Embargo tot woensdag 20 mei. 13:30 uur. Dutch Wealth Report 2015

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Embargo tot woensdag 20 mei. 13:30 uur. Dutch Wealth Report 2015"

Transcriptie

1 Dutch Wealth Report 2015

2 Zonder vermogen geen groei Voor de derde keer bieden wij u het rapport Vermogend Nederland aan. Dit rapport biedt inzicht in de wereld van de vermogende Nederlander, samen gesteld op basis van onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau GfK. In dit rapport staan de thema s zorg, sociale en impact investeringen en kunst centraal. Hoe gaat vermogend Nederland om met deze specifieke vraag stukken? Vermogen, en hoe dat is verdeeld over verschillende lagen van de bevolking, werd in het afgelopen jaar voorpaginanieuws dankzij de econoom Thomas Piketty en zijn boek Kapitaal in de eenentwintigste eeuw. Zijn pleidooi voor een gelijkmatigere verdeling van vermogen over de bevolking is voor veel landen zeer relevant. Het staat immers vast dat extreme inkomens- en vermogensverschillen de maat schappelijke verhoudingen in een land grondig kunnen verstoren. In deze tijden van onzeker heid en onrust moeten samen levingen zoveel mogelijk in balans blijven. Maar is gelijkheid een doel op zich? Voor een land als Nederland, een van de meest genivelleerde landen ter wereld, is het de vraag of (nog) meer gelijkheid in vermogen werkelijk bijdraagt aan meer welvaart en een betere toekomst voor meer mensen. Vermogen stelt mensen in staat om te ondernemen, te investeren en te consumeren. Hun vermogen is de motor van economische groei en ontwikkeling. Het biedt een buffer om de risico s die horen bij ondernemen en investeren op te kunnen vangen. Het stelt ze in staat om hun kinderen kansen te bieden qua opleiding en ontwikkeling. De belasting die zij betalen wordt bovendien geïnvesteerd in onderwijs, zorg, infrastructuur en sociale voorzieningen: de ruggengraat van een samenleving. De geschiedenis kent voldoende voorbeelden van landen waar mensen niet langer werden gestimuleerd om hard te werken. Het bleek geen formule voor succes op de langere termijn. Wij geloven in de drijvende kracht die uitgaat van economische groei en bedrijvigheid. Hard werken aan het behoud en de opbouw van vermogen is de beste verzekering die een land kan hebben om te voorzien in de behoeften van de huidige en toekomstige generaties. Met dit rapport brengen we miljonairs, en datgene wat hen drijft en beweegt, in beeld. Als wealth manager is dat ook precies wat we beogen te doen voor onze klanten. We geven hun vermogen een horizon door financiële, zakelijke, persoonlijke en maatschappelijke doelen in kaart te brengen. Dat stelt hen in staat om de juiste prioriteiten te stellen, hun vermogen te behouden en op te bouwen en te bepalen hoe ze dat vermogen willen overdragen aan de volgende generatie. Ik wens u veel leesplezier! Richard Bruens Lid Raad van Bestuur Van Lanschot en algemeen directeur Private Banking Voorwoord 3

3 Vermogen is om van te genieten en om door te geven 18 Interview Marcel van Dongen & Petra van der Kemp 10% rijkste huishoudens bezit 75% van totale vermogen 68% van de miljonairs wil graag sociaal investeren, maar wel zonder verlies 26 Interview Henk Pastoors Miljonair is vaker bereid te betalen voor meer regie van eigen zorg 34 Interview Pieter Oostlander 42 De kunstsector moet haar eigen boontjes doppen Interview Johan Bosch van Rosenthal Inhoud 1 De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos Feiten 6 Opinie 11 2 Zit de miljonair op rozen? Feiten 12 Opinie 17 3 Zelf regie over de zorg Feiten 22 Opinie 25 4 Investeren: sociaal én met impact Feiten 30 Opinie 33 5 Wat brengt kunst? Feiten 38 Opinie 41 Zonder vermogen geen groei 3 Onderzoeksverantwoording 46 Begrippenlijst 47 Contact & colofon 50

4 6 De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos De feiten Nederland telt ruim huishoudens (1,3 procent) met een vermogen van 1 miljoen of meer. 1 Het gemiddelde vermogen van de miljonair is 2,9 miljoen, tegenover van de gemiddelde Nederlander Wat verwacht u de komende 12 maanden als het gaat om... % (sterke/enige) % (sterke/enige)... de vooruit- verbetering... de vooruit- verbetering zichten voor 46 zichten voor 31 de Neder- uw zakelijke landse situatie/ economie? eigen bedrijf? Als er extra bezuinigingen nodig zijn moet er volgens de miljonairs vooral bezuinigd worden op landbouwsubsidies. (in %) Consumentenvertrouwen Gezondheidszorg en welzijn Welke Onderwijs overheidsinvestering Klimaatbeleid, duurzaamheid heeft uw voorkeur? Wegennet (uitbreiding) Wonen (in %) Defensie Sociale zekerheid Openbaar vervoer Kunst en cultuur Landbouwsubsidies Landbouwsubsidies Welke Kunst en cultuur overheidsbezuiniging- Gezondheidszorg en welzijn heeft uw voorkeur? Wonen (in %) Wegennet (uitbreiding) Defensie Sociale zekerheid Klimaatbeleid, duurzaamheid Openbaar vervoer 1.5 Waarvan moet overheid extra belastingen/ bezuinigingen betalen? Terugdringen overheidsbemoeienis Evenredig naar inkomen belasten Meer belasting hogere inkomens Verlaging uitkeringen tax Consumentenbelasting omhoog Mensen met vermogen zwaarder belasten Hogere belasting voor bedrijven Onderwijs Bron: GfK 2014 (1.1, 1.3, 1.4, 1.5), CBS 2013 (1.2) Als deze groep mag bepalen waarin wordt geïnvesteerd dan gaat er meer geld naar onderwijs en gezondheidszorg Vertrouwen in de economie zit in de lift De miljonair is veel positiever over de economie dan enkele jaren geleden. In 2014 gaf 46 procent van de vermogenden aan te verwachten dat de economische vooruitzichten voor Nederland enigszins tot sterk zouden verbeteren, maar liefst 18 procent meer dan in 2013 (1.1). Dit wordt onderstreept door het consumentenvertrouwen dat ook weer langzaam op stoom komt (1.2). Over de gehele linie zijn miljonairs positiever gestemd over de economische ontwikkelingen dan de gemiddelde Nederlander. Ondanks deze positieve stemming blijft een kwart van de miljonairs sceptisch over de economische toekomst van Nederland en de ontwikkeling van het eigen vermogen. Profiel en definitie miljonair De gemiddelde Nederlandse miljonair is een hoogopgeleide man van 60 jaar die buiten de stad woont met een gemiddeld 26% vermogen van 2,9 miljoen. In dit rapport staat een miljonair gelijk aan een huishouden met een vermogen van minimaal 1 miljoen, exclusief de waarde van de eigen woning en de hypotheek die daarop rust. 12% Gezondheidszorg: het grote zorgenkind Als miljonairs het voor het zeggen hadden in Nederland staat gezondheidszorg op nummer 1 gevolgd door onderwijs als thema waar de komende jaren in moet worden geïnvesteerd. De gemiddelde Nederlander en de miljonair zijn hierover opvallend eensgezind (1.3); een mening die dus niet afhankelijk is van de vraag of men vermogend is. Die eensgezindheid is er niet als het bijvoorbeeld gaat om bezuinigingen. Dan kiest de miljonair voor het schrappen van landbouwsubsidies, terwijl de gemiddelde Nederlander voor kunst en cultuur kiest (1.4). Als er verder bezuinigd zou moeten worden om de economische situatie te verbeteren of investeringen te financieren, dan zou dat volgens miljonairs vooral betaald moeten worden door het terugdringen van de overheid. De gemiddelde Nederlander kijkt daar anders tegenaan. Die vindt juist dat de hogere inkomens en miljonairs de zwaarste lasten moeten dragen, bijvoorbeeld via een miljonairstax (apart hoger belastingtarief). Daarnaast is een extra belasting op hogere inkomens en vermogen populair bij de gemiddelde Nederlander (1.5). Dit past bij de in het voorwoord aangehaalde discussie naar aanleiding van het boek van de econoom Thomas Piketty. De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos 7

5 26% Wie is die miljonair? De gemiddelde leeftijd van de hoofdkostwinner van een miljonairshuishouden is 60 jaar. Slechts 5 procent van de miljonairs is jonger dan 40 jaar; maar liefst 75 procent is ouder dan 50 jaar. De meeste miljonairs zijn autochtoon. Slechts 1,5 procent is allochtoon en van niet-westerse afkomst en slechts twee op de tien is een vrouw. Vermogen van miljonairs in 2013 weer op niveau van vóór de crisis (2008) Van de huishoudens in Nederland bestond 1,3 procent in 2013 uit miljonairshuishoudens, ofwel ruim Dit aantal is de afgelopen jaren iets gegroeid. In 2006 was het percentage 1,1 procent, ofwel ruim (1.6). Van 3% de zeer welgestelden heeft 7% 62 procent een vermogen van 1 miljoen tot 2 miljoen; 17 procent heeft tussen de naar hoogte 2 miljoen en 3 miljoen. 11% Uit onderzoek blijkt dat 3 procent van hun vermogen van de op Nederlandse miljonairs een vermogen heeft van meer 1 januari 2013 dan 10 miljoen (1.7). 62% 1 tot 2 miljoen Terugdringen overheidsbemoeienis 17% Waarvan 2 tot 3 miljoen moet Evenredig naar inkomen belasten overheid 3 tot 5 miljoen extra belastingen/ 5 tot 10 miljoen Meer belasting hogere inkomens bezuinigingen 10 miljoen of meer betalen? Verlaging uitkeringen tax Consumentenbelasting omhoog Mensen met vermogen zwaarder belasten Hogere belasting voor bedrijven Terugdringen overheidsbemoeienis 88,6 93,4 87,7 Waarvan Aantal moet 82,3 Evenredig naar inkomen belasten overheid miljonairs extra belastingen/ Meer belasting hogere inkomens bezuinigingen betalen? Verlaging uitkeringen x tax Consumentenbelasting omhoog 3% Mensen met vermogen zwaarder belasten 7% Hogere belasting voor bedrijven naar hoogte 11% van hun vermogen op 1 januari ,6 93,4 87,7 Aantal 1 tot 2 miljoen 17% 82,3 miljonairs 2 tot 3 miljoen 3 tot 5 miljoen 5 tot 10 miljoen 10 miljoen of meer x Bron: CBS % 20% 30% 40% 50% 60% 98, , , , % 20% 30% 40% 50% 60% 98, % 92, , , % Het vermogen van zowel de miljonair als de gemiddelde Nederlander lag in 2013 weer nagenoeg op het niveau van Uiteindelijk had een miljonairshuishouden in 2013 een gemiddeld vermogen van 2,9 miljoen. Ter vergelijking: de gemiddelde Nederlander had aan vermogen, waardoor 12% de miljonair een 1.8 vermogen heeft dat ruim 50 keer zo hoog is (1.8). 1.8 Hoe verloopt de ontwikkeling van het vermogen in Nederland? Totaal vermogen huishoudens per jaar, in miljard Gemiddeld vermogen in Hoe verloopt Gemiddeld de ontwikke- vermogen in 2013 ling van het vermogen in Nederland? 10 12% Overigens fluctueerde het aantal miljonairs en hun vermogen flink in de periode , vooral als gevolg van de financiële crisis en de enorme impact hiervan op de financiële markten. In de periode verloren miljonairs gemiddeld ruim 5 procent van hun vermogen en de gemiddelde Nederlander slechts 1 procent. Deze constatering komt niet overeen met de veronderstelling zoals wel geponeerd in het Pikettydebat dat hogere vermogens relatief beter bestand zouden zijn tegen recessie. Grotere vermogensongelijkheid in Nederland Gemiddeld vermogen in Gemiddeld 11 vermogen 12 in Totaal vermogen huishoudens per jaar, in miljard Ongelijkheid relatief laag Hoe ongelijk is de verdeling van besteedbaar inkomen en vermogen in Nederland? Dit is te meten met de Ginicoëfficiënt. De waarde van deze coëfficiënt, afgeleid van de Lorenz-curve, ligt tussen de 0 en de 1. Een 0 staat voor volledige gelijkheid (iedereen heeft eenzelfde vermogen dan wel inkomen) en 1 staat voor totale ongelijkheid (één huishouden heeft al het vermogen) (1.9). De Gini-coëfficiënt voor het vermogen was op 1 januari ,884. Dit cijfer fluctueerde de afgelopen jaren, maar in ver gelijking met de 0,873 (2006) is er een lichte stijging te zien de ongelijkheid in de verdeling van vermogen is dus toegenomen. Bij het besteedbaar inkomen zien we een minimale stijging, van 0,339 in 2006 naar uiteindelijk 0,340 in Kijkend naar andere Europese landen blijkt de inkomensongelijkheid* in Nederland relatief laag (1.10). Nederland sluit de rij van Europese landen samen met onder andere Zweden, Noorwegen en België. De grootste inkomens ongelijkheid komt voor in de Zuid-Europese landen Griekenland, Portugal en Spanje. Ook als het de vermogensverdeling betreft staat Nederland onderaan de rij. In landen als Oostenrijk, Duitsland en Zwitserland heeft een relatief kleine groep van de bevolking een veel groter deel van het totale vermogen in bezit. Hier staat België in de middenmoot en heeft een klein deel van de bevolking een groter deel van het vermogen in bezit in vergelijking tot onder meer Nederland. * Bron: Eurostat procent bezit 75 procent van het vermogen Het inkomen dat wordt gegenereerd door het vermogen is voor miljonairs een belangrijke inkomstenbron. Het besteedbaar inkomen van miljonairs is op jaarbasis gemiddeld drie keer zo hoog als dat van een gemiddeld huishouden. Een derde van de miljonairs had in 2013 een jaarinkomen van of meer terwijl inkomens boven bij niet-miljonairs nauwelijks voorkomen, slechts 1 procent verdiende zo n bedrag aan jaarsalaris. In 2013 bezat 1,3 procent circa 40 procent van het totale vermogen van alle huishoudens. Als er alleen wordt gekeken naar de 10 procent van de rijkste huishoudens dan blijkt dat deze groep 75 procent van het totale vermogen in Nederland in handen heeft. 1.9 Lorenz-curve vermogen en besteedbaar inkomen alle huishoudens Bij volledige gelijkheid Vermogen Inkomen Gini-coëfficiënt van inkomensongelijkheid in Europese landen Bron: CBS 2013 (1.9), Eurostat 2013 (1.10) De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos 9

6 Aandeel beleggingen en obligaties naar vermogen Percentage miljonairs per gemeente op 1 januari 2013 Minder dan 1% 1 tot 1,5% 1,5 tot 3% 3% of meer Geen gegevens beschikbaar Bron: CBS % 47% 56%66% 37% 10 De miljonair: vermogend maar niet zorgeloos 79% Minder dan 1 miljoen 1 tot 2 miljoen 2 tot 3 miljoen 3 tot 5 miljoen 5 tot 10 miljoen 10 miljoen of meer Meeste miljonairs in Amsterdam, Breda en Westland Blaricum en Bloemendaal hadden in 2013 relatief gezien de meeste miljonairs binnen de gemeentegrenzen. Absoluut gezien wonen de meeste miljonairs in de gemeenten Amsterdam (5.000), Breda (1.100) en Westland (1.100). Dat miljonairs in de duurdere koop woningen wonen is logisch: de gemiddelde waarde van ruim een derde van deze woningen is of meer. Overigens is de waarde van deze huizen door de crisis op de woning markt de afgelopen jaren wel aanzienlijk gedaald. In 2008 woonde nog ruim 50 procent van de zeer wel gestelden in een koopwoning van of meer. Het verschil met de gemiddelde Nederlander is groot. Slechts 2 procent van hen woont in een koopwoning die meer dan waard is. Overigens is het opvallend dat in 2013 bijna zes van de tien huishoudens die in een woning woonden met een waarde van meer dan 1 miljoen, geen miljonair waren. Duitsland heeft de meeste miljonairs In absolute getallen staan de grote Europese landen bovenaan. Niet zo verwonderlijk: Duitsland, Frankrijk, Italië en Groot-Brittannië behoren tot de landen met de meeste inwoners en vormen in deze volgorde ook de top 4 van landen met de meeste miljonairs. Opvallend is dat Nederland op de vijfde plek staat in absolute getallen met ruim miljonairs*. Dit getal wijkt af van het getal in dit rapport, omdat in de meeste internationale onderzoeken de waarde van het eigen huis en het pensioen wordt opgeteld bij het vermogen. Aantal miljonairs als percentage van het aantal huishoudens in ieder land Luxemburg en Zwitserland hebben veruit de meeste vermogenden, gevolgd door (opnieuw) Nederland en België. Onderaan de ranglijst staan Slowakije, Griekenland en Slovenië, waar minder dan 1 procent van de bevolking miljonair is*. * Bron: Wealth Report van Julius Bär (oktober 2014) Genoeg waarvoor? De miljonair ziet de economische toekomst weer redelijk rooskleurig tegemoet en is veel positiever dan de Nederlander die minder vermogend is. Een belangrijke verklaring hiervoor is het feit dat veel miljonairs ondernemers of oud-ondernemers zijn. Uit onderzoeken blijkt dat in de regel ondernemers positiever kijken naar toekomstige ontwikkelingen dan niet-ondernemers. Het meer positieve toekomstbeeld is in hoge mate te danken aan het opkrabbelen van de economie en het herstel van de financiële markten. Niet verwonderlijk, want het vermogen van deze groep neemt vooral toe dankzij de stijgende beurskoersen. investeren een relatief groot deel van hun vermogen in aandelen en obligaties. Dit soort beleggingen hebben de afgelopen jaren over het algemeen goede rendementen opgeleverd en bevestigen gemaakte keuzes én de visie op de markt. Het hogere vermogen leidt echter in veel gevallen niet noodzakelijk tot een hoger uitgavenpatroon. Kijk bijvoorbeeld naar de gemiddelde prijs van de woning van de miljonair: in 2008 had de helft van de miljonairs een woning van boven de , nu is dat nog maar een derde. Deze daling is deels verklaarbaar door de algehele waardedaling van woningen, maar ook een voorzichtigere benadering ligt hieraan ten grondslag. Dat is verstandig, want de crisis heeft ons weer onbarmhartig met de neus op de feiten gedrukt. De tijden van grote economische groei zijn voorbij en de uitdagingen die er zijn voor het behoud en de opbouw van vermogen nemen toe. Opinie Het feit dat er meer vermogen komt dat niet direct wordt uitgegeven, zorgt ervoor dat de miljonair de mogelijkheid heeft om zijn vermogen zo te regisseren dat hij is voorbereid op de grote maatschappelijke veranderingen die nu plaatsvinden, en die steeds meer invloed zullen hebben op ieders persoonlijke financiële situatie. De uitdagingen komen onder meer van de verwachte stijgende kosten van de gezond heidszorg en de pensioenvoorziening. En dan is er de zorg dat de volgende generatie het (voor het eerst sinds vele decennia in de Westerse wereld) minder goed zal hebben dan hun ouders. Ook dat legt extra druk op het vermogen in de toekomst. Reserves nodig voor nieuwe uitdagingen hebben uiteraard een grotere buffer voor onzekerheid en de te verwachten stijgende uitgaven in de toekomst. Toch is het een misverstand te denken dat zij daarom geen of minder tijd hoeven te besteden aan hun toekomstige financiële situatie. Genoeg waarvoor?, dat is niet voor niets de vraag die onze bankiers stellen aan hun klanten. Die vraag is net zo relevant voor de miljonair als voor de gemiddelde Nederlander, misschien zelfs relevanter. De overdracht van het vermogen aan de volgende generatie, het doen van schenkingen of het investeren met een maatschappelijk oogmerk vraagt om een gedetailleerd inzicht in prioriteiten en regie van het vermogen. Bij stijgende en dalende koersen; bij wind mee én wind tegen. Mark Buitenhuis Regiodirecteur Van Lanschot Private Banking Opinie 11

7 2.1 53% 54% 52% 40% 44% 43% 39% Wat is de herkomst van uw vermogen? Eigen onderneming Loondienst 36% 27% 9% Erfenis/ nalatenschap/ schenking 2.2 7% 11% 6% 4% 7% Ontslagvergoeding/ (vorig) Huwelijk gouden handdruk Op welke manier(en) bent u actief (geweest)? Actief Actief geweest Niet actief N.v.t. (in %) % 3% 2% Kansspel/ loterij 7 20 In loondienst Directeur/eigenaar Bestuurslid (1) Vrijwilligerswerk Mantelzorg Bestuurslid (2) Lid serviceclub/ sociëteit/dispuut Commissaris Zelfstandige 30 Politiek (1) Vereniging of stichting zonder zakelijk doel (2) Vereniging of stichting met zakelijk doel 2.3 De feiten 13% 28% 44% Grote zorgen Soms zorgen Geen zorgen 11% 53% 31% 18% 26% 56% Grote zorgen Soms zorgen Geen zorgen 13% 52% 35% Hoe voelt u zich over uw financiële situatie? Een grote groep miljonairs maakt zich regelmatig zorgen over de eigen financiële situatie en pensioenopbouw en zet extra geld opzij voor de oude dag. 2.4 Maakt u zich zorgen over uw pensioenopbouw? De miljonair is een ondernemer Het vermogen van de Nederlandse miljonairs is net als in eerdere jaren vooral afkomstig van de eigen onderneming. Vermogen uit loondienst, beleggingen en investeringen en een erfenis volgen op ruime afstand. Twee derde van de miljonairs geeft aan als zelfstandige of als directeur-eigenaar zijn bezit te hebben opgebouwd (2.1 en 2.2). ei 25% Zit de miljonair op rozen? De helft van de miljonairs wil het vermogen vooral gebruiken om nu van te genieten, maar tegelijkertijd wordt het ook gebruikt om de kinderen te ondersteunen. 39% 38% Beleggingen/ investeringen/ onroerend goed Em w b o a 13 en rg :3 sd o t 0 o a uu g t 2 r 0 m % Nooit zorgen over gemaakt 5% Vrouwen piekeren meer over geldzaken maken zich met enige regelmaat zorgen over hun eigen financiële situatie (2.3) en over hun pensioen opbouw (2.4). De zorgen onder de miljonairs zijn echter veel minder groot dan bij de gemiddelde Nederlander. Bij zowel de miljonairs als de gemiddelde Nederlander is het zo dat vrouwen in het algemeen én mannen en vrouwen onder de 40 jaar wel eens piekeren over hun financiële situatie. Maar liefst 42 procent van de miljonairs heeft al extra geld opzijgezet voor pensioenopbouw en nog eens 16 procent overweegt dit te doen (2.5). Nog sneller schulden afbouwen Deze extra middelen worden opzijgezet via een beleggings rekening, via een spaarrekening of bijvoorbeeld door een lijfrente (aan te kopen) of een vastgoedinvestering. Maar ook worden de extra middelen gebruikt om de hypotheek af te lossen. De gemiddelde Nederlander spaart meestal extra voor het pensioen via een lijfrente, (bank)sparen en door het verminderen van de hypotheekschuld. Als gevolg van de eco nomische ontwikkelingen en de zeer lage rente lost 26 procent van de miljonairs zijn schulden momenteel sneller af (2.6). Dat is flink meer dan de 18 procent van de miljonairs die dit in 2013 zei te doen en fors meer dan de gemiddelde Nederlander (14 procent). Vermogenden raadplegen meestal hun bank of accountant/fiscalist om inzicht te krijgen in de haalbaarheid van de eigen financiële doelstellingen. Meer vermogenden zijn van plan een groot deel van hun vermogen te schenken of na te laten aan een goed doel. Beleggen wordt populairder en beleggen in aandelen wordt gezien als het meest kansrijk. 2.5 Denkt u erer over om extra te reserveren voor uw pensioen? 12 Zit de miljonair op rozen? Bron: GfK % 16% Al gedaan Denk ik over na 18% 42% 16% Denk ik niet over na 31% 26% Pensioen is voldoende 9% Zit de miljonair op rozen? 13

8 Doe ik al 26% 18% 14% T.o.v. ouders % 9% 79% 23% Wil graag Is een wens Financiële situatie sneller/meer schuld 9% 7% afbouwen Herken de wens niet 19% 33% 28% 24% 20% 34% Verwachting voor kinderen 1 Beter 1 Beter 2 Gelijk 2 Gelijk 2014 Niet van toepassing 50% 40% 35% 36% 3 Slechter 3 Slechter % 28% 16% 2% 5% 2% 1% 2013 Waarvoor gebruikt u uw vermogen? Om nu van Doorgeven Om later van Goede Investeren/ Investeren/ te genieten aan volgende te genieten doelen beleggen beleggen generatie steunen (hoog (interesse) rendement) 2.9 Waar reserveert u vermogen 11.0 voor? (in %) Pensioen Minder werken Studie kinderen Schenken Gezondheidszorg Verre reis Aflossing hypotheek Roer omgooien Bedrijfsovername Geen Anders 47% 24% 17% 3% 3% 4% 1% 1% Investeren/ beleggen (duurzaam) Anders 61% 4% 17% 3% 11% Percentage miljonairs dat het eens 2013 is met de volgende stellingen: Kinderen moeten zelf vermogen opbouwen Wil kinderen bij leven zoveel mogelijk schenken Bron: GfK Zit de miljonair op rozen? Van plan deel vermogen te schenken aan familie/ vrienden Van plan om groot deel vermogen aan goede doelen na te laten Kinderen moeten leren met vermogen om te gaan Van plan groot deel vermogen bij leven te schenken aan goede doelen Testament opgesteld 2013 Op huwelijkse Wat hebt u voorwaarden getrouwd geregeld Levensverzekering voor uw afgesloten nalatenschap? Uitvoerig financieel plan (in %) Vriend/ familielid aangewezen Adviseur in de arm genomen Opvolgingsplan onderneming opgesteld Vermogen afgezonderd Niet belangrijk Stelt dit steeds uit Wil ik niet zeggen Nu genieten is prioriteit Ondanks de zorgen over de financiële situatie en de opbouw van het pensioen is voor bijna de helft van de miljonairs het nu genieten van het vermogen een eerste prioriteit. Bij de gemiddelde Nederlander is dit maar liefst 61 procent (2.7). Het nu genieten geldt bij miljonairs vooral voor mannen, 50-plussers en diegenen die een verslechtering van het eigen vermogen verwachten. Voor de 70-plussers onder de miljonairs en voor het zogenoemde oud geld blijft het doorgeven van het vermogen het aller belangrijkste. De vermogenden blijven in 2014 voorzichtig wat hun vermogen betreft: 56 procent wil het vermogen vooral behouden en 38 procent is gericht op het laten groeien van het financiële bezit. In 2013 ging het 53 procent om behoud en 44 procent om opbouw. Vermogen naar de kinderen, maar niet alles Huidige miljonairs hebben het beter dan hun ouders en naar verwachting ook beter dan hun kinderen. De toekomstverwachtingen die miljonairs hebben voor hun kinderen zijn niet heel rooskleuring: 34 procent meent dat de financiële toekomst van hun kinderen enigszins tot veel slechter zal zijn dan hun eigen huidige situatie. Overigens stelt 79 procent dat zij het nu financieel beter hebben dan de eigen ouders toen deze hun leeftijd hadden (2.8). Kinderen moeten eigen boontjes kunnen doppen Om de kinderen op weg te helpen wil 57 procent van de miljonairs hen bij leven al zoveel mogelijk schenken, iets minder dan in Tegelijkertijd wil men dat hun nakomelingen ook leren zelf vermogen op te bouwen (59 procent). Daarin past het streven van de miljonair om de kinderen financieel te helpen bij hun studie om hen een goede toekomst mee te geven. De miljonair vindt het belangrijk dat de kinderen verantwoordelijkheidsbesef meekrijgen, dat komt onder andere tot uiting in het feit dat 55 procent stelt dat ze de kinderen moeten leren om goed met vermogen om te gaan (2.9 en 2.10). Ondanks de minder positieve toekomstverwachtingen krijgen de kinderen niet altijd alles. Het aantal miljonairs dat zegt een groot deel van het vermogen aan goede doelen na te willen laten is 24 procent, een verdubbeling van de 12 procent een jaar eerder. Deze groei is met name spectaculair te noemen bij de multimiljonairs (vanaf 5 miljoen) die een stijging van 20 procent naar 59 procent laten zien. Ook het aantal miljonairs dat bij leven een groot deel van het vermogen aan goede doelen wil schenken is gestegen, van 13 naar 19 procent (2.10). Goede doelen laten spectaculaire groei zien De meerderheid van de miljonairs doet aan een vorm van nalatenschapsplanning. Een testament opstellen is de meest populaire vorm, al is het opmerkelijk dat het percentage miljonairs dat dit heeft gedaan het afgelopen jaar is gedaald. Slechts 21 procent heeft een uitgebreide nalatenschapsplanning opgesteld; 4 procent heeft een opvolgings plan voor de onderneming en 35 procent is op huwelijkse voorwaarden getrouwd (2.11). Zit de miljonair op rozen? 15

9 26% Opinie Percentage miljonairs dat het eens is met de volgende stellingen: Meer rende- 53 ment uit vermogen door 47 bank/vermogensbeheerder 39 Vertrouw op 43 eigen kennis/ oordeel t.a.v. 51 vermogen 49 Vind het leuk 50 om met beheer van vermogen 44 bezig te zijn 42 Zelf experi- 33 menteren op effectenbeurs Geloof in 34 Verwacht meer 28 indexbeleggen/ rendement met beleggen in 20 actief beleggen 22 trackers Hoe is uw vermogen verdeeld? Beheer % < 50% Geen vermogen Weet niet (in %) Advies Execution only Aandeel beleggingen en obligaties naar vermogen 79% 47% 56%66% 37% 15% Minder dan 1 miljoen 1 tot 2 miljoen 2 tot 3 miljoen 3 tot 5 miljoen 5 tot 10 miljoen 10 miljoen of meer % 11% 52% 11% Hebt u al belastingvrij Al gedaan Van plan Niet gedaan Wil ik niet zeggen geschonken? 2% 1% 58% 39% Bron: GfK 2014 (2.12, 2.13, 2.15), CBS 2013 (2.14) 16 Zit de miljonair op rozen? Vertrouwenscrisis in banken lijkt voorbij 12% Waar de financiële crisis mede zorgde voor een vertrouwenscrisis in financiële instellingen, lijkt deze trend zich langzaam om te buigen. In vergelijking met de vorige twee onderzoeken onder Nederlandse miljonairs is het percentage dat meer rendement uit het vermogen denkt te behalen via de bank of vermogensbeheerder flink gestegen (2.12). Ten opzichte van eerdere jaren brengen zeer welgestelden ook een groter deel van hun vermogen onder in beheer. Een stijging van gemiddeld 27 procent in 2012 naar 32 procent in 2013 en 39 procent in het afgelopen jaar. De miljonairs spreiden hun vermogen overigens tussen gemiddeld twee tot drie partijen. Wat betreft advies is er de afgelopen jaren vrijwel geen verandering waar te nemen en execution only laat gemiddeld een daling zien (2.13). Het vertrouwen in het eigen oordeel lijkt daarmee te zijn gedaald. Index trackers populair op beleggingsmenu Speurtocht naar rendement De crisis zorgde ervoor dat veel beleggers de financiële markten enkele jaren meden en de relatieve veiligheid van de spaar - rekening opzochten. Afgelopen jaar bleek deze trend onder de miljonairs gezien de lage rentestand op zijn retour. Deze groep ging weer meer beleggen in aandelen, opties en obligaties zo blijkt uit de antwoorden van 32 procent van de respondenten. Het beleggen in aandelen is volgens 59 procent van de miljonairs het meest kansrijk, gevolgd door onroerend goed, obligaties en grondstoffen. Het beleggen in index trackers is iets waar 34 procent geloof in heeft, een forse stijging van 14 procent in vergelijking met Hoe meer vermogen er is, hoe groter het aandeel van beleggingen in zowel aandelen als obligaties in het totale vermogen is (2.14). Het bezit van huishoudens met een vermogen van meer dan 10 miljoen bestaat voor 79 procent uit aandelen en obligaties. Bij miljonairs met 1 miljoen tot 2 miljoen is dit 37 procent. Hoe meer vermogen men heeft, hoe kleiner het aandeel banken spaartegoeden. grepen in 2014 ook de mogelijkheid aan om belasting - vrij te schenken. Een kwart van hen had dit in de loop van 2014 al gedaan en 11 procent gaf aan van plan te zijn dit nog te doen voor het eind van de termijn die de Belastingdienst had gesteld. Onder de gemiddelde lagen deze percentages logischerwijs veel lager: 2 procent (al gedaan) en 1 procent (nog van plan) (2.15). Optimisme, maar ook zorgen over de kinderen De miljonair is ook positief over de persoonlijke vooruitzichten, zoals het bereiken van gestelde doelen, behoud van levensstijl op lange termijn en oudedagvoorziening, en heeft daar financiële reserves voor gevormd. De optimistische blik van de hedendaagse miljonair past bij het beeld op de financiële markten de afgelopen jaren. Belegde vermogens hebben zich over het algemeen gunstig ontwikkeld. Maar het optimisme wordt deels getemperd door de zorgen over de toekomst van hun kinderen. Dit zorgt er mede voor dat de toekomst van de vermogensplanning van de miljonair aan het veranderen is. Eigen verantwoordelijkheid De miljonair verwacht dat zijn kinderen het minder goed zullen hebben dan hijzelf nu. Dit leidt ertoe dat kinderen actief worden gesteund. Schenken en nalatenschapsplanning voor de volgende generatie is gemeengoed. Van zonder meer geven is echter geen sprake. Het schenken staat vooral in het teken van verantwoord en concreet verder helpen. Uit de Scan OverMorgen de nieuwe digitale tool van Van Lanschot blijkt dat de financiering van de studie de hoogste prioriteit heeft. Van de mogelijkheid om te schenken voor een eigen woning is ruim gebruik gemaakt. Binnen familiebedrijven is overdracht van de onderneming naar de volgende generatie hét dominante thema aan de keukentafel. Ook hier worden fiscale regelingen voor bedrijfsoverdracht volop benut. Voor ondernemingsactiviteiten van de kinderen worden financieringen en garanties verstrekt. De miljonair meent dat de eigen kinderen, ondanks deze steun, vooral op eigen benen moeten De Nederlandse miljonair is optimistisch over de economische vooruitzichten en meent dat zijn vermogen zich positief zal ontwikkelen. kunnen staan en zelf hun eigen maatschappelijk succes moeten bewerkstelligen. Net zoals zij dat zelf ook gedaan hebben. Beheerders van het familiekapitaal De miljonair wil dat de kinderen gerichter geleerd wordt hoe ze met vermogen om moeten gaan. De kinderen krijgen uiteindelijk het familievermogen en worden er tijdelijk de beheerders van. Bij Van Lanschot hebben we verschillende initiatieven beschikbaar die vermogende families ondersteunen bij de gewenste financiële educatie van de kinderen. Zo zijn er workshops over vermogensoverdracht, de Academie voor Bedrijfsoverdracht, maar ook een Summer School (start zomer 2015) over de immateriële kanten van het bezitten van vermogen. Toekomstplanning van vermogen Een nieuwe trend is dat binnen nalatenschapsplanning structuren worden ingezet om het vermogen te anonimiseren, zoals een open fonds voor gemene rekening. In een tijd van toenemende transparantie (denk bijvoorbeeld aan de app van de Kamer van Koophandel, die veel inzicht kan geven in eigendomsverhoudingen en dus in het vermogen) wordt op deze wijze de discretie voor toekomstige generaties ingericht. Daarnaast zien we steeds vaker dat de miljonair of de familie een goededoelenstichting opzet met vermogen. Doordat de kinderen bestuurder worden van zo n stichting leren ze met vermogen omgaan, hoe te investeren en op hetzelfde moment om een maatschappelijk rendement te genereren. Het samen met de kinderen beheren van vermogen voor goede doelen zorgt ook voor een band tussen de generaties, waardoor de emotionele waarde van het vermogen groter wordt. Philippe Mol Chief Commercial Officer/ directeur Van Lanschot Private Office Opinie 17

10 18 Interview Regie voeren over vermogen loont Marcel van Dongen Geboren op 19 augustus 1978 Opleiding: Bedrijfskunde en Master Financial Planning (Postdoctoraal) aan Erasmus Universiteit Rotterdam Hoofd Vermogensstructurering bij Van Lanschot Petra van der Kemp Geboren op 4 januari 1968 Opleiding: Bestuurskunde in Leiden Senior private wealth manager en dga-adviseur bij Van Lanschot Het beroep van Petra van der Kemp en Marcel van Dongen is bankier, maar eigenlijk veel meer dan dat. Je zou ze financiële levensplanners kunnen noemen. We brengen in kaart wat iemand over twintig of dertig jaar op financieel vlak bereikt wil hebben en helpen hem daar te komen. Petra van der Kemp en Marcel van Dongen ontmoeten elkaar in de brasserie van Hotel Central in het hart van s-hertogenbosch. Een perfecte plek. Hotel Central ligt niet alleen om de hoek van het hoofdkantoor van Van Lanschot, het etablissement komt evenals de bank voort uit een oud Brabants familiebedrijf. Het economisch herstel lijkt voorzichtig door te zetten. Merken jullie dit aan de vermogende klant? Marcel: Het gaat minder slecht, zo zou ik het omschrijven. Men is nog huiverig om grotere investeringen te doen, maar tegelijkertijd is er ook een soort vrees om de boot te missen, bijvoorbeeld op de aandelenmarkt. Daarbij moet wel worden gezegd dat onze klanten relatief weinig last hebben gehad van de crisis. Petra: Onze klanten zijn weer meer aan het beleggen. Het vertrouwen in de financiële markten en in de economische groei is toegenomen, hoewel dat laatste nog heel pril is. De crisis heeft diepe sporen nagelaten, bij de individuele burger en zeker in de financiële sector. Welke veranderingen zijn er waar te nemen, vanuit de klant? Petra: Wat je nu ziet, meer nog dan voorheen, is dat men behoud van het vermogen vaak belangrijker vindt dan groei. Het ligt er natuurlijk aan wat de doelstelling is, wat men wil bereiken. Maar in veel gevallen weegt voor onze klanten aanwas minder zwaar dan behoud van het vermogen. Liever wat minder rendement dan het risico lopen dat een deel van het vermogen verdampt. Marcel: Transparantie is zeker post crisis een absolute eis. Mensen zoeken simpele producten en willen exact weten waarvoor ze betalen. De klant is kritischer dan ooit, vergelijkt producten en is op voorhand goed geïnformeerd. Dat is iets dat voor het uitbreken van de crisis veel minder voorkwam. Transparantie absolute eis Behoud van vermogen, dat klinkt behoudend, defensief wellicht. Petra: Dat valt wel mee. Want om vermogen te behouden moet er, met inflatie en belastingen, sowieso een rendement van 4 procent worden gemaakt. Marcel: Een groot deel van vermogend Nederland is ondernemer. Geld verdienen doe je volgens hen vooral met ondernemen en niet met beleggen. Eigen geld in een onderneming hebben is op zich risicovol, want als het bedrijf failliet gaat dan is het vermogen weg. Als het bedrijf verkocht is wil men met het vermogen meestal weinig of geen risico meer lopen. Interview 19

11 20 Interview Welke trends zijn er te bespeuren in vermogensland? Petra: We zien steeds vaker dat de vermogenden meer verantwoordelijkheid en initiatief willen nemen om iets terug te doen voor de maatschappij. Aan de andere kant zijn de miljonairs in onze klantenkring zich er in toenemende mate van bewust dat ze door de hogere levensverwachting langer zullen moeten doen met hun vermogen. Marcel: Maatschappelijke veranderingen en trends raken alle en dus ook vermogenden. Er moet in toenemende mate betaald worden voor zorg en de opbouw van het eigen pensioen. Om de huidige levensstandaard te behouden moet er meer geregeld worden. Hetzelfde geldt voor zorg. Hier wordt goed over nagedacht. Men wil niet afhankelijk worden van de kinderen bij ziekte of tijdens de oude dag. Vermogenden hebben zich in de afgelopen jaren ook meer ontfermd over hun kinderen. Ze hebben de versoepelde fiscale mogelijkheden benut door ze extra te ondersteunen bij hun studie of bij de aankoop van een huis. Scan OverMorgen De Scan OverMorgen is een nieuwe digitale tool van Van Lanschot waarmee klanten inzicht krijgen in hun wensen en doelstellingen en welke prioriteiten zij daaraan geven. Dit wordt gedaan aan de hand van vier thema s: persoonlijk, familie, zakelijk en maatschappelijk. Het gaat bijvoorbeeld over de aankoop van een tweede woning, inkopen van zorg voor de oude dag of het in stand houden van het vermogen. De uitkomst is een tijd- en prioriteitenlijn die inzichtelijk maakt welke wensen en doelen men wil realiseren. In hoeverre de wensen en doelstellingen vervolgens realiseer baar zijn, wordt op basis van diverse economische scenario s doorgerekend. Tevens wordt vastgesteld wat men moet doen om deze te realiseren. Het gaat dus niet alleen over geld, maar vooral over wat iemand drijft in het leven. Dat is het startpunt. Het is een wisselwerking tussen de vermogende klant en de private banker die op basis van harde cijfers en persoonlijke verdieping tot elkaar komen. Dit vergt organisatie van het vermogen. Voor verschillende zaken, verschillende potjes? Marcel: Dat heet Vermogensregie. In deze tijd waarin het zelf zorgen voor zorg en pensioen niet meer weg te denken is staat financiële levensplanning centraal. We voeren met onze klanten diepgaande gesprekken over de persoonlijke situatie, over de familie, maatschappelijke onderwerpen en bedrijfsmatige zaken. Petra: Het onderwerp beleggen komt in het eerste gesprek niet eens meer voor. Met onze Scan OverMorgen maken wij samen met de klant inzichtelijk waar hun prioriteiten liggen op de korte en lange termijn. Waar wil men staan over tien, twintig, dertig jaar? Welke levensstandaard streeft men dan na? Op basis van alle vergaarde inzichten gaan we bekijken en uitrekenen hoe doelen kunnen worden bereikt. Wij zijn vertrouwenspersoon en helpen bij de Vermogensregie. Marcel: Langetermijnplanning, daar gaat het om. Het opstellen van diverse scenario s. De wereld om ons heen verandert continu, zeker als het gaat om sociale zekerheid. Het maakt niet meer uit of je jong of ouder bent. Laatst hebben we een dergelijke planning gemaakt voor een dame van begin 60. We hebben haar behoeften en levensstijl in kaart gebracht en de haalbaarheid hiervan inzichtelijk gemaakt. Nu weet zij precies wat er overblijft voor de kinderen en andere activiteiten. De impact van de maatschappelijke ontwikkelingen merk je het best bij jongeren. Jonge ondernemers halen vaker geld uit hun bedrijf uit de risicosfeer en zetten het apart als een pensioenpotje. Een vermogensplan dat jaren en soms decennia vooruit kijkt en een maatschappij waarin zoveel verandert is lastig. Hoe kan een jonge miljonair nu al weten hoe hij over dertig jaar wil leven? Marcel: Een ding staat nu al als een paal boven water. Er moet geld zijn voor een particulier verzorgingshuis met luxe voorzieningen of voor een inwonende verpleger. Wij rekenen dan voor dat de meeste zorgkosten worden gemaakt in de laatste vijf jaar van iemands leven. De meeste mensen schrikken hier toch van. Als er voor later geld opzij moet worden gezet, is dat extra reden om nu al goed na te denken over vermogensplanning. Petra: Er is een hele generatie die heel bewust bezig is met ouder worden. Nadat het eigen bedrijf is verkocht of aan de kinderen is overgedragen, is achter de geraniums zitten geen optie. Deze ouderen gaan op zoek naar een nieuwe levensinvulling. Opvallende trend is dat deze generatie vermogenden meer dan ooit iets terug wil doen voor de maatschappij. Wat dat dan is verschilt van persoon tot persoon. Ze gebruiken hun ervaring en kennis om een maatschappelijk probleem op een bedrijfsmatige manier aan te pakken en proberen zo de maatschappij te helpen. Dit is een trend die we een jaar of tien geleden nog niet zoveel tegenkwamen. Ons gesprek begint niet met cijfers Interview 21

12 22 Zelf regie over de zorg Zelf regie over de zorg De feiten De helft van de miljonairs vindt de kwaliteit van de zorg ontoereikend en verwacht dat de situatie de komende tijd verslechtert. Een grote meerderheid wil de regie meer in eigen hand houden en maakt het niet uit of de verzekering extra maatwerk in de zorg dekt of niet Wat vindt u van de kwali- teit van het zorgaanbod in Nederland? Wat zijn uw verwachtingen over de ontwikkeling van de zorg? Hoe zou u uw zorg willen inrichten? Veel miljonairs willen (later) extra zorg inkopen, omdat zij verwachten dat de zorg die de overheid biedt niet toereikend zal zijn. Bron: GfK 2014 Toereikend Wordt veel beter 51% 22% 27% Wordt beter Ontoereikend, Ontoereikend, maar geen behoefte wil extra zorg aan uitbreiding kunnen kopen 61% 25% 14% 7% 9% 20% 34% 18% 12% Blijft gelijk Wordt slechter Wordt veel slechter Geen mening/ weet niet 7% 16% 53% 23% 1% Zelf regie, ongeacht ver- 42% goeding vanuit verzekering 3% Zelf regie, maar wel met 25% 42% vergoeding verzekering Zorg op maat, maar 5% niet zelf regie 8% Wil meer inzicht in 6% 18% mogelijkheden 2% Zie geen mogelijkheden 9% 20% Weet niet/geen idee 20% Twee derde van de miljonairs is het er niet mee eens dat meer verantwoordelijkheid voor de zorg bij de burger wordt neergelegd. Onzekerheid kwaliteit zorg De miljonairs in Nederland maken zich grote zorgen over de zorg. Bijna de helft van de vermogenden vindt de kwaliteit van het zorgaanbod ontoereikend en over de ontwikkeling van de zorg maakt men zich weinig illusies. De helft verwacht dat de situatie (veel) slechter wordt. De gemiddelde Nederlander is positiever gestemd over de huidige kwaliteit van de zorg, 39 procent vindt deze ontoereikend tegenover 49 procent van de miljonairs. De gemiddelde Nederlander is daarentegen een stuk pessimistischer gestemd over de toekomst: 76 procent verwacht dat de situatie (sterk) zal verslechteren vergeleken met 52 procent van de vermogenden (3.1 en 3.2). De tanende kwaliteit en de onzekere toekomst van de gezond heidszorg maakt dat maar liefst 67 procent van de respondenten de regie in eigen hand wil nemen. Bij het inschakelen van deze zorg op maat (bijvoorbeeld via zorgvilla s, persoonlijke verpleging etc.) is het voor 42 procent van de miljonairs niet van belang of de verzekeraar deze zorg dekt. Van de gemiddelde Nederlander wil 45 procent meer eigen regie, maar slechts 3 procent zegt dat de vergoeding door de verzekeraar geen rol speelt (3.3). Overheid schiet tekort in kwaliteit van zorgaanbod Betalen voor extra zorg Extra zorg brengt extra kosten met zich mee en twee derde van de vermogende is bereid deze in te kopen. Deze groep verwacht dat de overheid geen toereikende zorg meer kan bieden of dat de kwaliteit ervan te laag is. Zelf regie over de zorg 23

13 26% Opinie Van de miljonairs stelt 21 procent geen extra zorg te willen inkopen, omdat men vindt dat de overheid daarvoor verant woordelijk is (3.4). Bijna de helft van de (45 procent) is van mening dat de overheid verantwoordelijk is voor het verlenen van zorg en een iets lager percentage (41 procent) is bereid tot extra zorginkoop. Het opzijzetten van financiële middelen voor extra zorg wil men in grote meerderheid pas doen als de zorg ook daadwerkelijk nodig is. Ruim de helft van de miljonairs is echter al bezig met of plant een financiële reservering voor de inkoop van extra zorg tegenover 38 procent van de gemiddelde Nederlander (3.5). Overheid leunt te veel op mantelzorg Bent u bereid om extra zorg in te kopen? Bent u bereid om extra zorg in te kopen? Bent u bereid geld te reser- veren voor toekomstige 3.5 zorginkoop? Bent u bereid geld te reserveren voor toekomstige zorginkoop? Bron: GfK % Ja, zodat ik extra kwaliteit (thuis)zorg 42% krijg 12% Ja, zodat ik extra kwaliteit (thuis)zorg krijg 29% 12% Ja, actief mee bezig 29% 6% Ja, actief mee bezig 6% 21% Ja, zorg van overheid is niet 20% genoeg 30% Ja, zorg van overheid is niet genoeg 28% 29% 21% 45% Nee, overheid is verantwoordelijk 36% 45% 16% 13% Weet niet/ wil niet zeggen 7% 13% Ja, van plan Nee, niet van plan Nee, is 28% 36% niet nodig 7% 32% 44% 18% Ja, van plan Nee, niet van plan Nee, zou niet hoeven 32% 21% Nee, overheid is verantwoordelijk 44% 16% Weet niet/ wil niet zeggen 18% Grenzen aan mantelzorg De overheid legt in toenemende mate verant woordelijkheid bij de burger, ook wat betreft de zorg. Een derde van de miljonairs vindt dit een goede ontwikkeling. Van de gemiddelde Nederlander kan slechts 9 procent zich in deze trend vinden. Dat de overheid in toenemende mate een beroep doet op burgers is op zich logisch, stelt de helft van de miljonairs en ruim de helft van de. Maar tegelijkertijd vinden beide groepen dat de overheid momenteel te veel leunt op mantelzorgers (3.6). Van de vermogenden is 40 procent ooit mantelzorger geweest en deze ervaring heeft ervoor gezorgd dat 22 procent actief bezig is gegaan met het regelen van extra zorg. Nog eens 39 procent van de mantelzorgers is zich meer bewust geworden van de noodzaak voor het regelen van extra zorg, maar moet nog wel actie ondernemen Hoe kijkt u tegen bovenstaand uitgangspunt aan? Hoe kijkt u tegen bovenstaand uitgangspunt aan? 26% 12% 12% De overheid wil een grotere verantwoordelijkheid voor zorg leggen bij de burger, bijvoorbeeld door mantelzorg. Bij zaken die De overheid wil een grotere verantwoordelijkheid voor zorg leggen mantelzorgers bij de burger, bijvoorbeeld niet door kunnen mantelzorg. oppakken, Bij zaken die mantelzorgers niet kunnen oppakken, helpt de overheid. helpt de overheid. 32% 49% 5% 14% Mee eens Logisch, maar Niet eens, de Weet nu te veel bij overheid is niet 32% mantelzorgers 49% verantwoordelijk 6% 14% Mee 9% eens Logisch, 61% maar Niet 25% eens, de Weet 5% nu teveel bij overheid is niet mantelzorgers verantwoordelijk 9% 62% 25% 5% Onafhankelijkheid heeft zijn prijs Als je miljonairs vraagt naar hun belangrijkste drijfveren in het leven, dan staat het streven naar onafhankelijkheid vrijwel altijd bovenaan de lijstjes die worden gemaakt. De wens om de eigen koers te bepalen, zelf besluiten te kunnen nemen en keuzes te maken op basis van de eigen behoeften en wensen maakt dat miljonairs hard werken, ondernemen, investeren en risico s willen nemen. Maar ook zij kunnen in situaties terecht komen waarin hun vermogen tekort schiet, of in ieder geval niet alles kan oplossen. Niemand weet precies wanneer een zorgbehoefte ontstaat in het leven, maar voor iedereen ook voor miljonairs is de vraag aan de orde hoe zij daarin op dat moment kunnen voorzien. Ook miljonairs worden ouder, krijgen gezondheidsklachten en worden dan in meer of mindere mate afhankelijk van het beschikbare aanbod van zorg. Een aanbod dat sterk wordt beïnvloed door de terugtredende overheid en de veranderende opstelling van zorgverzekeraars. Hoeveel heb je nodig? Het gaat erom dat je op tijd inspeelt op dit soort veranderingen zoals zo vaak in het leven. En als de miljonair dan medische hulp aan huis wil, of een inwonende verpleegkundige voor een dementerende partner dan zal hij merken dat specifieke zorg in Nederland momenteel helemaal niet zo makkelijk te krijgen is. Simpelweg omdat er nauwelijks goed aanbod is en omdat dergelijke zorgconcepten nog in ontwikkeling zijn. Het goede nieuws is dat de ontwikkelingen in de zorgsector en de medische wetenschap snel gaan. Ondernemers in de zorg zien kansen en spelen daarop in. Zorgoplossingen worden daarmee individueler; denk aan zorgvilla s, 24-uurs hulp aan huis en behandel mogelijkheden in het buitenland. Maar dat alles heeft wel een prijs. En die kan (veel) hoger uitvallen dan gedacht. Het verbaast dan ook niet dat uit dit onderzoek blijkt dat miljonairs zich zorgen maken over de beschikbaarheid van kwalitatief hoogstaande zorg die voldoet aan hun eisen. Mensen met meer vermogen hebben de mogelijkheden om hiervoor middelen te reserveren, maar hoeveel heb je nodig en wanneer? Welke eisen stel je aan de kwaliteit van de zorg, wat verwacht je precies? Hoe individueel moet de zorgbehoefte worden ingevuld? En wat betekenen eventuele tegenvallers voor het behoud van je vermogen als de zorgkosten hoger uitvallen dan je dacht? Wanneer neemt de miljonair bijvoorbeeld afscheid van zijn woning? Dit is niet alleen relevant in verband met de grootte van de woning en de mindere mobiliteit, maar ook met de mogelijkheid dat een groot deel van het vermogen in de woning zit. Vermogen dat wellicht nodig is om zorg in te kopen. Dergelijke vragen en zorgwensen moeten jaren voordat die zorg nodig is worden beantwoord. Steeds vaker merken we bij Van Lanschot dat de gesprekken over Vermogensregie en de planning van vermogensoverdracht gaan. Dat klinkt logisch, maar dat is het niet. Zorg is voor veel mensen een precair onderwerp omdat het zo persoonlijk is. En zolang het zorgsysteem in Nederland nog niet is ingericht op vermogenden die hun eigen zorg inkopen, is tijdig nadenken over de planning en de regie van de zorgbehoefte bepaald geen overbodige luxe. Chris Zegers Directeur Van Lanschot Healthcare Opinie 25

14 26 Interview Zorg met een gouden randje Henk Pastoors Geboren op 30 juli 1958 Opleiding: Wiskunde aan de Universiteit van Groningen en later onder meer een MBA Finance en Management Directeur TopSupport Strategie en Informatie B.V. Wiskundige, groenteboer, verpleger, manager, ondernemer. De carrière van Henk Pastoors kent onverwachte wendingen. Toen de jonge Pastoors enkele decennia geleden aan zijn studie wiskunde begon kon hij niet bevroeden dat hij ooit nog eens vanuit de serre van zijn eigen huis debat-avonden zou organiseren over zijn grote passie en hét onderwerp dat Nederland al jaren in de greep houdt: de zorg. Het is ook een lastig onderwerp. Niemand wil er echt voor betalen, maar als we zorg nodig hebben willen we allemaal zorg met een gouden randje. Pastoors is actief in de sector die eind 2014 bijna leidde tot de val van het kabinet-rutte II en waar iedereen een mening over heeft. Hij is geen man van buiten die nu opeens over de zorg meepraat. Hij weet wat er op de werkvloer speelt. Na zijn studie nam hij door een samenloop van omstandigheden enkele groentewinkels over in zijn woonplaats Wageningen. Zijn ondernemerschap zorgde ervoor dat hij zijn dienstplicht enige tijd kon uitstellen. Toen hij besloot de winkels te verkopen, riep de overheid hem alsnog op. Hij deed vervangende dienstplicht in een verpleeg huis, een periode die zijn leven zou veranderen. Man van de praktijk De zorg beviel goed. Zo goed dat hij de opleiding tot verpleegkundige doorliep, en daarna de opleidingen anesthesie, cardiologie, neonatologie en psychiatrie volgde. Hij werkte een tijd voor Artsen zonder Grenzen en koos uiteindelijk voor een managementfunctie in de zorg. Na tal van functies bekleed te hebben in de zorg en bij een farmaceutische onderneming richtte hij, nu veertien jaar geleden, zijn eigen bedrijf TopSupport Strategie en Informatie op en geeft strategisch advies aan de zorgsector. Dagelijks stuurt hij een nieuwsbrief naar mensen in de farmacie en zorgsector en organiseert hij onder de naam Derde Kamerdiners discussieavonden over de zorg in de serre van zijn woning in Halsteren. Ik raad iedereen aan om iets anders te doen dan waarvoor je in eerste instantie bent opgeleid. Vadertje Staat zorgt minder Discussie nivelleert De brede maatschappelijke discussie over de zorg gaat vaak niet over de kern van de zaak, stelt Pastoors. Het is in feite een politieke discussie geworden, ingeklemd tussen partij-ideologieën. Ook tijdens de recente kabinetscrisis over de zorg ging het mede door de hype in de media vrijwel alleen over de vrije artsenkeuze. De discussie ging volgens hem voorbij aan de fundamentele vraag: waar ligt de echte verantwoordelijkheid voor het contracteren van goede zorg en wat is goede zorg? Die verantwoordelijkheid ligt in ieder geval niet bij de overheid, niet meer. Het idee dat Vadertje Staat van de wieg tot het graf voor je zorgt, is echt van de vorige eeuw. Dit model is verouderd en niet houdbaar. Interview 27

15 28 Interview De burger bepaalt grotendeels welke zorg nodig is en wat het mag kosten, zegt Pastoors. hebben de vrijheid om hun zorgverzekering te kiezen. Daarmee bepaalt de burger wat hij of zij voor de zorg overheeft. kunnen voor een paar euro meer kiezen voor een verzekeringspakket met vrije artsenkeuze of wisselen van zorgverzekeraar. Markant is dat mensen wel geld uitgeven aan sigaretten of een avondje kroeghangen, maar moord en brand schreeuwen als we een paar euro per maand meer kwijt zijn aan onze zorgverzekering. De burger bladert liever in een reisgids dan dat hij de polisvoorwaarden van de zorgverzekering goed leest. We geven liever geld uit in de kroeg De toegang tot basiszorg is in Nederland adequaat geregeld, maar ook in de zorg draait het om geld. Mensen die financieel beter af zijn kunnen ook betere zorg betalen en als die er in Nederland niet is ga je naar het buitenland. Voor extra zorg kunnen burgers zich bijverzekeren. Maar de echt vermogenden doen dit niet via hun verzekering, zij regelen het gewoon zelf. En ik geef ze groot gelijk. Het gelijkheidsbeginsel bestaat volgens Pastoors niet. We zijn gelijkwaardig, niet gelijk. Als ik het geld heb om een stevigere auto te kopen dan jij, dan heb jij bij een ongeluk ook een grotere kans om dood te gaan, simpelweg omdat ik het geld had om een betere auto te kopen. Dit soort verschillen zijn er, ook in de zorg. Eigen bijdrage is laag Pastoors stelt dat de torenhoge kosten van de Nederlandse gezondheidszorg als probleem worden geëtaleerd, terwijl dit in internationaal verband wel meevalt. In vergelijking met landen om ons heen staat Nederland altijd in de top van de best scorende landen in de zorg en is het eigen risico hier ontzettend laag. Pastoors wijst erop dat eerstelijnszorg zoals de huisarts in Nederland nog altijd zonder eigen bijdrage toegankelijk is. Dit in tegenstelling tot veel andere landen. Dat legt een grote druk op wat de eerste lijn wordt genoemd. De huisarts is hier te vaak een pleisterplaats voor mensen die troost en aandacht zoeken. In het buitenland is er een veel hogere bijdrage. Het doel daarvan is om het gebruik van niet-noodzakelijke zorg af te remmen. Is de oplossing van het hoofdpijndossier een hogere eigen bijdrage? Deels. Maar we moeten in ieder geval toe naar een maatschappelijk relevante zorg. Niet gebaseerd op aanbod, maar op de vraag. Doelmatigheid, waardigheid en avondspreekuren, spreekuren op zaterdag. De zorg is een duur bedrijf met heel beperkte openingstijden. Dat is vreemd. Ook ziekenhuizen moeten werken als bedrijven, garantie geven op hun producten en diensten en betaald worden naar resultaat. Dus als je bijvoorbeeld een nieuwe heup krijgt in een ziekenhuis en daar blijkt iets mis mee, dan krijg je op kosten van het ziekenhuis een nieuwe heup. Pastoors waakt er overigens voor dat ziekenhuizen commerciële ondernemingen worden waar de menselijke maat in het geding zou kunnen komen. De menselijke maat is de laatste jaren in veel gevallen weggeorganiseerd, teruggebracht naar richtlijnen en afvinklijstjes, maar deze zal na de huidige onrustige periode van transitie weer terugkomen. Uiteindelijk, stelt Pastoors, is de zorg in Nederland niet eens zo slecht. Als je hier ziek bent vraagt niemand naar je salaris strookje. Je krijgt de beste zorg, gebaseerd op het solidariteitsbeginsel. Daar mogen we best trots op zijn. Dat mag ook zorg met een gouden randje heten. Nederlandse zorg in de top en laag eigen risico Interview 29

16 30 Investeren: sociaal én met impact 4 Investeren: sociaal én met impact De feiten Bijna de helft van de miljonairs heeft interesse in sociale en impact investeringen. De meerderheid wil een financieel rendement of minimaal de inleg terug. Een derde vindt het acceptabel om minder dan de inleg of zelfs niets terug te krijgen van de investering. Als miljonairs een maatschappelijk thema konden verbeteren dan zou dit de gezondheidszorg zijn, op respectabele afstand gevolgd door onderwijs. zijn bereid om 15 procent van het vermogen te investeren in sociale ondernemingen. 4.1 Wat is uw mening over sociale en impact inves- teringen? Heel interessant Interessant Neutraal Oninteressant Heel oninteressant Hoeveel zou u Weet niet 0% 1-20% 21-50% >50% willen beleg- gen in sociale en impact investeringen? In % Welk maat- schappelijk thema wilt u het eerst verbeteren? Welke maat- schappelijke rol is voor u weggelegd? 5% 6% 14% 20% 18% Sociale investeringen 4.3 Gezondheid (in %) Impact investeringen 21% 20% 38% 23% 28% 27% Onderwijs en onderzoek Milieu Maatschappij en welzijn Natuurbehoud Sport en recreatie Kerk en levensbeschouwing Mensenrechten, vrede en veiligheid Economische ontwikkeling en microkrediet Kunst en cultuur Dierenbelangen Noodhulp Voedsel en voedselveiligheid Vluchtelingenhulp Anders % 23% 20% 18% 3% Bron: GfK 2014 Donateur Vrijwilliger Kennis/ Investeerder Anders vaardigheden 23% 41% 27% 2% 7% Maatschappelijk of financieel rendement: wat weegt zwaarder? Sociale en impact investeringen kunnen op de belangstelling van bijna de helft van de miljonairs in Nederland rekenen, maar een groot aantal wil in ieder geval de inleg plus een rendement terugkrijgen. Van de vermogenden heeft 43 procent interesse in sociale investeringen en 48 procent interesse in impact investeringen (4.1). overwegen gemiddeld 15 procent van hun vermogen te beleggen in deze twee investeringsvormen (4.2). Naast het investeren van geld is ook het investeren van tijd een optie voor zowel de zeer vermogenden als voor de gemiddelde Nederlander. zeggen in meerderheid (69 procent) enkele uren tot dagen per week hiervoor vrij te willen maken. Gezondheidszorg op nummer 1 De gezondheidszorg staat met stip op nummer 1 als maatschappelijk thema dat verbetering behoeft via investeringen. (38 procent) en de gemiddelde Nederlander (37 procent) denken hier hetzelfde over. Bij beide groepen staat onderwijs met afstand op nummer 2 (4.3). De miljonair (54 procent) ziet vooral een financiële rol als donateur of investeerder voor hem weggelegd, waar de gemiddelde Nederlander zich vooral richt op het doen van vrijwilligerswerk om maatschappelijke meerwaarde te creëren (4.4). Vooral maatschappelijke meerwaarde telt De gezondheidszorg wordt geconfronteerd met overheidsbezuinigingen. Ongeveer een derde van de welgestelden overweegt te investeren in maatschappelijke thema s die minder geld krijgen vanuit de overheid. Maar bijna de helft van de vermogenden ziet zijn privé-investeringen niet als vervanging van het tekort dat er in de zorgsector ontstaat door de bezuinigingen. Investeren: sociaal én met impact 31

17 26% Opinie 26% Sociale investeringen Impact first, finance second Sociale investeringen zijn investeringen in maatschappelijke organisaties met als belangrijkste doel het behalen van een positieve maatschappelijke impact. Impact investeringen Finance first, impact second Impact investeringen zijn investeringen in bedrijven, organisaties en fondsen met het doel om meetbare impact te bereiken op het gebied van maatschappij en milieu, in combinatie met een financiële opbrengst.... in hoeverre is het dan van belang dat het maatschappelijk rendement ook meetbaar... in hoeverre is? is het dan van belang dat het maatschappelijk rendement ook meetbaar is? Financieel plaatje blijft toch belangrijk Vermogenden hebben interesse om in sociale thema s te investeren, maar de ondernemingen waarin zij investeren moeten wel financieel solide zijn. De meerderheid van de miljonairs wil graag de inleg terug en een deel wil ook rendement zien. Op de vraag hoe belangrijk het is dat het maatschappelijke rendement meetbaar is en in euro s is uit te drukken, zegt 60 procent dat dit (heel) belangrijk is tegenover 40 procent van de gemiddelde Nederlander (4.5). Stel u zou investeren in een sociale onderneming waarvan u de maatschappelijke meerwaarde zeer hoog inschat... Stel u zou investeren in een sociale onderneming waarvan u de maatschappelijke meerwaarde zeer hoog inschat... Stel u zou investeren in een sociale onderneming waarvan u de maatschappelijke meerwaarde zeer hoog inschat... Bron: GfK % 31% 9% (zeer) 60% Belangrijk Neutraal 31% (zeer) Onbelangrijk 9% 40% 47% 13% (zeer) Belangrijk Neutraal (zeer) Onbelangrijk 40% 47% 13% 12% Na vijf jaar wil 39 procent van de miljonairs zijn inleg terug met daarbovenop een financieel rendement. Bijna een derde van de respondenten wil minimaal de gehele investeringssom 12% terug ontvangen, maar aan de andere kant van het spectrum blijkt dat een derde het niet erg vindt als hij minder dan 75 procent of zelfs niets van zijn inleg terug krijgt (4.6). 60% wil maatschappelijk rendement ook in euro s terugzien Als er een keus is tussen het beleggen in één specifieke sociale onderneming of in een fonds met 25 sociale ondernemingen, dan blijkt dat vermogenden de voorkeur hebben voor een fonds. Zij hebben een lichte tot sterke voorkeur voor zo n fonds, omdat ze zo gebruik kunnen maken van de expertise van een fondsbeheerder. Bovendien worden de risico s gespreid en kan men in meerdere maatschappelijke segmenten tegelijk actief zijn. Diegene die een lichte of sterke voorkeur hebben (30 procent) om te investeren in één sociale onderneming geven focus, persoonlijke betrokkenheid en lagere kosten als belangrijkste redenen hoeveel wilt u dan na vijf jaar terugkrijgen?... hoeveel wilt u dan na vijf jaar Gehele inleg plus een terugkrijgen? financieel rendement Minimaal 100% inleg Minimaal 75% inleg Minimaal Gehele inleg 50% plus inleg een Minimaal financieel 25% rendement inleg Ik Minimaal hoef niks 100% terug inleg Minimaal 75% inleg Minimaal 50% inleg Minimaal 25% inleg Ik hoef niks terug 39% 39% 29% 29% 7% 6% 4% 14% 15% 7% 6% 4% 14% Investeren met impact Een investering wordt meestal gedaan met het oog op een financieel rendement. Dat was en is zo. Maar steeds meer wil de miljonair met zijn investering ook een maatschappelijke impact realiseren. Op deze manier krijgt zijn vermogen betekenis. De trend dat het vermogen meer moet doen dan voorzien in het levensonderhoud en moet worden doorgegeven aan de vol gende generatie is al een aantal jaren in ontwikkeling. Het zin geven aan het vermogen gaat niet altijd via geven of doneren, maar ook via impact investeren. Door het inves teren in sociale ondernemingen, vaak in combinatie met het ter beschikking stellen van kennis en tijd. Deze manier van investeren staat nog in de kinderschoenen, maar de ontwikkeling en groei zijn onmiskenbaar. Deze trend werd extra relevant door de terugtrekkende overheid en de financiële crisis, waardoor winstoptimalisatie als hoogste goed in bredere kring ter discussie werd gesteld. Meer persoonlijke voldoening Impact investeren is een manier van investeren die goed aansluit bij de visie en ambitie van veel miljonairs. Sociale ondernemingen die maatschappelijke impact nastreven, werken net als veel familiebedrijven gelijkmatig en met een langetermijnvisie aan hun idee. Daarnaast werken de sociaal ondernemer en investeerder bij impact investeren vaak nauw samen en bouwen ze zo een duurzame (zaken)relatie op. Ashoka Een van de bekendste en meest succesvolle organisaties op het gebied van sociaal ondernemerschap is Ashoka. Ashoka is wereldleider in het vinden, selecteren en steunen van sociaal ondernemers die op een succesvolle manier opschaalbare en systematische oplossingen voor sociale of milieuproblemen hebben geïmplementeerd. Ashoka steunt deze sociaal ondernemers en geeft ze toegang tot een enorm internationaal netwerk. Ashoka opende in 2014 een kantoor in Nederland en sloot een partnerschap met Van Lanschot. Dit zal ook in Nederland meer deuren openen op het gebied van impact investeringen en ervoor zorgen dat de bekendheid van deze wijze van investeren toeneemt. Van Lanschot oriënteert zich op haar positie ten aanzien van impact investeren. In dat kader hebben we in het najaar van 2014 de potentiële vraag naar impact investeren onder onze klanten in kaart gebracht. Op dit moment onderzoeken we welke rol Ashoka kan spelen om klanten te betrekken bij sociale ondernemingen. In 2015 organiseren we daarom een aantal bijeenkomsten voor klanten. Nieuwe dimensie Impact investeren komt met kansen en risico s. Naast kansen op financieel en maatschappelijk rendement biedt impact investeren ook een kans op persoonlijke voldoening. Door het delen van ervaringen tussen investeerder en sociaal ondernemer wordt een brug geslagen tussen vaak compleet verschillende werelden. Dit, in combinatie met de bereidwilligheid om van elkaar te leren, het accepteren van tegenslagen, maar vooral ook het genieten van de bereikte successen geeft een geheel nieuwe dimensie aan je vermogen. Uiteraard brengt impact investeren ook risico s met zich mee. Het gaat veelal om gewaagde innovaties en om bedrijven die nog in de groeifase zitten. Een dergelijke investering vergt dus, zoals bij de meeste investeringen, een grondige voorbereiding. Andrew Mackay Manager Van Lanschot Charity Service Opinie 33

18 34 Interview Ik maak graag een verschil Pieter Oostlander Geboren op 18 september 1960 Opleiding: HEAO Zwolle, aansluitend NIVRA avondopleiding tot Register Accountant Directeur bij shaerpa Pieter Oostlander wil graag een verschil maken. Iets betekenen voor de maatschappij. Na jaren van zoeken vond hij dat in sociaal investeren een investeringsvorm die de toekomst zal gaan vormgeven. We staan aan het begin van een enorme golfbeweging. Zijn weg naar betekenisvol zijn voor de samenleving begon als accountant. Dat is niet de meest voor de hand liggende keuze. Ik was wellicht naïef. Maar ik dacht echt dat mijn beroepsgroep, en ik dus als accountant, naast het verdienen van een boterham een maatschappelijke toegevoegde waarde kon leveren. Het idee dat bedrijven door een accountant geholpen konden worden omdat deze zekerheid geeft aan de bedrijfsinformatie, en dat dit een verschil kon maken, daar stapte Oostlander al snel vanaf. Ik dacht dat ik bedrijven kon helpen om beter te functioneren waardoor zij ook weer beter voor hun werknemers konden zijn. Aandeelhouderswaarde te eenzijdig Die impact bleek echter tegen te vallen. Want de mooie plannen die Oostlander bedacht voor verbeteringen verdwenen vaak in een diepe bureaula. Als Oostlander na een tijdje weer bij zo n bedrijf langs kwam, lagen die plannen er nog steeds... onder een laagje stof. Het hoofddoel: maatschappelijk rendement De zoektocht naar het verschil maken ging door via functies als financieel directeur in het bedrijfsleven. Verschil maakte hij daar wel. Ik kon bedrijven financieel beter maken. Vooral door te reorganiseren. Ik leverde financiële toegevoegde waarde, op zich niets mis mee. Maar het ging vooral over aandeelhouderswaarde, mij te eenzijdig. De zoektocht kwam uiteindelijk uit bij een stichting van een vermogende familie die een deel van hun vermogen via een goededoelenstichting terug de maatschappij in wilde laten vloeien. Het gaat dan om het aanpakken van maatschappelijke zaken als armoede, gezondheidszorg en welzijn. Deze familie wilde dit niet doen op de traditionele geef manier, maar op een ondernemende manier, zegt Oostlander. Het niet doneren, maar via ondernemerschap en investeren geld beschikbaar stellen, is een trend die al ruim een decennium gaande is en de laatste jaren steeds grotere vormen aanneemt. Het op ondernemende wijze goed willen doen kan op diverse manieren waaronder venture philanthropy, sociale investeringen of impact investeringen. Bij sociale inves teringen investeer je in organisaties die maat schappelijke problemen aan pakken op een winst gevende manier. Maatschappelijk rendement is het hoofddoel, financieel rende ment secundair. Bij impact investeringen gaat men ook voor de maat schappelijke impact, maar is winst van gelijk of groter belang. Het zijn verschillende geldstromen met verschillende nuances, stelt Oostlander. Het zit tussen doneren en echt puur financieel bedrijfsgeld in. Interview 35

19 36 Interview Momenteel is Oostlander verbonden aan shaerpa, een organisatie die het impact-fundmanagement doet voor SI2 Fund, het eerste professionele maatschappelijk investeringsfonds op schaal in de Benelux. SI2 Fund beoogt een significante sociale impact te behalen, naast een financieel rendement door groeikapitaal te verstrekken aan Europese sociale ondernemingen. Daarnaast levert shaerpa advies en uitvoering op het gebied van sociale investeringen en venture philanthropy aan families en foundations. Hij ziet dat deze maatschappelijke investeringsmethoden met name de afgelopen vijf jaar zijn gegroeid. Uit onderzoek van de EVPA (European Venture Philanthropy Association) waarvan Oostlander voorzitter is blijkt dat er in 2011 circa 1 miljard naar deze vormen van investeren ging in Europa. Vorig jaar bleek dat al 5 miljard te zijn. De crisis heeft een kentering veroorzaakt, een omslag in het denken. De economische groei hield op en er wordt geworsteld met verdienmodellen versus maat schappelijke relevantie. In een tijd van lage rente en beleggings opbrengsten wil men toch wat effect genereren met het geld. Omslag in denken door crisis Geduldkapitaal voor gezondheid, welzijn en onderwijs Nog veel meer dan binnen het bedrijfsleven of de financiële markten, gaat het bij sociale investeringsvormen om de langere termijn. Het zijn vooral stichtingen en vermogende en ondernemende families die in dit segment actief zijn. Zij hebben een langetermijnblik en begrijpen dat structurele problemen structurele oplossingen nodig hebben. Donatiegeld is per definitie niet structureel. De vraag naar dit soort maatschappelijk investeringsgeld, ofwel geduldkapitaal, komt het meest uit sectoren als gezondheid, welzijn, onderwijs en duurzaamheid. Nederland loopt op dit vlak achter op Europa, stelt Oostlander. De regelgeving op het gebied van beleggen en donatiegeld is heel beschermend voor de gewone burger, volgend op de grote verliezen die beleggers en spaarders in de crisisjaren leden. Daarbij waren de fiscale eisen aan goededoelen stichtingen tot voor kort een belemmering. Deze regels zijn en worden verder versoepeld. Waar Nederland samen met Duitsland hekkensluiter is in Europa, lopen Frankrijk en Groot-Brittannië voor de troepen uit. De Britse overheid stimuleert bedrijven op het gebied van sociale investeringen en meet de maatschappelijke toegevoegde waarde van ondernemingen. In Frankrijk kun je via een bank als particuliere belegger meedoen in sociale investeringen. Dit is in andere landen vrijwel onmogelijk. Franse pensioenfondsen zijn verplicht deelnemers de mogelijkheid te bieden om 10 procent van hun vermogen in sociale investeringen te beleggen. Ook de Europese Unie is met het onderwerp bezig en faciliteert sociale investeringen met regelgeving. Zijn zoektocht naar het maatschappelijk relevant zijn en een verschil maken in de samenleving mag wellicht ten einde zijn, maar de zoektocht naar het belangrijker maken van sociale investeringen is nog in volle gang. Oostlander denkt dat zijn hoop en reële verwachtingen voor de toekomst dicht bij elkaar liggen. Deze wijze van financieren van maatschappelijke problemen staat nog in de kinderschoenen. Het is een begin van een golf. Sociale investeringen zullen een grote vlucht gaan nemen. Sociale investeringen nemen een grote vlucht Interview 37

20 38 Wat brengt kunst? Wat brengt kunst? De feiten Een ruime meerderheid van de miljonairs is geïnteresseerd in kunst, met name in muziek en beeldende kunst. Bijna de helft van de miljonairs heeft een kunstverzameling en legt deze niet aan als belegging maar om van te genieten. Vermogenden vinden in meerderheid dat de overheid terughoudend moet zijn met subsidies aan kunstenaars. De helft van de miljonairs ziet een rol weggelegd voor vermogenden in de kunst sector, vooral via investeringen en niet zozeer via donaties In welke mate hebt u interesse in kunst? Welke kunstvorm heeft uw voorkeur?* Uit welke periode levert kunst volgens u het meeste rendement op? 26% Veel interesse 12% Muziek Beeldende kunst Literatuur Podiumkunsten Fotografie Anders (in %) Geen voorkeur *Meerdere antwoorden mogelijk Bron: GfK 2014 Waar koopt u uw kunst? 1% 2% Anders Anders 3% Online Studie 7% 20% 7% 11% 14% 48% 17% 33% 18% Interesse Neutraal Weinig interesse 32% 24% 6% 17% Heel weinig interesse 17% 15% % van de ondervraagden geeft aan geen kunst te kopen 19% Galerie Galeriehouders Bij kunstenaar Kunstbeurs Algemene Gespeciali- informatie seerd advies Hedendaagse kunst (1980 tot nu) Moderne kunst ( ) Negentiende eeuw Oude kunst ( ) Anders/ Weet ik niet 21% Veilinghuis Familie / vrienden 29% 17% 18% Hoe laat u zich 22% adviseren over kunst- aankopen? 33% 29% van de ondervraagden geeft aan zich niet te laten adviseren % Investeren Voor welke Sponsoren vorm van 39% ondersteun- Schenken ing voelt u 21% Beleggen Genieten van kunst Nederlandse miljonairs houden van kunst, bezoeken uitvoeringen en tentoonstellingen waar kunst te bewonderen is en schaffen bovendien regelmatig kunstwerken aan. Zij kopen kunst zodat ze ervan kunnen genieten en niet per se om er geld mee te verdienen. In het onderzoek geeft 59 procent van de miljonairs aan (veel) interesse te hebben in kunst. Dit is beduidend meer dan de gemiddelde Nederlander waar 44 procent (veel) belangstelling heeft voor kunst (5.1). Bij de miljonairs zijn vooral kunst vormen als muziek, beeldende kunst en literatuur populair, bij de gemiddelde Nederlander zijn muziek, podiumkunsten en fotografie het populairst (5.2). Bij de miljonair uit de interesse zich vooral in bezoek aan musea, kunstbeurzen en voorstellingen en in het aanleggen en onderhouden van een eigen verzameling. Van de geënquêteerde miljonairs stelt 42 procent dat de kunstinteresse zich ook uit in het hebben van een eigen collectie. Van deze groep stelt 78 procent dat het doel is van de verzameling om er plezier aan te beleven terwijl slechts 22 procent het als belegging ziet. Van de miljonairs die kunst wel als belegging zien verwacht rond de 20 procent het meeste rendement te behalen uit de hedendaagse kunst, het segment binnen de kunst sector waarin de laatste jaren een grote prijsgroei te zien was. Opvallend is dat bijna de helft van de miljonairs geen idee zegt te hebben welke kunstperiode het meeste rendement zal opleveren (5.3). Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) Het schenken aan kunstinstellingen moet één van de pijlers worden onder het bestaansrecht van de kunstsector nu de overheid zich meer en meer terugtrekt. Om het schenken te stimuleren werd er een speciale regeling opgezet. Een instelling zoals een museum kon al de status van ANBI hebben waardoor giften van de inkomsten- of vennootschapsbelasting kunnen worden afgetrokken en vrijgesteld zijn van de schenken erfbelasting. Een speciale culturele ANBI-status werd in 2012 van kracht en zorgde voor nog eens een extra giftenaftrek. Maar de aantrekkelijke fiscale maatregel zorgt onder miljonairs niet voor veel interesse. Maar liefst 56 procent van de miljonairs in Nederland zegt dat de invloed van een ANBI-status hen niet of zelfs helemaal niet stimuleert om te schenken aan musea. 44 procent zegt dat de ANBI-status hen enigszins tot erg stimuleert om te schenken. Wat brengt kunst? 39

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015

FINANCIELE ZEKERHEID. GfK September 2015. GfK 2015 Achmea Financiële Zekerheid september 2015 FINANCIELE ZEKERHEID GfK September 2015 1 Opvallende resultaten Meer dan de helft van de Nederlanders staat negatief tegenover de terugtredende overheid Financiële zekerheid: een aanzienlijk deel treft

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening

De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening De woningmarkt blijft in beweging, net als onze dienstverlening Onderwerpen 28 april 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Ouders kunnen kinderen helpen met de koopwoning

Nadere informatie

Consumentenvertrouwen in Amsterdam

Consumentenvertrouwen in Amsterdam Consumentenvertrouwen in Amsterdam Hoe wordt het vakantiegeld dit jaar besteed? In opdracht van: Het Parool Projectnummer: 14054-2 Carine van Oosteren Merel van der Wouden Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte

Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Risicoprofielen voor Vermogensbeheer A la Carte Inleiding Onze risicoprofielen 1. Wat is een risicoprofiel? 2. Wat zijn vermogenscategorieën? 3. Welke risicoprofielen gebruiken wij? Uw risicoprofiel 4.

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt

Inhoud. In het kort. Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht. Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen. Uw wens is ons startpunt VERMOGENS PLANNING Inhoud In het kort Het vermogensplanningsproces in vogelvlucht Persoonlijke planning en begeleiding van uw vermogen Uw wens is ons startpunt Adequate vermogensplanning voor directeuren/grootaandeelhouders

Nadere informatie

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit

Kinderen Roepnaam Voorletters Achternaam Geboortedatum Geslacht Woonsituatie Man Vrouw Thuis Uit Inventarisatieformulier Persoonsgegevens Achternaam (cliënt) Geslacht Man Vrouw Voorletters Roepnaam Geboortedatum Roker Ja Nee E-mail adres Telefoonnummer mobiel Uw opleidingsniveau LBO MBO HBO Universitair

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

betaalt nederland 2013 in het kort

betaalt nederland 2013 in het kort ZO in het kort 1 ZO Betaalgedragindex (BGX) De Betaalgedragindex (BGX) geeft in één oogopslag weer of Nederland het afgelopen jaar beter of slechter is gaan betalen. Deze index is samengesteld op basis

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR DHR. HYPOTHEEK

KLANTPROFIEL VOOR DHR. HYPOTHEEK UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Kunt u aangeven hoeveel inkomen er ten opzichte van uw huidige inkomenssituatie naar verwachting nodig is indien:

Kunt u aangeven hoeveel inkomen er ten opzichte van uw huidige inkomenssituatie naar verwachting nodig is indien: CLIËNTPROFIEL Wij laten ons financieel advies graag naadloos aansluiten bij uw situatie. Uw persoonlijke en financiële gegevens worden opgenomen in het Persoonlijk Jaarverslag. Ter voorbereiding op het

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL

UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO

Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO 27-05-2015 Financiering woningaanpassingen een onderzoek van seniorenorganisatie ANBO Over dit onderzoek Dit onderzoek over wonen en verhuizen is uitgevoerd door seniorenorganisatie ANBO. Het betreft een

Nadere informatie

Klantprofiel. Naam cliënt : Klantprofiel Verschure & Partners - 6 januari 2011-1 van 10

Klantprofiel. Naam cliënt : Klantprofiel Verschure & Partners - 6 januari 2011-1 van 10 Klantprofiel 2011 Naam cliënt : Adviseur : Ton Netjes 1 van 10 Toelichting op uw klantprofiel Bij het nemen van financiële beslissingen en aanschaffen van financiële producten is het van belang een optimale

Nadere informatie

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen?

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen? Financial planning voor ondernemers Heb jij al poen voor je pensioen? 1! van 12! Voorwoord De pensioenen van ondernemers zijn al langere tijd onderwerp van discussie. Terwijl in Den Haag wordt gediscussieerd

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 2015 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 2015 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat?

Klantprofiel. Waaruit blijkt dat? Klantprofiel Wat is uw burgerlijke staat? o Alleenstaand o Gehuwd(gemeenschap van goederen) o Gehuwd(huwelijkse voorwaarden) o Samenwonend met samenlevingscontract o Samenwonend zonder samenlevingscontract

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV

Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV Klant- en Risicoprofiel - Hypotheken Midden Nederland BV Oudwijkerlaan 1D - 3581 TA Utrecht Website: hypothekenmiddennederland.nl e-mail: info@hypothekenmiddennederland.nl Telefoon: 030 276 32 18 Telefax:

Nadere informatie

FINANCIEEL ADVIES B.V. Klantprofiel

FINANCIEEL ADVIES B.V. Klantprofiel Klantprofiel Bij het nemen van financiële beslissingen en aanschaffen van financiële producten is het van belang een optimale afstemming te vinden tussen uw huidige en gewenste situatie en uw mogelijkheden.

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR DHR. EN MEVR.

KLANTPROFIEL VOOR DHR. EN MEVR. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

NAAM: UW KLANTPROFIEL. Assurantie Administratie Belastingzaken Financieringen Hypotheken

NAAM: UW KLANTPROFIEL. Assurantie Administratie Belastingzaken Financieringen Hypotheken NAAM: UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis uw kennis, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Vermogen in Nederland

Vermogen in Nederland Vermogen in Nederland Dutch Wealth Report 2012 Embargo tot 30 oktober 10.30 Uur RMOGEN ++ BEURS ++ ONDERNEMEN ++ VERTROUWEN ++ GEVEN ++ SPAREN ++ MILJONAIR ++ GELU Vermogen in Nederland 1 Vermogen in Nederland

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Persoonlijk profiel. Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Toekomstperspectief aanvrager

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie)

Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Klantprofiel vermogensopbouw (Dit klantprofiel vormt een eenheid met de klantinventarisatie) Cliënt Naam + Voorletters M/V Geboortedatum Adres Postcode + Woonplaats Wensen en doelstellingen Wat is de doelstelling

Nadere informatie

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken

Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Hoe gaat Nederland met pensioen? In vergelijk met België, Zweden en Denemarken Onderzoek van GfK september 2015 Inleiding Delta Lloyd doet doorlopend nieuwe kennis op over ontwikkelingen rondom pensionering

Nadere informatie

De kortste weg naar uw (spaar)doel

De kortste weg naar uw (spaar)doel De kortste weg naar uw (spaar)doel Veel van de leuke dingen in het leven hebben een ding met elkaar gemeen: ze kosten geld. En hoe groter uw persoonlijke wensenlijst, hoe meer geld u nodig heeft. Optimaal

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen

O Denkt aan vervroegd pensioen O Denkt aan geheel stoppen met werken O Aanvullende opmerkingen Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op onderstaande

Nadere informatie

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis uw kennis, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers November 2014 GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 1 Beleggingsportefeuille GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 2 Zes op de tien beleggers

Nadere informatie

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand

Netto maximale maandelijkse woonlasten Tussen en netto per maand Persoonlijk profiel van: (naam): In het kader van de Wet Financiële toezicht (Wft) leggen wij u een aantal vragen voor die betrekking hebben op uw toekomstverwachtingen en levensstijl. Uw antwoorden op

Nadere informatie

KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK

KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK UW KLANTPROFIEL KLANTPROFIEL VOOR EEN ORIËNTATIE GESPREK Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis uw kennis,

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen

Wonen zonder partner. Arie de Graaf en Suzanne Loozen Arie de Graaf en Suzanne Loozen In 25 telde Nederland 4,2 miljoen personen van 18 jaar of ouder die zonder partner woonden. Eén op de drie volwassenen woont dus niet samen met een partner. Tussen 1995

Nadere informatie

& Risicoprofiel. mw... Klantprofiel (Powered by Infa) Pagina 1 van 10

& Risicoprofiel. mw... Klantprofiel (Powered by Infa) Pagina 1 van 10 KlantProfiel & Risicoprofiel Naam: dhr. mw... Datum: Klantprofiel (Powered by Infa) Pagina 1 van 10 Toelichting op uw klantprofiel Bij het nemen van financiële beslissingen en aanschaffen van financiële

Nadere informatie

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012 Achtergrond onderzoek & respons Van 26 maart tot en met zondag 8 april 2012 is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Vervolgonderzoek financieel-economische crisis

Nadere informatie

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel

Curo. Adres Postcode Plaats. Persoonlijk profiel In het kader van de Wet Financieel Toezicht (WFT) kunnen wij uitsluitend tot dienstverlening overgaan nadat wij de volledig ingevulde vragenlijst hebben ontvangen. Naam Adres Postcode Plaats : : : : Persoonlijk

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook!

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! Cursusgids belastingontwijking Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! "Belastingen, leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker". Aldus de slogan waarmee de Belastingdienst ons jarenlang

Nadere informatie

Klantprofiel. Waarom een Klantprofiel?

Klantprofiel. Waarom een Klantprofiel? Klantprofiel Waarom een Klantprofiel? In 2006 is de Wet Financieel Toezicht (WFT) van kracht geworden. Deze nieuwe Wet legt verantwoordelijkheden van de financiële dienstverleners vast, zodat aan consumenten

Nadere informatie

11 mei 2015. Onderzoek: Economische verwachting

11 mei 2015. Onderzoek: Economische verwachting 11 mei 2015 Onderzoek: Economische verwachting Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers

AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers AFM Consumentenmonitor voorjaar 2015 Beleggers Juni 2015 GfK 2015 AFM Consumentenmonitor Juni 2015 1 Inhoudsopgave 1. Onderzoeksresultaten in detail Beleggersprofiel Beleggingsportefeuille Risico, rendement

Nadere informatie

Klantprofiel. Een goed klantprofiel moet inzicht geven in de volgende categorieën: Doelstellingen Kennis en ervaring Risicobereidheid

Klantprofiel. Een goed klantprofiel moet inzicht geven in de volgende categorieën: Doelstellingen Kennis en ervaring Risicobereidheid Klantprofiel Waarom een Klantprofiel? In 2006 is de Wet Financieel Toezicht (WFT) van kracht geworden. Deze nieuwe Wet legt verantwoordelijkheden van de financiële dienstverleners vast, zodat aan consumenten

Nadere informatie

Vragen formulier Klanten Profiel

Vragen formulier Klanten Profiel Vragen formulier Klanten Profiel U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Om tot een advies te komen voor een complex product zijn klantgegevens

Nadere informatie

Adviesburo van Oppen Pelzer Simons & Partners. Klantprofiel

Adviesburo van Oppen Pelzer Simons & Partners. Klantprofiel Adviesburo van Oppen Pelzer Simons & Partners Klantprofiel Versie Januari 2011 Toelichting op uw klantprofiel Bij het nemen van financiële beslissingen en aanschaffen van financiële producten is het van

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Inventarisatieformulier Hypotheken

Inventarisatieformulier Hypotheken Inventarisatieformulier Hypotheken Om op voorhand een beter inzicht te krijgen in uw financiële situatie vragen wij u dit formulier zo volledig mogelijk in te vullen voor het geven van een goed hypotheekadvies.

Nadere informatie

Geschonken in het verleden betekent eerder schenken in de toekomst Schenkingsregeling door vijfde van vermogenden actief in gebruik

Geschonken in het verleden betekent eerder schenken in de toekomst Schenkingsregeling door vijfde van vermogenden actief in gebruik Geschonken in het verleden betekent eerder schenken in de toekomst Schenkingsregeling door vijfde van vermogenden actief in gebruik Schenken door vermogenden 2014 TNS 23 oktober 2014 Inhoudsopgave 1 3

Nadere informatie

Het klantprofiel. U bent voornemens een woning aan te kopen.

Het klantprofiel. U bent voornemens een woning aan te kopen. U bent voornemens een woning aan te kopen. Het klantprofiel Bij het nemen van financiële beslissingen en aanschaffen van financiële producten is het van belang een optimale afstemming te vinden tussen

Nadere informatie

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Rapport Marktmonitor 2015 18 September 2015 Colofon In opdracht van: Majka van Doorn Research Consultant 033 330 33

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg

Vierde kwartaal 2013. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Limburg Vierde kwartaal 2013 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN

NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN NEDERLAND NEDERLAND ACTUEEL INZICHT IN DE HOUDING VAN NEDERLANDERS TEN OPZICHTE VAN SPAREN EN BELEGGEN INLEIDING Onlangs werd voor de vierde maal het BlackRock Investor Pulse onderzoek gehouden, het grootste

Nadere informatie

Gouden Handdruk, drie verschillende manieren om een ontslagvergoeding te laten uitkeren

Gouden Handdruk, drie verschillende manieren om een ontslagvergoeding te laten uitkeren Gouden Handdruk, drie verschillende manieren om een ontslagvergoeding te laten uitkeren Als u eenmaal recht heeft op een ontslagvergoeding, dan kunt u deze vergoeding in feite op 3 verschillende manieren

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Benut uw vermogen optimaal met GOODLIFE rente

Benut uw vermogen optimaal met GOODLIFE rente GOODLIFE rente 2 Benut uw vermogen optimaal met GOODLIFE rente U hebt er al vaak aan gedacht. Het moment dat uw koopsom- of lijfrenteverzekering tot uitkering komt. Toen u de verzekering afsloot, deed

Nadere informatie

Klantprofiel. Relatie 1 Achternaam: Voorvoegsel(s): Roepnaam: Voorletters: Geboortedatum:. -. -. Geslacht: man / vrouw. Relatie 2

Klantprofiel. Relatie 1 Achternaam: Voorvoegsel(s): Roepnaam: Voorletters: Geboortedatum:. -. -. Geslacht: man / vrouw. Relatie 2 Klantprofiel Waarom een Klantprofiel? In 2006 is de Wet Financieel Toezicht (WFT) van kracht geworden. Deze nieuwe Wet legt verantwoordelijkheden van de financiële dienstverleners vast, zodat aan consumenten

Nadere informatie

Uw mening over pensioen

Uw mening over pensioen Uw mening over pensioen Onderzoek naar de risicohouding van pensioenopbouwers en pensioenontvangers van Philips Pensioenfonds mei / juni 2013 Philips Pensioenfonds Inhoud Aanleiding onderzoek Opzet onderzoek

Nadere informatie

Ga goed verzekerd op vakantie

Ga goed verzekerd op vakantie Ga goed verzekerd op vakantie Onderwerpen 23 mei 2016 Nieuwe Steen 3 1625 HV HOORN 0229-234 334 info@bvw.nl www.bvw.nl Reisverzekering: veel meer dan alleen risico van diefstal Het huwelijksvermogensrecht

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Artikelen. Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens. Jack Claessen. Lorenz-curve

Artikelen. Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens. Jack Claessen. Lorenz-curve Artikelen Vermogensverdeling en vermogenspositie huishoudens Jack Claessen Begin 29 zijn de vermogens van huishoudens zeer scheef verdeeld. Bijna 6 procent van het vermogen is in handen van slechts 1 procent

Nadere informatie

Ad A: Hoe vaak moet mijn geld verdubbelen in 20 jaar?

Ad A: Hoe vaak moet mijn geld verdubbelen in 20 jaar? Hoofdstuk 2 Missie Doel: stellen van het doel, namelijk het ver-1000-voudigen van je vermogen in 20 jaar. Inzicht verkrijgen in de effecten van het beleggen met geleend geld in combinatie met sparen en

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Crisis in de EU docentenhandleiding

Crisis in de EU docentenhandleiding Crisis in de EU docentenhandleiding In deze les vergelijken leerlingen de economische situatie van verschillende EU-leden met elkaar. Daarbij maken zij gebruik van de interactieve kaart en grafiek Economische

Nadere informatie

Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht. Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO

Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht. Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO Persoonlijke financiën: Inzicht en overzicht Resultaten onderzoek Waar blijft mijn geld TNS NIPO Inleiding Voor u ligt de rapportage naar aanleiding van het onderzoek Waar blijft mijn geld? In totaal hebben

Nadere informatie

Uitvaartverzekeringen

Uitvaartverzekeringen Uitvaartverzekeringen De zin van de uitvaartverzekering Overlijden heeft een enorme impact op de nabestaanden. Daarom kiezen heel veel mensen ervoor om het hun nabestaanden zo gemakkelijk mogelijk te maken.

Nadere informatie

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen.

1e Plaats. Als u bewust kiest voor beleggen, helpt onderstaande vragenlijst u om uw beleggingsprofiel vast te stellen. Beleggingsprofiel binnen uw Beleggershypotheek bepalen 1. Uw gegevens 1a Naam en voorletters 1b Huisnummer (met toevoeging) 1c Straat 1d Postcode 1e Plaats 1f Rekeningnummer 1g Naam en voorletters partner

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Onderzoek. Rapportage. September 2012. Pensioenmodule Publieksmonitor

Onderzoek. Rapportage. September 2012. Pensioenmodule Publieksmonitor Onderzoek Meer grip op pensioen Rapportage Pensioenmodule Publieksmonitor September 2012 Samenvatting (1/4) 1. Kennis over het eigen pensioen De helft van de mensen die via werkgever pensioen opbouwen

Nadere informatie

Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door onderzoeksbureau Kien Onderzoek.

Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door onderzoeksbureau Kien Onderzoek. Meting juni 2014 Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door onderzoeksbureau Kien Onderzoek. DONATEURSVERTROUWEN BLIJFT STIJGEN Het vertrouwen

Nadere informatie

Vragen formulier Klanten Profiel

Vragen formulier Klanten Profiel Vragen formulier Klanten Profiel U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilosofie is, om samen met onze relaties, een inventarisatie

Nadere informatie

80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER,

80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER, Meting juni 2013 Het Nederlandse Donateurspanel van WWAV wordt mede mogelijk gemaakt door het CBF en is uitgevoerd door Peil.nl 80% VAN DE NEDERLANDERS TYPEERT ZICH ALS GOEDE-DOELENGEVER, AL ZIEN MINDER

Nadere informatie

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Inhoud SAMENVATTING... 6 1 INLEIDING... 8 2 AANTAL KEREN OP VAKANTIE...

Nadere informatie

Afhankelijk van een uitkering in Nederland

Afhankelijk van een uitkering in Nederland Afhankelijk van een uitkering in Nederland Harry Bierings en Wim Bos In waren 1,6 miljoen huishoudens voor hun inkomen afhankelijk van een uitkering. Dit is ruim een vijfde van alle huishoudens in Nederland.

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt

Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken. beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt Wij zijn VDZ. Onze boodschap is helder: niemand regelt je geldzaken beter dan wij. Dat is niet arrogant bedoeld, maar het uitgangspunt van onze dienstverlening. Deze tijd vraagt om transparantie. Wij regelen

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Monitor financieel gedrag 2015

Monitor financieel gedrag 2015 Monitor financieel gedrag 2015 Inhoudsopgave Achtergrond, doel- en probleemstelling Pagina 3 Methode en opzet Pagina 4 Samenvatting Pagina 8 Resultaten Pagina 11 Bijlage Pagina 19 2 Achtergrond, doel-

Nadere informatie

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling

Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling 7 Obligatiemarkt arkt Amsterdam ruimschoots s verdubbeld sinds eeuwwisseling ing Jos van Heiningen Publicatiedatum CBS-website: 27 maart 28 Voorburg/Heerlen, 28 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening in het MKB

Oudedagsvoorziening in het MKB A201309 Oudedagsvoorziening in het MKB Vormen van pensioenopbouw en de verwachtingen van MKB-ondernemers in beeld gebracht drs. K. L. Bangma drs. J. Snoei Zoetermeer, februari 2013 Oudedagsvoorziening

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Fondsenkennis in Nederland. Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009

Fondsenkennis in Nederland. Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009 Fondsenkennis in Nederland Representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking 16 juni 2009 1 Inhoud presentatie Fondsbezit in Nederland Kennis Nederlanders van beleggingsfondsen Introductie AXA IM

Nadere informatie