Model aanpak lastige multiproblemsituaties (opschalingsmodel)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Model aanpak lastige multiproblemsituaties (opschalingsmodel)"

Transcriptie

1 Model aanpak lastige multiproblemsituaties (opschalingsmodel) Versie: 7.0 Datum: januari

2 1. Doel van de notitie Sommige multiproblemsituaties lijken onoplosbaar en blijven zich voortslepen. Wanneer er tevens sprake is van overlast en/of criminaliteit dan wordt de samenleving geconfronteerd met de gevolgen hiervan. Cliënten zijn soms zo in de problemen geraakt, - op zo veel verschillende leefgebieden -, dat het wel haast een kluwen wol lijkt, waar zowel het begin als het eind van het draadje niet meer te vinden zijn. Een intensieve samenwerking tussen de verschillende instellingen, die zich specifiek op één van de leefgebieden richten, is dan noodzakelijk. Er moet zogezegd: goede regie op de cliënt komen. Soms lukt het niet om daadwerkelijk een situatie te verbeteren. Dat kan liggen aan het feit dat één van de samenwerkingspartners niet nakomt wat afgesproken is (om wat voor reden dan ook) of niet levert wat binnen de taakstelling van een instelling verwacht mag worden. Er is dan goede regie op instellingen nodig. Een goede ketencoördinatie 1 is de oplossing van deze aansturingproblematiek. Hierover gaat deze notitie niet. Daarnaast zijn er situaties waar alle instellingen doen wat ze binnen de reguliere aanpak kunnen, maar waarbij resultaten uitblijven. Dat kan zijn omdat de cliënt niet mee kan/wil werken, de problematiek zo complex is dat de normale aanpak niet werkt of omdat buiten regels en procedures om beslissingen geforceerd moeten worden. Van deelnemers aan casusoverleg of regiegroepen kan niet verwacht worden dat zij dergelijke beslissingen voor hun rekening nemen. Een ander besluitvormingsniveau is hiervoor noodzakelijk. De casus wordt opgeschaald. In eerste instantie wordt opgeschaald naar het managementniveau van bij de casus betrokken instellingen. Als dit niet leidt tot een oplossing wordt opgeschaald naar politiek/bestuurlijk niveau. Verwacht wordt dat de 1 e opschaling (managementniveau) voldoende doorbraken oplevert en dat de 2 e opschaling (politie/bestuurlijk) slechts in uitzonderlijke gevallen plaatsvindt. Over het waarom, wanneer en hoe van beide vormen van opschaling gaat deze notitie. 2. Aanleiding Eind 2008 is in de gemeente Zwolle een adhoc-overleg bijeen geweest (wethouder Zorg gemeente Zwolle, directeur Dimence, directeur GGD en de plv directeur Handhaving van de politie) om te praten over een aantal lastige casussen 2 binnen de gemeente Zwolle, waarvoor maar geen oplossing gevonden kon worden. Naast het bespreken van individuele casuïstiek, heeft deze adhoc werkgroep besloten dat er een notitie moet komen hoe in dergelijke gevallen in de toekomst het beste gehandeld kan worden (opschalingsmodel). Onderliggende notitie is de uitwerking van deze opdracht. Geparticipeerd hebben: Thijs Jan van der Veen (gemeente Zwolle), Jan Bennis (openbaar ministerie), Addy Kok (GGD IJsselland), Anneke Bijstra en Harry Olde Olthof (politie) en Lourina Poot (projectleider Veiligheidshuis). 1 Nog niet overal in de regio werkt de ketencoördinatie. 2 Waarbij tevens sprake is van overlast en/of criminaliteit. 2

3 3. Ketencoördinatie en een opschalingsmodel 3.1 Enkelvoudige problematiek Gelukkig zijn veel problemen waar mensen mee kampen enkelvoudig of, - wanneer meer leefgebieden in het geding zijn -, binnen bestaande kaders oplosbaar. In schema: Hardnekkige multiproblemsituaties Multiproblemsituaties Situaties op te lossen binnen bestaande instellingen Casussen in de onderste deel van de driehoek worden door één of meer instellingen opgelost. Hierop is geen specifieke regie noodzakelijk, naast de reguliere (keten)regie. 3.2 Multiproblemsituaties In het middensegment bevinden zich multiproblem casussen, die met een duidelijke ketencoördinatie (toezien op: wie doet wat wanneer en waarom), concrete plannen van aanpak etc. tot een oplossing gebracht kunnen worden. 3 Hardnekkige multiproblemsituaties Multiproblemsituaties Situaties op te lossen binnen bestaande instellingen Ketensamenwerking en netwerkoverleg zijn de afgelopen jaren steeds meer deel gaan uitmaken van de aanpak van deze multiproblem casussen. Kenmerk van multiproblemsituaties is dat een persoon of gezin op veel verschillende vlakken en leefgebieden problemen heeft om het leven op de rit te krijgen of houden. Vaak zijn meerdere instellingen vanuit hun specifieke deskundigheid betrokken bij een dergelijke situatie. Het inzicht, dat afstemming tussen deze instellingen grote meerwaarde heeft bij het (duurzaam) oplossen van de problemen, groeit. Onderdeel van een duidelijke ketencoördinatie is dat de ketencoördinator doorzettingsmacht heeft richting instellingen: dwz instellingen aanspreken op het nakomen van gemaakte afspraken of op invulling van werkzaamheden die van een instelling verwacht mogen worden. Als dat niet binnen het casusoverleg lukt, moet de ketencoördinator een trapje hoger gaan naar het management van een instelling. Geen enkele instelling kan een multiproblemsituatie nog alleen oplossen. De roep om één gezin, één plan van aanpak, wordt steeds sterker. Situaties waarbij meerdere personen uit één gezin bij meerdere instanties individueel bekend zijn, vragen om een systeemgerichte aanpak, dwars door doelgroepenketens heen. 3 Schatting is dat ca. 1% van de Nederlandse bevolking behoort tot de categorie multiproblem. 3

4 Gelukkig gaat het in de meeste gevallen goed. Hulpverleners stemmen met elkaar af en de cliënt / het gezin is gemotiveerd en in staat om met hulp en steun de problemen aan te pakken. De ketencoördinatie (regie op de samenwerking tussen instellingen rond een casus) verloopt naar wens en de doorzettingsmacht kan in de kast blijven. 3.3 Hardnekkige multiproblemsituaties De aanpak van het topje van de ijsberg (hardnekkige multiproblemsituaties) vraagt om creatieve oplossingen, daadkracht, gedeelde visie, grenzen opzoeken en het oprekken van de inzet van netwerkpartners. Alle of enkele instellingen moeten iets extra s uit de kast halen en bereid zijn dit unieke geval te benaderen op een andere wijze dan alle normale gevallen. Hardnekkige multiproblemsituaties Multiproblemsituaties Situaties op te lossen binnen bestaande instellingen Waarom worden sommige multiproblemsituaties hardnekkig? 1. Een belangrijke reden is dat de ketenregie (ketencoördinatie) niet functioneert als zou moeten. Zoals al in de inleiding is gezegd, hierover gaat deze notitie niet. In bijlage 2 is een aantal randvoorwaarden opgenomen die de ketencoördinatie kunnen versterken. Als invulling gegeven wordt aan deze randvoorwaarden zal het aantal casussen dat opgeschaald moet worden afnemen. De ontwikkeling van het veiligheidshuis IJsselland speelt in de toekomst hierin een belangrijke rol. 2. Ondanks afspraken en afstemming van zorg/hulp/justitie tussen instellingen (goede ketencoördinatie) wordt in enkele gevallen toch niet het gewenste effect bereikt. De problematiek is te complex om binnen de reguliere kaders opgelost te worden. Dit zijn de echte opschalingscasussen. Het gaat om cliënten die: zelf het overzicht niet meer hebben in hun situatie 4 ; niet kunnen/willen 5 veranderen; vinden dat ze zelf geen probleem veroorzaken en dat anderen/de omgeving een probleem heeft; tussen alle (wettelijke) regels en doelgroepen invallen zodat volgens de letter van de wet dingen niet geregeld kunnen worden; soms shopgedrag in de hulpverlening 6 vertonen waardoor steeds andere instellingen ingeschakeld worden en van voren af aan beginnen met probleemoplossing ; Soms is dus een andere aanpak vereist. Dan is stevige regie op de cliënt nodig en komen begrippen als onorthodoxe aanpak en buiten de kaders en procedures om werken in beeld. 4 door bv psychische, psychiatrische of verslavingsproblematiek. 5 Niet kunnen: door gebrek aan draagkracht; niet willen: doordat hun gedrag winst oplevert. 6 Soms willen cliënten niet de confrontatie met zichzelf aan en gaan op zoek naar hulpverleners om hun problemen te laten oplossen. Als dit niet naar wens gebeurt wordt het contact verbroken en gaat met op zoek naar andere hulpbronnen. 4

5 4. Vrijwilligheid, dwang en drang Hoe iemand wil leven is een individuele keuze waaraan allen grote waarde hechten. Het eigen beschikkingsrecht kan niet naar willekeur ingeperkt worden. Maar, niet alles kan en mag natuurlijk. In een samenleving moet je rekening houden met elkaar en de vrijheid van de ene mag geen inbreuk doen op het levensgenot van een ander. Aan het gedrag van mensen worden grenzen gesteld door het strafrecht en het bestuursrecht en vanuit de zorg/psychiatrie (wet BOPZ). De begrenzing bestaat uit sancties, maatregelen en ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer die opgelegd kunnen worden tegen de wil van de cliënt. Multiproblemsituaties waarbij duidelijk sprake is van terugkerende criminaliteit vinden hun aanpak in het strafrecht en komen mogelijk (uiteindelijk) terecht in de veelplegeraanpak. Zaken die onmiskenbaar thuishoren in de psychiatrie en die leiden tot overlast/criminaliteit komen vroeg of laat in de GGZ terecht (al dan niet via een Inbewaringstelling of Rechterlijke machtiging) 7. Maar vooral in het grijze middengebied bevinden zich casussen waar moeilijk grip op te krijgen is: mensen die wel gek doen maar geen psychische stoornis hebben en ook niet echt overtredingen of misdrijven plegen 8. Ze zorgen voor erg veel overlast om dat ze een onveilige sfeer om zich heen creëren; mensen die geen psychische stoornis hebben maar onder invloed van drank, medicijnen en/of drugs (tijdelijk 9 ) voor erg veel overlast zorgen; mensen die stelselmatig hun eigen omgeving (huisgenoten of buurt) terroriseren. Vaak wordt (uit angst, loyaliteit vanuit familieverhoudingen) geen aangifte gedaan, waardoor de mogelijkheden van het strafrecht ontbreken. 10 mensen met persoonlijkheidsstoornissen die niet gemotiveerd zijn voor behandeling en waarvoor een dwangbehandeling geen oplossing is. 11 Mensen die door hun gedrag steeds weer in dezelfde fout vervallen (agressie, kort lontje ) en waar sociale/psychische problematiek duidelijk een rol bij speelt. Hoewel ze zeggen dat ze graag anders willen komen er vanuit de hulpverlening signalen dat deze mensen stelselmatig afhaken bij verdere hulpverlening. Jongeren die op zeer jeugdige leeftijd een criminele carrière starten die de neiging vertoont snel uit te groeien naar jeugdige veelpleger. Soms vindt het gedrag achter de voordeur plaats, maar ook dikwijls in het publieke domein. Onveiligheidsgevoelens van burgers worden sterk vergroot door mensen die onaangepast gedrag op straat vertonen. Burgers bellen daarom de politie en verwachten dat de overheid hier iets aan doet. Voor deze verantwoordelijkheid kan en zal de politie niet weglopen, maar de oplossing van het probleem ligt ergens anders. Dat het strafrecht voor deze zaken niet de geëigende oplossing is en dat er via hulpverlening op gedragverandering moet worden ingezet, daarover is iedereen het wel eens. 7 Opvallend zijn de grote verschillen in aantallen RM in het land. Gekeken zal worden hoe dit in IJsselland ligt en wat eventuele oorzaken van verschillen zijn. 8 Schreeuwen, mensen hinderlijk aanspreken, nadrukkelijk aanwezig zijn. 9 Deze mensen vertonen met of zonder drank heel verschillend gedrag. 10 De ambtshalve vervolging van huiselijk geweld en het bestuursrechtelijk tijdelijk huisverbod bieden op dit punt extra mogelijkheden. 11 IBS en RM halen iemand wel tijdelijk van de straat, maar omdat gedwongen medicatie bij persoonlijkheidsstoornissen geen oplossing biedt zijn deze mensen in de reguliere psychiatrie niet echt welkom omdat ze in groepen met gemotiveerde mensen ernstige stoorzenders kunnen zijn. 5

6 Maar gedragsverandering is soms heel erg lastig. Waar het op struikelt, is dat cliënten onvoldoende bereid of in staat zijn op vrijwillige basis te werken aan hun gedrag. Niet de cliënt is de probleemhebber maar kennelijk de samenleving, die last heeft van deze multiproblemsituatie! In de praktijk komt het erop neer dat veel instellingen heel erg druk zijn om voor deze mensen dingen te regelen, problemen op te lossen, erover vergaderen, behandelplaatsen zoeken (waaruit de cliënt vertrekt als het hem niet meer aanstaat), financiering te regelen (zorgkantoor, WMO-gelden) of deze mensen van de straat plukken om de overlast te stoppen / de spiraal te doorbreken (politie) en een dossier opbouwen om via het strafrecht deze mensen dan maar even uit de samenleving te houden (justitie). Kortom: tijdelijke oplossingen die heel veel tijd, geld, energie en ergernis kosten. Voor deze groep is behoefte aan maatregelen die ertoe doen, waarmee een doorbraak gecreëerd kan worden. Hierboven is al aangegeven dat er wettelijk gezien niet bijzonder veel mogelijkheden zijn om gedragsverandering af te dwingen. Toch moeten we waar drang en dwang mogelijk is, deze mogelijkheden (creatief) benutten of gaan creëren (nieuwe behandelvormen, bijzondere opname plaatsen). Door als partners samen te werken, één lijn te kiezen of soms gewoon maar wat proberen, kunnen onverwachte oplossingen ontstaan. 12 Werkers uit de zorg/hulpverlening/politie en justitie die intensief bij deze cliënten betrokken zijn, zullen binnen de hun gegeven mogelijkheden binnen het casusoverleg alles in het werk stellen om oplossingen te vinden. Maar soms lukt dat niet binnen de vastgestelde kaders. Bijzondere oplossingen zijn vaak alleen voorhanden met extra geld (potjes aanboren), plaatsing om wachtlijsten heen afdwingen, druk uitoefenen op zorgkantoren, gemeentelijke diensten etc., risico s aangaan die kunnen leiden tot gerechtelijke procedures, hogere bestuurslagen (provincie, rijk) inschakelen, instrumenten uitproberen / intensiveren (bv. gedragsbeïnvloedende maatregel jeugd, gebiedsverboden om overlast op specifieke plaatsen tegen te gaan, hulp afdwingen door optimalisering voorwaardelijke sancties of het huisverbod). Beslissing om hiervan gebruik te maken kunnen niet binnen het casusoverleg genomen worden, ze vallen buiten het mandaat van de casusoverlegdeelnemers. Managers zijn soms wel tot deze besluiten bevoegd en daarom moeten dergelijke casussen worden opgeschaald (opschaling 1 e niveau). Opschaling met als doel om de casus uit de impasse te halen van: blijven praten, nogmaals hetzelfde proberen, hopen dat het dit keer goed gaat, onmogelijkheden blijven benoemen, terwijl de overlast blijft voortduren. Het casusoverleg c.q. de werkers hebben niet gefaald als er opgeschaald wordt. Zij hebben gedaan wat in hun mogelijkheid lag en ze brengen de situatie daar waar meer daadkracht te organiseren is. Omdat het om een groep gaat die overlast veroorzaakt en het dus de openbare orde betreft ligt de regie op deze casussen in handen van de gemeente. Degene die daadwerkelijk de regie voert moet iemand zijn die namens de gemeente met mandaat kan optreden. De regie over casussen veelplegers is in handen van het OM. 12 In december 2008 is na een strategisch beraad vanuit de driehoek Zwolle de casus rond een dame die verloederd op straat leefde succesvol opgepakt. 6

7 5. Organiseren opschaling 5.1 Opschaling naar managementniveau Als een casusoverleg/regiegroep/multidisciplinairteam/team moeilijk plaatsbaren/jeugd 12 + overleg/team VIA het gevoel heeft niet verder te komen met en casus 13 omdat de grenzen van wat binnen het overleg georganiseerd kan worden bereikt zijn en dat er tegen barrières wordt opgelopen, moet er de mogelijkheid zijn om de casus op te schalen en neer te leggen bij de managers van betrokken instellingen (opschaling 1 e niveau). Dit hoeven niet alle betrokken instellingen te zijn, maar de managers van instellingen die op dat moment het meest relevant zijn. Het is aan partners om naar dit overleg die managers/tactisch leidinggevenden af te vaardigen die in principe bindende beslissingen kunnen nemen. De opschalingsbijeenkomst is niet vrijblijvend. In principe zijn instellingen gebonden aan de beslissingen die genomen worden in dit opschalingsoverleg. De regie op het bijeenroepen van een opschalingsbijeenkomst ligt in handen van de gemeente (bij overlast/zorgproblematiek) of het OM (criminaliteit). De regievoerder wordt ondersteund door de ketencoördinator van het overleg waaruit de casus opgeschaald wordt en de veiligheidsmakelaar van het Veiligheidshuis. Er wordt door dit drietal 14 een gedegen analyse aangeleverd voor het opschalingsoverleg: wat is de problematiek en wat is er tot nu toe aangedaan? Waarom lukt het niet de casus op te lossen en wat zijn mogelijkheden die nog resten? Het managersoverleg moet niet te groot zijn 15, relevante partners bevatten (dus wisselende samenstelling afhankelijk van de problematiek) én een duidelijke vraagstelling vanuit het casusoverleg krijgen voorgelegd. Help ons deze casus op te lossen door voor ons te regelen. In een beperkt aantal gevallen zullen de managers ook geen doorbraak kunnen leveren (de super multiprobleemgevallen) omdat het niet tot hun competentie behoort. Bijvoorbeeld omdat het gaat om een politiek gevoelige zaak, er druk moet worden uitgeoefend op nog niet betrokken instellingen (bv. om wachtlijsten of indicatiestellingsprocedures te omzeilen/versnellen) of omdat er door de managers geen eensluidende oplossing gevonden is. In deze gevallen wordt verder opgeschaald naar het politiek/bestuurlijke niveau (opschaling 2 e niveau). 5.2 opschalen naar politiek/bestuurlijk niveau In het lokale driehoeksoverleg kan verdere opschaling naar politiek/bestuurlijk niveau plaatsvinden. Hiertoe wordt het lokale driehoeksoverleg omgevormd tot een lokaal driehoeksoverleg plus. De plus bestaat uit de wethouder zorg. Daarnaast kunnen, afhankelijk van de problematiek, relevante (regionale) zorg partners 16 deelnemen. Het lokaal driehoeksoverleg plus (gemeente, politie, OM en wethouder zorg, +..) neemt beslissingen over concrete casussen aan de hand van: 13 Waarbij tevens sprake is van overlast en/ of criminaliteit. 14 Regievoerder, ketencoördinator en veiligheidamakelaar. 15 Ivm slagvaardige besluitvorming. 16 Bv. Dimence, GGD IJsselland, woningcorporaties etc. 7

8 1. een heldere probleemanalyse met antwoord op enkele concrete vragen (zie bijlage 1) 2. een overzicht van de gepleegde acties tot nu toe; 3. duidelijk geformuleerd(e) knelpunt(en) waarom de aanpak niet slaagt; 4. een overzicht van de te kiezen (maatwerk)oplossingen / te starten trajecten en de financiële, juridische en strategische consequenties daarvan. Organisaties in de keten moeten zich uitspreken 17 dat zij de beslissingen van het driehoeksoverleg plus in principe zullen uitvoeren Escalatiemodel voor jeugdketen Onlangs heeft provincie Overijssel het Overijssels Escalatiemodel gepresenteerd. Dit model voert voort uit het convenant Jeugdagenda dat in maart 2009 door provincie en de gemeenten in Overijssel is ondertekend. Dit model betreft een concrete werkwijze om knelpunten op te lossen waarmee het college van B&W invloed kan uitoefenen op instanties zodat een kind/jongere/gezin daadwerkelijk adequate ondersteuning krijgt. In dit model worden twee situaties beschreven waarbij escalatie noodzakelijk kan zijn: a. Ondanks dat er in het multidisciplinair overleg (MDO) 19 een plan is opgesteld, stagneert de hulpverlening b. In het MDO kan geen overeenstemming worden bereikt over een hulpverleningsplan. Het model geeft een beschrijving van de ketencoördinatie van de jeugd(zorg)keten. Op het moment dat opschaling aan de orde is, heeft het Overijssels Escalatiemodel een duidelijk raakvlak met de in deze notitie beschreven model aanpak lastige multiprobleem-situaties. Met name vanaf het moment dat opgeschaald wordt naar het managementniveau, zijn de processen in beide modellen vrijwel identiek. Zolang er geen sprake is van overlast en/of criminaliteit is voor een casus uit de jeugd(zorg)keten echter uitsluitend het Overijssels Escalatiemodel van toepassing. Een dergelijke casus wordt in het uiterste geval opgeschaald naar de burgemeester. De burgemeester krijgt na wijziging van de wet op de Jeugdzorg de bevoegdheid om een aanwijzing te geven om de coördinatie van de (jeugd) zorg op te pakken. Indien er echter sprake is van overlast en/of criminaliteit kan de procesmanager 20 in overleg met de veiligheidsmakelaar overwegen om een casus uit de jeugd(zorg)keten conform het model aanpak lastige multiprobleem situaties op te schalen. 17 Via intentieverklaring of convenant 18 Er blijft natuurlijk altijd ruimte voor een maar en een mits als er besluiten genomen worden die betrekking hebben op externe partners (bv. plaatsing in een kliniek), maar uitgangspunt is dat partners waar maken waaraan de keten zich verbindt. 19 Multidisciplinair overleg Jeugd Hulp Team, Kernteam Zorg; overleg waarin betrokken deelnemers gegevens uitwisselen over betrokken gezinnen en jongeren met meervoudige problematiek, afspraken maken en plannen van aanpak oplstellen. 20 Procesmanager is voorzitter van het MDO, verantwoordelijk voor de zorgcoördinatie op netwerk- en procesniveau. 8

9 6. Opschalingcriteria Iedere situatie is anders en uniek en dit geldt in het bijzonder voor multiproblemsituaties. Het is moeilijk om exact aan te geven welke casussen in het lokaal driehoeksoverleg plus zullen komen. Van belang is te streven naar een opschalingsmodel waarbij zo veel mogelijk zaken opgelost worden in de opschalingsbijeenkomst van managers/leidinggevenden van betrokken instellingen. Slechts enkele zaken zullen zo complex blijken te zijn dat politici en bestuurders er aan te pas moeten komen. Hoe krachtige de keten hoe meer zaken zonder opschaling tot een oplossing gebracht kunnen worden. Opschalen naar politiek/bestuurlijk niveau geschiedt slechts in casussen waarbij: 1. aantoonbaar de mogelijkheden van de partners in het casusoverleg én het managersopschalingsoverleg uitgeput zijn / onvoldoende zijn; 2. uit de probleemanalyse blijkt dat er wel oplossingen te bedenken zijn, maar dat besluitvorming hierover (grote) financiële, juridische of strategische consequenties heeft; 3. het niet tot de competentie van ketenpartners behoort om daarover een beslissing te nemen Procedure voor opschaling De regievoeder (gemeente 22 of OM) is verantwoordelijk voor het opschalen. Dat wil zeggen dat hij de opschalingscriteria toetst, zorgt voor een probleemanalyse, overzicht van de acties tot nu toe, knelpunt waar het casusoverleg tegenaan loopt en voorstellen voor oplossingsrichtingen. De ketencoördinator en veiligheidsmakelaar Veiligheidshuis zullen hierin een belangrijke rol spelen. De veiligheidsmakelaar kan gevraagd en ongevraagd gemeenten/om adviseren op te schalen naar managementniveau of politiek/bestuurlijk niveau. Vanuit de luis in de pels functie zal de veiligheidsmakelaar eigenstandig een casus bij de gemeente/om kunnen aandragen voor opschaling in het geval hij de casus kent, van oordeel is dat de casus aan de criteria voor opschaling voldoet en de ketencoördinator niet de gewenste stappen tot opschaling zet. Uiteraard zal de veiligheidsmakelaar alleen in zeer bijzondere gevallen van deze bevoegdheid 23 gebruik maken. Hij neemt nooit ongevraagd zelfstandig een casus over. Opschalingsprocedure stapsgewijs: 1. ketencoördinator of veiligheidsmakelaar 24 meldt een op te schalen casus bij de regievoerder (gemeente/om) voorzien van: a. toetsing van de drie opschalingscrcriteria (moet driemaal ja zijn); b. een probleemanalyse, lijst gepleegde acties, knelpunten waarom nog geen oplossing bereikt is en de te kiezen strategieën / oplossingen; 21 Als bv een zorgkantoor of het ministerie van justitie de financiering voor zijn rekening moet nemen kan één van de partners wel besluiten zich daarvoor in te spannen maar kan geen resultaatsverplichting aan gaan. 22 Uitvoering van de opschaling kan neergelegd worden bij de ketencoördinator en/of veiligheidsmakelaar veiligheidshuis. 23 Of eea ook daadwerkelijk tot uitvoering komt hangt af van de verdere ontwikkeling van het veiligheidshuis en de informatiemakelaars. 24 In het geval van de veiligheidsmakelaar die niet inhoudelijk gaat over de casus, betreft het een melding dat opschaling gewenst is. 9

10 2. regievoerder plant in overleg met ketencoödinator of veiligheidsmakelaar een opschalingsoverleg met managers/leidingevenden van de relevante betrokken instellingen (opschaling 1 e niveau) ; 3. het genomen besluit van het opschalingsoverleg van managers/leidinggevenden wordt teruggekoppeld aan het casusoverleg en uitgevoerd; 4. In het geval de casus niet opgelost kan worden in het managersoverleg vindt opschaling naar politiek/bestuurlijk niveau plaats (opschaling 2 e niveau) en wordt een lokaal driehoek plus gepland; 5. het genomen besluit van de lokale driehoek plus wordt teruggekoppeld aan het causoverleg en uitgevoerd; 6. Na enige tijd wordt de voortgang in de casus aan het lokale driehoeksoverleg plus 25 meegedeeld. Frequentie Het managersopschalingoverleg vindt plaats wanneer nodig. Voor het lokale driehoeksoverleg plus wordt 6 maal per jaar tijd gereserveerd, aansluitend aan een bijeenkomst van het lokale driehoeksoverleg. Als er geen zaken te bespreken zijn, vindt het overleg niet plaats. De veiligheidsmakelaar is op afroep beschikbar. Mocht er zich een zeer urgente situatie voordoen dan is adhoc bijeenroepen van een lokaal driehoeksoverleg plus altijd mogelijk. 8. Aan de slag in de praktijk Vanuit de behoefte die er in de praktijk is aan opschaling wordt er op dit moment experimenteel gekeken naar bijzondere casussen in Zwolle. Vooralsnog worden de 5 meest overlastgevende personen in Zwolle actief onder de loep genomen. Nadat hier enige ervaring mee is opgedaan, is het een optie om een dergelijke aanpak te verbreden naar de overige gemeenten. 9. Evaluatie De aanpak zoals in dit model beschreven zal in eerste instantie voor een jaar worden toegepast. De werkwijze, alsmede de resultaten van de onder punt 8 genoemde casussen, worden geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie zal een voorstel tot voortzetting, danwel wijziging van de aanpak lastige multiprobleemsituaties aan de lokale driehoek worden voorgelegd. 25 Eenmalig terugkoppeling, het is niet de bedoeling dat de casus gevolgd blijft worden en er een sleeplijst ontstaat. 10

11 Bijlage 1 De probleemanalyse opschalingsmodel (1 e en 2 e niveau) bestaat uit antwoorden op de volgende vragen: wat is er in het verleden allemaal gedaan met deze cliënt (dossiervorming, wie heeft het totale overzicht)? zijn alle hulpbronnen (familie, sociaal netwerk) betrokken/benaderd? is iemand wel eens beoordeeld door een psychiater/ zou dat nogmaals moeten? kunnen we een korte termijn succes 26 aanbieden aan de cliënt waardoor hij gemotiveerd raakt voor verdere hulpverlening (om het leven op orde te krijgen moeten veel mensen door een zo grote brei aan nare maatregelen heen afkicken, schulden aflossen- dat ze wel gemotiveerd beginnen maar snel weer terugzakken in hun oude gedrag. Het is net als 30 kilo afvallen. De eerste 5 lukt nog wel maar om een dieet consequent een jaar lang vol te houden ) kunnen we de cliënt (rigoureus) uit zijn omgeving halen om de gedragsspiraal te doorbreken? wat zijn de positieve dingen die de cliënt wel kan/wil? Kunnen we dat uitvergroten en daar hem motivatie uit laten putten (eigenkrachtmethodiek) 27? Voordat opgeschaald kan worden naar management en/of politiek/bestuurlijk niveau moet een duidelijk antwoord op bovenstaande vragen verkregen zijn. 26 Plaats iemand tijdelijk in een woning en kijk wat er gebeurt ipv hem de woning laten verdienen. 27 Er zijn goede ervaringen met het inzetten van daklozen/verslaafden bij het schoonhouden van hun plantsoentje. 11

12 BIJLAGE 2 Bij de aanpak van multiproblemsituaties zijn de volgende randvoorwaarden van belang: actiegericht casusoverleg tussen hulpverleners die daadwerkelijk contact met de cliënt/gezin hebben: de juiste mensen aan tafel. Omdat veel multiproblematiek door kolommen heen gaat (bv. jeugdoverlast, spijbelen, huiselijk geweld, schuldsanering, justitiecontacten) is het niet zo vanzelfsprekend dat altijd de juiste mensen om de tafel zitten. Veel vormen van casusoverleg/instellingenoverleg is rond doelgroepen en thema s georganiseerd, waarbij soms mensen aan tafel zitten die niet daadwerkelijk de situatie kennen en dus binnen hun eigenorganisatie moeten terugkoppelen (ervaring leert dat dit vaak niet tijdig of goed gebeurt). concrete plannen van aanpak Hoewel er vaak gesproken wordt over het maken van een plan van aanpak hebben in de praktijk weinig multiproblemcliënten een echt plan van aanpak. Vaak is niet helder gedefinieerd wat het (onderliggende) probleem is. Wie daar wat aan bijdraagt, welke concrete afspraken gemaakt worden en welke tijdlijn gehanteerd wordt. Als er al een plan van aanpak is, dan is dat vaak ook niet afgestemd met de cliënt. Er gebeurt wel van alles maar de samenhang en begrenzing ontbreekt. een duidelijke regie op de cliënt/gezin In multiproblemoverleggen zitten gelijkwaardige partners aan tafel. Iedereen doet binnen de mogelijkheden die zijn organisatie biedt, zijn best. Elkaar aanspreken op gemaakte afspraken die niet nagekomen zijn is lastig als niemand de formele én geaccepteerde rol van regievoerder heeft. Casemanagement is wel een vaak gebruikte term maar heeft in de praktijk onvoldoende stevige inhoud. een doorlopende hulpverleningslijn Door veelvuldige personeelswisselingen in de hulpverlening, ziekte en werkdruk vallen er gaten in de aanpak van multiproblemsituaties die niet altijd adequaat door instellingen worden opgevuld 28. een niet gestandaardiseerde aanpak Door de wijze waarop veel instellingen gefinancierd 29 worden, protocollering van werkprocessen en (wettelijke) regels ontstaat een keurslijf waardoor de flexibiliteit ontbreekt om multiproblemsituaties goed te kunnen aanpakken. Multiproblemsituaties passen vaak niet in een standaard aanpak. 28 Als werker X van instelling Y langdurig ziek is kan dit betekenen dat de inbreng van instelling Y een aantal weken gemist moet worden in het overleg. 29 Bv. Alleen daadwerkelijke clientcontacturen, normering van het aantal toegestane contacten (voor probleem X kunnen Y aantal gesprekken gevoerd worden). 12

Taakopdracht werkgroepen ketenpartners veiligheidshuis. Onderdeel Plan Fase 1

Taakopdracht werkgroepen ketenpartners veiligheidshuis. Onderdeel Plan Fase 1 Taakopdracht werkgroepen ketenpartners veiligheidshuis Onderdeel Plan Fase 1 Versie 1-0 7 juni 2008 De eerste indrukken van 40 dagen veiligheidshuis en taakopdracht werkgroepen 1. Inleiding Een eerste

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving

Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie. Beschrijving Aanpak: Signalerings- en vangnetfunctie De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Jaarverslag 2012 Veiligheidshuis IJsselland

Jaarverslag 2012 Veiligheidshuis IJsselland Jaarverslag 2012 Veiligheidshuis IJsselland Versie: 1.0 Datum: 5 maart 2013 Status: vastgesteld door de Stuurgroep op 21 maart 2013 1 Jaarverslag 2012 Veiligheidshuis IJsselland 1. Inleiding Basis voor

Nadere informatie

Aanpak: OGGz. Beschrijving

Aanpak: OGGz. Beschrijving Aanpak: OGGz De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: OGGz Z.O. Drenthe GGD

Nadere informatie

Aanpak: 1 Gezin 1 Plan Nieuw Den Helder. Beschrijving

Aanpak: 1 Gezin 1 Plan Nieuw Den Helder. Beschrijving Aanpak: 1 Gezin 1 Plan Nieuw Den Helder De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld

Nadere informatie

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving

Aanpak: Interventieteam Gezinnen. Beschrijving Aanpak: Interventieteam Gezinnen De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Fier

Nadere informatie

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd

- Gezamenlijke visie - Algemeen of specifiek - Doelstelling vastgelegd - Doel SMART geformuleerd Toetsingskader Verantwoorde zorg voor delictplegers met ernstige psychische en/of psychiatrische klachten (Netwerkniveau / Managementniveau); concept, 23 maart 2010 Aspect 1: Doelconvergentie De mate waarin

Nadere informatie

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving

Aanpak: Bemoeizorg. Beschrijving Aanpak: Bemoeizorg De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: GGD West-Brabant

Nadere informatie

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren

Sluitende aanpak. voor risico- en. probleemjongeren Sluitende aanpak voor risico- en probleemjongeren Stad van jongeren Rotterdam is een stad van jongeren. Dat is een statistisch gegeven. Maar je ziet het ook als je op straat loopt. Overal jonge mensen

Nadere informatie

Districtelijk Veiligheidshuis Heerlen

Districtelijk Veiligheidshuis Heerlen Districtelijk Veiligheidshuis Heerlen door persoonsgerichte aanpak naar gedragsverandering Emile Curfs Plv Manager veiligheidshuis www.veiligheidshuisheerlen.nl Veiligheidshuis: Het Veiligheidshuis is

Nadere informatie

Besluitvorming aan de Raad Formele advisering van de Raad. Conform advies Aanhouden Anders, nl. Collegevoorstel Advies: Openbaar

Besluitvorming aan de Raad Formele advisering van de Raad. Conform advies Aanhouden Anders, nl. Collegevoorstel Advies: Openbaar Collegevoorstel Advies: Openbaar Onderwerp Ontwikkeling OGGZ-loket als meldpunt voor onrust en overlast Programma / Programmanummer Maatschappelijke zorg en dienstverlening / 7320 Portefeuillehouder G.

Nadere informatie

Algemeen maatschappelijk werk

Algemeen maatschappelijk werk Algemeen maatschappelijk werk Inhoud 3 4 5 5 5 6 6 7 7 7 8 8 9 10 10 10 10 11 12 Inleiding Werkwijze algemeen maatschappelijk werk Aanmelding Intakegesprek Hulpverlening Hulpverleningsplan Evaluatie en

Nadere informatie

Stappenplan Casuscoördinatie en Casusautoriteit

Stappenplan Casuscoördinatie en Casusautoriteit Stappenplan Casuscoördinatie en Casusautoriteit Inleiding Kinderen en jongeren in Lelystad laten opgroeien tot burgers die volwaardig meedoen! Dat is de ambitie van alle ouders/opvoeders en de partners

Nadere informatie

Opschalingsmodel zorg en veiligheid bij crises en calamiteiten Versie 15 april 2015

Opschalingsmodel zorg en veiligheid bij crises en calamiteiten Versie 15 april 2015 Opschalingsmodel zorg en veiligheid bij crises en calamiteiten Versie 15 april 2015 Inleiding Met de transformatie van de zorg voor jeugd en de AWBZ, hebben we opnieuw de zorgstructuur ingericht. Samen

Nadere informatie

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort De bestrijding van huiselijk geweld is een van de taken van gemeenten op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO, nu nog prestatieveld

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

ONTSTAAN DOEL WERKGEBIED. De Taskforce werd in 2009 opgericht op initiatief van de provincie Limburg. Het wegwerken en weghouden van wachtlijsten

ONTSTAAN DOEL WERKGEBIED. De Taskforce werd in 2009 opgericht op initiatief van de provincie Limburg. Het wegwerken en weghouden van wachtlijsten TASKFORCE ONTSTAAN De Taskforce werd in 2009 opgericht op initiatief van de provincie Limburg DOEL Het wegwerken en weghouden van wachtlijsten WERKGEBIED De gehele provincie Limburg DEELNEMERS HUIDIGE

Nadere informatie

Uitkomsten toezichtonderzoek Deventer

Uitkomsten toezichtonderzoek Deventer Uitkomsten toezichtonderzoek Deventer Toezichtonderzoek op beleidsniveau naar de verantwoorde zorg en ondersteuning van gezinnen met geringe sociale redzaamheid Oktober 2013 Samenwerkend Toezicht Jeugd

Nadere informatie

Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente

Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente Convenant Ketenaanpak Eergerelateerd Geweld Twente Samenwerkingsafspraken ten behoeve van de preventieve - en de veiligheidsaanpak van (potentiële) slachtoffers van eergerelateerd geweld in Twente. Vanuit

Nadere informatie

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8 Stichting Pandora, februari 2003 1/8 GEDWONGEN OPNAME Stichting Pandora Stichting Pandora, februari 2003 2/8 Gedwongen opname Niemand wil tegen z'n zin in een psychiatrisch ziekenhuis terechtkomen. Dat

Nadere informatie

Landelijke toegang maatschappelijke opvang

Landelijke toegang maatschappelijke opvang HANDREIKING Landelijke toegang maatschappelijke opvang VERSIE DECEMBER 2014 1 Aanleiding en doel van de tweede handreiking Vanaf 2010 zijn de financiële middelen die de centrumgemeenten ontvangen van het

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Samenwerking Bureau jeugdzorg Stadsregio Rotterdam en de William Schrikker Groep na 2015

Samenwerking Bureau jeugdzorg Stadsregio Rotterdam en de William Schrikker Groep na 2015 Samenwerking Bureau jeugdzorg Stadsregio Rotterdam en de William Schrikker Groep na 2015 Versie 14/11/2013 Inleiding De verantwoordelijkheid voor een positief opvoed- en opgroeiklimaat, preventie, vroegsignalering

Nadere informatie

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat. Gemeentelijke regie bij integrale veiligheid Veel gemeenten hebben moeite met het vervullen van de regierol op het gebied van integrale veiligheid. AEF heeft onderzoek gedaan naar knelpunten bij de invulling

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Agendapunt : 6.10/240210 Documentnr.:RV10.0025

Aan de gemeenteraad Agendapunt : 6.10/240210 Documentnr.:RV10.0025 Aan de gemeenteraad Agendapunt : 6.10/240210 Documentnr.:RV10.0025 Roden, 17 februari 2010 Onderwerp Uitvoering Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (OGGZ) gemeente Noordenveld Onderdeel programmabegroting:

Nadere informatie

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving

Aanpak: Reset Thuisbegeleiding. Beschrijving Aanpak: Reset Thuisbegeleiding De gemeente heeft de vragenlijst betreffende deze aanpak ingevuld en relevante documentatie toegestuurd. Een beperktere vragenlijst over deze aanpak is ingevuld door: Careyn

Nadere informatie

VEILIG THUIS GELDERLAND ZUID. Probleemanalyse en afspraken Verkorte memo t.b.v. portefeuillehouders. 2 juli 2015

VEILIG THUIS GELDERLAND ZUID. Probleemanalyse en afspraken Verkorte memo t.b.v. portefeuillehouders. 2 juli 2015 VEILIG THUIS GELDERLAND ZUID Probleemanalyse en afspraken Verkorte memo t.b.v. portefeuillehouders 2 juli 2015 Uitgave GGD Gelderland-Zuid Datum 2 juli 2015 1 2 Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is Veilig

Nadere informatie

Stappenplan VeiligHeidsHuizen. Triage-instrument. voor professionals in het veld

Stappenplan VeiligHeidsHuizen. Triage-instrument. voor professionals in het veld Stappenplan VeiligHeidsHuizen Triage-instrument voor professionals in het veld Stappenplan Triage-instrument Inhoud 1 : Inleiding 4 Aanleiding 4 Instrument versus intuïtie 5 Wat u in hoofdstukken 2 en

Nadere informatie

Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant

Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant Ontwikkeling 2002 start Veiligheidshuis accent strafrechtketen 2004 betrokkenheid gemeente onderzoek Fijnaut sociale veiligheid breed draagvlak 2008 start Zorghuis

Nadere informatie

Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant

Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant Zorg- en Veiligheidshuis Midden - Brabant Ontwikkeling 2002 start Veiligheidshuis accent strafrechtketen 2004 betrokkenheid gemeente onderzoek Fijnaut sociale veiligheid breed draagvlak 2008 start Zorghuis

Nadere informatie

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013.

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Samenwerking met de politie Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Inleiding Samenwerking waarom? Samenwerking hoe? Knelpunten: Informatie uitwisseling,

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Wet verplichte GGZ en de GGD

Wet verplichte GGZ en de GGD Wet verplichte GGZ en de GGD Kans of bedreiging? Scholten Christel Christel Scholten Wet Bopz evaluaties (IBS, V&V, Bopzis, Dwangbehandeling, forensische psychiatrie) Gevolgen WvGGZ en Wfz voor GGZ Aanpak

Nadere informatie

1 Aanleiding. 2 Melding. Conclusies Stappen Door wie? Voorwaarden. Laatste wijziging: 28-06-2010. Vindt familie / hulpverlener / omgeving

1 Aanleiding. 2 Melding. Conclusies Stappen Door wie? Voorwaarden. Laatste wijziging: 28-06-2010. Vindt familie / hulpverlener / omgeving Laatste wijziging: 28-06-2010 Procedure inbewaringstelling (ibs) machtiging voortzetting ibs Introductie E inbewaringstelling (ibs) is e spoedmaatregel om iemand bij onmiddellijk dreigd gevaar gedwong

Nadere informatie

Onvrijwillige opname op een BOPZ-afdeling met vrijheidsbeperkende maatregelen Inbewaringstelling of rechtelijke machtiging

Onvrijwillige opname op een BOPZ-afdeling met vrijheidsbeperkende maatregelen Inbewaringstelling of rechtelijke machtiging Onvrijwillige opname op een BOPZ-afdeling met vrijheidsbeperkende maatregelen Inbewaringstelling of rechtelijke machtiging Inleiding Het standpunt van de cliënt ten opzichte van een opname Met deze folder

Nadere informatie

Blauwdruk Samenhangende zorg bijzondere groepen gemeente Zaltbommel en Maasdriel

Blauwdruk Samenhangende zorg bijzondere groepen gemeente Zaltbommel en Maasdriel Blauwdruk Samenhangende zorg bijzondere groepen gemeente Zaltbommel en Maasdriel 1. Inleiding Met de komst van de Wmo per 1 januari 2007 is Den Bosch centrumgemeente voor de Openbare Geestelijke gezondheidszorg

Nadere informatie

veiligheidshuis district Sittard gemeenten Sittard-Geleen, Stein, Beek en Schinnen Samenvatting

veiligheidshuis district Sittard gemeenten Sittard-Geleen, Stein, Beek en Schinnen Samenvatting veiligheidshuis district Sittard gemeenten Sittard-Geleen, Stein, Beek en Schinnen Samenvatting Jaarrapportage 2010 1 Bijna 60% meer trajecten gerealiseerd dan afgesproken Veiligheidshuis op stoom in 2010

Nadere informatie

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Hans Lomans Bestuurder BJzG 8 april 2011 2 U vindt ons Overal in Gelderland In alle regio s Zorg-en Adviesteams Centra voor Jeugd en Gezin Veiligheidshuizen

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

veiligheidshuis Midden-Limburg gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert Samenvatting

veiligheidshuis Midden-Limburg gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert Samenvatting veiligheidshuis Midden-Limburg gemeenten Echt-Susteren, Leudal, Maasgouw, Nederweert, Roerdalen, Roermond en Weert Samenvatting Jaarrapportage 2010 1 Methode Veiligheidshuis werkt voor alle betrokkenen

Nadere informatie

Begrippenlijst signaleringssysteem Zorg voor Jeugd versie 1 juli 2008

Begrippenlijst signaleringssysteem Zorg voor Jeugd versie 1 juli 2008 Begrippenlijst signaleringssysteem Zorg voor Jeugd versie 1 juli 2008 In de begrippenlijst zijn de termen rondom het signaleringssysteem Zorg voor Jeugd opgenomen. De begrippenlijst heeft geen juridische

Nadere informatie

Het werkproces van het regieteam Complexe multiprobleemgezinnen

Het werkproces van het regieteam Complexe multiprobleemgezinnen Het werkproces van het regieteam Complexe multiprobleemgezinnen 1. Inleiding In deze notitie beschrijven we de verschillende fasen in het werkproces van het regieteam complexe multiprobleemgezinnen (regieteam

Nadere informatie

De keuze voor de organisatievorm van het Advies en Meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

De keuze voor de organisatievorm van het Advies en Meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling De keuze voor de organisatievorm van het Advies en Meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Op 1 januari 2015 moeten Gemeenten een Advies en Meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling (AMHK)

Nadere informatie

Advies over de doorontwikkeling van de aansturing op het snijvlak van de domeinen zorg, veiligheid en straf.

Advies over de doorontwikkeling van de aansturing op het snijvlak van de domeinen zorg, veiligheid en straf. 1 Advies over de doorontwikkeling van de aansturing op het snijvlak van de domeinen zorg, veiligheid en straf. Versie: 11 november 2015 Status: vastgesteld door stuurgroep Aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen Protocol Ongewenste Omgangsvormen Van De Banketgroep en haar dochtervennootschappen van toepassing vanaf 1 december 2013 Inleiding De Banketgroep wil ongewenste omgangsvormen zoals seksuele intimidatie,

Nadere informatie

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst

gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst gewoon meedoen! Ketenzorg met toekomst De basis van In voor zorg! Voor wie is JeugdzorgPlus? Door een gebrek aan aansluitende zorg vielen voorheen veel jongeren tussen wal en schip. Dit verkleinde hun

Nadere informatie

Actieprogramma Risicojeugd en Jeugdgroepen

Actieprogramma Risicojeugd en Jeugdgroepen Actieprogramma Risicojeugd en Jeugdgroepen Regiocoördinatoren De aanpak van risicojeugd en jeugdgroepen is een prioriteit van mijn ministerie, de gemeenten, het Openbaar Ministerie (OM) en de politie.

Nadere informatie

Aanvullende informatie op toelichting maatregelen ggz van VWS inzake de eigen bijdrage

Aanvullende informatie op toelichting maatregelen ggz van VWS inzake de eigen bijdrage Aanvullende informatie op toelichting maatregelen ggz van VWS inzake de eigen bijdrage (versie 10 februari 2012) Vragen en antwoorden voorgelegd aan VWS, inclusief reactie VWS 1. Eigen bijdrage tweedelijns

Nadere informatie

Vragenlijst Ketensamenwerking Sociaal Kwetsbaren

Vragenlijst Ketensamenwerking Sociaal Kwetsbaren Vragenlijst Ketensamenwerking Sociaal Kwetsbaren Deze vragenlijst is ontwikkeld door AnnemiekeTomassen van de GG&GD te Utrecht. Zij stelt de evaluatie aan andere veldregisseurs en geïnteresseerden ter

Nadere informatie

Uw rechten en behandeling

Uw rechten en behandeling Uw rechten en behandeling als wij gedwongen moeten ingrijpen in noodsituaties Behandeling onder dwang Als u tijdens uw opname te maken krijgt met gedwongen behandeling, hebt u als patiënt van GGZ ingeest

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 4 Onderwerp: Transformatie jeugdzorg Regionaal projectplan Datum: 10 december 2012 Portefeuillehouder: Jhr. M.R.H.M. von Martels

Nadere informatie

Voorwaardelijke interventie Gezinnen. (VIG) Voorwaardelijke hulpverlening aan Multi-problemgezinnen met verschillende vormen van drang & dwang. Werkwijze vrijwillige hulpverlening Eigen verantwoordelijkheid

Nadere informatie

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK

DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK Een onmisbare handleiding voor eerstelijnspraktijken die de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling gaan implementeren. 4 INTRODUCTIE DE MELDCODE IN UW PRAKTIJK 6 8 12

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

BESLUITEN. B&W-nr.: 07.0267 d.d. 6-3-2007

BESLUITEN. B&W-nr.: 07.0267 d.d. 6-3-2007 Behoudens advies van de commissie OWZ B&W-nr.: 07.0267 d.d. 6-3-2007 Onderwerp Ondertekening convenant Ketenaanpak jeugdbeleid, jeugdzorg en gezinsondersteuning (vroegsignalering en zorgcoördinatie) Zuid

Nadere informatie

Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting-

Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting- WODC Evaluatie bijdrageregeling Regionale samenwerking -samenvatting- Hoofddorp, 8 mei 2003 Projectnummer: 3863 KPMG Bureau voor Economische Argumentatie Postbus 559 2130 AN Hoofddorp Tel. 023-5547700

Nadere informatie

Jaarverslag 2011 Veiligheidshuis IJsselland

Jaarverslag 2011 Veiligheidshuis IJsselland Jaarverslag 2011 Veiligheidshuis IJsselland Versie: 1.0 Datum: 29 februari 2012 Status: Vastgesteld in de Stuurgroep 23 maart 2012 1 Jaarverslag 2011 Veiligheidshuis IJsselland 1. Inleiding Basis voor

Nadere informatie

Veel gestelde vragen locatie Aalbersestraat

Veel gestelde vragen locatie Aalbersestraat Veel gestelde vragen locatie Aalbersestraat 1. Wanneer komen de eerste bewoners? De eerste bewoners wonen vanaf 4 april op de Aalbersestraat. Zij stromen geleidelijk in. Naar verwachting zijn in juni 2016

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland

Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Calamiteitenprotocol instellingen Wmo, gemeenten in de regio Eemland Inleiding Calamiteiten bij zorg en ondersteuning kunnen helaas niet altijd voorkomen worden. Ze hebben een grote impact op betrokkenen

Nadere informatie

Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014. Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid

Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014. Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid Wmo beleidsplan Maatschappelijke Zorg 2012-2014 Centrumgemeenteregio Zuid-Holland Zuid Raadscarrousel Drechtsteden 2 oktober 2012 Opbouw presentatie 1. Maatschappelijke Zorg (Wmo prestatievelden 7, 8 en

Nadere informatie

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS Uitgave Behandelcentum Woodbrookers 2010 Jongens en meisjes die professionele hulp nodig hebben, kunnen terecht bij Behandelcentrum Woodbrookers.

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Een deel van de mensen die kampen met ernstige en langdurige psychiatrische problemen heeft geen contact met de hulpverlening. Bij hen is geregeld sprake van acute nood. Desondanks

Nadere informatie

Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015

Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015 Bijlage 3 Jaaruitvoeringsplan Tweestromenland 2015 Veiligheidsbeleving Inzicht krijgen in de factoren die van invloed zijn op de veiligheidsbeleving bij de inwoners van Tweestromenland. Afhankelijk van

Nadere informatie

Effectief uit huis plaatsen?

Effectief uit huis plaatsen? Effectief uit huis plaatsen? Resultaten en randvoorwaarden Katrien de Vaan Maartje Timmermans Ad Schreijenberg Landelijk congres huiselijk geweld en kindermishandeling - 18 november 2013 De Wet tijdelijk

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Beschermd Wonen Beijum

Voorlichtingsbijeenkomst Beschermd Wonen Beijum Voorlichtingsbijeenkomst Beschermd Wonen Beijum 14 september 2015 Op 14 september 2015 vond er voor de wijkbewoners een voorlichtingsbijeenkomst plaats in De Bron in Beijum over de ontwikkelingen bij de

Nadere informatie

Verbeteren door vernieuwen en verbinden

Verbeteren door vernieuwen en verbinden Verbeteren door vernieuwen en verbinden Visie op het sociaal domein Hoeksche Waard tot stand gekomen met medewerking van professionele organisaties, vrijwilligersorganisaties en organisaties van zorgvragers

Nadere informatie

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG

STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG STEVIG FUNDAMENT VOOR JEUGDZORG ONZE MISSIE EN VISIE ONZE INZET Onze missie Wij beschermen in hun ontwikkeling bedreigde kinderen en zorgen ervoor dat zij de juiste zorg krijgen. Onze visie Wij komen in

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF IN DEZE NIEUWSBRIEF. Maureen de Boer, manager van het Veiligheidshuis: Maken toekomstplan Veiligheidshuis interactief proces

NIEUWSBRIEF IN DEZE NIEUWSBRIEF. Maureen de Boer, manager van het Veiligheidshuis: Maken toekomstplan Veiligheidshuis interactief proces IN DEZE NIEUWSBRIEF NIEUWSBRIEF NUMMER 3, DECEMBER 2015 Maken toekomstplan Veiligheidshuis interactief proces Aansluiten bij veranderingen in het sociale domein Doorontwikkeling Veiligheidshuis geen revolutie

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam,

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam, Nadere subsidieregels SISA Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Rotterdam, Gelezen het voorstel van de directeur van de GGD Rotterdam-Rijnmond, van 3 november 2009; kenmerk 2597;

Nadere informatie

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden

Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Coordinatie van de nazorg aan exgedetineerden Gemeente Purmerend 7 oktober 2010 Bea van Meerten Inhoud van deze presentatie Organisatie van de nazorg Informatie over gerealiseerde zaken op de 5 leefgebieden:

Nadere informatie

Stelselwijziging & Jeugdzorg

Stelselwijziging & Jeugdzorg Stelselwijziging & Jeugdzorg Summersymposium 9 juni 2016 Henrique Sachse Arts M&G, jeugdarts, vertrouwensarts 1 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 5 > Maakt u zich zorgen over een kind? 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen van Kinderbescherming

Nadere informatie

Opname in de kliniek. Hebben psychische problemen tot een crisis geleid en is een opname noodzakelijk? Cliënten >>

Opname in de kliniek. Hebben psychische problemen tot een crisis geleid en is een opname noodzakelijk? Cliënten >> GGzE centrum spoedeisende psychiatrie Opname in de kliniek Hebben psychische problemen tot een crisis geleid en is een opname noodzakelijk? Cliënten >> HEBBEN PSYCHISCHE PROBLEMEN TOT EEN CRISIS GELEID

Nadere informatie

Gedragscode Raad & Daad Den Haag

Gedragscode Raad & Daad Den Haag Gedragscode Raad & Daad Den Haag Inleiding Wij willen graag dat de cliënten aan wie Raad & Daad Den Haag thuiszorg verleent, daarover tevreden zijn. Ook vinden we het belangrijk dat onze medewerkers met

Nadere informatie

De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is. Tea Bouma Fettje Nolles

De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is. Tea Bouma Fettje Nolles De Leeuwarder privacyaanpak: doen wat nodig is Tea Bouma Fettje Nolles Wijkaanpak Leeuwarden Eerste frontlijnteam in 2008 In 2014 naar 7 wijkteams, 2 pilots jeugd- en gezinsteam, 1 scholenteam en 1 dorpenteam

Nadere informatie

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken

Trainingsaanbod. Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken Trainingsaanbod Studiecentrum Bureau Jeugdzorg Utrecht Voor beroepskrachten die met ouders en kinderen werken 1 Trainingsaanbod Als beroepskracht hoort en ziet u veel en bent u vaak de eerste die mogelijke

Nadere informatie

De kwaliteit van Veilig Thuis Drenthe Stap 1

De kwaliteit van Veilig Thuis Drenthe Stap 1 De kwaliteit van Veilig Thuis Drenthe Stap 1 Utrecht, november 2015 1 Inspectie Jeugdzorg Dit is een uitgave van: Inspectie Jeugdzorg Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inspectie voor de

Nadere informatie

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Thema: Één meldpunt Huiselijk Geweld en Kindermishandeling De deelnemers in deze groep kwamen uit zeer verschillende werksoorten en vanuit beide invalshoeken: huiselijk geweld en aanpak kindermishandeling.

Nadere informatie

Beleidsregel Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO)

Beleidsregel Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO) / Bijlage 3.2 Beleidsregel Wet maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast (Wet MBVEO) 7 juni 2012 Inhoudsopgave Artikel 1 Bevoegdheden op grond van artikel 172a Gemeentewet 2 Artikel

Nadere informatie

Privacy reglement in het kader van de aanpak complexe multiprobleemgezinnen Nieuwegein

Privacy reglement in het kader van de aanpak complexe multiprobleemgezinnen Nieuwegein Privacy reglement in het kader van de aanpak complexe multiprobleemgezinnen Nieuwegein 1. Inleiding De problematiek van gezinnen met meervoudige maatschappelijke problemen strekt zich uit over de leefdomeinen

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Sociaal Team Tonny van den Berg, Tempre 1 Gauw, april 2007

Sociaal Team Tonny van den Berg, Tempre 1 Gauw, april 2007 Sociaal Team 1 1. Visie en doelstellingen Sociaal Team Een volwaardige deelname aan de samenleving in de gemeente is helaas niet voor alle burgers weggelegd. Een aantal gezinnen en alleenstaanden redt

Nadere informatie

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg?

Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Hoe regelt Heerlen de toegang tot zorg? Zo regelt Heerlen de toegang tot de Wmo, jeugdhulp en participatie Bent u professional in de zorg of heeft u in uw (vrijwilligers)werk met de zorg te maken? Wilt

Nadere informatie

Calamiteitenprotocol Wmo en Jeugdwet Rivierenland 2015 30 november 2014

Calamiteitenprotocol Wmo en Jeugdwet Rivierenland 2015 30 november 2014 Calamiteitenprotocol Wmo en Jeugdwet Rivierenland 2015 30 november 2014 Dit calamiteitenprotocol Wmo/Jeugdwet bevat proces- en communicatieafspraken wanneer zich een calamiteit of geweldsincident voordoet

Nadere informatie

Uitkomsten toezichtonderzoek Venlo

Uitkomsten toezichtonderzoek Venlo Uitkomsten toezichtonderzoek Venlo Toezichtonderzoek op beleidsniveau naar de verantwoorde zorg en ondersteuning van gezinnen met geringe sociale redzaamheid September 2013 Samenwerkend Toezicht Jeugd

Nadere informatie

Jaarplan 2011 ketenproject. Samenwerking VG en GGZ in Groningen en Friesland

Jaarplan 2011 ketenproject. Samenwerking VG en GGZ in Groningen en Friesland Jaarplan 2011 ketenproject Samenwerking VG en GGZ in Groningen en Friesland A. Doelgroep en thema van de ketensamenwerking De Swaai, centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie, een samenwerkingsverband

Nadere informatie

Uitkomsten toezichtonderzoek Hengelo

Uitkomsten toezichtonderzoek Hengelo Uitkomsten toezichtonderzoek Hengelo Toezichtonderzoek op beleidsniveau naar de verantwoorde zorg en ondersteuning van gezinnen met geringe sociale redzaamheid Oktober 2013 Samenwerkend Toezicht Jeugd

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015

Verordening Tegenprestatie Participatiewet 2015 De raad van de gemeente Boxtel, gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 25 november 2014, gelet op artikelen 8a, eerste lid, onderdeel b en 9 eerste lid onderdeel c van

Nadere informatie

Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen

Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen Beleidsregels Schuldhulpverlening Achtkarspelen Artikel 1. Begripsbepalingen In deze regeling wordt verstaan onder: a. college:college van burgemeester en wethouders van de gemeente; b. inwoner: ingezetene

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

De Rotterdamse aanpak van jeugdprostitutie

De Rotterdamse aanpak van jeugdprostitutie De Rotterdamse aanpak van jeugdprostitutie Klaas Ridder ketenregisseur jeugdprostitutie Overzicht Introductie / begrippenkader Situatie vóór 2004 2004 een initiatief voor een ketenaanpak 2005 de inrichting

Nadere informatie

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB)

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) www.zat.nl Over dit instrument 1 Commissies voor de Begeleiding (CvB s) hebben de taak om er met het team voor te zorgen dat iedere leerling optimaal gebruik

Nadere informatie

Evaluatie Centrum Jeugd en Gezin 2011

Evaluatie Centrum Jeugd en Gezin 2011 Evaluatie Centrum Jeugd en Gezin 2011 Inleiding In januari 2011 is in de gemeente Goirle het Centum Jeugd en Gezin (CJG) geopend. Het CJG is bedoeld voor iedereen met vragen over opvoeden of opgroeien.

Nadere informatie

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld

Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld Op de Aanpak kindermishandeling en huiselijk geweld in de huisartsenzorg De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld is een complex thema. Omdat het gaat om een kwetsbare groep patiënten en ingewikkelde

Nadere informatie

Evaluatie Wet tijdelijk huisverbod gemeente Venray juni 2010

Evaluatie Wet tijdelijk huisverbod gemeente Venray juni 2010 Evaluatie Wet tijdelijk huisverbod gemeente Venray juni 2010 1. Aanleiding Per 1 januari 2009 is de Wet tijdelijk huisverbod in werking getreden. Dit verbod houdt in dat de burgemeester iemand die huiselijk

Nadere informatie

Uitvoeringsplan Huiselijk Geweld

Uitvoeringsplan Huiselijk Geweld Prioriteit Uitvoeringsplan Huiselijk Geweld Inleiding In de Kadernota Integrale Veiligheid (KIV) 1 heeft de raad onder meer Huiselijk Geweld één van de 6 prioriteiten benoemd voor de periode 2011-2014.

Nadere informatie

Gedwongen opname met een rechterlijke machtiging (RM)

Gedwongen opname met een rechterlijke machtiging (RM) Gedwongen opname met een rechterlijke machtiging (RM) Inhoud 1. Inleiding 4 2. Samenvatting 4 3. Verschillende soorten gedwongen opnamen 5 4. Voorwaarden voor een RM 5 5. Procedure 6 6. Duur 7 7. Gevolgen

Nadere informatie

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Logopedie en Kindermishandeling Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF) Juni 2009 Inleiding Omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling

Nadere informatie