Nederland en vis, een moderne traditie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nederland en vis, een moderne traditie"

Transcriptie

1 Nederland en vis, een moderne traditie

2 Tekst: Evelyne Esveld en Willem Ment den Heijer Vormgeving: Steven van Soldt en Sander de Otter Redactie: Evelyne Esveld en Jacqueline van den Bogert Productie: Grafissimo 2004 Tweede druk Uitgegeven door het Productschap Vis, Postbus 72, 2280 AB Rijswijk Internet : Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Colofon

3 Visserij, een dynamiek van oudsher 6 34 De afslag, draaischijf tussen aanvoer en handel Belangrijke vissoorten Handel in vis, Nederland als distributieland Waar komt dat vissersschip vandaan? Vis, is lekker en gezond! Inhoud

4

5 Nederland en vis, een moderne traditie Vroeg in de morgen heerst in vele bekende vissersplaatsen in Nederland een grote dynamiek. De levendige handel in vis van vandaag de dag, is het resultaat van een eeuwenlange ontwikkeling, veel creativiteit, ondernemerschap, doorzettingsvermogen en water. Nederland en vis zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De handel in vis legde in de Middeleeuwen al de basis voor de Nederlandse welvaart. Vandaag de dag voert onze vloot wekelijks een gevarieerd aanbod verse vis aan, op de elf afslagen in Nederland. Een wereldwijd bekende schaal- en schelpdierenproductie en een groeiende viskweek maakt de Nederlandse aanvoer compleet. Via import wordt het assortiment aangevuld met andere vaak meer exotische vissoorten. De Nederlandse vissector is iets waar we trots op mogen zijn. Onze vloot behoort tot de modernste ter wereld. De kottervloot bestaat uit ongeveer 400 kotters en vist voornamelijk op schol en tong. Een aantal kleinere kotters vist op garnalen en de binnenvissers vissen op vissoorten uit het zoete water. Verder heeft Nederland 17 diepvriestrawlers en bijna 80 mosselschepen. De Nederlandse vloot vist met respect voor de natuur. Vissers zijn immers als geen ander gebaat bij gezonde visbestanden. Belangrijk is ook de verwerkende industrie. Nederland huist ongeveer 400 verwerkende bedrijven. Platvisverwerking en de verwerking van de typisch Nederlandse haring en schaal- en schelpdieren, nemen ruim de helft van de totale omzet voor hun rekening. De sector besteedt veel aandacht aan het behoud van kwaliteit, waarbij vis en visproducten van vangst tot in de viswinkel voortdurend worden gekoeld en de kwaliteit wordt bewaakt. Voor de visliefhebbers staan in Nederland ruim visspecialisten in de winkels met vakmanschap klaar om u van deskundig advies te voorzien. Een sector met een rijk verleden, traditievol én innovatief tegelijk. De Nederlandse vissector, een moderne traditie. Inleiding

6 ZZolang er mensen langs de Noordzeekust wonen, wordt er al gevist. De ontwikkeling van de visserij is van wezenlijk belang geweest voor de ontwikkeling van Nederland en gaat al jaren hand in hand met de welvaart van de bekende vissersdorpen. Een levendige handel in vis tot op de dag van vandaag is daarvan het resultaat. Visserij Visserij, een dynamiek van oudsher Zolang er mensen langs de Noordzeekust wonen, wordt er al gevist. De ontwikkeling van de visserij is van wezenlijk belang geweest voor de ontwikkeling van Nederland en gaat al jaren hand in hand met de welvaart van de bekende vissersdorpen. Een levendige handel in vis tot op de dag van vandaag is daarvan het resultaat. Tot begin van de 20ste eeuw waren de visserijmethoden nog vrij primitief. In Friesland en Noord-Holland gebruikten vissers de zegen. Dit net werd met roeiboten rondgevaren en door mannen op het strand of op de dijk aangetrokken en binnengehaald. In Zeeuws-Vlaanderen en Zuid-Holland trokken vissers een klein schrobnet om garnalen en kleine platvisjes te vangen. Soms zelfs maakten vissers gebruik van paarden. Dit geldt ook voor schelpdieren. Op de droogvallende zandplaten langs de Waddenkust en de Zeeuwse wateren, lagen bij eb de mosselen voor het oprapen. Al snel werd ontdekt dat mosselen die niet meteen gebruikt werden, dicht bij huis weer overboord gezet konden worden voor een later tijdstip. Dat is nog steeds de basis voor de huidige mosselkweek. Van logger tot kotter. Gestaag ontwikkelde de primitieve methoden zich in meer ontwikkelde visserij. Zeilschepen met platte bodem, om gemakkelijk op het strand te kunnen landen, brachten de vissers uit bijvoorbeeld Scheveningen, Katwijk, Noordwijk, Zandvoort en Egmond naar de veelal veraf gelegen haringgronden. 6

7 Deze bomschuiten kwamen zelfs tot bij de Shetlandeilanden. Maar nog voor dat de haringvisserij een enorme bloei doormaakte, hadden Enkhuizen, De Rijp, Vlaardingen, Maassluis, Middelharnis, Pernis en Zwartewaal hun sporen in de visserij allang verdiend. De vloot in deze plaatsen herbergde immers loggers en sloepen. Deze schepen werden met een zogenaamd schrobnet ingezet om op platvis of garnalen te vissen. Het schrobnet, voorzien van een korreboom of korrestok, mag gezien worden als de voorloper van de huidige boomkorkotter. Voor het vangen van haring gebruikten vissers de vleet. Een vleet bestond uit een serie netten, die als een gordijn in zee uitwaaierden. De haring zwom erin en bleef dan in het net. Hoewel deze wijze van vissen tot eind jaren zestig hetzelfde bleef, onderging het scheepstype verschillende veranderingen. Aanvankelijk waren de bomschuiten vrij rechthoekig van vorm en was een platte bodem noodzaak om op het strand te kunnen komen. Toen de havens van Scheveningen en IJmuiden gereed waren, deed de logger definitief zijn intrede. De logger heeft het tot de zestiger jaren uitgehouden en was jarenlang het symbool van de vleetvisserij. Visserij in de Zuiderzee, Waddenzee en Zeeuwse wateren Naast de visserij op de Noordzee, waren ook de Zuiderzee, Waddenzee en de wateren in de Zeeuwse en Zuid- Hollandse delta van grote betekenis voor de visserij. De vissersplaatsen rondom de Zuiderzee waren niet minder in aantal dan die langs de Noordzeekust. En er werd van alles gevangen; ansjovis, haring, bot, paling, spiering en garnalen. Vissersplaatsen als Enkhuizen, Hoorn, Volendam, Marken, Huizen, Spakenburg, Harderwijk, Elburg, Vollenhove, Urk, Lemmer en Stavoren kenden een enorme dynamiek als gevolg van de visserij. Maar ook Wieringen, Medemblik, Monnickendam, Durgerdam, Ransdorp, Kampen, Zwartsluis, Genemuiden, Blokzijl, Kuinre, Hindeloopen waren van belang voor de visserij. In tegenstelling tot de kustplaatsen aan de Noordzee kenden de vissersplaatsen rondom de Het schone Oosterscheldewater in Zeeland herbergt nu vele schelpdieren, zoals mosselen, kokkels en oesters 7

8 De visserij blijft zich ontwikkelen. Waar een klein land groot in kan zijn Zuiderzee een enorme verscheidenheid aan scheepstypen, zoals botters, schokkers, pluten, aken, bonzen en jollen. Allemaal vaartuigen die voldeden aan de eisen van de omgeving waarin ze hun taak moesten verrichten. Na de aanleg van de Afsluitdijk ontstond het IJsselmeer en verdween de Zuiderzee. Helaas betekende dat aanzienlijk minder variatie aan vis. Met het afsluiten van de Zuiderzee verdween niet alleen de dynamiek, die zo kenmerkend was voor de vissersplaatsen, maar ook een kraamkamergebied dat van grote invloed was op het leven in de Waddenzee. Een zelfde effect werd teweeggebracht toen Zeeuwse en Zuid-Hollandse wateren van zee werden afgesloten. Maar de visserij paste zich aan. Uit het IJsselmeer komt de zeer bekende IJsselmeerpaling, maar ook snoekbaars, baars en brasem en spiering worden in de voormalige Zuiderzee gevist. Het schone Oosterscheldewater in Zeeland herbergt nu vele schelpdieren, zoals mosselen, kokkels en oesters. Op de veranderingen werd ingespeeld. De visserij blijft zich ontwikkelen. Waar een klein land groot in kan zijn. Kottervisserij Toen in 1960 een Urker visserman besloot om het garnalentuig oftewel het boomkortuig te gaan gebruiken voor de visserij op platvis, boekte hij zeer gunstige vangstresultaten. Niet lang daarna volgden velen zijn voorbeeld en werd het vistuig verder ontwikkeld. Vóór 1960 visten de kotters met een bodemtrawl op tong en schol. Na 1960 verdween deze traditionele manier van vissen. Vanaf de jaren zeventig ontwikkelt de boomkorvloot zich gestaag. Nederland wordt een belangrijke speler op wereldniveau voor met name schol en tong. Het zijn vooral deze platvissoorten die de boomkorkotters weten te vangen en die gretig aftrek vinden in met name het buitenland. Nederland beschikt nog steeds over een uiterst moderne vissersvloot die door de vissers in goede conditie wordt gehouden en waar niet alleen de vangst, maar ook de behandeling van het product veel aandacht krijgt. 8

9 Trawlervisserij Op zoek naar betere visserijmethoden hadden zich ver vóór de Tweede Wereldoorlog al nieuwe scheepstypen aangediend. Dat was onder andere de stoomtrawler, die toen al in Engeland veelvuldig werd gebruikt. Met de stoomtrawler kon het net worden voortgesleept in het water, zonder dat een houten boom of korrestok het net open moest houden. Twee scheerborden aan de zijkanten van de netopening kregen bij het vaart maken een dusdanige weerstand dat zij ieder een tegenovergestelde richting uittrokken en daardoor het net een horizontale opening gaven. Nog steeds is dat het principe van de huidige trawlervisserij. Na de stoommachine kwam de dieselmotor en werden de motorvermogens geleidelijk aan krachtiger en de schepen groter. Quota Veel van de regels die in Nederland gelden voor de zeevisserij, zijn Europese regels. De belangrijkste regels voor de zeevisserij gaan over het gezamenlijk beheer van de visbestanden. De visserijministers van de Europese Unie bepalen elk jaar hoeveel van een bepaalde vissoort gevangen mag worden. Dit wordt de TAC (Total Allowable Catch: totaal toegestane vangst) genoemd. Bij het bepalen hiervan wordt rekening gehouden met hoe de vis er biologisch voor staat. Ook wordt bekeken hoeveel vis nodig is om een goede visstand te houden en hoeveel vis vogels en andere dieren nodig hebben als voedsel. Dat betekent dat er in het ene jaar meer gevangen kan worden dan in het andere. Het doel is de visbestanden op lange termijn in stand te houden en te verbeteren. Op basis van de verschillende TAC s wordt vervolgens bepaald hoeveel elk land per vissoort mag vangen. Dit zijn de zogeheten visquota. Deze quota mag elk land dan weer zelf verdelen onder zijn vissers. De hoeveelheid vis die een visser van een soort mag vangen heet contingent. Vanaf de jaren zeventig ontwikkelt de boomkorvloot zich gestaag 9

10 Een rijke geschiedenis heeft geresulteerd in een vloot om trots op te zijn. In vergelijking met andere landen is de Nederlandse vloot veelzijdig, flexibel en economisch gezond. Een grove scheiding kan de huidige Nederlandse vissersvloot verdelen in twee segmenten: de kottervloot en de trawlervloot. De vloot Een rijke geschiedenis heeft geresulteerd in een Nederlandse vissersvloot om trots op te zijn. In vergelijking met andere landen is de Nederlandse vloot veelzijdig, flexibel en economisch gezond. Een grove scheiding kan de huidige Nederlandse vissersvloot verdelen in twee segmenten: de kottervloot en de trawlervloot. Kotters Van de vierhonderd kotters, die de Nederlandse vloot herbergt, is bijna de helft boomkorkotter voor de visserij op platvis. Zij hebben een lengte die varieert van 35 tot circa 42 meter en beschikken meestal over een maximaal vermogen van pk. De categorie rondviskotters omvat enkele tientallen schepen, waarvan iets meer dan de helft volledig afhankelijk is van de visserij op kabeljauw en wijting. De andere helft schakelt seizoensmatig over op de platvisvisserij. Het gaat hier om schepen die verhoudingsgewijs wat ouder zijn en een gemiddelde lengte hebben van ongeveer 30 meter. Naast de grotere kotters bestaan ook de zogenaamde Eurokotters. Deze kleinere kotters van maximaal 24 meter lang en een motorvermogen van 300 pk mogen vissen in de kustwateren. Er bestaat een aparte regelgeving voor Eurokotters. Zij vissen meestal afwisselend op schol en tong, rondvis en garnalen, afhankelijk van het seizoen en van het quotum. Rondvis is een verzamelnaam voor kabeljauw, schelvis, wijting, koolvis, steenvis, poon en zeewolf. Deze dieren leven een halve tot vier meter boven de bodem. De garnalenvloot bestaat uit circa 150 vaartuigen. Zeker 90 procent hiervan is volledig afhankelijk van de garnalenvisserij. Een klein deel heeft ook de beschikking over een tong- en scholquotum en kan dus incidenteel overschakelen op de 10

11 boomkorvisserij. De garnalenvloot wordt gekenmerkt door vaartuigen die kleiner zijn dan 24 meter en een voortstuwingsvermogen hebben van 150 tot 300 pk. Trawlers Zoals de naam al doet vermoeden hebben diepvriestrawlers capaciteit om aan boord de vis direct in te vriezen. Dat is ook de reden waarom deze schepen zo groot zijn. De meeste hebben een lengte van meer dan 100 meter. Het totale vermogen loopt uiteen van ongeveer pk tot ruim pk. Direct na de vangst wordt de vis ingevroren. Omdat de trawlers vaak ver van huis vissen is een grote vriesruimte nodig. De trawlers vissen voornamelijk op haring, makreel, horsmakreel en sardinella, die veelal naar landen in Afrika gaan, om daar als eiwitrijk voedsel te dienen. Mosselschepen De meeste mosselschepen hebben Yerseke, Bruinisse of Zierikzee als thuishaven. Er zijn nog enkele kleine mosselschepen met een lengte van ongeveer 25 tot 28 meter in de vaart, maar het gros heeft een lengte van 35 meter. De mosselvloot is modern en beschikt over geavanceerde hulpmiddelen voor de visserij en de kweek. IJsselmeerkotters De IJsselmeerkotters variëren nogal sterk in leeftijd en lengte. Er zijn de laatste jaren vrij moderne vaartuigen aan de vloot toegevoegd, maar er zijn ook nog kotters actief die de vijftig jaar al gepasseerd zijn. De lengte van de IJsselmeerkotters loopt uiteen van ongeveer 10 tot 20 meter. Diepvriestrawlers vissen voornamelijk op haring, (hors)makreel en sardinella 11

12 Een boomkorkotter vist op platvis, zoals schol, tong, schar, tarbot, griet en tongschar Visserijmethoden Boomkorvisserij De boomkorvisserij vindt plaats met twee tuigen die over de zeebodem slepen om soorten als schol, tong, schar, tarbot, griet en tongschar te vangen. Bij de boomkorvisserij hangt aan beide kanten van het schip een giek, met daaraan een net. Tijdens het vissen staan de twee gieken horizontaal boven het water. Ieder visnet is met een vislijn vastgemaakt aan de giek en wordt opengehouden door een boom. Onder aan het net zit een ketting die over de zeebodem sleept. Deze ketting wordt ook wel een wekkerketting genoemd. Platvis graaft zich namelijk in het zand in. Doordat het net over de bodem sleept, wordt de platvis opgeschrikt, komt naar boven en zwemt het net in. De mazen van het net zijn aan het begin groter dan aan het einde. De kleine (ondermaatse) vis kan dus altijd ontsnappen, en de maatse vis blijft in het net zitten. Als de netten vol zijn, worden ze met de onderkant naar boven aan boord gehaald. Door de onderkant van het net open te trekken valt de vangst in een bak. De vis wordt aan 12

13 boord van de kotter op grootte gesorteerd, schoongemaakt en schoongespoeld. Hierna wordt de vis in plastic kratten gedaan en in ijs gelegd en opgeslagen in het gekoelde visruim. Garnalenvisserij De garnalenvisserij is bijna hetzelfde als de boomkorvisserij, alleen de tuigen zijn aanzienlijk lichter in gewicht. Bovendien zijn de garnalentuigen niet voorzien van wekkerkettingen, maar van klossenpezen die over de bodem rollen. Dat is vaak al voldoende om de garnalen op te schrikken. De garnalen worden direct aan boord gekookt. Een garnalenschip kan men dan ook gemakkelijk herkennen aan de kookmachines. Het leefgebied van de garnaal hangt sterk af van de temperatuur van het water. De garnaal voelt zich thuis in warm water. Daarom is de garnaal s zomers ook dicht onder de kust te vinden, omdat de zon het water dan opwarmt. Met name in voor- en najaar zijn de garnalen goed te vangen. In de winter trekt de garnaal naar dieper en verder gelegen gebieden, waar het water nog niet te veel is afgekoeld. De garnaal is overdag te vinden in de zanderige bodem van de zee; ingegraven wacht de garnaal tot het donker wordt om op zoek te gaan naar voedsel. Rondvisvisserij De rondvisvisserij is een algemene term voor verschillende vistechnieken, die bedoeld zijn om met name kabeljauw en wijting te vangen. Spanvisserij: Het voortslepen van een groot trawlnet met twee schepen. Deze zijn door een touw aan elkaar verbonden zodat hun positie tijdens het vissen evenwijdig blijft. De horizontale opening wordt verkregen omdat de beide schepen steeds op eenzelfde afstand van elkaar varen. Enkelvoudige trawlvisserij: In dit geval wordt een trawlnet voortgetrokken door één vaartuig. Via scheerborden verkrijgt Rondvis is een verzamelnaam voor kabeljauw, schelvis, wijting, koolvis, steenvis, poon en zeewolf 13

14 Pelagische visserij wordt veel al wat verder van huis uitgevoerd door trawlers met diepvriescapaciteit het trawlnet een horizontale opening. De zogenaamde onderpees van het net rolt over de bodem omdat kabeljauw en wijting dikwijls nét boven de bodem rondscharrelen. Twinrigvisserij: Bij het twinriggen trekt één vaartuig twee trawlnetten naast elkaar voort. Twinrigvisserij is in eerste instantie bedoeld om kabeljauw, wijting en schelvis te vangen, maar in de zomer vist men ook wel op schol, schar en mul. Staandwantvisserij: In Nederland neemt slechts een handjevol vissers actief deel aan deze passieve vorm van visserij. De staande netten worden rond een wrak of in open zee als een gordijn uitgezet en na verloop van tijd wordt de vangst opgehaald. Pelagische trawlvisserij De pelagische trawlvisserij is vergelijkbaar met de enkelvoudige trawlvisserij op rondvis. Echter het pelagische trawlnet zweeft in verscheidene waterkolommen, zonder dat er aanraking met de bodem plaatsvindt. Doordat men vanaf het schip de stand van de scheerborden kan wijzigen, is het mogelijk om het trawlnet hoog of laag voort te slepen. Uiteraard speelt de snelheid ook een rol. Pelagische visserij wordt veelal wat verder van huis uitgevoerd door trawlers met diepvriescapaciteit. Binnenvisserij Binnenvisserij is de verzamelnaam voor visserij op de binnenwateren van Nederland. Het grootste binnenwater is het IJsselmeer. In 1932 is de Zuiderzee afgesloten door de afsluitdijk en ontstond het IJsselmeer. Binnenvissers vissen voornamelijk op paling. Soms vissen ze ook op schubvis, zoals brasem, karper, snoekbaars en voorn. In de voormalige Zuiderzee zijn verschillende vangsttechnieken in gebruik. De fuik is primair bedoeld om paling (fuikaal) en gedurende het seizoen spiering te vangen. De staande netten (vergelijkbaar met de staandwantvisserij op zee) worden gebruikt om baars en snoekbaars te vangen. Tenslotte zijn er nog de kisten die, gevuld met aas, op de bodem worden neergelaten om eveneens paling (kistaal) te vangen. In de overige binnenwateren wordt op aal en of op schubvis gevist. Er is een begin gemaakt met het oprichten van visstandbeheercommissies, waarin de beroepsvisser en de hengelsportvereniging samen met de water- en natuurbeheerder werken aan een duurzame visstand en een duurzame visserij. 14

15 Schelpdiervisserij De visserij op mosselen, kokkels, oesters, spisula en andere schelpdieren in de Nederlandse kustwateren is al eeuwenoud. Vroeger raapten kustbewoners de schelpen handmatig voor eigen consumptie. Langzaam ontwikkelde zich in de 20ste eeuw mechanische technieken, waardoor de schelpdiervisserij zich verder kon ontplooien. Inmiddels hebben met name de mosselen status verworven als echte Hollandse specialiteit. Het zijn niet de consumptiemosselen die gevist worden, maar het mosselzaad. Dit zijn hele kleine mosseltjes die een maand na hun geboorte naar de bodem van de zee zakken, waar ze zich hechten aan vast materiaal zoals stenen en schelpen. Het opgeviste mosselzaad wordt naar de kweekpercelen in de Oosterschelde en de Waddenzee gebracht. Daar groeit het mosselzaad in optimale omstandigheden op. Voordat de mosselen uitgegroeid zijn tot consumptiemosselen, worden ze altijd eerst uitgezaaid in de Oosterschelde waar ze hun zand en slib kwijtraken. Viskweek Naast een gevarieerd aanbod van de zeeen binnenvisserij is viskweek, ook wel aquacultuur genoemd, van groeiende betekenis voor de markt van vis. In Nederland wordt voornamelijk paling en meerval gekweekt. Op meer bescheiden schaal bestaat in Nederland ook aquacultuur voor forel, zeebaars, tarbot en tilapia. De omvang van viskweek is groeiende in de hele wereld. Nederland heeft zich met de kennis van het zogenaamde recirculatiesysteem in de visteelt een goede, milieuvriendelijke kweekmethode verworven en heeft daarmee een belangrijke positie verworven ten opzichte van het buitenland. Scandinavië staat bekend om zijn zalmkwekerijen. Zalm is een product dat veelvuldig geïmporteerd en verwerkt wordt in Nederland. Het kweken van vis is van groeiende betekenis voor de markt van vis 15

16 Viswateren Nederlandse vloot De Noordzee behoort tot die gebieden in de wereld, waar verhoudingsgewijs veel vis voorkomt De Noordzee behoort tot die gebieden in de wereld, waar verhoudingsgewijs veel vis voorkomt. Niet zozeer in diversiteit, maar wel in de enorme aantallen van bepaalde soorten. Er komen veel vissen in scholen voor, zoals haring. De Noordzee is zo vruchtbaar omdat zij erg ondiep is. Midden op de Noordzee komen plekken voor waar het minder dan twintig meter diep is. Eén van die bekende ondiepe plekken is de Doggersbank. Doordat de Noordzee zo ondiep is kan het zonlicht makkelijk tot ver in het water doordringen. Uit dat zonlicht haalt het zo belangrijke fytoplankton de nodige energie om te groeien. Daarmee dient het fytoplankton direct of indirect als voedsel voor de meeste andere levende wezens in de Noordzee. De Nederlandse vloot richt zich op vissoorten die bestemd zijn voor menselijke consumptie. De grote boomkorkotters vissen voornamelijk in het zuidelijke en centrale deel van de Noordzee. Slechts een klein deel waagt zich in het noordelijke deel van de Noordzee. De Eurokotters vissen vooral in een strook die grofweg loopt vanaf de Belgische tot 16

17 en met de Duitse kust. Maar de Noordzee is niet het enige werkterrein. Afhankelijk van de beschikbare quota vissen Nederlandse boomkorkotters incidenteel in de Golf van Biskaje en de Ierse Zee op tong en schol. De meeste garnalenkotters vissen vaak in het zicht van de kust. Afgezien van de Hollandse kust, behoren ook de Belgische en Duitse kust tot het vangstgebied van de garnalenvloot. Een deel van de garnalenvloot, bestaande uit kleine scheepjes, is afhankelijk van de visserij in de Westerschelde, Oosterschelde en de Voordelta. Verder vormen de Waddenzee, de Dollard en het Deens/Duitse kustgebied Sylt een uiterst belangrijk werkterrein voor zowel de grote als kleine garnalenkotters. IJsselmeer en overige binnenwateren Het IJsselmeer is een uiterst belangrijk visgebied voor met name schepen uit Den Oever, Enkhuizen, Volendam, Harderwijk, Urk, Lemmer en Stavoren. De IJsselmeervloot vist, afhankelijk van het seizoen, op paling, baars, snoekbaars en spiering. Dezelfde soorten, met uitzondering van spiering, zijn van belang voor de overige Nederlandse binnenvissers. Deze groep vist in uiteenlopende wateren waar een vergunningenbeleid voor is vastgesteld. De rivieren, de Friese maar ook de Hollandse en Utrechtse plassen en niet te vergeten het Haringvliet, het Veerse meer en de Grevelingen zijn locaties waar een grote groep binnenvissers actief is. Waddenzee en Oosterschelde Veel mosselkwekers hebben percelen in zowel de Waddenzee als de Oosterschelde. In het seizoen varen de kwekers vrijwel wekelijks heen en weer. Het verwateren van de mosselen vindt altijd plaats voor de kust van Yerseke. Daar is ook de enige mosselveiling ter wereld gevestigd. De Noordzee, Het Kanaal en met name de Atlantische Oceaan zijn de gebieden waar de diepvriestrawlers vissen. De Noordzee en Het Kanaal zijn slechts tijdelijk interessant voor de vangst van haring en in mindere mate voor horsmakreel. De Atlantische Oceaan, en dan met name ten westen van Ierland en Schotland, in de buurt van Jan Mayen, de Golf van Biskaje en heel zuidelijk voor de Afrikaanse kust, is voor de vriestrawlers bekend terrein. Daar wordt voornamelijk gevist op (hors)makreel en sardinella. De meeste garnalenkotters vissen vaak in het zicht van de kust 17

18 Visserij en haar omgeving Voor de visserij is het van levensbelang dat de zee en haar dynamiek zoveel mogelijk op peil blijven Visserij en milieu Geen sector ter wereld is zo afhankelijk van de natuur als de visserij. De visser weet als geen ander dat zijn vangsten bepaald worden door wat de zee en de natuur hem geven. Kortom: de visserijsector is gebaat bij een schoon zeemilieu en instandhouding van de visbestanden om in de toekomst ook verzekerd te zijn van voldoende vis. Een gezond visbestand is immers in staat om elk jaar voor nakomelingen te zorgen. De Nederlandse vloot vist zoveel mogelijk met respect voor de natuur en de sector schenkt veel aandacht aan de ontwikkeling van duurzame visserij. Bebouwing wijkt uit naar zee De Noordzee is een uiterst belangrijk visgebied voor de Nederlandse vloot. Maar deze vruchtbare zee speelt ook een belangrijke rol in onze samenleving. Zo vindt er jaarlijks veel transport plaats over zee, boren bedrijven naar olie en gas, wordt er zand en grind uit zee gewonnen om bouwprojecten aan wal te realiseren en worden mogelijkheden voor windmolenparken in zee onderzocht. Allemaal activiteiten die het welzijn van de Noordzee en wat daarin zwemt onder druk zetten. Als gevolg van ruimtegebrek op het land laat men in toenemende mate het oog vallen op bebouwing in zee. Met andere woorden, de ruimte voor de visser, die van oudsher zijn beroep op zee uitoefent, wordt steeds kleiner. Dit nog afgezien van de effecten op kwetsbare kraamkamergebieden of paaigebieden. Voor de visserij is het van levensbelang dat de zee en haar dynamiek zoveel mogelijk op peil blijven. 18

19

20 De Hollandse Nieuwe, de Zeeuwse mosselen en de Hollandse garnalen zijn typisch Nederlandse specialiteiten, die tot ver over onze grenzen grote populariteit genieten. Maar de Nederlandse vissector kenmerkt zich door een breed assortiment van verschillende soorten vis. Vissoorten Belangrijke vissoorten Hollandse specialiteiten Nederland kent een aantal uitgesproken specialiteiten. De Hollandse Nieuwe is tot ver over onze grenzen bekend. Het zijn met name de Duitsers en Belgen die onze maatjesharing zeer waarderen. In andere vormen vindt haring overigens ook zijn weg naar landen die niet aan Nederland grenzen. De Zeeuwse mossel is een typisch Nederlands product waarvan de waardering in het buitenland groter is dan bij ons. Met name Belgen en Fransen zijn verzot op onze mosselen. De laatste jaren beginnen ook de Duitsers de Zeeuwse mossel steeds meer te waarderen en ook de Nederlandse consumptie van mosselen stijgt gestaag. De Hollandse garnalen, die voornamelijk in de Waddenzee, voor onze eigen kust en in het Deens/Duitse gebied Sylt gevangen worden, vinden gretig aftrek in eigen land. Daarnaast zijn België en in iets mindere mate Duitsland belangrijke afnemers van de Hollandse garnaal. Mosselen Mosselen zijn schelpdieren die voorkomen in de Nederlandse kustwateren. Mosselvisserij vindt plaats in de Oosterschelde en Waddenzee. In het voorjaar en de zomer planten mosselen zich voort. Vrouwelijke mosselen stoten in deze periode miljoenen eicellen uit. Deze eitjes worden in het water door mannelijke mosselen bevrucht en groeien uit tot larven, die vrij in de kustgebieden zweven. Deze minuscuul kleine mosseltjes worden mosselzaad genoemd. Niet lang daarna zinken zij onder het 20

21 gewicht van de zich ontwikkelende schelp naar de bodem. Daar hechten de mosseltjes zich met behulp van zogenaamde bysusdraden (ook wel baard genoemd) vast aan de zeebodem of aan elkaar. Eenmaal vastgehecht verplaatsen zij zich niet meer. Mosselvissers vissen twee keer per jaar op mosselzaad. De kleine mosseltjes worden dan overgebracht naar kweekpercelen, waar ze rustig kunnen groeien. Na ongeveer twee jaar zijn mosselen 6 tot 7 centimeter groot en geschikt voor consumptie. Een mossel eet fytoplankton, dat zij bemachtigt door het langsstromende zeewater te filteren. Mosselen bevatten zeer weinig vet (1 procent) en veel eiwitten (10 procent). Bij de Zeeuwse mosselen spreken we van een bodemcultuur. Tegenwoordig worden mosselen ook op andere manieren gekweekt. Zo bestaat er mosselteelt aan lange draden in de zee, de hangcultuur. In plaats van op de bodem, hechten deze mosselen zich aan deze touwen. Ook worden mosselen geteeld op grote platen in zee (de zogenaamde plaatmossel). Een voordeel is dat de mosselen gemakkelijker aan voedsel komen en dus eerder geschikt zijn voor consumptie dan bij de bodemcultuur. Hollandse garnalen Garnalen komen langs de gehele Nederlandse kust voor en vormen een belangrijke bron van inkomsten voor kleinschalige vissers. De garnaal komt als larve uit een ei, en laat zich met de zeestromingen het waddengebied binnendrijven. Bij een lengte van 4 tot 5 millimeter begint de garnaal zijn leven als bodemdier in vooral ondiepere gedeelten van de Waddenzee. Na een aantal maanden groeit hij uit tot een volwassen garnaal van ongeveer 56 millimeter. Behalve de visserman, jagen ook veel vissen die in het kustgebied verblijven op de garnaal, zoals jonge wijting en kabeljauw. Dat maakt het ook zo moeilijk om voorspellingen te doen over de vangsten. De Hollandse garnaal, ook wel de grijze garnaal genoemd, wordt het hele jaar door gevangen, met duidelijke pieken in het vroege voorjaar en in de herfstmaanden. Mosselen zijn niet alleen verkrijgbaar als er een r in de maand zit. Dat is een wijdverspreid misverstand. Mosselen zijn verkrijgbaar van half juli tot en met half april. 21

22 Een echte Hollandse Nieuwe bevat minimaal 16 procent vet De Hollandse garnaal is grijs als hij wordt gevangen. De mooie roze kleur krijgt een garnaal als hij wordt gekookt. Het koken gebeurt altijd direct aan boord. Hollandse Nieuwe In de Noordzee komen verschillende haringrassen voor. De ene haring is dus de andere niet. De haring die zich in het najaar in Het Kanaal laat vangen, is een andere haring dan de Hollandse Nieuwe die vanaf mei tot begin juli gevangen wordt. In augustus, september en oktober vormt zich in de haring hom en kuit voor de voorplanting. In de maanden daarvoor heeft haring voldoende vet gevormd om sterk genoeg te zijn voor het voortplantingsproces. Bij vorming van hom en kuit neemt het vetgehalte van de haring af en als in december de voortplanting heeft plaatsgevonden bevat de haring nog maar vijf procent vet. Na het paaien trekt de magere haring terug naar voedselrijke gebieden. Daar komt hij rond mei aan en begint zich vol te eten aan dierlijk plankton. Deze cyclus herhaalt zich elk jaar opnieuw. Eind mei is de haring op z n vetst. Deze malse goeddoorvoede vis noemt men de maatjesharing of wel Hollandse Nieuwe. Een echte Hollandse Nieuwe moet minimaal 16 procent vet bevatten. Traditioneel wordt de verkoop van de Hollandse Nieuwe gezamenlijk gestart. Het eerste vaatje wordt de dag ervoor geveild en de opbrengst komt ten bate van een goed doel. Van half mei tot begin juli wordt er ongeveer zeven weken op maatjesharing gevist. Als gevolg van wijzigingen in voedselaanbod en zeewatertemperatuur kunnen enorme verschillen ontstaan. Het feit dat haring de ene keer in de bovenste en de andere keer in de onderste waterkolommen voorkomt, heeft te maken met het voedsel. Haring is een plankton-eter en jaagt voornamelijk op dierlijk plankton waartoe onder andere roeipootkreeftjes behoren. Deze zijn met het blote oog niet waar te nemen. Het dierlijk plankton voedt zich weer met fytoplankton. Dit plankton heeft een bepaalde dosis licht nodig om zich te kunnen ontwikke- 22

De visserij. Frank Beens Groep 7

De visserij. Frank Beens Groep 7 De visserij Frank Beens Groep 7 Inhoud Inleiding Hoofdstukken 1. Geschiedenis 2. Waar wordt op gevist? 3. De Genemuider vissers 4. De visafslag 5. Vis is gezond 6. Vragen Eigen mening Bronvermelding Inleiding

Nadere informatie

Mul Mul wordt het hele jaar door in de Noordzee gevangen, maar is in de zomer op zijn best. Wordt ook wel koningspoon genoemd, maar is geen familie van de poon. Het visvlees is stevig en een beetje zoet

Nadere informatie

Haring. Atlantische Oceaan. www.cookingclass.be

Haring. Atlantische Oceaan. www.cookingclass.be Haring Atlantische Oceaan Haring De haring is de meest verbruikte vis, vroeger nog meer dan nu. Hij is bovendien erg voedzaam en in vergelijking met andere vissen vrij goedkoop. Een maatje is een haring

Nadere informatie

MARKT. Bulletin. Kwartaalbericht aanvoer en handelsgegevens vis, schaal en schelpdieren

MARKT. Bulletin. Kwartaalbericht aanvoer en handelsgegevens vis, schaal en schelpdieren MARKT Bulletin Kwartaalbericht aanvoer en handelsgegevens vis, schaal en schelpdieren Derde kwartaal 2008 Inhoud en Colofon Inhoud Rondvis Overige (vnl. platvis) 1. Aanvoer 2. Buitenlandse handel 3. Informatie

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

De vissen. Tarbot!! Griet!! Tonijn

De vissen. Tarbot!! Griet!! Tonijn Verlies bij vis Plat vis Rondvis + Bruto netto + Bruto 2/3 verlies netto Kop 1/2 verlies Graten Vel Huid Tarbot!! Griet!! Tonijn zeebaars Leeft in diepe wateren & zoute wateren, 60 cm lengte, rondvis,

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren

Schaal- en schelpdieren. Waar gaat deze kaart over? Garnalen. Wat wordt er van jou verwacht? Schelpdieren Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over schaal- en schelpdieren. We behandelen drie soorten garnalen en mosselen. Je leert hoe deze garnalen en mosselen eruit zien en waar ze leven. Ook leer je

Nadere informatie

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken.

Kreeftachtigen hebben meestal kleine ogen, waar ze maar weinig mee zien. Ze kunnen wel bijzonder goed ruiken. Kreeftachtigen Er zijn veel verschillende soorten kreeftachtigen. Van ieder soort leven er vaak zeer grote aantallen in zee. Kreeftachtigen zijn bijvoorbeeld de roeipootkreeftjes, de zeepissebedden en

Nadere informatie

De zee heeft jou nodig!

De zee heeft jou nodig! De zee heeft jou nodig! Je houdt van producten die uit de zee komen en die doen je goed. Maar de vangst en zelfs de kweek van bepaalde vissoorten heeft nare gevolgen: overbevissing, bedreiging met uitsterven,

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

Factsheet: Schol. versie maart 2013 VISSERIJ

Factsheet: Schol. versie maart 2013 VISSERIJ Factsheet: Schol versie maart 2013 Schol is een belangrijke vissoort voor de Nederlandse vissector, zelfs één van de belangrijkste wat betreft aanvoer op de Nederlandse afslagen; bijna 50% van alle vis

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

VLISSINGEN & BRESKENS

VLISSINGEN & BRESKENS VLISSINGEN & BRESKENS Vis met smaak Aanvoer uit de Zuidelijke Noordzee Mijn! Vis kopen in de mijnzaal of op afstand Een aantrekkelijke afslag Centrale ligging en goede infrastructuur De koers naar kwaliteit

Nadere informatie

vis en duurzaamheid verantwoord vis eten = een beter geweten

vis en duurzaamheid verantwoord vis eten = een beter geweten vis en duurzaamheid verantwoord vis eten = een beter geweten is er nog wel voldoende vis in onze zeeën? waaraan kan ik zien dat vis verantwoord gevangen is? duurzame vis? wat betekent dit? hoe zit het

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

vierde leerjaar www.lessenpakket.be

vierde leerjaar www.lessenpakket.be vierde leerjaar 4 Vissen op zee De meeste vis die je in de winkels ziet, komt uit de zee. Hoe komt die vis dan in de winkel? Door de vissers natuurlijk. Schepen varen uit om de vis te vangen. Vandaag vertrekt

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Vis. Toepassing. Wijting

Vis. Toepassing. Wijting Wijting Tranche (moot) Darne (middenstuk) Tronçon (staartstuk) Kabeljauw Kabeljauw is een zeevis. De kabeljauw is een rondvis met drie rugvinnen en twee buikvinnen. Zijn lichaam is groenbruin gevlekt en

Nadere informatie

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel:

Vissoorten Aal Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Lengte afgebeelde vis: Lengte tot circa: Snoek Herkenning: Verspreiding: Voedsel: Vissoorten Aal Herkenning: Het lichaam is slangachtig van vorm. De borstvinnen bevinden zich direct achter de kop. Op het achterste deel van het lichaam is, zowel onder als boven, een vinzoom aanwezig

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ

TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ TIENPUNTENPLAN DE NEDERLANDSE NOORDZEEVISSERIJ Tweede Kamerfractie ChristenUnie Arie Slob 22 januari 2011 TIENPUNTENPLAN VOOR DE NEDERLANDSE NOORDEEVISSERIJ Het gaat gelukkig beter met de visbestanden

Nadere informatie

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST

HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST HET GEVECHT VOOR EEN DUURZAME TOEKOMST Allereerst zal ik uiteen zetten wie wij zijn en wat wij doen. Mijn naam is Huub Lacor, algemeen directeur van het familiebedrijf Roem van Yerseke. Mijn voorvaderen

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

SPREEKBEURT MAANVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT MAANVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT MAANVIS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE MAANVIS BIJ ELKAAR

Nadere informatie

SCHMIDT ZeeVIS ROTTeRDaM De allerbeste VIS VaN De allerbeste VISSeRS SCHMIDT ZeeVIS en MVO

SCHMIDT ZeeVIS ROTTeRDaM De allerbeste VIS VaN De allerbeste VISSeRS SCHMIDT ZeeVIS en MVO SCHMIDT ZEEVIS ROTTERDAM De allerbeste VIS VAN DE ALLERBESTE VISSERS SCHMIDT ZEEVIS EN MVO Verantwoordelijkheid Alleen het beste is goed genoeg De maatschappij schreeuwt om verduurzaming. De vissers en

Nadere informatie

PERSDOSSIER MOSSELEN

PERSDOSSIER MOSSELEN PERSDOSSIER MOSSELEN Mosselen algemeen De mossel is een belangrijk product uit de Nederlandse schelpdierteelt. In Europa worden er jaarlijks circa 700 miljoen kilo mosselen geproduceerd, waarvan ongeveer

Nadere informatie

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl

Een vis met vleugels. Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100. www.sealife.nl Een vis met vleugels Dit is een uitgave van: Strandweg 13 (boulevard) 2586 JK Den Haag 070-3542100 www.sealife.nl 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand

Nadere informatie

Den Haag 13 maart 2013. 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends

Den Haag 13 maart 2013. 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends Den Haag 13 maart 2013 1/6/2014 NEDERLANDSE VISSERSBOND - Derk Jan Berends 1 Introductie Voorstellen Doel: kennis uitwisselen over de visserijpraktijk, knelpunten en oplossingen bespreken betreffende bemanningszaken.

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6 LEERlingenblad van:... Kijk uit! Pas OP! speurles basisonderwijs groep 4, 5 & 6 weetje Professoren hebben uitgerekend dat er op de aarde 1.386.000.000.000.000.000.000 liter water is. 2 Kijk uit! Loop jij

Nadere informatie

Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor

Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat -Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ Bestaande vistuigen als mogelijk alternatief voor de boomkor Rapport RIKZ 2001.037 Auteurs:

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

GEWONE ZEEHOND. Huiler

GEWONE ZEEHOND. Huiler GEWONE ZEEHOND Huiler Je zou het bijna niet geloven, maar een gewone zeehond is een echt roofdier! De zeehond is met zijn gestroomlijnde lichaam, speciale neus en handige snorharen helemaal aangepast op

Nadere informatie

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3.

Cursistenmateriaal Werkblad 4 Niveau A2 / 1F ... Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Opdracht 1, Lezen Lees de tekst. Beantwoord daarna de vragen op bladzijde 3. Tekst Vaker vette vis! Nederland is een echt waterland: de Noordzee, de Waddenzee, het IJsselmeer en alle rivieren en meren.

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Schol en tong: overzicht van activiteiten en maatregelen in de platvissector (april 2008) Inhoudsopgave

Schol en tong: overzicht van activiteiten en maatregelen in de platvissector (april 2008) Inhoudsopgave Schol en tong: overzicht van activiteiten en maatregelen in de platvissector (april 2008) Inhoudsopgave 0. Actuele situatie schol en tong... 1 0.1 Toestand tong- en scholbestand Noordzee... 1 0.2 Vangstadvies

Nadere informatie

Visserij in Cijfers. Trends in zeevisserij. Kees Taal en Mike Turenhout. Scheveningen. 28 februari 2014

Visserij in Cijfers. Trends in zeevisserij. Kees Taal en Mike Turenhout. Scheveningen. 28 februari 2014 Visserij in Cijfers Trends in zeevisserij Kees Taal en Mike Turenhout Scheveningen 28 februari 2014 Visserij in Cijfers Jaarlijkse publicatie Vanaf nu via LEI-internet te downloaden www.visserijincijfers.nl

Nadere informatie

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW

DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW DE CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is één van de meest elegante waterdieren die er bestaat. Met snelheden van wel 40 kilometer per uur schiet hij als een pijl door het

Nadere informatie

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats

Vissen in het IJsselmeer. Romke Kats Vissen in het IJsselmeer Romke Kats Functies IJsselmeer Water Transport Recreatie Visserij Natuur Vissen in het IJsselmeer Historie Ecologie Voedselketen IJsselmeer algen, vissen, mosselen, waterplanten,

Nadere informatie

CALIFORNISCHE ZEELEEUW

CALIFORNISCHE ZEELEEUW CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is een van de meest elegante waterdieren die er bestaan. Met snelheden van wel 40 kilometer per uur schieten ze als een pijl door het

Nadere informatie

Ronde Tafel Discussie Zeebaars

Ronde Tafel Discussie Zeebaars Ronde Tafel Discussie Zeebaars Vrijdag 20 maart 2015 IMARES, IJmuiden. Aanleiding Op initiatief van de kenniskring Kleinschalige Kust- en zeevisserij werd afgelopen vrijdag 20 maart 2015 een bijeenkomst

Nadere informatie

Lijst van Zeevismogelijkheden 2013-2014 - 2015

Lijst van Zeevismogelijkheden 2013-2014 - 2015 Lijst van Zeevismogelijkheden 2013-2014 - 2015 Het vissen in zee is niet vergunningplichtig. Echter voor het vissen in enkele zoute Deltawateren, namelijk het Veerse Meer en het Grevelingenmeer is wel

Nadere informatie

Een vis met vleugels. Informatie over roggen

Een vis met vleugels. Informatie over roggen Een vis met vleugels Informatie over roggen 1 Roggen zijn rare snuiters Stel je eens voor. Je ligt met je neus en mond in het zand op de bodem van de zee; je handen zitten vast aan je zij en je ogen zitten

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER LEERLINGENBLAD VAN:...... DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER 2 EEN WERELD VOL WATER Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt zie je heel veel blauw. Dat komt omdat onze

Nadere informatie

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen.

Over haaien, vissen en bruinvissen. Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. VO Werkblad Doel: Leerlingen ontdekken het verschil tussen hondshaaien, bruinvissen en vissen. Materialen: - Werkblad 3: - Potlood - Filmpjes: Dolfijnen, bruinvissen en vissen. De filmpjes zijn te vinden

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014

Pagina 1. VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 VRAGEN EN ANTWOORDEN AANLANDPLICHT - BASISSET Bijgewerkt op: 25 november 2014 In dit document wordt antwoord gegeven op een aantal veel gestelde vragen over de aanlandplicht. Aan de publicatie kunnen geen

Nadere informatie

DE WOLF. Huilend roofdier

DE WOLF. Huilend roofdier DE WOLF Huilend roofdier De wolf heeft vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO

Herkennen van HAAIEN & ROGGEN ILVO Herkennen van HAAIEN & ROGGEN project HAROKIT ILVO Inhoudsopgave HAROkit-map Inleiding Legende Zoekkaart ID-fiches ROGGEN Stekelrog Blonde Rog Grootoogrog Kleinoogrog Gevlekte Rog Golfrog Sterrog Zandrog

Nadere informatie

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland.

DE DAPPERE REIZIGER WERKBLAD DE STEKELBAARS: 1. DE STEKELBAARS IN BEELD 2. DAPPERE REIZIGER. De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. WERKBLAD DE STEKELBAARS: DE DAPPERE REIZIGER Naam 1. DE STEKELBAARS IN BEELD Groep 2. DAPPERE REIZIGER De stekelbaars is een veelvoorkomend visje in Nederland. Bekijk het clipje De dappere reiziger. Bekijk

Nadere informatie

Afzetmarkt van tong en andere vissoorten van staandwantvissers

Afzetmarkt van tong en andere vissoorten van staandwantvissers Afzetmarkt van tong en andere vissoorten van staandwantvissers Uitwerking van een kennisvraag voor de Kenniskring Staandwantvisserij op tong Birgit de Vos LEI, onderdeel van Wageningen UR 22 april 2011

Nadere informatie

Onderzoek 5 Visserij

Onderzoek 5 Visserij WATER Onderzoek 5 Visserij Een educatief programma ontwikkeld door: Zuiderzeemuseum, Enkhuizen Jan van Egmond College, Purmerend In opdracht van: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier 1 Water Inhoud

Nadere informatie

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937.

Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. Uit den oude doos van de redactie: Een stukje uit het blad WIJ uit 1937. In die blonde dagen van milde voorspoed, wanneer daar bij huis Den Deen de nog zuivere wateren van Amer en Merwede zich paarden

Nadere informatie

Opdrachten Oevergroep

Opdrachten Oevergroep Opdrachten Oevergroep Ho, stop! Voordat jullie met de schepnetjes naar het water rennen, eerst even dit! De Waal is de drukst bevaren rivier van Europa en door haar bedding stromen miljoenen liters water

Nadere informatie

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6

Naam:_ KIKKERS. pagina 1 van 6 Naam:_ KIKKERS _ De kikker is een amfibie. Er zijn veel soorten kikkers op de wereld. In Nederland zie je de bruine en de groene kikker het meest. De groene kikkers zijn graag veel in het water, de bruine

Nadere informatie

Hoe werkt een bestandsschatting?

Hoe werkt een bestandsschatting? Hoe werkt een bestandsschatting? Inhoud Waarom deze brochure?...3 Wat is een bestandsschatting?...3 Waarom een bestandsschatting?...3 De bestandsschatting in drie stappen (tong)...4 (1) Het vangstsucces

Nadere informatie

De Heikikker De Heikikker

De Heikikker De Heikikker De Heikikker Brabant Water beheert 2200 hectare grond waarvan 1500 hectare natuurgebied. Hiermee zijn wij een van de grootgrondbezitters in Noord-Brabant. In deze natuurgebieden liggen ook de waterwingebieden

Nadere informatie

CONSUMENTENPLATFORM Vis, als het maar verantwoord is!

CONSUMENTENPLATFORM Vis, als het maar verantwoord is! CONSUMENTENPLATFORM Vis, als het maar verantwoord is! 1 INLEIDING Deze desk research geeft een overzicht van enkele aspecten die een rol spelen bij de productie van vis. De informatie is niet volledig,

Nadere informatie

WOLF. Huilend roofdier

WOLF. Huilend roofdier WOLF Huilend roofdier Wolven hebben vaak een hele slechte naam. Denk maar eens aan de wolf in het verhaal van Roodkapje, die haar oma heeft opgegeten. Of Midas de wolf, die tevergeefs op de drie biggetjes

Nadere informatie

Doe de VISpasCHECK! Vissen? Altijd de VISpas mee! Veel viswater met de VISpas

Doe de VISpasCHECK! Vissen? Altijd de VISpas mee! Veel viswater met de VISpas Doe de VISpasCHECK! Ik vis uitsluitend met één hengel onder begeleiding van een volwassene die in het bezit is van de juiste VISpas Je hebt geen visdocumenten nodig 13 jaar of jonger Ik vis uitsluitend

Nadere informatie

Voordelta Een bijzondere zee

Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Voordelta Een bijzondere zee Wist je dat de Voordelta, de zee voor de Zeeuwse en Zuid-Hollandse eilanden, een bijzonder natuurgebied is? Terwijl je geniet op het strand, gaan

Nadere informatie

SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS

SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT SLUIERSTAARTGOUDVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE SLUIERSTAARTGOUDVIS

Nadere informatie

Les 1. wat is weervisserij?

Les 1. wat is weervisserij? Les 1. wat is weervisserij? Aan het begin van deze les krijgt elke leerling een boekje met daarin vragen en opdrachten die te maken hebben met de weervisserij. De leerlingen beginnen met het invullen van

Nadere informatie

LNV Consumentenplatform Vis moet, kan dat? 21 mei 2008

LNV Consumentenplatform Vis moet, kan dat? 21 mei 2008 LNV Consumentenplatform Vis moet, kan dat? 21 mei 2008 LNV Consumentenplatform Vis moet, kan dat? Bevat informatie over: duurzaamheid, visserij, Noordzee vis, consument, marktwerking, voedsel en overheidsbeleid.

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Reisje naar Ireland. Met Pieter Kramer (Z 525), Henk Mulder (Mulder Transport) en Jacob van Urk (UK 158)

Reisje naar Ireland. Met Pieter Kramer (Z 525), Henk Mulder (Mulder Transport) en Jacob van Urk (UK 158) Reisje naar Ireland Met Pieter Kramer (Z 525), Henk Mulder (Mulder Transport) en Jacob van Urk (UK 158) Doel : bekijken van, praten over : - Invriezen langoustines aan boord. - Aanlandplicht. - Levende

Nadere informatie

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen.

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Les 2: Lekker vis! Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 5-6 Voorbereiding Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Nodig:

Nadere informatie

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN

l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT AXOLOTL AMFIBIEËN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE AXOLOTL BIJ

Nadere informatie

Vis Verantwoord. Meerjarenplan Verantwoorde Vis van de Nederlandse vissector. De vissector ligt op koers naar de toekomst

Vis Verantwoord. Meerjarenplan Verantwoorde Vis van de Nederlandse vissector. De vissector ligt op koers naar de toekomst Vis Verantwoord Meerjarenplan Verantwoorde Vis van de Nederlandse vissector De vissector ligt op koers naar de toekomst Zo belangrijk is de Nederlandse vissector Belangrijk Onze economie vaart wel bij

Nadere informatie

Kaartenset ongewervelde dieren

Kaartenset ongewervelde dieren Kaartenset ongewervelde dieren Deze set met plaatjes is het eerste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met daarbij

Nadere informatie

Dolfijnen behoren tot de walvisachtigen. Er bestaan 2 soorten walvissen:

Dolfijnen behoren tot de walvisachtigen. Er bestaan 2 soorten walvissen: Dolfijn Familie Dolfijnen behoren tot de walvisachtigen. Er bestaan 2 soorten walvissen: Baleinwalvissen: deze walvissen worden zo genoemd omdat ze in hun bek geen tanden hebben. Maar een soort lange draden,

Nadere informatie

Haag - Rohrbeck. Luister naar de zee!

Haag - Rohrbeck. Luister naar de zee! Belangrijke informatie Dit product gebruikt drie batterijen van 1,5V (knoopcel batterijen van het type AG10/LR1130). Gebruik geen oude en nieuwe batterijen door elkaar. Plaats de nieuwe batterijen met

Nadere informatie

Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde

Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde Op zoek naar walvissen in de Oosterschelde Het leefgebied van de bruinvis De bruinvis is de kleinste en ook de meest voorkomende walvisachtige in de Noordzee en Waddenzee. In de Oosterschelde is de bruinvis

Nadere informatie

SPREEKBEURT DISCUSVIS

SPREEKBEURT DISCUSVIS l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT DISCUSVIS VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE DISCUSVIS BIJ

Nadere informatie

CALIFORNISCHE ZEELEEUW

CALIFORNISCHE ZEELEEUW CALIFORNISCHE ZEELEEUW Zwemmende acrobaat De Californische zeeleeuw is één van de meest elegante waterdieren die er bestaat. Zo slank als het vrouwtje is, zo blubberig is de man. Maar de harembaas is natuurlijk

Nadere informatie

GOEDE VAART. Visserijdrive. Katwijkse. 27 juni 2015 om 10.00 uur BRIDGEN IN KATWIJK PROGRAMMA. Organisatie B.S. Schoppen Aas.

GOEDE VAART. Visserijdrive. Katwijkse. 27 juni 2015 om 10.00 uur BRIDGEN IN KATWIJK PROGRAMMA. Organisatie B.S. Schoppen Aas. BRIDGEN IN KATWIJK GOEDE VAART PROGRAMMA 27 juni 2015 om 10.00 uur gesponsord door: 1 Dagindeling 09.30 uur - 10.00 uur Present melden in de speelzaal bij de W.L. 10.00 uur Koffie of Thee met Knip 10.30

Nadere informatie

SPREEKBEURT KOI VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT KOI VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT KOI l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VISSEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE KOI BIJ ELKAAR GEZOCHT.

Nadere informatie

Sectorupdate. De grote zeevisserij, een duurzame sector. 8 mei 2013. Economisch Bureau, Sector Research

Sectorupdate. De grote zeevisserij, een duurzame sector. 8 mei 2013. Economisch Bureau, Sector Research Sectorupdate De grote zeevisserij, een duurzame sector Economisch Bureau, Sector Research 8 mei 2013 Gunstige ontwikkeling EU visquotering, maar weinig visserijmogelijkheden in West-Afrika en Pacific Goede

Nadere informatie

Dit is een uitgave van Metro Custom Publishing. De lekkerste vis, duurzaam gekweekt!

Dit is een uitgave van Metro Custom Publishing. De lekkerste vis, duurzaam gekweekt! December 2009 Goed gevangen! Duurzame vis ligt zo op je bord Nieuw... én uit Nederland. Verantwoord, super-vers en gezond, dat is Claresse De lekkerste vis, duurzaam gekweekt! Als je nog eens wilt genieten

Nadere informatie

ZEEHONDEN informatiepakket

ZEEHONDEN informatiepakket ZEEHONDEN informatiepakket In Nederland leven zeehonden in de Noordzee en de Waddenzee. Als je met de boot naar een van de eilanden gaat, kan je ze op de zandbanken zien liggen. Op de zandbanken worden

Nadere informatie

Je zou hem de koning van de plas kunnen noemen. Exemplaren van deze rover tot 1 meter zijn al gezien.

Je zou hem de koning van de plas kunnen noemen. Exemplaren van deze rover tot 1 meter zijn al gezien. BIOLOGIE De snoekbaars: Je zou hem de koning van de plas kunnen noemen. Exemplaren van deze rover tot 1 meter zijn al gezien. In mei paait de snoekbaars en zet het kuit bij voorkeur af op steenhopen. De

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei uitgave 2013 groepen 5-6 inhoud blz 1 Een ei hoort erbij 3 2 De kip en het ei 4 3 Eitjes op een blad 5 4 Eieren op het strand 6 5 Op zoek naar een ei 7 6 Eitjes

Nadere informatie

DE IJSBEER. Super speurneus

DE IJSBEER. Super speurneus DE IJSBEER Super speurneus Hij is groot, wit en ziet eruit als een echte knuffelbeer. Toch zou je deze reus niet graag tegenkomen in de sneeuw. Gelukkig gebeurt dit ook niet snel, want waar deze poolreiziger

Nadere informatie

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten Dit is een uitgave van Eduboek ter ere van de Kinderboekenweek 2009. Bezoek nu: www.eduboek.nl En download twee gratis e-boeken voor de kinderboekenweek voor de groepen

Nadere informatie

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar)

WERKBUNDEL SEAFRONT ZEEBRUGGE Niveau 2 (3-6 de leerjaar) GEBOUW 1 1. De cyclus van water 1.1 Vul de volgende tekst aan. Maak gebruik van onderstaande woorden: rivieren wolken zee regen afkoeling zon beken ondergronds wind 1. Water verdampt door de warmte van

Nadere informatie

Noa Bastiaans. 27 Maart 2012

Noa Bastiaans. 27 Maart 2012 Ontwikkelingen Vis, schaal- en schelpdieren Nederland 1 Noa Bastiaans 27 Maart 2012 Agenda 2 1 GfK: Generieke Trends 2011 2 Visconsumptie 2011 3 Conclusie 3 1 GfK: Generieke Trends 2011 Totale Foodmarkt

Nadere informatie

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum DE HUMBOLDT PINGUÏN Een levend kostuum Er zijn verschillende soorten pinguïns. Die verschillen maar weinig van elkaar. Ze hebben immers allemaal een donkere rug en een witte buik. Toch zie je, als je goed

Nadere informatie

A. SELECTIE B. VOEDING. Komt de deelnemer in aanmerking voor de studie? 1. ja 0 2. nee 0

A. SELECTIE B. VOEDING. Komt de deelnemer in aanmerking voor de studie? 1. ja 0 2. nee 0 VRAGENLIJST DEELNEMERS POPs STUDIE Onderzoek naar Persistente Organische Polluenten (POPs) in moedermelk Coördinatie : Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) Label: 1/./ / / Datum contact: A. SELECTIE Komt

Nadere informatie

Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif

Excursie IJsselmeer visserij. Groep 5 t/m 8. Door Mar en Klif Excursie IJsselmeer visserij Groep 5 t/m 8 Door Mar en Klif Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrond informatie p. 5 Lessuggesties p. 7 Werkbladen p. 10 Colofon Het project Educatief IJsselmeervissen

Nadere informatie

Duurzame Visserij Convenantpartners aan het woord. 5 juni 2009: 1 jaar Maatschappelijk convenant Noordzeevisserij!

Duurzame Visserij Convenantpartners aan het woord. 5 juni 2009: 1 jaar Maatschappelijk convenant Noordzeevisserij! Certificering Communicatie Onderwijs en scholing Beschermde gebieden in de Noordzee Bestandsbeheer Duurzame Visserij Convenantpartners aan het woord 5 juni 2009: 1 jaar Maatschappelijk convenant Noordzeevisserij!

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Literatuurlijst 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3 Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4 Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Hoofdstuk 4: Verzorging

Nadere informatie

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen.

Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31. Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. BELEVING ALS GARNALENVISSER 1 Ik ben Corrie nagel. Schipper eigenaar van het vissersschip HA31 Ik ben bestuurslid van visserijvereniging Ons Belang uit Harlingen. Ik werk ook mee in het Europese onderzoek

Nadere informatie

Naam: Werken voor geld

Naam: Werken voor geld Naam: Werken voor geld Dat niet alle Nederlanders koeien melken en kaas maken voor hun werk wist je waarschijnlijk al. Maar wat doen Nederlanders nog meer en wat maakt Nederland zo bijzonder om in te werken?

Nadere informatie