DE STAAT VAN DE LEERLING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE STAAT VAN DE LEERLING"

Transcriptie

1 DE STAAT VAN DE LEERLING

2

3 De Staat van de Leerling Voorwoord In deze Staat van de Leerling beschrijven leerlingen hun ervaringen op school. Ze zeggen wat hen motiveert. Je proeft hun enthousiasme als ze schrijven over goede leraren en plezier in de klas. En ook als het gaat om ruimte voor keuzes, bijvoorbeeld voor natuur en ICT. Bijzonder is dat de leerlingen ook vol vuur schrijven over scholen die zelf willen leren. En bijvoorbeeld klachten of feedback van leerlingen gebruiken om het onderwijs te verbeteren. Net zo enthousiast beschrijven de leerlingen de dingen die ze zouden willen veranderen. Ook dit gaat over de kwaliteit van leraren en het leren op school. Er staan vrolijke, maar ook stevige uitspraken in. Je ziet hierin enorme betrokkenheid. Deze leerlingen willen zelf actief bijdragen aan verbetering. Ook willen ze gehoord worden. Voor ons, de makers van De Staat van het Onderwijs, is de stem van de leerling heel belangrijk. We leren van hun ervaringen, ze voegen iets toe. Ze vertellen ons dingen die we vaak wel zien op scholen, maar niet altijd makkelijk kunnen beschrijven. Het helpt ons vanuit hun perspectief naar het onderwijs te kijken. Want uiteindelijk doen we het toch allemaal voor de leerlingen. Bijzonder dit jaar is dat deze Staat van de Leerling door een grote en gemengde groep leerlingen gemaakt is. Het bevat het werk van basisschoolleerlingen, leerlingen uit het voortgezet onderwijs en studenten uit het middelbaar beroepsonderwijs. Ze zitten ook op veel verschillende scholen, in alle delen van het land. Deze diversiteit geeft een nog rijker beeld van hoe leerlingen dagelijks het onderwijs ervaren. Een van de hoogtepunten van het afgelopen jaar was voor ons een gesprek met de leerlingen die deze Staat van de Leerling hebben gemaakt, in december. Tijdens dit gesprek vertelden ze ons en elkaar hun ervaringen. Deze waren niet alleen opvallend helder verwoord, ze raakten ons ook. Leerlingen die hartstochtelijk betrokken zijn bij hun school, dat motiveert iedereen die in en voor het onderwijs mag werken. We hopen dat iedereen deze ervaring heeft bij het lezen van deze Staat van de Leerling. Arnold Jonk & Inge de Wolf (hoofdinspecteur en coördinerend inspecteur, Inspectie van het Onderwijs) 3

4 InleidinG De Staat van de Leerling 2015 Dit jaar verschijnt voor het tweede jaar op rij De Staat van de Leerling naast De Staat van het Onderwijs. Deze keer geschreven door leerlingen uit drie verschillende sectoren (primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs) waardoor er maar liefst drie verschillende Staten zijn geschreven, samen gebundeld in dit document. De Staat van de Leerling is het product van intensieve sessies waar leerlingen met elkaar een kritische blik hebben geworpen op het onderwijs waar zij zich in de dagelijkse praktijk middenin bevinden. Als dagelijkse gebruikers weten zij als geen ander wat er in de praktijk wel en vooral ook niet werkt. Hierdoor kunnen zij ons een kijkje in de (gaar)keuken bieden van het dagelijks onderwijs en hun ervaringen hierin en vormen zij een bijzonder interessante bron van informatie over het functioneren van dit onderwijs. Dat leerlingen deelnemen aan het onderwijsdebat is nog geen gewoonte, maar hier wordt wel meer en meer voor gepleit. In 2015 is het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) 25 jaar van kracht. De participatie van kinderen is een van de grondbeginselen van dit verdrag en onderstreept dat kinderen volwaardige personen zijn die in staat zijn om hun mening te kunnen geven en daarom ook gehoord moeten worden in alle zaken die hen aangaan. 1 Het erkent daarmee het potentieel van kinderen om een besluitvormingsproces te verrijken door hun perspectieven te delen en deel te nemen aan de discussie als volwaardige burgers en potentiële change makers. Een mooie gelegenheid dus om de stem van de leerling helder te laten klinken. Deze Staat van de Leerling 2015 is het product van vijftien kritische leerlingen met een passie voor goed onderwijs. Als huidige gebruikers van het onderwijssysteem en toekomstige werknemers/ beleidsmakers/wetenschappers is het interessant om naar hun ideeën te luisteren, niet alleen omdat hun ideeën origineel en accuraat voor het huidige onderwijs zijn, maar vooral door de passie en het enthousiasme waarmee ze het brengen. Laat je inspireren door deze drie documenten, drie verslagen van de staat van het onderwijs door de ogen van po-, vo- en mbo-leerlingen. Vriendelijke groet, Merel de Herder (faciliterend Manusje van Alles Staat van de Leerling 2015) 4

5 1 Artikel 12 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) stelt dat kinderen het recht hebben hun mening vrijelijk te uiten in alle aangelegenheden die het kind betreffen, waarbij aan de mening van het kind ook passend belang moet worden gehecht. 5

6 Inhoudsopgave DE STAAT VAN DE LEERLING 6

7 in het PRIMAIR onderwijs in het voortgezet onderwijs in het Middelbaar beroepsonderwijs 7

8 8

9 De Staat van de Leerling in het primair onderwijs 9

10 Introductie Voor je ligt De Staat van de Basisschoolleerling. Hierin geven leerlingen uit groepen 6, 7 en 8 van verschillende scholen van de ATO Scholenkring hun mening over het onderwijs zoals zij dat in de dagelijkse praktijk ervaren. Ook al maken zij deel uit van de jongsten uit het onderwijsstelsel, dit zegt niets over hun capaciteit om mee te praten en denken over de verbetering van het onderwijs. Tijdens een KidsCrowdmiddag 2 werden ruim honderd leerlingen aan het denken gezet over school en onderwijs. Hieruit kwamen zes onderwerpen naar voren die de pijlers werden voor deze Staat van de Basisschoolleerling: lessen, sfeer, leermiddelen, schoolgebouw, juffen en meesters en lestijden. Alles wat hieronder volgt, is door de leerlingen bedacht en opgeschreven. Lessen Meer bewegen! We zitten heel lang en we willen meer naar buiten. Meer gym, langer gym en tijdens gym zelf dingen bedenken zodat je alles mag doen. Meer spelletjes en minder op je luie kont. Meer buiten les zodat je meer frisse lucht krijgt. Want dan word je minder snel ziek. Bijvoorbeeld buiten sporten of lessen over de natuur. Buiten kan je de natuur bestuderen en beleven, je kan het buiten ruiken, voelen, proeven en dat kan je niet op een scherm van een computer. In het echt is het veel leuker. Meer muziekles! We vinden dat we meer muziekles moeten krijgen, omdat het leuk is en omdat het inspiratie geeft. Je kan jezelf ontspannen en je talent voor muziek ontdekken. Thematische lessen zijn heel interessant en beter dan de vakken los van elkaar want het is makkelijker te onthouden. 2 KidsCrowd is een initiatief van Suzan Baldinger, Het Pakhuis voor Onderwijsinnovatie en Lex Hupe, Wijs Vooruit. Tijdens creatieve sessies komen kinderen aan het woord over hun droomschool om vervolgens hun visies en ideeën te verzamelen in een kindermanifest. Het manifest weerspiegelt het perspectief van leerlingen op de Staat van hun onderwijs. Voor de Staat van de Basisschoolleerling zijn we met de kinderen verder gaan praten op basis van dit kindermanifest. Zonder de hulp en begeleiding van Suzan was deze Staat niet tot stand gekomen. 10

11 SFEER Vrijheid voor iedereen. De leerling moet meer verantwoordelijkheid krijgen en nemen in de les. Als het in de les niet goed gaat, moet je een plekje hebben waar je kan uitrusten of afkoelen. De leerling kan zelf de verantwoordelijkheid nemen om op tijd terug te komen. Verschillende kinderen hebben verschillende aanpakken nodig, maar de leerling moet ook verantwoordelijkheid krijgen en nemen om op eigen tempo te kunnen werken. Een duidelijke weekplanning helpt, dan weten we wat we moeten en kunnen doen. Meer lachen! Lachen is belangrijk. Leermiddelen Minder uit boeken leren. De materialen moeten moderner zoals digiborden, minder boeken en meer tablets. Spelletjes zijn een goed leermiddel, er zijn games waarmee je kunt leren. Schoolgebouw Poefjes als stoelen: ze zitten lekker en je hebt ze in je lievelingskleur en stoelen zijn hard maar poefjes niet, en het is goedkoper dan stoelen. Een plek om rustig te lezen. Dan kun je even ontspannen en lezen als je moe wordt of verdrietig. We willen zelf kunnen kiezen waar we zitten en met wie we zitten. Sommige kinderen hebben speciale stoelen nodig. We willen vaker met z n tweetjes zitten om samen te werken. Een schooldier is leuk, maar je kan ze niet binnen laten, maar buiten zou het wel kunnen. Als je alleen bent dan kan je naar dat dier toe om te spelen met hem of voor hem te zorgen. Het is leuk als je zelf geen huisdier hebt 11

12 12

13 Juffen en meesters Meer meesters. Het is leuk als je meer meesters hebt. Die brengen afwisseling en zijn vaak grappiger. Met de tijd mee. Kinderen zijn modern, dus juffen en meesters moeten dat ook zijn. Je moet veel van computers weten en computerproblemen zelf kunnen oplossen. Ze moeten niet altijd iemand hoeven bellen. Want als de problemen niet opgelost kunnen worden, dan kunnen we niet verder werken. Ze moeten sportief zijn, zodat ze nieuwe sporten kennen en meer afwisseling kunnen geven tijdens gymmen en ze moeten meespelen en meedoen als we buitenspelen. Goed pestgedrag kunnen herkennen en oplossen. We willen meer leren over wat pesten is en wat er dan gebeurt. We kunnen dan rollen wisselen om te leren hoe pesten voelt. De juf of meester moet goed vragen naar de oorzaak van de ruzie om hem goed en eerlijk op te lossen. Regels die voor kinderen gelden, moeten ook voor juffen en meesters gelden. Alle juffen en meesters moeten een EHBO diploma hebben. We moeten ons veilig voelen. Lestijden Om 10 uur beginnen. Half 9 starten is te vroeg om uit bed te gaan. We zijn nog moe. Je kunt de tijd voor school ook gebruiken om nog werk af te maken. Een nadeel is wel dat je dan misschien later uit bent en minder tijd overhoudt. Maar misschien als je meer thematisch werkt, heb je ook wel tijd over. Meer vrije tijd. School is heel druk, we moeten veel doen. En in onze vrije tijd maken we gewoon plezier en dat is belangrijk. Sommige dingen van school zijn niet zo leuk, rekenen bijvoorbeeld. Dat kun je leuker maken door spelen of wedstrijden. Vijftien minuten langer spelen. Pauzes zijn nodig en mogen niet vervallen. Juist bij toetsweken is dit heel belangrijk. Misschien wat vaker een korte pauze op de dag. 13

14 14

15 De Staat van de Leerling in het voortgezet onderwijs 15

16 Algemene inleiding Toen wij begonnen met deze Staat van de Leerling, waren we eerlijk gezegd een beetje verbaasd. Niet zozeer over het bestaan van deze door leerlingen geschreven beoordeling van het onderwijs, maar over het feit dat deze pas voor de tweede keer gemaakt werd. Naarmate we ons hierin verder verdiepten, werd ons eigenlijk steeds duidelijker dat het besef dat leerlingen wel degelijk deel uitmaken van het onderwijs pas recentelijk langzaam was begonnen door te dringen tot verschillende delen van het zogenaamde onderwijswereldje. Wanneer er wordt gesproken over betrokkenen, het veld, of het onderwijs als geheel, bedoelt men natuurlijk de schoolbestuurders, de docenten, onderwijsdeskundigen (zo schijnt iedereen zich trouwens te mogen noemen), ja, zelfs de ouders. Maar nee, onderwijs, dat is toch niets voor leerlingen? Je moet uitkijken om de geijkte vorm van succes bij jonge mensen als het belangrijkste doel van het leven aan te prijzen. Het belangrijkste motief voor werken op school en in het latere leven is het plezier in je werk, het plezier in het resultaat ervan, en in het begrip van de waarde van dat resultaat voor de maatschappij. - Albert Einstein Wij kennen het onderwijs zo: je gaat een lokaal binnen, je doet wat er van je gevraagd wordt en zo leer je bepaalde dingen. Universiteiten, ouders, opa s en oma s en leraren die een acht op onze rapporten zien staan, gaan er vanuit dat dat wel goed zit, omdat ze er van uitgaan dat die acht betekent dat we een bepaald niveau gehaald hebben, en dat we daardoor een goede studie kunnen doen, meer kans hebben op een goede baan en uiteindelijk gelukkig worden. Zij hebben immers precies hetzelfde onderwijs gehad als wij. Natuurlijk kun je je afvragen of dit nog wel zo werkt met alle veranderingen die gaande zijn, maar daar kunnen wij als leerlingen weinig over zeggen, want wij weten nu eenmaal niets over de universiteit, de arbeidsmarkt en de toekomst. Het is wel belangrijk dat we steeds eerst bedenken wat we ook alweer wilden bereiken met het onderwijs, voordat we opnieuw dingen vorm gaan geven. Wij hebben het verslag daarom zo opgebouwd: beginnend met de vraag waarom iets zo is, komen we bij het doel wat er achter zit, om ons vervolgens af te vragen of dat doel wel is wat wij echt belangrijk vinden en of dat wel bereikt wordt op deze manier. 16

17 Enqueête resultaten Met de inhoud van het onderwijs is over het algemeen helemaal niet zo heel veel mis. Dat blijkt ook steeds uit de cijfers: Nederlandse leerlingen halen goede resultaten, ook de zwakkere leerlingen halen gemiddeld een hoger niveau dan in andere landen. De laatste jaren werd vaak gezegd dat toptalent dan weer weinig aandacht kreeg, daar komt nu steeds meer aandacht voor. Kortom: inhoudelijk doet het systeem op de meeste vlakken zijn werk. Het lijkt logisch dat, wanneer het systeem zijn werk doet en leerlingen de juiste dingen leren, we naar dat systeem niet meer om hoeven te kijken. Maar dat is toch niet zo. Het onderwijs is meer dan een leerfabriek waar leerlingen doorheen worden gehaald om ze vol te stoppen met kennis. Goede cijfers halen voor de afzonderlijke vakken is niet genoeg. Ook (en misschien wel juist) niet toetsbare dingen zijn belangrijk, zoals plezier in het leren, het begrijpen van het nut van onderwijs, het zien van samenhang tussen vakken en alle dingen die onder persoonlijke ontwikkeling vallen. De manier waarop de leerstof bij de leerlingen aankomt, bepaalt voor een heel groot deel hoe leerlingen tegen de inhoud aankijken. Dat bleek heel duidelijk uit de driehonderd antwoorden die we kregen op de eerste vraag van onze enquête. Die vraag luidde: als je één ding aan het onderwijs zou mogen veranderen, wat zou dat dan zijn? In de antwoorden op deze grote vraag viel meteen de eensgezindheid van leerlingen op: er wordt bijna niet geklaagd over de inhoud van vakken en de meeste opmerkingen waren van algemene, brede aard. De antwoorden kunnen wij grofweg gelijk indelen in de volgende onderwerpen: 1. Betere leraren 2. Betere aansluiting van lesstof op de toetsen 3. Nuttigere of interessantere les 4. Praktijkgerichter werken 5. Minder toetsen of minder focus op cijfers 6. Procesmatig werken 7. Onderwijs meer aangepast op het individu (persoonlijker onderwijs) 8. Meer vrijheid 9. Kleinere klassen 10. Kortere lestijden 11. Andere verdeling van vakken 12. Dingen beter regelen (zoals inschrijvingen, tussenuren, etc.) 13. Toetsen anders verdelen over een periode 14. Minder huiswerk Soms schreven leerlingen in de enquête op dat één gymles per week te weinig is, of dat wiskunde wel uit de bovenbouw van het vwo mag; die dingen horen bij andere verdeling van vakken. Verder zijn hele specifieke dingen samengevat onder Dingen beter regelen. Voor de rest gaat het bijna altijd over de manier waarop leerlingen de lessen tot zich moeten nemen. Een aantal dingen spreken daarbij voor zich, een aantal dingen zullen we apart in de deelvragen bespreken. 17

18 De antwoorden van leerlingen die vroegen om meer toepassing van hun persoonlijke interesses, meer invloed op de lessen, meer aandacht voor hun individuele wensen en meer antwoorden in die trant, hebben wij samengevat. Soms passen de antwoorden onder meer vrijheid ook onder het kopje persoonlijker onderwijs, en andersom. Een aantal dingen hangt volgens ons enigszins samen: zij zullen de onderwijsinspectie bekend in de oren klinken. De onderwijsinspectie concludeerde in de afgelopen SvhO bijvoorbeeld dat leerlingen binnen het vo in 21 procent van de lessen niet bezig zijn met het vak. Dit klinkt schokkend, maar een leerling met gezond verstand hoeft dat percentage eigenlijk niet eens te horen: hij weet uit ervaring dat het voor de meeste mensen simpelweg onmogelijk is om je van half negen tot half drie met meestal maar drie kwartier pauze continu te concentreren op de lesstof, al helemaal als je het nut van die les niet inziet of de stof niet interessant vindt, of als je er toch geen cijfer voor krijgt. Sterker nog, wij schatten dit percentage heel wat hoger in. Wat ook geheel in het straatje past, en wat dan ook in de enquête het meest genoemd werd, was het verzoek om minder les. Leerlingen klagen vaak over lange lesdagen, en wij klagen daar zelf ook over mee, maar iedereen lijkt zich er altijd bij neer te leggen, alsof we denken: het zal wel een reden hebben. Maar wat is die reden dan precies? Deelvraag Wat zou het doel van het VO moeten zijn Natuurlijk moet je af en toe dingen doen op school die je niet leuk vindt. Het liefst zouden we allemaal zelf bepalen wat we doen, maar er zijn echter nu eenmaal onmisbare basisvaardigheden en -kennis. Maar wie bepaalt wat belangrijk is? Het is niet zozeer het geval dat het grootste deel van wat we op school leren nutteloos is, maar dat het nutteloos lijkt. Je leert iets omdat je het op je examen krijgt, niet omdat je er verder nog iets aan hebt. Het doel van de stof is volledig uit het oog verloren. Dit is een belangrijke factor die meespeelt bij het motiveren van leerlingen. Uit onderzoeken is al vaak gebleken dat de motivatie omhoog schiet door het uitleggen waarom iets geleerd moet worden en de discussie daarover. In de ideale situatie moet de docent in elke situatie kunnen uitleggen waartoe deze dient. Veel leerlingen vragen zich af waarom we op school de dingen leren die we leren. 18

19 In de tweede klas vonden veel mensen Duits zinloos omdat ze het toch niet zouden kiezen in de bovenbouw, net als scheikunde en bio. Tekenen is weer een voorbeeld van een vak dat voor sommigen heel nuttig is, maar voor anderen niet. Welke kennis is voor iedereen nodig? En tot in welke mate moet elke leerling van alle vakken bepaalde basiskennis hebben? Dit lichten we toe onder Algemene kennis. School moet leerlingen niet alleen de juiste feiten bij brengen: er wordt ook veel aandacht besteed aan bepaalde vaardigheden. Leerlingen moeten natuurlijk kunnen lezen en schrijven, maar ook meer abstracte vaardigheden zoals samenwerken en plannen zijn belangrijk, ook al kunnen ze niet getoetst worden. Hoe gaat dat in zijn werk? Welke vaardigheden zijn nu ondervertegenwoordigd? Je leest het onder Algemene vaardigheden. Dat je op school kennis en vaardigheden bij worden gebracht, weten we allemaal. Maar school heeft ook een culturele en een opvoedkundige waarde. Dat zien we terug in vakken als literatuurgeschiedenis, kunst en maatschappijleer. Als leerlingen zien wij die waarde echter steeds verder verloren gaan. Wordt er wel genoeg gedaan aan cultureel onderwijs en gebeurt het op de goede manier? Wordt er genoeg gedaan aan het leren omgaan met culturele verschillen? Wordt de waarde van de democratie en jouw functie als staatsburger daarin wel op de goede manier onderwezen? Onze antwoorden daarop vind je onder Culturele vorming. Algemene Kennis De middelbare school beslaat een groot deel van je puberteit en ze moet je voorbereiden op de universiteit en op de maatschappij. Niet alleen de universiteit, maar ook de maatschappij eist dat je een bepaalde basiskennis hebt als je van de middelbare school komt: voor de studie natuurkunde moet je basiskennis hebben van het vak natuurkunde en om te kunnen participeren in de maatschappij is het vrij handig om de Nederlandse grammatica te kennen en te kunnen toepassen. Daarnaast moet je als puber erachter zien te komen waar je goed in bent en wat je leuk vindt, omdat je ook nog moet kiezen tussen verschillende opleidingen. Wij onderscheiden op inhoudelijk gebied daarom verschillende functies van de vakinhoudelijke kennis die je op de middelbare school leert: oriënterend, specialiserend en maatschappelijk. Daarbij zijn wij van mening dat het vo meer zou kunnen doen om leerlingen maximaal resultaat te laten behalen op die drie gebieden. 19

20 Oriënterende functie Na de middelbare school ga je als leerling naar een vervolgopleiding. Om tot een keuze voor een vervolgopleiding te komen, moet je enigszins weten waar je interesses en kwaliteiten liggen; op basis daarvan maak je natuurlijk je keuze/zou elke leerling zijn keuze moeten maken. In de vierde en vijfde klas laten veel leerlingen nog vakken vallen en kiezen ze er soms na veel gedoe nog vakken bij. Dit zou al minder kunnen worden als je in de onderbouw meer uitgenodigd wordt om erachter te komen wat je leuk vindt. Op dit moment zien wij dat de uitval in het eerste jaar van hbo en universiteit erg hoog is en dat dit ook als probleem wordt gezien door de politiek. Wij merken zelf dat dit niet zozeer is omdat leerlingen (te) gemakzuchtig kiezen - de meeste jongeren nemen hun toekomst uiterst serieus - maar dit komt vooral omdat leerlingen niet weten wát ze willen en leuk vinden. Dit is duidelijk een gebied waar de middelbare school in gebreke blijft: leerlingen weten na en tijdens de middelbare school niet goed genoeg wat ze precies willen. Een verkeerde studiekeuze kost een scholier tot wel euro (!) per jaar. 3 Ook voor de overheid zijn de kosten van studiewisselaars niet gering, dus vanuit financieel oogpunt is het zinnig om als vo meer te doen om leerlingen hun kwaliteiten en interesses te laten bepalen. Met name in de onderbouw is dit van belang, omdat met de profielkeuze eigenlijk al voor een groot deel wordt bepaald wat je leuk vindt en waar je toekomst ligt. Daarom trekken wij de volgende conclusie: De middelbare school moet er (beter) voor zorgen dat scholieren weten waar ze goed in zijn en dat scholieren weten wat ze leuk/interessant vinden. Zelf hebben wij ook wel ideeën hoe het vo hiervoor kan zorgen. Wij merken dat de meeste studies en de meeste dingen in de maatschappij niet over één specifiek ding gaan, ze zijn vakoverstijgend. Het is dus van belang dat leerlingen overal wat van proeven en ook goed de verbanden tussen de verschillende vakgebieden leren kennen. Hoewel er binnen de bestaande kerndoelen voor de onderbouw veel ruimte is voor de scholen om het onderwijs op een meer vakoverstijgende manier in te richten, doen veel scholen dit niet. Omdat het belang van vakoverstijgend lesgeven (over)duidelijk is, is het van belang dat de kerndoelen dusdanig aangepast worden dat vakoverstijgend lesgeven gestimuleerd of zelfs verplicht wordt. Specialiserende functie De middelbare school moet, naast je van allerlei dingen laten proeven, ook zorgen dat je wel degelijk kennis van bepaalde zaken hebt. De inhoud van de vakken, met name in de bovenbouw, leer je niet voor niets. Het is kennis waar je als leerling hard voor studeert. Op dit moment is het niet zo dat er te weinig gespecialiseerd wordt; de vakken in de bovenbouw zijn zwaar genoeg. Wel vinden wij dat de inhoud van het vakkenpakket in de bovenbouw 3 20

21 heroverwogen kan worden: zijn talen als Duits, Frans, Latijn en Grieks nog wel van deze tijd om te leren, of zijn talen als Spaans en Chinees handiger om te leren? Wij zijn niet in staat om hier een goede afweging in te maken, maar de overheid zou in samenwerking met de maatschappij (ook de jongeren!) moeten nadenken over welke talen van belang zijn en welke verplicht moeten zijn om te leren. Daarnaast merken wij dat wij, na zes jaar les gehad te hebben in een moderne vreemde taal zoals Frans of Duits, deze talen nog steeds niet kunnen spreken. De basiskennis die je bij deze vakken opdoet, is wel héél basis, terwijl je in zes jaar les in een taal, deze eigenlijk makkelijk moet kunnen leren, zeker op onze leeftijd. Dit komt ook omdat de nadruk op de talen verkeerd ligt, je leert eerst alle grammatica van een taal, en leert het daarna pas spreken. Het zou logischer zijn als de scholen verplicht worden meer met spreken te doen; de grammatica komt later wel. Wij merken daarnaast dat het vakkenpakket van de bovenbouw vaak niet maximaal aansluit op wat een universiteit van leerlingen vraagt. Alleen in de bèta-kant zijn wiskunde B en natuurkunde meestal verplicht, voor meer specifieke studies zijn soms ook biologie en in nog mindere mate scheikunde verplicht. Bij de alpha en gamma studies is er in negen van de tien gevallen geen bepaald vakkenpakket vereist voor een studie. Het is raar om zes jaar lang een vak te leren en dan vervolgens na je eindexamen tot de conclusie te komen dat een groot deel van wat je geleerd hebt, overbodig en inwisselbaar (het maakt niet uit of je nou aardrijkskunde of geschiedenis hebt gedaan) is geweest; voor de studie economie is het vak economie niet eens vereist! Daarom trekken wij de volgende conclusie: De inhoud van de vakken op de middelbare school moet (beter) aansluiten op wat een vervolg(opleiding) inhoudelijk eist. De overstap tussen een vervolgopleiding en de middelbare school moet op kennisgebied (maar ook op het gebied van vaardigheden!) kleiner worden, want er stromen niet alleen veel jongeren af in het eerste jaar van de universiteit omdat ze verkeerd gekozen hebben, maar ook omdat het niveau van de universiteit te hoog ligt in verhouding tot de middelbare school. Maatschappelijke functie Tijdens je middelbare school is het natuurlijk niet alleen van belang dat je tijdens de vakken alleen maar informatie moet leren die naar een baan leidt, maar het is ook van belang dat je als scholier maatschappelijk betrokken raakt en een bepaalde algemene kennis van zaken verwerft, die voor het participeren in de maatschappij van belang kunnen zijn. Als basaal voorbeeld moet je, als je van de middelbare school komt, fatsoenlijk kunnen schrijven en rekenen, puur omdat je gewoon anders bepaalde dingen in je leven - zoals solliciteren of ongeschoold werk verrichten - niet kan doen. Ook is het van belang dat je van bepaalde zaken als de mensenrechten en de waarde van de democratie kennis hebt genomen; scholieren moeten begrijpen waarom we naar het stembureau gaan. 21

22 Naar onze mening biedt de middelbare school een scholier te weinig maatschappelijk zinvolle kennis. Dit is ook al uit meerdere onderzoeken gebleken, om wat voorbeelden te noemen: scholieren in Nederland hebben als slechtste van Europa kennis van mensenrechten 4, daarnaast geven de pabo-opleidingen aan dat het algemene taal- en rekenniveau van de instromende studenten te laag is. Daarom trekken wij de volgende conclusie: De middelbare school moet scholieren (beter) voorbereiden op de maatschappij. In de (landelijke) politiek wordt dit ook wel gezien, met de invoering van het vak burgerschap en de verplichte rekentoets. Toch gebeurt er niet voldoende en moeten deze gebreken eerder en beter worden aangepakt; een leerling pas in 6 vwo fatsoenlijk leren rekenen, is volgens ons absurd! Op het gebied van de vakinhoudelijke kennis hebben wij het onderscheid gemaakt tussen drie functies die vakinhoudelijke kennis volgens ons moet hebben; oriënterend, specialiserend en maatschappelijk. Daarnaast hebben wij dat wat er verbeterd moet worden, per gebied in een hele algemene conclusie samengevat: De middelbare school moet er (beter) voor zorgen dat scholieren weten waar ze goed in zijn en dat scholieren weten wat ze leuk/interessant vinden. De inhoud van de vakken op de middelbare school moet (beter) aansluiten op wat een vervolg(opleiding) inhoudelijk eist. De middelbare school moet scholieren (beter) voorbereiden op de maatschappij. Scholen, overheid en andere beleidsmakers moeten bij alles wat zij aan scholieren verplicht stellen, zich leren afvragen of het ten minste aan één van de drie doelen voldoet. Als dit niet zo is, is niet uit te leggen waarom iets geleerd moet worden, hierdoor zal de motivatie van leerlingen omlaag gaan, de tijd niet efficiënt besteed worden en ook de algehele leerprestaties dalen. Algemene vaardigheden Op dit moment worden er (als het goed is) dingen gedaan aan het trainen van vaardigheden. Hoewel het belang van individuele vaardigheden verschilt per niveau, kun je een globale lijst van op dit moment belangrijke vaardigheden in het onderwijs samenstellen. Deze lijst ziet er dan als volgt uit: 4 22

23 informatie verwerven, verwerken en verstrekken probleemoplossend vermogen mondeling communiceren plannen en organiseren samenwerken presenteren reflecteren Bij deze lijst kun je twee vragen stellen: 1) Worden deze vaardigheden goed toegepast in het huidige onderwijs en (hoe) moeten ze getoetst worden? en 2) Zijn er andere vaardigheden die niet (genoeg) worden toegepast in het huidige onderwijs? Toepassing en toetsing In de kerndoelen voor de onderbouw zijn de bovenstaande vaardigheden verwerkt. Of ze echter daadwerkelijk worden toegepast is een tweede; er wordt niet echt op getoetst, waardoor het per leraar erg kan verschillen. Dit is het grootste probleem op het gebied van de huidige algemene vaardigheden; de ene leerling krijgt ze prachtig geïntegreerd in de lesstof van zijn vakken, maar de ander hoeft gedurende de gehele onderbouw bijvoorbeeld nooit een presentatie te geven. Nu is toetsen natuurlijk niet per se de oplossing om een betere toepassing van vaardigheden te bereiken: ten eerste zijn vaardigheden erg lastig te toetsen, en ten tweede zou nóg meer toetsen een ontwikkeling zijn waar wij absoluut niet achter staan. Voor dit soort vaardigheden zou je eerder moeten denken aan een feedback-systeem; denk bijvoorbeeld aan een vak-overkoepelend vaardighedendossier, waarin de vooruitgang van een leerling wordt vastgelegd, of een persoonlijk ontwikkelingsplan dat een leerling in samenwerking met een mentor/docent opstelt en bijhoudt. Bij elke oefening of opdracht waarin vaardigheden toegepast moeten worden, ontvangt de leerling in plaats van een cijfer persoonlijke feedback, die wordt vastgelegd in dat dossier. Aan het eind van de onderbouw kun je dan gemakkelijk zien of een leerling op het gewenste persoonlijke niveau zit en wat de zwakke punten zijn van een leerling. Op deze manier kun je ook beoordelingen gekoppeld aan vaardigheden, bijvoorbeeld een cijfer voor een presentatie, koppelen aan de vooruitgang die een leerling op dit gebied heeft gemaakt in plaats van alle leerlingen met dezelfde maat te meten. Nieuwe vaardigheden Dan komen we bij het tweede punt: is dit alles? Als we even teruggaan naar de taak van het voortgezet onderwijs: de leerling zo goed mogelijk voorbereiden op het leven na de middelbare school, zijn dit dan de vaardigheden die we het meest nodig gaan hebben? Dit is voor ons als leerling erg lastig in te schatten. Wel kunnen we onze mening geven over de ontwikkelingen op dit gebied. 23

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Hoofdlijn advies. Wat vind jij? Laat het ons weten op: Persoonlijke ontwikkeling. Basiskennis en -vaardigheden. Vakoverstijgend leren

Hoofdlijn advies. Wat vind jij? Laat het ons weten op: Persoonlijke ontwikkeling. Basiskennis en -vaardigheden. Vakoverstijgend leren Hoofdlijn advies Taalvaardig Rekenvaardig Digitaal vaardig Sociaal vaardig Persoonlijke ontwikkeling Basisvaardigheden Basiskennis en -vaardigheden Natuur & technologie Mens & maatschappij Taal & cultuur

Nadere informatie

Jong geleerd, oud gedaan. Opstap W 1. Interview. Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten:

Jong geleerd, oud gedaan. Opstap W 1. Interview. Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten: Jong geleerd, oud gedaan Opstap.k v a W 1 Interview Bedenk vragen over de schooltijd van uw medecursisten: leeftijd op eerste schooldag gemengde school / jongensschool / meisjesschool aantal jaar op de

Nadere informatie

Samenvatting ouder enquête:

Samenvatting ouder enquête: Samenvatting ouder enquête: Aantal deelnemers: 213 Aantal afgerond : 101 Responspercentage: 47% Omdat een aantal email adressen niet meer kloppen hebben we het responspercentage handmatig uitgerekend en

Nadere informatie

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl

De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl De nieuwe Havo voorbereidend HBO Buiksloterweg 85 1031 CG Amsterdam T: 020 579 72 10 I: www.checkdenieuwehavo.nl 1 De nieuwe Havo voorbereidend HBO Wat is De nieuwe Havo? De nieuwe Havo biedt Havo onderwijs

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan

Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan Digitale geletterdheid en de lerarenopleidingen, een ontwikkelplan SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling VELON conferentie Brussel, 4 februari 2016 Petra Fisser, Monique van der Hoeven, Sigrid

Nadere informatie

Informatieboekje havo 5. atheneum 5

Informatieboekje havo 5. atheneum 5 Informatieboekje 2013-2014 voor leerlingen die na havo 5 naar atheneum 5 willen gaan 1 Inhoudsopgave Uitstroom havo... 2 Doorstroomschema havo > HBO>universiteit... 3 Verschil havo en atheneum... 4 Voorwaarden

Nadere informatie

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl Van Heeckerenlaan 2 Piet Heinstraat 1 Coevorden Hardenberg Tel 0524 593800 Your next step! Tel 0523 262170 www.denieuweveste.nl Your next step! informatie 2014/2015 ontwikkel(t) je talent De Nieuwe Veste

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

KIESWIJZER LAAR & BERG Stroomkeuze vwo en MYP Profielkeuze havo Profielkeuze vwo

KIESWIJZER LAAR & BERG Stroomkeuze vwo en MYP Profielkeuze havo Profielkeuze vwo KIESWIJZER LAAR & BERG 2016-2017 Stroomkeuze vwo en MYP Profielkeuze havo Profielkeuze vwo Inhoud Inleiding... 3 Stroomkeuze vwo 3 en MYP 3... 4 Profielkeuze havo... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en

Nadere informatie

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Veranderingen door invoering Bedoeling infoavond Na afloop heeft u een beter beeld van: Welkom INFORMATIEAVOND 3 HAVO de Tweede Fase de Tweede Fase als onderwijssysteem het keuzeproces van uw zoon/dochter Tweede fase Voortgezet Onderwijs

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 2 OUDERAVOND 3 (T)VWO 2015-16 Dinsdag 17 november 2015 Op deze speciale ouderavond voor de leerlingen van klas 3 tvwo en 3 vwo krijgt u informatie over de inrichting

Nadere informatie

Smartphone of tablet? Open de browser en ga naar:

Smartphone of tablet? Open de browser en ga naar: Smartphone of tablet? Open de browser en ga naar: http://etc.ch/vkrr Toetsen van de Toekomst Saskia Wools manager prototyping, Cito Agenda Onderwijs 2032 Hoger Onderwijs in 2032 Q&A Smartphone of tablet?

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe!

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! HAVO/ VWO Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! VAN ONDER - NAAR BOVENBOUW Wie binnen Openbare Scholengroep Sevenwolden overgaat van het tweede leerjaar basisvorming naar het derde leerjaar havo of vwo,

Nadere informatie

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen.

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet onderwijs. Voor

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

atheneum technasium havo havo/vmbo-t

atheneum technasium havo havo/vmbo-t technasium /vmbo-t Tijd voor jouw toekomst Het is bijna zover: je zegt je basisschool gedag en je gaat een nieuw avontuur aan op het voortgezet onderwijs. Het is tijd om te ontdekken en te leren wat jíj

Nadere informatie

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO KIESWIJZER 2015 Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO INHOUD INLEIDING... 3 STROOMKEUZE V3 EN T3... 4 PROFIELKEUZE HAVO... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en 5... 6 Natuurprofielen

Nadere informatie

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren

De lessen. In de onderstaande tabel staan de vakken die worden gegeven in het Engels: Aantal lesuren 2015-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Wat houdt de pilot tweetalig onderwijs op het Dollard College in?... 3 De lessen... 3 Device... 4 Taalvaardigheid... 4 Internationalisering... 5 Kosten... 5 Bevorderingsnormen...

Nadere informatie

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken!

Profielkeuze Vwo 3. Het doel is: Op basis van reële zelfkennis, een gedegen keuze maken! Profielkeuze Vwo 3 Profielkeuze in het algemeen Dit jaar maakt uw dochter/zoon een belangrijke keuze in haar/zijn schoolloopbaan. Er moet een profiel gekozen worden: vakken waarin uw kind eindexamen gaat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium

schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium schooljaar 2016/2017 Utrechts Stedelijk Gymnasium Beste achtstegroeper, Welkom bij het Utrechts Stedelijk Gymnasium! Het USG is een overzichtelijke, goede, fijne school voor slimme leerlingen, die veel

Nadere informatie

Hoe gaat het met je studie?

Hoe gaat het met je studie? 195 195 HOOFDSTUK 12 Hoe gaat het met je studie? WOORDEN 1 Kies uit: onvoldoende controleren gymnastiek mening huiswerk 1 Heb je je al gemaakt? 2 Ik was op school niet zo goed in. Ik vond sport niet leuk.

Nadere informatie

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds?

Inleiding 4. Engels in het basisonderwijs 5. Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6. Wat is Words&Birds? Inleiding 4 Engels in het basisonderwijs 5 Words&Birds een verrijking van de les, een verbreding van de wereld 6 Wat is Words&Birds? 6 Wat zijn de belangrijkste eigenschappen van Words&Birds? 6 Met welk

Nadere informatie

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo

Schets van het onderwijsprogramma Route 3, jaar havo/vwo Schets van het onderwijsprogramma Route 3, 12-16 jaar havo/vwo De leerlingen in route 3 (12 16) uitstroomprofiel havo/vwo kunnen instromen in verschillende fasen van het reguliere onderwijs: in de onderbouw

Nadere informatie

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 vwo de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Merkbare veranderingen

4-12-2015. Bedoeling infoavond. Welkom INFORMATIEAVOND 3 vwo de Tweede Fase. Historische achtergronden. Tweede fase. Merkbare veranderingen Bedoeling infoavond Na afloop heeft u een beeld van: Welkom INFORMATIEAVOND 3 vwo de Tweede Fase de Tweede Fase als onderwijssysteem het keuzeproces van uw zoon/dochter Tweede fase Voortgezet Onderwijs

Nadere informatie

DE WERELD WORDT GEMAAKT DOOR MENSEN DIE KUNNEN SAMENWERKEN. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t

DE WERELD WORDT GEMAAKT DOOR MENSEN DIE KUNNEN SAMENWERKEN. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t DE WERELD WORDT GEMAAKT DOOR MENSEN DIE KUNNEN SAMENWERKEN. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t IS N VRIJESCHOOL IETS VOOR MIJ? Straks ga je naar het voortgezet

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Doetinchem. Het Groene Lyceum. Vakman schaps route

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Doetinchem. Het Groene Lyceum. Vakman schaps route Doe mee in onze groene wereld Doetinchem vmbo groen Het Groene Lyceum Vakman schaps route 2informatie vmbo groen 2017-2018 AOC Oost is jouw wereld. Een groene wereld die jij zelf mag invullen met jouw

Nadere informatie

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Twello. Het Groene Lyceum. Vakman schaps route

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Twello. Het Groene Lyceum. Vakman schaps route Doe mee in onze groene wereld Twello vmbo groen Het Groene Lyceum Vakman schaps route 2informatie vmbo groen 2017-2018 AOC Oost is jouw wereld. Een groene wereld die jij zelf mag invullen met jouw talent

Nadere informatie

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO Kies je vakkenpakket 2 en 3 MAVO 2016-2017 1 2 Introductie Beste leerling, ouder of verzorger, Op dit moment zit jij of je kind in het tweede of derde jaar van de mavo. In beide jaren zullen keuzes gemaakt

Nadere informatie

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe!

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! JENAPLAN Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! BUITENGEWOON JENA een andere, succesvolle aanpak In Heerenveen kunnen leerlingen sinds 1997 in de onderbouw van Jenaplan-onderwijs volgen in heterogene klassen:

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan OPEN DAG 2015 Borculo Beukenlaan 24 januari 10 tot 13 uur Borculo Herenlaan bovenbouw vmbo 24 januari 10 tot 13 uur Lochem Zutphenseweg 24 januari 10 tot 13 uur www.staring.nl Het Staring College daagt

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

Handleiding Docenten/Begeleiders

Handleiding Docenten/Begeleiders Handleiding Docenten/Begeleiders In dit document vindt u een aantal handige tips en wetenswaardigheden die van pas kunnen komen wanneer u het invullen van de JOB-monitor klassikaal begeleidt. 1. Algemene

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

leerlingen open Dag 18 februari Open lesmiddag 15 februari Aanmelden Open Lesmiddag kan vanaf januari via onze website

leerlingen open Dag 18 februari Open lesmiddag 15 februari Aanmelden Open Lesmiddag kan vanaf januari via onze website leerlingen open Dag 18 februari Open lesmiddag 15 februari Aanmelden Open Lesmiddag kan vanaf januari via onze website Welkomstwoord Gerwald: Ik heb het gevoel dat ik serieus word genomen. Docenten helpen

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO Kies je vakkenpakket 2 en 3 MAVO 2016-2017 1 2 Introductie Beste leerling, ouder of verzorger, Op dit moment zit jij of je kind in het tweede of derde jaar van de mavo. In beide jaren zullen keuzes gemaakt

Nadere informatie

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs

Informatieboekje Voortgezet Onderwijs Informatieboekje Voortgezet Onderwijs 1 2 Voorwoord Dit informatieboekje geeft een overzicht van de belangrijkste gegevens over het VMBO, Havo en VWO. Hoe het VMBO is opgebouwd, welke vakken in de onderbouw

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties :

Competenties. De beschrijvingen van de 7 competenties : Inhoud Inleiding...3 Competenties...4 1. Interpersoonlijk competent...5 2. Pedagogisch competent...5 3. Vakinhoudelijk en didactisch competent...6 4. Organisatorisch competent...6 5. Competent in samenwerking

Nadere informatie

Van Mavo-4 naar Havo-4

Van Mavo-4 naar Havo-4 Van Mavo-4 naar Havo-4 Doorstromen naar HAVO-4 met een Mavodiploma. Een leerling kan er voor kiezen om na het behalen van het Mavodiploma door te stromen naar Havoo-4 op het Hoeksch Lyceum. De overstap

Nadere informatie

havo-top! hv.penta.nl

havo-top! hv.penta.nl havo-top! In Hoogvliet start per 1 augustus 2015 een havo- TOP opleiding in het profiel Economie en Maatschappij. Door de samenwerking tussen de PENTA business school Hoogvliet, het VAVO Rijnmond College

Nadere informatie

Ouderavond 3HAVO 12 januari 2016

Ouderavond 3HAVO 12 januari 2016 Ouderavond 3HAVO 12 januari 2016 19.30 uur Ben Wester (afdelingsleider) over klas 3 19.45 uur Monica ten Hagen (decaan HAVO) over de profiel- en vakkenkeuze 20.15 uur Pauze Koffie/thee in de hal 20.30

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

Inleiding. Keuzes in:

Inleiding. Keuzes in: Keuzes in: 5 Inleiding Tijdens de ouderavond heb ik u uitgelegd hoe de keuzebegeleiding in klas 3 plaats vindt. In dit artikel zet ik de belangrijkste punten nog even op een rij. Mocht u na het lezen ervan

Nadere informatie

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015

Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken. Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Welke ruimte en skills hebben leerlingen nodig om bevlogen en gemotiveerd te werken Astrid van den Hurk 22 januari 2015 Doelen Zicht op basisbehoeftes van leerlingen om gemotiveerd te kunnen werken; Zelfdeterminatietheorie

Nadere informatie

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw.

Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. onderwijs Wij medewerkers & wij leerlingen van Stad & Esch maken samen de plek waar ontdekken en leren als vanzelf gaat. Welkom 21e eeuw. April 2012 2 Stad & Esch bereidt leerlingen optimaal voor op de

Nadere informatie

DE 12 VAN DOK12. Dit ben ik

DE 12 VAN DOK12. Dit ben ik Dit ben ik Op DOK12 verwerf ik kennis, vaardigheden en ontwikkel ik mij als persoon. Ik krijg ruimte om mijzelf goed te leren kennen, te zijn wie ik ben en mijn talenten te ontwikkelen. Ook leer ik oog

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 2014-2015 Belangrijke data i.v.m. profielkeuze schooljaar 2014 2015 9 dec. Ouderavond 10 dec. Mentoravond 26-30 jan. Elke derde klas gaat één dag op keuzedag 2 feb

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

completer is beter Meer weten? = leren + U heeft nu een beeld van onze school, en misschien wilt u daarom nog meer weten.

completer is beter Meer weten? = leren + U heeft nu een beeld van onze school, en misschien wilt u daarom nog meer weten. Meer weten? completer is beter U heeft nu een beeld van onze school, en misschien wilt u daarom nog meer weten. Op onze website www.rscollege.nl vindt u alle informatie. Daarnaast is het natuurlijk mogelijk

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Almelo. Het Groene Lyceum

Doe mee in onze. groene wereld. vmbo groen. Almelo. Het Groene Lyceum Doe mee in onze groene wereld Almelo vmbo groen Het Groene Lyceum 2informatie vmbo groen 2017-2018 AOC Oost is jouw wereld. Een groene wereld die jij zelf mag invullen met jouw talent en interesse. Zet

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nieuw vmbo op. het Haarlem College. op het Haarlem College kan het. Podium & Presentatie Mavo en Mavo + Informatie voor de leerlingen van groep 8

Nieuw vmbo op. het Haarlem College. op het Haarlem College kan het. Podium & Presentatie Mavo en Mavo + Informatie voor de leerlingen van groep 8 Nieuw vmbo op het Haarlem College op het Haarlem College kan het Media & Vormgeving Zorg & Welzijn Techniek & Energie Ondernemen & Commercie Podium & Presentatie Mavo en Mavo + Sport & Veiligheid Gemengde

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

DOEL CO-CREATIESESSIE. In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school!

DOEL CO-CREATIESESSIE. In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school! OUTPUT CO-CREATIE OSG DE HOGEBERG 17 AUGUSTUS 2015 - OSG DE HOGEBERG - DEN BURG DOEL CO-CREATIESESSIE In gesprek met jullie leerlingen over oplossingen die zorgen voor een nog leukere en betere school!

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag

CONCLUSIE Aantal niveaus te laag Bijlage 1. Opening door Gelbrich Feenstra. Zij werkt als onderwijsadviseur bij APS in Utrecht en sinds ruim een jaar is zij projectleider Engels bij het VLC. Wat was de aanleiding voor deze conferentie?

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing

Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Educatief pakket duurzame energie Didactische onderbouwing Inhoud Welkom Doelen Profielschetsen Materialen Bijlagen Met het Solly Systeem worden kinderen al op jonge leeftijd geïntroduceerd in de wereld

Nadere informatie

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas 24 november 2015 26-06-14 1 Na vanavond begrijpt en weet U: Wat profielen zijn. Welke profielen er op het Cosmicus College zijn. Hoe een profiel gekozen

Nadere informatie

Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16

Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16 Aanbod Huiswerkbegeleiding Educatief Centrum de IJssel Apeldoorn 2015-16 Huiswerkbegeleiding voor leerlingen van het Voortgezet onderwijs Wat bieden wij aan? - Geschikte ruimte waar kinderen in alle rust

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4

Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 Secretaresse niveau 3 en management assistent niveau 4 De mbo-opleiding secretaresse niveau 3 / management assistent niveau 4 is bedoeld voor secretaresses en management assistenten die geen mbo-diploma

Nadere informatie

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016

Kies je vakkenpakket. 2 en 3 MAVO 2015-2016 Kies je vakkenpakket 2 en 3 MAVO 2015-2016 1 2 Introductie Beste leerling, ouder of verzorger, Op dit moment zit jij of je kind in het tweede of derde jaar van de mavo. In beide jaren zullen keuzes gemaakt

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

Hoogbegaafde leerlingen gelukkig in mijn klas!

Hoogbegaafde leerlingen gelukkig in mijn klas! Hoogbegaafde leerlingen gelukkig in mijn klas! Een training voor leerkrachten Leer in drie dagen hoogbegaafde kinderen herkennen, begeleiden en onderwijzen Data: 12 oktober, 2 november en 9 november 2016

Nadere informatie

Projectdefinitie. Plan van aanpak

Projectdefinitie. Plan van aanpak Projectplan DOT2 Projectdefinitie ICT is niet meer weg te denken uit ons onderwijs (Hasselt, 2014). Als (toekomstige) leerkracht is het belangrijk dat je daar op inspeelt en kennis hebt van de laatste

Nadere informatie

havo-top! hv.penta.nl

havo-top! hv.penta.nl havo-top! In Hoogvliet is per 1 augustus 2015 een havo-top opleiding gestart in het profiel Economie en Maatschappij. Door de samenwerking tussen de PENTA business school Hoogvliet, het VAVO Rijnmond College

Nadere informatie

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld:

De studielast is voor de tweede fase vwo in totaal 4800 uur (drie maal 1600), voor het havo 3200 uur (twee maal 1600). Dit is als volgt verdeeld: (oud, maar hier en daar nuttig) Studielasttabellen Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Het staat voor de gemiddelde tijd die de gemiddelde leerling aan schoolwerk besteedt.

Nadere informatie

Groepsplan Yulius Lingewaal College

Groepsplan Yulius Lingewaal College Groepsplan Yulius Lingewaal College Klas D VMBO TL 4 Mentor Schooljaar 2014-2015 Datum start groepsplan 2 september 2014 Didactische leerlijnen Leerlijn Doelen Aanpak / Organisatie Materiaal Evaluatie

Nadere informatie

Ruimte voor verschil: een model voor differentiatie in het vwo

Ruimte voor verschil: een model voor differentiatie in het vwo Ruimte voor verschil: een model voor differentiatie in het vwo Door drs. Sanne Tromp Een project van: 124 Het aantal scholieren dat na het vwo kiest voor een universitaire bèta- of techniekopleiding is

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Handboek Loopbaanoriëntatie en Profielkeuze Havo/Vwo

Handboek Loopbaanoriëntatie en Profielkeuze Havo/Vwo Handboek Loopbaanoriëntatie en Profielkeuze Havo/Vwo Inhoudsopgave: 1. Inleiding - Loopbaanoriëntatie en - begeleiding (LOB) 2. Profielkeuze Tweede Fase 3. Yubu, het persoonlijke loopbaankeuzetraject 4.

Nadere informatie

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding

Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk. Inleiding Het VMBO op het Groenhorst College Nijkerk Inleiding Voor u ligt de informatie over de leerwegen binnen het VMBO. Het is een naslagwerkje naar aanleiding van de informatie-avond. Mocht u vragen hebben

Nadere informatie

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen

User Centered Design. Ontwerpbeslissingen User Centered Design Ontwerpbeslissingen Ontwerpbeslissingen: Wat wij willen doen voor jou is Met betrekking tot lessen voorbereiden: Overzichten, schema s en lesplannen moeten ook door leerlingen begrepen

Nadere informatie

KOM JE OOK NAAR HET DALTON LYCEUM BARENDRECHT?

KOM JE OOK NAAR HET DALTON LYCEUM BARENDRECHT? KOM JE OOK NAAR HET DALTON LYCEUM BARENDRECHT? Dynamisch Lerend Betrokken Informatiefolder gymnasium - technasium - atheneum - havo - mavo Kom je ook naar het Dalton Lyceum Barendrecht? Zit jij in groep

Nadere informatie