Wat is een probleem? Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is een probleem? Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 1"

Transcriptie

1 Wat is een probleem? De vraag is wanneer er nu precies sprake is van een probleem of van een complex van problemen? De gangbare opvatting is dat er bij een probleem sprake is van een afwijking van een gestelde norm. Kepner en Tregoe formuleerden een tweetal uitgangspunten voor het analyseren van problemen: 1. the problemanalyzer has an expected standard of performance, a should agains which to compare actual performance, en 2. a problem is a deviation from a standard of performance. Simon (1960) definieert een probleem als een afwijking van een standaard en wordt vastgesteld door vergelijking tussen die standaard en de feitelijke waarneming. Kim (1976) maakt onderscheid tussen: 1. problemen omdat iets anders is dan het zou moeten zijn, en 2. problemen omdat men iets anders wil dan het is. De beide type problemen vragen respectievelijk om, wat hij noemt: 1. analytische problemen oplossen (de norm ligt reeds vast) en 2. creatief problemen oplossen (een bestaande situatie is ongewenst, maar een alternatief is nog onbekend). Ook hier staat bij het begrip probleem de discrepantie centraal. Maar de afwijking heet voor Kim pas een probleem wanneer de oorzaak ervan niet bekend is en men die wel wil weten. McCall, Kaplan en Gerlach (1982) komen tenslotte tot hetzelfde uitgangspunt maar ze gebruiken de minder technische formulering Van Pounds (1969): A problem is something that begs to be worked on. That something can be understood as a discrepancy, a difference between an existing and a desired situation. (Pounds, 1969 en McCall, 1982) Samengevat zijn er in het algemeen voor een probleem dus twee elementen nodig: een bestaande situatie en een gewenste toestand of situatie. De discrepantie daartussen vormt het probleem. Checkland (1981) heeft opvattingen over problemen die andere aspecten benadrukken. In de eerste plaats maakt hij een onderscheid tussen, wat hij noemt, laboratoriumproblemen en RW (real world)-problemen. Een laboratoriumprobleem is een probleem zoals een onderzoeker het formuleert, met weglating van allerlei aspecten die hij op dat moment niet belangrijk acht. Bij RW-problemen gaat het om problemen die in de stroom van alledaagse gebeurtenissen en ideeën ontstaan en die op verschillende manieren kunnen worden waargenomen en ervaren door verschillende mensen. Volgens hem is er sprake van een probleem wanneer er tenminste één persoon een of meerdere real-world-problemen waarneemt en voor wie het overwegen van alternatieve mogelijkheden de moeite waard is. In de tweede plaats maakt Checkland onderscheid tussen harde en zachte problemen. Een hard probleem is een real-world probleem dat kan worden samengevat als het zoeken naar een efficiënt middel om een bepaald doel te bereiken. Impliciet in deze opvatting geldt dat dit doel nog niet bereikt is, dat er m.a.w. sprake is van de boven besproken discrepantie. Een zacht (soft) probleem is een real-world probleem waarbij niet zozeer het bepalen van de middelen om een doel te bereiken het probleem is, maar het bedenken en kiezen van het doel zelf problematisch is. Dit onderscheid is interessant wanneer we het vergelijken met de omschrijvingen die zojuist zijn gegeven. Problemen waren gedefinieerd in termen van afwijkingen van de norm. Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 1

2 Dat wil zeggen: de norm is daarbij als uitgangspunt genomen en het feit dat de bestaande situatie ervan afwijkt is het eigenlijke probleem. Checkland stelt dat de norm zelf aanleiding kan zijn voor het ervaren van het probleem. Een norm zou verouderd kunnen zijn. Maar het probleem zou ook kunnen zijn dat iemand eigenlijk geen duidelijke ideeën heeft over waar hij heen wil of moet gaan: My problem owner may be lucky enough to know a desirable future state, but more likely he will not; this may indeed be his (soft) problem, that he does not know what future state is desirable, or how to define desirable. (Checkland, 1981) Hoebeke (1983) heeft het verschil tussen harde problemen en zachte problemen op een andere manier verduidelijkt. Hij onderscheidt daartoe problemen en problematieken. Een probleem is gedetermineerd en is op te lossen door een algoritmische benadering. Bij een problematiek is er sprake van een netwerk van problemen. Een problematiek is niet gedetermineerd en niet als zodanig oplosbaar. Alleen verbeteringen van de probleemsituatie zijn mogelijk en wel langs heuristische weg. Bij een problematiek (of zacht probleem dus) is er sprake van een verwevenheid tussen verschillende probleemgebieden. Bovendien zijn probleemhouders en hun waarneming deel van de problematiek. Problematieken, zo concludeert hij, vereisen daarom een systematische benadering. Tot nu toe is aan de orde gekomen dat het belangrijk is om stil te staan bij de beschrijving van de probleemsituatie, bij de vraag wat een probleem is en wat het verschil is tussen zachte problemen en harde problemen. In plaats van een duidelijk af te bakenen probleem is er m.a.w. vaker sprake van een ongestructureerd probleem of beter nog: een ongestructureerde probleemsituatie. Er is meestal niet één probleem, ook niet achteraf. Meestal is er een complex van, met elkaar samenhangende, problemen. Omdat de nadere definiëring van ongestructureerde problemen impliciet aangeeft wat er daarna wel en niet als oplossingen zal worden geaccepteerd, moeten deze ongestructureerde problemen niet zonder meer in een of andere gestructureerde vorm worden gevat. Het is belangrijk dat ze worden onderzocht zonder ze meteen eenduidig te willen definiëren. De SSM (Soft Systems Methodology) heeft geen behoefte aan een precieze omschrijving van een probleem, alleen al de aanwezigheid van een vaag gevoel van ongenoegen is voldoende om er mee aan de slag te gaan: afnemende prestaties waar iets aan gedaan moet worden, problemen met de informatiestroom tussen ontwikkel- en productieafdelingen, diffuus beslissingsgedrag, een projectorganisatie die niet aan de verwachtingen voldoet, problemen tussen mensen, veranderingen die niet doorkomen, stukken die niet gelezen worden enzovoorts. De problemen zijn wel herkenbaar maar niet duidelijk definieerbaar. Maar niet altijd worden zachte problemen op deze manier geformuleerd. Het komt nogal eens voor dat ze niet als zodanig worden herkend en als een hard probleem worden gepresenteerd. Eerder is al gezegd dat we harde problemen kunnen zien als een bijzondere vorm van zachte problemen: een doel of richting is duidelijk geformuleerd en het probleem bestaat voor het belangrijkste deel alleen nog uit het vinden van de juiste middelen om dat doel te bereiken. Een voorbeeld is de vraag hoe X tegen zo laag mogelijke kosten geproduceerd kan worden. Zo geformuleerd zal een zacht probleem makkelijk onderscheiden kunnen worden van een hard probleem. In de praktijk zal dit vaak veel moeilijker zijn dan dit voorbeeld. Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 2

3 Urgente gestructureerde problemen in organisaties zijn dikwijls het gevolg van het niet kunnen oplossen van ongestructureerde problemen die eraan ten grondslag liggen. De noodzaak om b.v. op een afdeling steeds maar vertrekkende medewerkers te moeten vervangen kan het gevolg of een symptoom zijn van meer ongestructureerde problemen rondom werkmoraal of carrière-mogelijkheden (Kolb, 1984). In zo n geval worden de zachtere aspecten van een probleemsituatie een permanent tekort aan medewerkers, niet herkend, of kunnen er geen verbeteringen voor worden gevonden. Soms wordt ook wel over zachte problemen, zoals carrière-mogelijkheden, gesproken, maar dan op een manier alsof die binnen een paar uur nader gedefinieerd moeten kunnen worden. Er worden in zo n geval pogingen ondernomen om ze snel in een of andere gestructureerde (harde) vorm om te zetten. De meer zachte problemen worden daarmee vertaald in vaktechnische problemen, ieder vanuit zijn eigen discipline. Zonder op het juiste moment te beseffen dat het om een situatie gaat die vanuit verschillende gezichtspunten kan worden bekeken, ontstaan verwarring en meningsverschillen over oplossingen. Daarmee komt er weinig zicht op wat er zoal volgens wie allemaal aan de hand kan zijn. De probleemsituatie kan niet goed worden geëxploreerd. Het kunnen onderscheiden tussen zachte en harde problemen in de praktijk heeft al met al verschillende aspecten. In de eerste plaats is de afbakening van problemen belangrijk: een kleiner of specifieker probleem zoals met de werknemers ligt ingebed in bredere of omvattender problemen. Waaromheen wordt de grens van een probleem gedefinieerd en waarom? Het kunnen spelen of variëren van boundaries heeft te maken met het kunnen herkennen van zachtere problemen. In de tweede plaats is er een tekort aan gangbare vaardigheden en hulpmiddelen om met zachte problemen om te kunnen gaan. Men weet eigenlijk niet beter dan om er op een harde manier mee om te gaan. Dat was misschien ooit ook effectief toen veel problemen minder complex waren. In de derde plaats is het van belang te beseffen dat zachte probleemsituaties, anders dan harde problemen, veel sociale en politieke aspecten bevatten, omdat de issues standhouden en er verschillende visies bij betrokken zijn. Dat blijft zo, ook al kan men met grenzen spelen en ook al heeft men methoden voorhanden om met zachtere problemen om te gaan. Het in kaart brengen van zulke problematieken gaat bij de SSM dan ook altijd gepaard met een analyse van de interventie zelf. Harde problemen en zachte problemen. Met name technici hebben aanvankelijk bijgedragen aan de ontwikkeling van de systeembenadering via toepassing daarvan bij het oplossen van problemen. De aandacht werd, door de jaren heen, verplaatst van het oplossen van eenvoudige, vaak werktuigbouwkundige, problemen naar het oplossen van zeer complexe multidisciplinaire aandachtspunten. Voor deze technische problemen, of harde problemen, zijn diverse handleidingen geschreven waaronder de klassieker: A Methodology for Systems Engineering (Hall, 1962). Hieruit, en uit andere ideeën over systeemtheorie zijn methoden afgeleid ter ondersteuning van beslissingsprocessen in organisaties. Dit wordt door Checkland bekritiseerd. Zijn bewering is dat de systeemanalyse in het algemeen nauwelijks is beïnvloed door de systeemtheoretische ontwikkelingen. Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 3

4 Hier ligt de oorsprong van de Soft Systems Methodology die poogde een antwoord te geven op het falen van de bestaande benaderingen, vooral bij de toepassing van de meer op de organisatiekant gerichte, moeilijk definieerbare beslissingsproblemen. Deze problemen worden door Checkland de z.g. zachte problemen genoemd. Zachte problemen zijn in oorsprong subjectief verschillend waarneembare, interpreteerbare en bovendien steeds veranderende problemen. Het zijn problemen waarbij mensen of het menselijk handelen als een belangrijk onderdeel van de probleemsituatie kan worden beschouwd. Ontwerpers in het productcreatie proces worden min of meer gedwongen systematisch te denken stelt Checkland. Dit komt omdat deze mensen rekening moeten houden met van de klantwensen afgeleide geschikte bedrijfseisen zoals deze doorgaans vastliggen in specificaties. Het ontwerpproces houdt, uiteraard, rekening met deze specificaties, de onderlinge relaties en het doel van het ontwerp en worden vastgelegd in concepten, tekeningen, handleidingen en dergelijke. De ontwerper is voortdurend bezig met de vraag langs welke weg hij het te bereiken doel kan realiseren op een zo zuinig, efficiënte en effectief mogelijk manier. Deze algemeen gangbare methode van werken is inmiddels redelijk, bewust of onbewust, gestandaardiseerd. Hierdoor zijn verschillende sequentieel werkende en parallel werkende stapsgewijze harde ontwikkelingsmethode in de loop der jaren ontstaan. PSDM is er één van. Voor beslissingvraagstukken in het algemeen zijn, op wetenschappelijk kennis gebaseerde, beslissingssystemen ontwikkeld. Deze beslissingsystemen zijn zo opgezet dat de belangrijkste elementen van een beslissingssituatie onder de aandacht worden gebracht. Het toegepaste beslissingsproces volgt doorgaans steeds dezelfde regels die als een temp-plate vastliggen in de methodiek. Door het volgen van de regels van de methodiek wordt het denken gestuurd, richting gegeven aan het denken en wordt het denken inzichtelijk gemaakt voor derden. Op deze wijze kan, voor het gevoel, een rationele verdedigbare beslissing genomen worden. De SSM daarentegen kunnen we een leersysteem noemen. Dit houdt in dat er in eerste instantie niet een van tevoren bepaald doel is dat moet worden bereikt. Er wordt door de methode gezamenlijk een richting van denken aangegeven waardoor er geleerd wordt in de trend van het verbeteren van de huidige situatie. Het is mogelijk dat er bij het bepalen van eventuele subdoelen zich situaties voordoen die zich lenen voor een zg. hardere aanpak. Hier is een integratie mogelijk van de harde en zachte probleemoplossingsmethoden. Misschien kan gesteld worden dat een harde systeembenadering een bijzondere vorm is van een zachte systeembenadering, zonder afbruik te doen aan de waarde van een harde systeembenadering. In de SSM leert men iets over complexe menselijke situaties en dit leidt voor alle actoren tot een zinvol handelen dat gericht is op het verbeteren van de bestaande situatie. Door te handelen verandert de situatie waardoor er weer nieuwe problemen kunnen ontstaan en nieuwe verschijnselen kunnen en of moeten worden uitgezocht. Deze situatie is vergelijkbaar met de aanpak binnen de PSDM methode. Hier wordt bij ieder aandachtspunt cq. knelpunt vertrokken vanuit een situatiebeoordeling (SB) die via een aantal gerichte vragen bepaald welk denkproces vervolgens moet worden doorlopen. Na het doorlopen van het desbetreffende denkproces is een nieuwe situatie ontstaan. Doorgaans wordt dan teruggekeerd naar het SB proces om opnieuw vast te stellen wat het eventuele volgende denkproces zal zijn. Dit zich herhalend proces is voor de beide methoden een leerproces. Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 4

5 Rationeel gesproken begrijpt iedereen dat het van wezenlijk belang is eerst het probleem te herkennen en eventueel te herleiden tot een eenduidige probleemstelling. Toch wordt in de praktijk hieraan te weinig aandacht aan gegeven. Jumping to conclusions is een veel voorkomend hardnekkig verschijnsel dat zich niet makkelijk laat veranderen. Kepner en Tregoe (1965) stellen daarom in hun boek The Rational Manager in de eerste zin van het eerste hoofdstuk de vraag: How do managers solve problems? En vervolgens: If managers are asked this, they may respond with some such familiar formula as First, define the problem, or Get all the facts of the situation, weight them, and then make up your mind. Het blijkt dat het woord probleem op verschillende manieren wordt gebruikt, afhankelijk van de situatie waarin het probleem zich voordoet en door wie het probleem, hiërarchisch gezien wordt ervaren. Door deze verschillende interpretaties is het moeilijk een eenduidige definitie vast te leggen. Checkland heeft dezelfde ervaring opgedaan. De eerste twee stappen in de SSM-methode, samengebracht onder de noemer finding out about a problemsituation, blijkt misschien wel het minst grijpbare deel van de methode te zijn. Hier is een relatie met de eerder beschreven paradox zichtbaar. Het eindresultaat van het proces wordt in grote mate bepaald door de kwaliteit van het resultaat vastgelegd in de beginsituatie. Meerdere sessies in de praktijk hebben dit fenomeen aangetoond. De aandacht richtte zich, na een kortstondige bezinning op de beschrijving van de probleemsituatie, op de mogelijke oorzaken van de probleemstelling, om vervolgens halverwege het proces vast te stellen dat de beschrijving van de probleemstelling op verschillende manieren geïnterpreteerd kon worden. Dit verschijnsel is, hoewel eenvoudig te verklaren, ongewenst. De druk in veel probleemsituaties maakt dat graag de opluchting wordt ervaren van het aanwijzen van een oorzaak of oplossing. Het is moeilijk om een probleem alleen maar onder woorden te brengen zonder direct of impliciet een oorzaak of schuldige erbij te noemen. Zo is het ook moeilijk om eerst zo veel mogelijk over een probleemsituatie uit te vinden en er vanuit verschillende denkframes door verschillende mensen naar te kijken. Wat vooral moeilijk is, is om daarbij niet een bepaalde structuur aan de situatie op te leggen en niet automatisch in termen van mogelijke oplossingen te denken. Toch is dit cruciaal. Kepner en Tregoe noemen drie veel voorkomende fouten: 1. er wordt te weinig informatie over een situatie verzameld, 2. het probleem wordt niet voldoende gespecificeerd, en 3. er wordt te snel naar oplossingen gekeken. Uit de ervaring, met de tot nu toe geleidde sessies, blijkt dat de betere sessies veel aandacht hebben besteed juist aan het inventariseren van alles wat met de probleemsituatie te maken kan hebben. Wat is een probleem? Dirk-Jan Verheijden 5

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan.

Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Interactive Grammar Interactive Grammar leert de belangrijkste regels van de Engelste spelling en grammatica aan. Doelgroep Interactive Grammar Het programma is bedoeld voor leerlingen in de brugklas van

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers

ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers ICARUS Illumina E653BK on Windows 8 (upgraded) how to install USB drivers English Instructions Windows 8 out-of-the-box supports the ICARUS Illumina (E653) e-reader. However, when users upgrade their Windows

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4

EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 EFFECTIEVE SALES PROMOTIE MARKETINGCOMMUNICATIE HOORCOLLEGE 5 BLOK 4 AGENDA Leerdoelen Wat is sales promotie? Stappenplan voor het ontwikkelen van sales promoties Doelstelllingen van sales promotie Tools

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Het proces dat probleemhebbers bij SODA en SSM volgen, mist een objectieve manier om tot beslissingen te komen.

Het proces dat probleemhebbers bij SODA en SSM volgen, mist een objectieve manier om tot beslissingen te komen. Het proces dat probleemhebbers bij SODA en SSM volgen, mist een objectieve manier om tot beslissingen te komen. Auteur : drs. ir. Maikel J. Mardjan Datum : maart 2002 MBM Het proces dat probleemhebbers

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog Sportpsychologie door: Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog 4-staps leerproces Onbewust onbekwaam Bewust onbekwaam Bewust bekwaam Onbewust bekwaam Communicatie

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel

Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel Vragen nav de 1 e week Vragen en terugblik Planning Assets Moscow Projectdocumentatie Tips Word & Excel Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 Week 6 Week 7 define research ideate ideate ideate implement implement

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Uitwerking oefeningen hoofdstuk 7

Uitwerking oefeningen hoofdstuk 7 Uitwerking oefeningen hoofdstuk 7 2 Feedback en commentaar: a. Waar wil de auteur antwoord op geven en hoe doet hij dat? - Introduction Op basis van de opbouw van de tekst kun je - What is multimedia?

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Zelfportret. Zelfportret, met verschijningsvormen, van de Creatieve Mediator. Creativiteit in Mediaton

Zelfportret. Zelfportret, met verschijningsvormen, van de Creatieve Mediator. Creativiteit in Mediaton Onderzoeker Artiest Rechter Zelfportret Strijder Zelfportret, met verschijningsvormen, van de Creatieve Mediator You are a professional!? So you have to know what to do. If you don t know what to do you

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest)

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) Van wet naar loket ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) 22 september 2012 Optimaliseren of fundamenteel vernieuwen? Doing the same things better Doing

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt!

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt! TIS 050583 The one page strategy een strategie die werkt! ONE PAGE STRATEGY LEREND NETWERK Technologiemarketing Prof. Simonne Vermeylen www.suntzu.be Sun.tzu@telenet.be br@ins.trust confidential 3 NIETS

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS

GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS GO LAB: VIRTUELE LABS BIJ HET NATUURWETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS HENNY LEEMKUIL FER COENDERS 18 MEI 2016 IN DEZE WERKGROEP Didactiek ü Waarom practica / experimenteel werk door leerlingen ü Categorieën praktisch

Nadere informatie

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn

Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn Dohmen advocaten: designers en techneuten die advocaat geworden zijn IE in de LED-wereld praktijkvoorbeelden, tips & trucs Hub Dohmen twitter: http://twitter.com/hdohmen LinkedIn: http://nl.linkedin.com/in/hubdohmen

Nadere informatie

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek

kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en en ontwikkelingsdoelen techniek 1 kleuteronderwijs lager onderwijs secundair onderwijs 1 ste graad A- stroom en B-stroom eindtermen en ontwikkelingsdoelen techniek 2 Ontwikkelingsdoelen techniek Kleuteronderwijs De kleuters kunnen 2.1

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN

De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN De beleidscontext van opdrachtformulering: MAATSCHAPPELIJKE EFFECTEN, BELEIDSDOELEN EN RESULTATEN MAATSCHAPPELIJK EFFECT Een maatschappelijk effect is een geformuleerde globale ambitie welke de overheid

Nadere informatie

Bedrijfsprocessen theoretisch kader

Bedrijfsprocessen theoretisch kader Bedrijfsprocessen theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. Bedrijfsprocessen Het procesbegrip speelt een belangrijke rol in organisaties. Dutta en Manzoni (1999) veronderstellen

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Workflow en screenshots Status4Sure

Workflow en screenshots Status4Sure Workflow en screenshots Status4Sure Inleiding Het Status4Sure systeem is een ICT oplossing waarmee de transportopdrachten papierloos door het gehele proces gaan. De status kan gevolgd worden door de logistieke

Nadere informatie

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren Maxime Loose Agentschap Overheidspersoneel Maxime.Loose@kb.vlaanderen.be @maximeloose Besluit Evidence Based HR is Een methodiek

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Bibob & Vastgoed. 6 oktober 2014. Reimer Veldhuis en Alain de Jonge

Bibob & Vastgoed. 6 oktober 2014. Reimer Veldhuis en Alain de Jonge Bibob & Vastgoed 6 oktober 2014 Reimer Veldhuis en Alain de Jonge Agenda Precontractuele fase Bibob-advies, en dan? Bibob ná sluiten overeenkomst Postcontractuele fase (duurovereenkomsten) 3 8 10 11 Doel:

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Module 4 Making progress Unit 1 Mind your safety

Module 4 Making progress Unit 1 Mind your safety Unit 1 Mind your safety 1 Ik heb een memo geschreven in het Nederlands. Hierin staat: hoe laat we moeten inchecken; welke papieren we bij ons moeten hebben; hoeveel handbagage we mogen meenemen aan boord;

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

2 Stappen en fasen. 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35

2 Stappen en fasen. 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35 2 Stappen en fasen 8 ICT-beheerder - Netwerkbeheerder 006128860006-bw.indd 8 19-09-13 12:35 De projectwijzers brengen je in realistische situaties die te maken hebben met het ICT-vakgebied zodat je niet

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers

TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. R. (Robert) Kuipers TRAININGENGIDS MC CONSULTANTS B.V. P.A.M. (Petra) Vanderlyde Mr. H.E. (Harriëtte) van Luijken Mr. A.J.P.M. (Jan) Snoeijer A.P.M. (Arnold) Vanderlyde A. (André) Tolman, MFP H.F.M. (Henk) Vanderlyde F.G.R.

Nadere informatie

ILL-STRUCTURED OPDRACHTEN

ILL-STRUCTURED OPDRACHTEN ILL-STRUCTURED OPDRACHTEN voor context gericht onderwijs Lenie Kneppers Wat is een ill-structured opdracht? Opdracht is gesitueerd in een context: een voor leerlingen herkenbare, specifieke situatie of

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Welkom bij Brand instinct! In dit merkpaspoort leggen we uit wie wij zijn, wat we beloven, waarom wij doen wat we doen en waar wij voor staan.

Welkom bij Brand instinct! In dit merkpaspoort leggen we uit wie wij zijn, wat we beloven, waarom wij doen wat we doen en waar wij voor staan. merkpaspoort Welkom bij Brand instinct! In dit merkpaspoort leggen we uit wie wij zijn, wat we beloven, waarom wij doen wat we doen en waar wij voor staan. Dit paspoort is voor iedereen die op een of andere

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

AANKOOP EIGEN WONING: DIRECT GELD VAN DE BELASTINGDIENST? J.C. SUURMOND & ZN. BELASTINGADVISEURS www.jcsuurmond.nl

AANKOOP EIGEN WONING: DIRECT GELD VAN DE BELASTINGDIENST? J.C. SUURMOND & ZN. BELASTINGADVISEURS www.jcsuurmond.nl AANKOOP EIGEN WONING: DIRECT GELD VAN DE BELASTINGDIENST? J.C. SUURMOND & ZN. BELASTINGADVISEURS www.jcsuurmond.nl U hebt een eigen woning gekocht (of u bent dit van plan) De aankoop van een eigen woning

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3 Chapter 1 Stone 1 Zo toon je interesse in iemand How do you feel? How is life? What's wrong with you? What's bothering them? You look happy. You seem worried. Hoe voel

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk

Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk Oplossingsgericht werken: simpel maar niet gemakkelijk Oplossingsgericht Werken = Denken in oplossingen In de praktijk van de mantelzorger / vrijwilliger Het enige dat een oplossingsgerichte werker moet

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL

PIR DC-SWITCH. DC Passive infra-red Detector. Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL PIR DC-SWITCH DC Passive infra-red Detector Model No. PDS-10 GEBRUIKSAANWIJZING/INSTRUCTION MANUAL Please read this manual before operating your DETECTOR PIR DC-Switch (PDS-10) De PDS-10 is een beweging

Nadere informatie

Korte scriptiehandleiding

Korte scriptiehandleiding Korte scriptiehandleiding Inhoudsopgave 1. Inleiding...2 2. Het onderwerp...2 3. De probleemstelling...3 4. De relatie tussen probleemstelling en tekststructuur...5 5. Toepassingen op juridisch gebied...7

Nadere informatie

1. U moet iets belangrijks aan uw chef vertellen. Hij is aan het praten met iemand anders. Wat vraagt u?

1. U moet iets belangrijks aan uw chef vertellen. Hij is aan het praten met iemand anders. Wat vraagt u? Situatie 1: U vraagt of iemand iets goed vindt. You ask if someone has no objections against something. U vraagt toestemming. You ask for permission. Mag ik + een infinitief (heel werkwoord) aan het eind

Nadere informatie

Service Leadership Course de psychologie van wachten highlights uit 15 jaar onderzoek

Service Leadership Course de psychologie van wachten highlights uit 15 jaar onderzoek Service Leadership Course de psychologie van wachten highlights uit 15 jaar onderzoek de aanleiding 1992: Ad Pruyn & Ale Smidts (Bedrijfskunde EUR) voorbereiding cursus services marketing in de literatuur:

Nadere informatie

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas

Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Formatief toetsen: Randvoorwaarden & concrete handvaten voor in de klas Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Programma Formatief toetsen Voorwaarden voor formatief toetsen Voorbeelden van technieken

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8

Inleiding. Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Ophalen en neerhalen (1e van 2 lessen) groep 7/8 Inleiding De methode " " is grafo-cognitief. Dit houdt in dat de vaardigheid van de kinderen wordt geoefend, in samenhang met hun letterkennis. In deze

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen?

Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Beter Oud Worden in Amsterdam - 31 maart 2015 Wat is Positieve gezondheid en wat kan het voor ouderen betekenen? Dr. Machteld Huber, arts, senior-onderzoeker Louis Bolk Instituut, Driebergen www.louisbolk.nl

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Wat is marketing dan wel? De beste omschrijving komt uit het Engels.

Wat is marketing dan wel? De beste omschrijving komt uit het Engels. KENNETH NIEUWEBOER M arketing is meer dan het ontwikkelen van een logo en het bewaken van je huisstijl. Als er een goede strategie achter zit, levert marketing een wezenlijke bijdrage aan het rendement

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

We bewegen besluitmakers om dieren op de mondiale agenda te zetten. We helpen de wereld in te zien hoe belangrijk dieren zijn voor iedereen

We bewegen besluitmakers om dieren op de mondiale agenda te zetten. We helpen de wereld in te zien hoe belangrijk dieren zijn voor iedereen We zijn World Animal Protection We stoppen het onnodig lijden van dieren We bewegen besluitmakers om dieren op de mondiale agenda te zetten We helpen de wereld in te zien hoe belangrijk dieren zijn voor

Nadere informatie

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren

creativiteit bevorderen Dick van der Wateren creativiteit bevorderen Dick van der Wateren bio leraar aardrijkskunde geoloog Spitsbergen, Antarctica, Afrika, Europa leraar natuurkunde, nl&t, maker+klas digitaal lesmateriaal edublogger auteur onderwijsbladen,

Nadere informatie

INFANT BREASTFEEDING ASSESSMENT TOOL

INFANT BREASTFEEDING ASSESSMENT TOOL INFANT BREASTFEEDING ASSESSMENT TOOL Matthews M.K. (1988) Developing an instrument to assess infant breastfeeding behavior in early neonatal period. Midwifery, 4, 154-165. Check the answer that best describes

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation

Contents. Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation TeleBank Contents Introduction Problem Definition The Application Co-operation operation and User friendliness Design Implementation Introduction - TeleBank Automatic bank services Initiates a Dialog with

Nadere informatie

Deze les: Bespreken 2 websites Gestaltpsychologie Epicenter design opdracht : wat moet er voor volgende week af zijn?

Deze les: Bespreken 2 websites Gestaltpsychologie Epicenter design opdracht : wat moet er voor volgende week af zijn? Deze les: - - - - Bespreken 2 websites Gestaltpsychologie Epicenter design opdracht : wat moet er voor volgende week af zijn? Opdracht Met zijn twee-en 5 min Zet de volgende behoeftes van de mens (volgens

Nadere informatie

Doorbreek je belemmerende overtuigingen!

Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Doorbreek je belemmerende overtuigingen! Herken je het dat je soms dingen toch op dezelfde manier blijft doen, terwijl je het eigenlijk anders wilde? Dat het je niet lukt om de verandering te maken? Als

Nadere informatie