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen WORKSHOP Opvoedingsondersteuning van ouders in jeugdsportclubs Je kind kan winnen, los van het wedstrijdresultaat. Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen Deze workshop is het resultaat van het PWO-project

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Pleincollege Sint Joris PRO PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Pleincollege Sint Joris PRO PRO Plaats : Eindhoven BRIN nummer : 20AT C6 BRIN nummer : 20AT 05 PRO Onderzoeksnummer : 273588 Datum onderzoek : 16 april 2014

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Leerwerktaak: Motivatie voor de wiskundeles

Leerwerktaak: Motivatie voor de wiskundeles Leerwerktaak: les Titel Gekoppeld aan beroepstaak OWE ILS-wi 614 Gekoppeld aan de volgende competenties(s) Niveau Geschikt voor de volgende vakken Ontwerper/ ontwerpgroep/ sectie/ school Relevantie/ kader

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 vormt de algemene inleiding van het proefschrift. In dit hoofdstuk beschrijven wij de achtergronden, het doel, de relevantie en de context van het onderzoek, en de

Nadere informatie

Informatiefolder Centrum Brein & Leren, Vrije Universiteit Amsterdam. Annemarie Trouw Schoolleider St Maartensschool, Limmen (NH)

Informatiefolder Centrum Brein & Leren, Vrije Universiteit Amsterdam. Annemarie Trouw Schoolleider St Maartensschool, Limmen (NH) Nieuwsgierigheid een basis in de school? Informatiefolder Centrum Brein & Leren, Vrije Universiteit Amsterdam Annemarie Trouw Schoolleider St Maartensschool, Limmen (NH) Sanne Dekker Neuropsycholoog, onderzoeker

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Opbrengstgericht leidinggeven aan de sectie

opbrengstgericht werken in en door de sectie Opbrengstgericht leidinggeven aan de sectie opbrengstgericht werken in en door de sectie Opbrengstgericht leidinggeven aan de sectie APS en Kpc-groep Colofon Deze uitgave maakt onderdeel uit van de publicatie Opbrengstgericht werkin in en door de

Nadere informatie

Stap 1 Doelen vaststellen

Stap 1 Doelen vaststellen Stap 1 Doelen vaststellen! Lesdoelen staan altijd in relatie tot langere termijn doelen. Zorg dat je de leerlijn of opbouw van doelen op schoolniveau helder hebt! Groepsdoelen staan altijd in relatie tot

Nadere informatie

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie?

Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? Hoe kan u strategie implementeren en tot leven brengen in uw organisatie? De externe omgeving wordt voor meer en meer organisaties een onzekere factor. Het is een complexe oefening voor directieteams om

Nadere informatie

Simeacongres 12 december. Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO

Simeacongres 12 december. Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO Simeacongres 12 december Handelingsgericht werken (ppt gebaseerd op Pameijer en 1 zorgroute, zie beschrijving workshop Aartje Bouman Fontys OSO Programma Welkom en toelichting: interactie!!!! Inventarisatie

Nadere informatie

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers

Ouder. Uitslagen Vragenlijst. Basisschool De Wilakkers Ouder Uitslagen Vragenlijst Basisschool De Wilakkers Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 De vragenlijst... 2 Gegevens... 4 Schoolgegevens... 4 Periode van afname... 4 Aantal respondenten...

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 6 Dit proefschrift gaat over de ontwikkeling van een instrument om sociale competentie van basisschoolleerlingen te meten. Het doel van die meting is om aanknopingspunten te bieden voor het bevorderen

Nadere informatie

Naar een onderzoekende cultuur in de school

Naar een onderzoekende cultuur in de school Naar een onderzoekende cultuur in de school Uit meerdere studies blijkt dat leraren heel goed onderzoek kunnen doen naar de eigen lespraktijk om hun onderwijs te verbeteren. Als meerdere leraren gezamenlijk

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Christelijk Gymnasium VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Christelijk Gymnasium VWO Plaats : Utrecht BRIN nummer : 16PA C1 BRIN nummer : 16PA 00 VWO Onderzoeksnummer : 283237 Datum onderzoek : 8 april 2015 Datum vaststelling

Nadere informatie

De zorg voor leren en motiveren: CARE for TALENT Porta Mosana College Maastricht 5 februari 2016

De zorg voor leren en motiveren: CARE for TALENT Porta Mosana College Maastricht 5 februari 2016 De zorg voor leren en motiveren: CARE for TALENT Porta Mosana College Maastricht 5 februari 2016 Prof. dr. Alexander Minnaert Rijksuniversiteit Groningen Hoe voelde u zich vanmorgen? Opbouw lezing De leraar

Nadere informatie