promotieonderzoek om het geheim van veroudering te ontrafelen en op je eerste werkdag ontdek je de langstlevende mens.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "promotieonderzoek om het geheim van veroudering te ontrafelen en op je eerste werkdag ontdek je de langstlevende mens."

Transcriptie

1 No problem Halfslapend hoor ik het zwiepen van de ventilator boven mijn bed. In een ruk ben ik wakker. Er is weer stroom! Na bijna vier dagen zonder stroom betekent dit verlossing. En douchen. De pomp pompt het water met veel geklots in de lege plastic bak op het dak. Ik ben in Garu, in het uiterste noorden van Ghana, vlakbij de grens met Togo en Burkina Faso. In deze uithoek tegen de Sahara aan wonen de Bimoba s. Dit is één van de armste delen van Afrika. Daarom ben ik hier ook; omdat de mensen hier nog leven zoals ze al tienduizenden jaren leven, hier is geen medische zorg en geen geboorteplanning. Voor de afdeling Ouderengeneeskunde onderzoek ik veroudering in een oorspronkelijke omgeving. We verzamelen hier puzzelstukjes van een bijzondere puzzel, een puzzel met een bijna oneindig aantal stukjes, verstopt op de Afrikaanse savanne. Het verzamelen van de stukjes is een hele klus. Gelukkig krijgen we veel hulp van de lokale mensen. Met een team van twintig man volgen we hier jaarlijks mensen. Het is 2004, ik ben mee als student. Na het ontbijt komt de tolk Daniël mij ophalen in een oude jeep. We rijden naar het veld. We repeteren mijn eerste woordjes Bimoba. Ik had thuis al een beetje geoefend met het enige boek dat ooit in het Bimoba is verschenen: het nieuwe testament. Mijn voorbereidingen hebben me daarom een wat archaïsch taaltje opgeleverd. Ik kon nog geen koffie bestellen, maar had waarschijnlijk met enige improvisatie wel een korte mis kunnen houden. No problem, de veldwerkers vinden niets leuker dan mij hun taal te leren. We oefenen de begroetingen, wat leidt tot veel gelach bij de andere veldwerkers achterin de jeep.

2 We komen aan bij het eerste huishouden. Bij de familie Laar wacht ons de Bimoba-ontvangst. De eerste minuten wisselen we heen en weer beleefdheden uit. Vanochtend hebben we ze nog geoefend. Awuunduware? Awuunduwari! Li-tsin lee? Le-soi! Hoe is de dag voor jou? Hoe is het werk voor jou? Hoe is de familie voor jou? Hoe is de gezondheid voor jou? Hoe is de oogst voor jou? Etc. Elke begroeting heeft een standaard antwoord. Na de begroetingen beginnen we. Ik ben meegekomen om stambomen van alle families te maken. Meneer Laar blijkt vier vrouwen te hebben. Ik teken vier rondjes rondom het vierkantje van meneer laar. Nu komt de puzzel; welk kind is van welke vrouw? Met 26 kinderen is het niet merkwaardig dat meneer Laar het niet meer exact weet. No problem. Eén van de vrouwen weet het natuurlijk precies. Na ook een halfbroer, een vriend, een neef en zes kleinkinderen te hebben ingepast is de stamboom af. Er zijn twee kinderen geboren dit jaar, trots komt een moeder aangelopen met de twee in doeken gewikkelde kleintjes. Met een wattenstaafje nemen we wat wangslijmvlies af voor DNA, een beetje buffer erbij en we hebben weer een stukje van de puzzel; twee buisjes met Bimoba slijm. Er is ook een nieuwe man komen wonen. Van alle nieuwe mensen registreren we naam, leeftijd en geslacht. Dat lijkt eenvoudig. We registreren zijn naam. Asuwabubiiku. Lastig, want er is geen spelling van de Bimoba-namen. No problem. Ik schrijf de klanken fonetisch op en na een aantal pogingen leidt het heruitgesproken transcript tot een blik van herkenning. En veel gelach. Ik vraag de man zijn leeftijd. 169, zegt hij zonder blikken of blozen Kijk, dat gebeurt je niet iedere dag. Je bent net begonnen met je

3 promotieonderzoek om het geheim van veroudering te ontrafelen en op je eerste werkdag ontdek je de langstlevende mens. In gedachten bel ik al met het Guinness book of records. Zij willen vast alle details weten dus ik vraag de man naar zijn geboortedag. Vrijdag, zei hij trots. Ik word wantrouwig. Welk jaar? De man heeft geen idee. Oude leeftijd blijkt hier status te hebben. Zoals mensen bij ons liegen over hun leeftijd en een paar jaar eraf doen, doen ze er hier een paar jaar bij. Als je uit een land komt waar werken met oude mensen een taakstraf is, is de gedachte dat oud zijn cool is even wennen. Een uur later buit ik het direct uit en kan ik voor het eerst van mijn leven opscheppen dat ik bij de afdeling ouderengeneeskunde werk. Toch verbaast het me dat mensen helemaal niet zouden weten hoe oud ze zijn. Ik vraag het nog eens aan de man, maar hij weet het echt niet. Ik vertel hem dat bij ons alles afhankelijk is van je leeftijd. Ik geef als voorbeeld dat je pas mag autorijden en sterke drank drinken als je achttien bent. Maar niet tegelijk, voeg ik er nog aan toe als ik inzie dat dit een beetje een ongelukkig voorbeeld is. De man ziet niet in waarom leeftijd daarvoor belangrijk is. Niemand zou in Ghana een fles sterke drank verkopen aan een kind of hem toestaan auto te rijden, daar hoef je toch zijn leeftijd niet voor te weten?

4 Ik geef als ander voorbeeld dat je in Nederland mag stoppen met werken als je 65 bent en dat anderen dan voor je zorgen. De man zegt dat de familie in Ghana ook zorgde voor familieleden die te oud waren om te werken, maar daar hoef je toch ook iemands leeftijd niet voor te weten? Iets om straks over na te denken terug in de jeep. Terug uit het veld begin ik met het uitwerken van de data. Mijn laptop is kapot gegaan. In Afrika kan alles kapot. No problem. Op slechts vijf uur rijden - in afrika hebben mensen de tijd- kopen we tien behangrollen. We hebben nu al zeven behangrollen volgeschreven met stambomen. Diverse gekleurde strepen moeten de verbanden aangeven. Een toeschouwer zou bij de eerste aanblik denken dat ik geveld ben door de tropenkoorts. Voor mij is de stamboom, waarmee ik inmiddels tweemaal de muren van mijn studentenkamer zou kunnen behangen, echter nog begrijpelijk. Met alle lange gekleurde strepen vind ik hem zelfs wel mooi. Pollock ontmoet Mondriaan in Garu. Het is vier jaar later, 2008, en ik zit midden in mijn promotietraject. Twee maanden lang hebben we met veel moeite bloedmonsters verzameld, die we met gevaar voor eigen leven op de motorfiets naar het lab hebben gesneld. De monsters zijn uitgebreid bewerkt in ons geïmproviseerde lab en staan nu netjes gerangschikt in de vriezer; tweeduizend kleine buisjes bloed die absoluut niet mogen ontdooien. De stroomvoorziening is de laatste tijd beroerd en de dieselgenerator staat permanent stand-by. Hoe zorg je er nu voor dat je wakker wordt als s nachts de stroom uitvalt? No problem. We binden twee lege glazen flessen aan de ventilator, die ze door de kamer zwaait. Als de stroom uitvalt stopt de

5 ventilator met draaien en komen de flessen tegen elkaar. Trots kijken we naar het resultaat. Twee lege bierflessen die als een dolle door de kamer draaien. De generator is al wat ouder en we zijn bang dat hij het plots zal begeven en al ons werk in een hete tropische nacht alsnog verloren zal gaan. We vragen de monteur om er naar te kijken. Hij stelt ons gerust; hij heeft hem nog een keer helemaal nagelopen. No problem, verzekert hij ons, hij is nu very strong. s Avonds vlak na het eten valt de stroom uit. No problem. We starten de generator. Dan begeeft de zekering het. De zekeringen gaan hard de laatste weken en in het hele dorp zijn ze al weken uitverkocht. No problem. Daniel haalt een stuk aluminium folie uit de keuken en propt die op de plek waar de zekering zat. Tien minuten later begeeft de lamp het. We lopen naar de generator. Het wijzertje staat ver in het rood en geeft bijna 290 volt aan. Juist ja: very strong. We vervloeken de monteur, stellen de generator af en kijken snel bij de vriezer. No problem. De volgende dag is de grote dag. We gaan met de bloedmonsters in een speciale reisvriezer de tweedaagse reis naar het zuiden maken. Die reisvriezer hebben we meegenomen uit Nederland, hij werkt op de sigarettenaansteker en we hebben er een speciale accu voor in de auto laten zetten. Vorige week hebben we de reisvriezer gecontroleerd. Hij vriest redelijk, maar niet fantastisch en we binden voor de zekerheid alle bagage op het dak zodat de gewone vriezer achterin meekan. De eerste dag, we vertrekken om 4 uur s ochtends als het nog koel is. Niet voor ons gerief, maar voor het bimobabloed op de voorbank. De reisvriezer geeft aan de buitenkant een hoop

6 hitte af en in de auto, waar het overigens nooit echt koel is, is het moordend heet. Welbeschouwend reizen we over de Afrikaanse savanne met een enorme kachel op de voorbank. Als we s avonds aankomen zit ons haar op ons hoofd geplakt maar de monsters zijn niet ontdooid. We tillen nog even de keukenvriezer uit de laadbak, zetten hem op de hotelkamer, laden de 2000 bloedmonsters over en dan is de dag voorbij. No problem. Bij aankomst in Accra gaan we naar onze collega s van de Legon University. Zij kunnen voor ons het droogijs regelen voor de vlucht naar huis. Problem. De regels voor het vervoer van droogijs blijken tijdens ons verblijf op de savanne strenger geworden. We bellen met het KLM kantoor. Het klopt. We gaan langs het KLM kantoor en proberen alles. We vragen, we smeken, we eisen, we dreigen, we bieden smeergeld. Uiteindelijk gebruiken we het ultieme wapen. We dreigen de professor te bellen. De twee corpulente Ghanezen in pak kijken elkaar aan. Even is het stil, dan barsten ze in lachen uit. Ze kennen overduidelijk professor Westendorp niet. No problem. Iemand tipt ons dat het koeriersbedrijf DHL een speciale vergunning heeft voor het vervoeren van droogijs. Eerst zien, dan geloven. We gaan naar het kantoor van DHL Ghana, een prachtig glimmend, airconditioned kantoor dat een behoorlijk contrast vormt met de omgeving. We krijgen pasjes om mee naar achteren te gaan en aanschouwen met eigen ogen de laadruimte waar speciale dozen voor het droogijs klaar staan, er zijn speciale stickers, formulieren en tape. Mede door het astronomische bedrag dat ze vragen zijn we overtuigd. Ze beloven het in twee dagen in Leiden zal aankomen. No problem. We bestellen een extra grote hoeveelheid droogijs en vervoeren de rekjes monsters in vier enorme dozen vol met de bevroren lucht.

7 Thuis gekomen zijn we blij dat we de monsters met DHL gestuurd hebben. Stel je voor dat ze door de KLM geweigerd waren en in Accra achterbleven terwijl wij naar Amsterdam vlogen. De monsters zouden ontdooien, maanden werk zouden voor niets zijn geweest. De volgende dag gaat de telefoon; mijn collega. Volgens de DHL tracking code op Internet staan de dozen na anderhalve dag nog steeds bij de douane in Accra. Lichte paniek. We bellen DHL Ghana: No problem. We bellen DHL Brussel: Problem. Echte Paniek. We schakelen al onze contacten in, van de universiteit tot de ambassade. Hoe we het voor elkaar krijgen weet ik niet meer, maar na vier dagen arriveren de dozen in het LUMC. De dozen zijn twee dagen langer onderweg geweest dan gepland. Als de postkamer belt vliegen we naar beneden en scheuren een doos open. We kijken in een enorme lege doos met onderin drie rekjes met monsters. In een hoek liggen nog een paar korreltjes droogijs. We houden een buisje tegen het licht. Ze zijn nog bevroren. No problem. 2009, we hebben een student meegenomen om ECG s te maken van een groep ouderen. Omdat er op het platteland geen elektriciteit is zullen we een dieselgenerator moeten meenemen naar de dorpjes. In Nederland hebben we met een gehuurde generator van de Gamma in de tuin van het ziekenhuis gecontroleerd of dit geen storing op het ECG gaf. Na verschillende draagbare ECG apparaten bekeken te hebben kopen we voor bijna 4000 euro een tweedehands apparaat van Schiller die op een laptop aangesloten kan worden en die we zelf hebben zien werken met de generator.

8 In Ghana richten we een klein kamertje in het veld in met wat zelfgetimmerde onderzoeksbankjes en we gaan de ECG spullen uitpakken. Enthousiast proberen we of alles werkt. Het werkt. Precies twintig seconden. De stroom in Ghana blijkt minder constant dan gedacht. We vermoeden dat de zekering kapot is, maar die vinden we niet. We bellen Schiller in Zwitserland. De technische dienst vindt het een erg interessante casus maar kan ons probleem niet oplossen. We denken aan de professor. Veel hebben we niet meer te verliezen. We doen een schietgebed en steken een schroevendraaier tussen het ECGapparaat. Met een doffe krak springt hij open. Binnenin zit allerhande elektronica en een accu van zes aan elkaar gesoldeerde AA-batterijen. We plakken zes nieuwe batterijen met plakband aan elkaar. No problem. Je moet de batterijen een beetje tegen elkaar houden, maar het ECG apparaat doet het weer. Ik vraag aan een van de Ghanese veldwerkers of hij een bakje kan maken waar de batterijen in passen, zodat we de batterijen niet hoeven aan te duwen. Na een uur komt hij terug met een prachtig houten bakje waar de batterijen precies inpassen. Hij verontschuldigde zich dat hij zo lang wegbleef, maar hij moest even zoeken naar de veertjes die de batterijen tegen elkaar duwen. Uiteindelijk heeft hij ze uit een oude knuffelbeer gehaald waar batterijen in konden. We doen de batterijen in het bakje. Het werkt perfect. Ons ECGapparaat is gerepareerd met een Chinese knuffelbeer die I love you zong. Dit geloven ze thuis nooit. Op een van de laatste dagen kom ik het ultieme souvenier tegen. Een T-shirt dat gedrukt is ter nagedachtenis aan iemands begrafenis. In loving memory of Mary Apoku, aged 147 staat er op. Ik ruil het tegen een van mijn eigen shirts.

9 Hier ga ik hoge ogen mee gooien op de afdeling ouderengeneeskunde. Met dit beeld wil ik deze column graag eindigen. Laten we hopen dat met de resultaten van het verouderingsonderzoek van iedereen hier ooit mensen van 147 op de Afrikaanse savanne zullen lopen. Heel vriendelijk bedankt. David van Bodegom

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag.

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag. De participerende bezoeker Zoals jullie weten wil de politiek graag een participerende samenleving. Dit betekent dat meer dan voorheen een beroep gedaan wordt op de mensen zelf. Dit is ook terug te vinden

Nadere informatie

stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely.

stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely. stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely.com Dit onderdeel wordt de PCB (printed circuit board) genoemd. Alle

Nadere informatie

We gaan dit keer met z n drieën. Eerst dus maar even een voorstelrondje.

We gaan dit keer met z n drieën. Eerst dus maar even een voorstelrondje. Reisverslag Ghana april/mei 2015 zondag 19 april 2015 Nog één week. Dan zijn we onderweg! Op weg naar Accra. Dit is het eerste stukje van hopelijk een reeks dagelijkse verslagjes die we vanuit Drobo hopen

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C

How to make an Albuino Chicken. Angel Roelofs 3006410 G&I1- C How to make an Albuino Chicken Angel Roelofs 3006410 G&I1- C Het proces Mijn allereerste idee was het maken van een alarmsysteem die ervoor zou zorgen dat mijn honden in de nacht niet meer proberen alles

Nadere informatie

Les 35. Een nieuw paspoort

Les 35. Een nieuw paspoort http://www.edusom.nl Thema Het stadhuis Les 35. Een nieuw paspoort Wat leert u in deze les? Informatie over het aanvragen en verlengen van uw paspoort of identiteitskaart. Vragen stellen bij het loket.

Nadere informatie

Vanjezelfhouden.nl 1

Vanjezelfhouden.nl 1 1 Kan jij van jezelf houden? Dit ontwerp komt eigenlijk altijd weer ter sprake. Ik verbaas mij erover hoeveel mensen er zijn die dit lastig vinden om te implementeren in hun leven. Veel mensen willen graag

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

wat wordt gemaakt? id-o-matic fantasiekaarten

wat wordt gemaakt? id-o-matic fantasiekaarten wat wordt gemaakt? id-o-matic fantasiekaarten 1 wat wordt gemaakt? 2 wat voor raars ziet zij? 3 wat voor raars zien zij? 4 wat heb je nodig voor deze opdracht? wat heb je nodig voor deze opdracht? heruitvinding

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Dag 1. Klussen in huis. Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen

Dag 1. Klussen in huis. Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen Dag 1 Opdracht 1 Een veiligheidssymbool ontwerpen Klussen in huis Jij en je partner werken als grafisch ontwerpers bij het bedrijf Veza voor Veiligheidszaken. Een klant heeft jullie ingehuurd om een symbool

Nadere informatie

Voorbereidingsboek Operatie

Voorbereidingsboek Operatie Voorbereidingsboek Operatie Dit fotoboek is bedoeld om jou en je ouder(s) / verzorger(s) een indruk te geven over de gang van zaken rondom de operatie. We hopen dat deze informatie duidelijk en compleet

Nadere informatie

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken.

Spekkoek. Op de terugweg praat zijn oma de hele tijd. Ze is blij omdat Igor maandag mag komen werken. Spekkoek Oma heeft de post gehaald. Er is een brief van de Sociale Werkplaats. Snel scheurt ze hem open. Haar ogen gaan over de regels. Ze kan het niet geloven, maar het staat er echt. Igor mag naar de

Nadere informatie

26 maart 2015 weer naar MEC. Kerst, Griet, Jan en Yvonne

26 maart 2015 weer naar MEC. Kerst, Griet, Jan en Yvonne 26 maart 2015 weer naar MEC. Kerst, Griet, Jan en Yvonne De vorige keer gingen we 4 weken, nu echt 5 weken. Via Nairobi vlogen we naar Lusaka. Het is al half twaalf en erg donker als we aankomen. Snel

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat

LES 11. Respect tonen of een lesje leren? Sabbat LES Respect tonen of een lesje leren? Heb je ooit het gevoel dat je niet respectvol of eerlijk werd behandeld? Behandel jij anderen altijd op die manier? Omdat we allemaal Gods kinderen zijn, moeten we

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WELKOM! Een bezoeker die een science center binnenkomt, moet gelijk in de stemming komen om van alles te ontdekken. Dat kan doordat er iets verrassends gebeurt. Daar gaan jullie op een heel speciale manier

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Dag 2: Goed aangekomen & dag 2

Dag 2: Goed aangekomen & dag 2 Dag 2: Goed aangekomen & dag 2 Hallo allemaal, Eerst even een bedankje voor de post, sms'jes die wij gekregen hebben en aan allen die ons uitgeleide hebben gedaan. En natuurlijk aan Maaya voor de koffie,

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook:

Maar gelukkig is er nog de Zing-Piet. Die zorgt ervoor dat alle Pieten alle Sinterklaasliedjes goed kunnen zingen. Dus ook: Weten jullie hoe Sinterklaas van Spanje naar Nederland komt? Ja? Met de fiets? Nee! Met de stoomboot, natuurlijk! Het is een heel gedoe voordat Sinterklaas en zijn Pieten kunnen vertrekken. Je wil niet

Nadere informatie

Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) roepen beginnen begrijpen breken buigen drinken duiken klimmen kruipen roepen ruiken

Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) roepen beginnen begrijpen breken buigen drinken duiken klimmen kruipen roepen ruiken Werkwoordpakket thema 1 (Taal Actief 3 groep 7) bellen belonen benoemen dreigen dromen gillen gooien groeien huilen bakken bedanken boksen botsen danken dansen drukken eisen fietsen beginnen begrijpen

Nadere informatie

Afdeling EMU Heemstede

Afdeling EMU Heemstede eeg-onderzoek Afdeling EMU Heemstede EEG-onderzoek voor kinderen en jongeren Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde 1. Welkom op de afdeling 2welkom Binnenkort kom je samen met je vader, je

Nadere informatie

Texel 24 september t/m 28 september

Texel 24 september t/m 28 september Texel 24 september t/m 28 september Groepsaccommodatie De Stolp Stolpweg 35 1797 AW Den Hoorn, Texel www.destolp-texel.nl Telefoon: Wij zijn altijd bereikbaar onder het nummer: 06-29006504 (Niké) en 06-24566674

Nadere informatie

Gebruik de juiste doos

Gebruik de juiste doos Inpaktips 1 Tips waar je blij van wordt - Inpakken Gebruik de juiste doos Voor elke grote doos heb je vier kleine tot middelgrote dozen nodig. Gebruik de kleinere dozen voor zware voorwerpen zoals boeken

Nadere informatie

In het weekend maak je een spectaculaire safari waarin je oog in oog komt te staan met de big five.

In het weekend maak je een spectaculaire safari waarin je oog in oog komt te staan met de big five. Oeganda Kerst 2016 Jij steekt samen met je team je handen uit de mouwen om van een dorpsschooltje in Nkokonjeru een nieuwe frisse school te maken. Samen met ouders en leraren knap je de boel op. Aan de

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm

Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm Bijzondere vakantie op Cyprus Ans van den Helm In 2011 gingen mijn man en ik 10 dagen op vakantie naar Cyprus. Toen we geland waren, stond er een taxi klaar, om ons naar ons vakantieverblijf, te brengen.

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Een baas voor Mallekat

Een baas voor Mallekat Een baas voor Mallekat Voor kinderen van 3 tot 8 jaar Geschreven door Elisabeth Roodenburg Er zijn nog veel meer verhalen van Elisabeth Roodenburg Copyright: Elisabeth Roodenburg Vermaat 2011 en digiboeken.org/paraplu

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Alleen in een groot spookhuis. Duncan Neijenhuis Groep 7

Alleen in een groot spookhuis. Duncan Neijenhuis Groep 7 Alleen in een groot spookhuis Duncan Neijenhuis Groep 7 Hoofdstuk 1 Binnen Het is nacht en nieuwe maan. Dus het is stikdonker. Appie en Sjaak sluipen door het bos. Ze zien toch een stuk van een oude toren

Nadere informatie

Fotoreis Finland 2016. 22-28 april 2016

Fotoreis Finland 2016. 22-28 april 2016 Fotoreis Finland 2016 22-28 april 2016 Finland, bruine beren en andere dieren Op de grens van Finland en Rusland ligt een strook niemandsland van ongeveer 2 kilometer breed. In deze strook leven o.a.

Nadere informatie

Waarom dit boekje? Voertuigentechniek. Kiezen. Installatietechniek. De techniek. Handig. Metaaltechniek. Baan

Waarom dit boekje? Voertuigentechniek. Kiezen. Installatietechniek. De techniek. Handig. Metaaltechniek. Baan Waarom dit boekje? Tijdens je opleiding ga je op stage. Je kunt op veel plekken stage lopen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een stage in de keuken of in een magazijn. Of voor een stage in de techniek.

Nadere informatie

Nieuwsflits maart 2014

Nieuwsflits maart 2014 Samen bouwen in Vertrouwen Nieuwsflits maart 2014 U of jij bent het vast wel een tegengekomen: een geluksarmbandje, een amulet onder de autospiegel, geluksvoetbalschoen of een geluksshirt. Dingen waarop

Nadere informatie

Kenia, migratie in de Masai Mara Fotoreis met Jan Vermeer i.s.m.thika Travel. 24 september - 2 oktober 2011. Karibu!

Kenia, migratie in de Masai Mara Fotoreis met Jan Vermeer i.s.m.thika Travel. 24 september - 2 oktober 2011. Karibu! Kenia, migratie in de Masai Mara Fotoreis met Jan Vermeer i.s.m.thika Travel 24 september - 2 oktober 2011 Karibu! Tour highlights: Gnoe en zebra crossing 4 personen per 4 WD 6 overnachtingen in de Masai

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Zijn mijn boterhammen op, toon ik mijn brooddoos aan de juf/meester en vraag toestemming om de zaal te verlaten.

Zijn mijn boterhammen op, toon ik mijn brooddoos aan de juf/meester en vraag toestemming om de zaal te verlaten. Wij eten in twee groepen: Groep 1: 1 ste, 4 de en 6 de leerjaar. Groep 1 zet om 12u15 de boterhammenbak en de drankbak bij het pictogram van hun klas in de refter. Om 12u15 gaat groep 1 eten. Zij staan

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Voorbereidende les. Basisonderwijs. Educatieteam

Voorbereidende les. Basisonderwijs. Educatieteam Basisonderwijs Voorbereidende les (1) Introductie (2) Huiswerkopdracht (3) Bijlage 1 (4) Bijlage 2 Educatieteam Het educatie team bestaat uit jonge, gemotiveerde en bevlogen medewerkers die dichtbij de

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman

Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman Verslag Roemenië reis 11 mei 2013 t/m 14 mei 2013 Gerjan Visscher, Wim de Jonge, Harma Koers, Gerrie Knol en Tiny Bergman Het is zaterdag 11 mei 2013. De wekker loopt af om 03.00 uur. Oei, wat is het vroeg.

Nadere informatie

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk!

Inleiding. Succes! In dit boek lees je dat werken leuk is. Maar dat werken ook zwaar kan zijn. Met dit boek leer je hoe het werkt in de praktijk! Inleiding Maak kennis met de klas van meneer Jakobi. De leerlingen uit deze bovenbouwklas hebben deze zomer een bijzondere opdracht uitgevoerd. Ze moesten aan het werk! Drie weken lang. En dat niet alleen.

Nadere informatie

7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN

7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN 7 In vino pancreas KEES VAN KOOTEN Vooraf Kees van Kooten (1941) schrijft sinds 1967 columns voor verschillende tijdschriften. Op dit moment schrijft hij korte verhalen voor het Belgische tijdschrift Humo.

Nadere informatie

BLIJ MET EEN EI. Blij met een ei, april 2011 Speel-o-theek De Dobbelsteen www.dedobbelsteen.nl

BLIJ MET EEN EI. Blij met een ei, april 2011 Speel-o-theek De Dobbelsteen www.dedobbelsteen.nl BLIJ MET EEN EI Deze speur- en speltocht is niet alleen bedoeld voor rond de paastijd. Doordat iedereen moet proberen zijn of haar ei heel te houden wordt er een extra spelelement in de speurtocht gebracht.

Nadere informatie

Educatiemateriaal Hotel Perdu

Educatiemateriaal Hotel Perdu Educatiemateriaal Hotel Perdu Het materiaal bestaat uit zes onderdelen Voor de voorstelling 1 meenemen van voorwerp huiswerkopdracht 2 eerste pagina's paspoort invullen 15 minuten 3 het spel spelen 30/60

Nadere informatie

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte.

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte. De droom Hassan droomt dat het sneeuwt. De sneeuw dwarrelt in het donker. Hij valt niet naar beneden, want er is geen beneden. En er is geen boven. Hij valt niet van de hemel naar de aarde, want er is

Nadere informatie

t Toetertje OBS De Schoener

t Toetertje OBS De Schoener nieuwsbrief 22 e jaargang, nr.15 05-12-2014 t Toetertje OBS De Schoener Sinterklaas op bezoek Wat hebben we allemaal genoten van het bezoek van Sinterklaas en zijn Pieten. Sinterklaas kwam landde met de

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R DE WILLIE WORTEL QUIZZZ Gaat er bij jou ook een lampje branden? Dan heb je het goede antwoord op de vraag gegeven. Maak een knotsgekke elektroquiz. Daarvoor gaan jullie zelf de quizvragen en antwoorden

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt.

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt. Hoofdstuk 1 Zullen we deze ballonnen nog aan de lamp hangen? Vragend kijkt Rianne Jochem aan. Is goed, mompelt haar stiefbroertje zacht. Hé, wat is er? vraagt Rianne verbaasd. Vind je de slingers niet

Nadere informatie

Voorspellen en tekst lezen

Voorspellen en tekst lezen Voorspellen en tekst lezen 1. Lees de uitleg. Als je gaat lezen, doe je eerst een voorspelling. Waar zou de tekst over gaan? Kijk eerst goed hoe de tekst eruitziet. Want je kunt aan de buitenkant van de

Nadere informatie

De drie jongetjes lopen weg

De drie jongetjes lopen weg De drie jongetjes lopen weg Het is woensdagmiddag en de drie kleine jongetjes vervelen zich. Ze weten helemaal níéts te doen, en daarom rennen ze maar een beetje door het huis. Hou eens op met dat kabaal!

Nadere informatie

Lader rol reiniging FS 2000 / FS 3000 series

Lader rol reiniging FS 2000 / FS 3000 series Lader rol reiniging FS 2000 / FS 3000 series Inhoudsopgave Uw machine handmatig reinigen pagina 3 Storingen & oplossingen pagina 13 1. Schakel de machine uit. 2. Open beide kleppen aan de voorzijde. 3.

Nadere informatie

Plaats: bij de oud papier doos in de dolfijnen groep. Nodig: oud papier doos.

Plaats: bij de oud papier doos in de dolfijnen groep. Nodig: oud papier doos. Opdracht 1 Plaats: bij de oud papier doos in de dolfijnen groep. Nodig: oud papier doos. Flip heeft gezien dat jullie na het werken papiersnippers in de oud papier doos gooien en niet in de prullenbak.

Nadere informatie

Jaargang 19, nr. 31 Donderdag, 6 juni 2013 zullen de kinderen in Kenia weer blij zijn met het geld wat we met z n allen bij elkaar gerend hebben.

Jaargang 19, nr. 31 Donderdag, 6 juni 2013 zullen de kinderen in Kenia weer blij zijn met het geld wat we met z n allen bij elkaar gerend hebben. Jaargang 19, nr. 31 Donderdag, 6 juni 2013 zullen de kinderen in Kenia weer blij zijn met het geld wat we met z n allen bij elkaar gerend hebben. Week 23: vrijdag 7 juni groep 1 t/m 4 vrij Week 24: geen

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag

Thema Op het werk. Demet TV. Lesbrief 8. De eerste werkdag Thema Op het werk. Demet TV Lesbrief 8. De eerste werkdag Deze les gaat over de eerste werkdag. gaat voor het eerst werken bij een snoepfabriek. Hij komt binnen en maakt kennis met de chef. De chef vertelt

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Afval Anne en de Sorteerbrigade

Afval Anne en de Sorteerbrigade Afval Anne en de Sorteerbrigade Verhaal ontwikkeld voor educatieproject Afval groep 3 School en Cultuur Veenendaal 2014 Geschreven door: Sanne Heymann Tekeningen door: Sjoerd Kreijns Dit is Afval Anne.

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing Biertap

Gebruiksaanwijzing Biertap Benodigdheden Biertap Bierkeg (bierkoppeling) Bierslang (wit) Koolzuurfles Koolzuurmeter (manometer) Koolzuurslang (rood) Extra Lekblad Spoelbak Spoelborstel Afschuimer Bakje Afschuimer Glazenreiniger

Nadere informatie

Vervanging van de back-up batterij van de DARES Xstream pagers.

Vervanging van de back-up batterij van de DARES Xstream pagers. Vervanging van de back-up batterij van de DARES Xstream pagers. Sorteer de pagers eerst goed uit voordat je begint. Beschadigde pagers voorspellen meestal ook niet veel goeds voor de binnenzijde. Let op

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis

binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis binnenkijken BINNEN KIJKEN BIJ DE UNIEKE SCHATJES-VILLA IN BREDA Interieurtrends doen ons niets, wij hebben liever onze eigen stijl in huis 12 De schitterende witte villa aan de Dr. Batenburglaan in Breda

Nadere informatie

Het klaslokaal van de toekomst Van: Kiet Joran Collin Daan Van de groene hoek in Maassluis

Het klaslokaal van de toekomst Van: Kiet Joran Collin Daan Van de groene hoek in Maassluis Het klaslokaal van de toekomst Van: Kiet Joran Collin Daan Van de groene hoek in Maassluis Ons klaslokaal heeft zonnepanelen die kunnen draaien naar de zon ook hebben we windmolens op het dak voor stroom

Nadere informatie

Lesmap voorstelling: Het is ingewikkeld

Lesmap voorstelling: Het is ingewikkeld Lesmap voorstelling: Het is ingewikkeld Het verhaal De Kantoorganger kan de laatste niet meer rustig, verveeld in zijn zetel zitten. Want sinds kort woont er achter het behang van zijn woonkamer een kleine

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Ghana projectlijst 2016

Ghana projectlijst 2016 Ghana projectlijst 2016 Ghana is een erg bijzondere bestemming waar je back to basic zult gaan leven. Je neemt hier een duik in de bijzondere Ghanese cultuur en kunt er leuke uitstapjes maken met de andere

Nadere informatie

Sportdag Vrijdag 22 april wordt op sportpark Den Dries een grote Valkenswaardse Sportdag georganiseerd!

Sportdag Vrijdag 22 april wordt op sportpark Den Dries een grote Valkenswaardse Sportdag georganiseerd! Kindcentrum de Grasspriet van de Venstraat 9 5555KK VALKENSWAARD Tel. 040-2012908 e-mail: infodegrasspriet@skozok.nl website: www.degrasspriet.nl 2015-2016 Nummer 16 20 april 2016 In dit nummer: Belangrijke

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Ivonne Bressers: Dank je wel. Rob Kleijs: Ivon, Kun je nog eens uitleggen wat het Usher Syndroom is?

Ivonne Bressers: Dank je wel. Rob Kleijs: Ivon, Kun je nog eens uitleggen wat het Usher Syndroom is? 100 Col 's beklimmen in 40 dagen met een totale afstand van 4100 kilometer. Eddy Driessen uit Arnhem wil die tocht gaan afleggen en dat doet hij voor zijn plezier maar ook voor het goede doel. Namelijk

Nadere informatie

Teken: pak ze voor ze jou pakken

Teken: pak ze voor ze jou pakken Teken: pak ze voor ze jou pakken Teken in de praktijk teken vangen (Clusius College) Leerstoelgroep Milieusysteemanalyse DATUM 2 april 2012 Dit lesmateriaal is tot stand gekomen met een WURKS subsidie

Nadere informatie

Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT. Muitgeverij. marmer

Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT. Muitgeverij. marmer redders langs de kust Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT Muitgeverij marmer Schoolreis Ed Koopman / KNRM Enkhuizen / Donderdagmiddag 15:34 uur DE DRIEËNDERTIG KINDEREN

Nadere informatie

Cultuur en natuur van Ghana

Cultuur en natuur van Ghana Ghana Rondreis in groep Cultuur en natuur van Ghana Accra - Ejisu - Nkoranza - Boabeng - Laranba - Mole National Park - Kintampo Falls - Techiman - Kumashi - Bosumtwimeer - Axim - Nzulezi - Elmina - Kakum

Nadere informatie

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN In dit hoofdstuk over bionica in de luchtvaart ga je zelf een propellervliegtuig bouwen en als het mag van je docent er misschien zelf wel een ontwerpen. Maar eerst verdiep

Nadere informatie

ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag. Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel

ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag. Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel ALLE TIJD! Musical Advent en Kerst 2015 Kind op Zondag Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Het verhaal In een stad hier niet zo ver vandaan wordt een nieuwe winkel geopend. Op het bord boven de

Nadere informatie

#VOS-043 versie 1.1. Leerlingenhandleiding

#VOS-043 versie 1.1. Leerlingenhandleiding #VOS-043 versie 1.1 Leerlingenhandleiding Het eerste deel van de proef bestaat uit het isoleren van het eigen DNA uit wangslijmvlies en het inzetten van de PCR. De analyse van de PCR producten middels

Nadere informatie