Onderzoek Letters in Beweging

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek Letters in Beweging"

Transcriptie

1 Onderzoek Letters in Beweging Nieuwe Kansen voor de Ontwikkeling van Beginnende Leesvaardigheden in Risicogroepen door Inzet van de Computer Tussenrapportage Dit onderzoek is uitgevoerd met financiering van Kennisnet in het kader van de Stimuleringsregeling Educatief Onderzoek C. A. T. Kegel A. G. Bus Universiteit Leiden November 2010

2 Inleiding Voor de periode januari 2008 december 2011 is de promovenda Carienke Kegel aangesteld voor een onderzoek aan de Universiteit Leiden, getiteld: Letters in Beweging, Nieuwe Kansen voor de Ontwikkeling van Beginnende Leesvaardigheden in Risicogroepen door Inzet van de Computer. Dit onderzoek wordt gefinancierd door Stichting Kennisnet in het kader van de Stimuleringsregeling Educatief Onderzoek. In deze tweede tussenrapportage zullen de eerste onderzoeksbevindingen worden besproken en zal de voortgang van het onderzoek over 2010 worden beschreven. Resultaten onderzoek In 2008 is een onderzoek naar het internetprogramma Letters in Beweging van start gegaan. 15 scholen in Zuid-Holland nemen deel aan het onderzoek. Tot de leerlingen van deze basisscholen behoort een aanzienlijk percentage uit de lagere sociaaleconomische bevolkingsgroepen. De totale onderzoeksgroep bestaat uit 312 autochtone kinderen afkomstig uit 42 verschillende kleuterklassen. De kinderen waren bij de start van het onderzoek vier jaar oud en hun ouders/ verzorgers hebben schriftelijk toestemming gegeven voor deelname aan het onderzoek. In 2008 en 2009 hebben verschillende metingen plaats gevonden om bij de kinderen het niveau van ontluikende leesvaardigheden, intelligentie en gedragsregulatie vast te stellen en heeft de interventie met het programma Letters in Beweging plaats gevonden (zie tussenrapportage Kegel, 2009). Op basis van deze gegevens konden de korte termijneffecten van het programma Letters in Beweging worden vastgesteld. De eerste resultaten laten zien dat het programma effectief is wanneer het wordt aangeboden met feedback. De feedback in het programma reageert op zowel goede als foute antwoorden van kinderen met reacties die een sensitieve ouder of leerkracht in een natuurlijke situatie ook zou geven. Er wordt niet alleen gezegd of een antwoord goed of fout 2

3 is, maar er worden ook tips gegeven om het goede antwoord te vinden. Zonder deze essentiële feedback leren kinderen niet van het internetprogramma hoewel instructie, spelletjes en herhalingen exact gelijk zijn. Daarnaast hebben we gekeken wat de invloed is van gedragsregulatie op het kunnen leren van Letters in Beweging. We proberen hiermee na te gaan welke groepen kinderen al dan niet van een computerinterventie profiteren. Kinderen met een zwakke inhibitiecontrole - drukke kinderen die er niet goed in slagen om impulsen te onderdrukken en hun gedrag te reguleren - profiteren wel van het programma met feedback maar significant minder dan kinderen met een goede inhibitiecontrole. Bovendien blijkt dat kinderen met een zwakke inhibitiecontrole een extra risico ondervinden wanneer zij de spellen van Letters in Beweging zonder feedback spelen. Doordat het gedrag van de kinderen niet gecorrigeerd wordt door goede aanwijzingen lijkt hun impulsieve gedrag alleen maar toe te nemen, waardoor ze eerder slechter dan beter gaan presteren. Op de natest bleek dat de groep zelfs meer dan een controlegroep gokgedrag te zien gaf. Dit onderzoek toont aan dat alleen goedgebouwde computerprogramma s (in dit geval Letters in Beweging met feedback) geschikt zijn om jonge kinderen alfabetische vaardigheden aan te leren. Enkel games zonder ingebouwde gedragscorrecties lijken meer kwaad dan goed te doen voor kinderen met een zwakke inhibitiecontrole. Momenteel zijn enkele publicaties voorgelegd aan internationale tijschriften of in voorbereiding. Daarnaast zal een nationale rapportage worden gemaakt waarin we voor de Nederlandse onderwijspraktijk duidelijk zullen maken waarom het spelen van spelletjes zonder ingebouwde correcties schadelijk kan zijn en wat minimale kwaliteitseisen zijn voor een goed educatief computerprogramma. Naast gedragsregulatie hebben we ook naar andere factoren gekeken om na te gaan waarom het ene kind wel profiteert van een computerinterventie en een ander kind niet. Ouders van 182 kinderen uit de onderzoeksgroep gaven 3

4 toestemming om een kleine beetje wangslijm af te nemen bij hun kind. Vanuit dit wangslijm hebben we via laboratoriumanalyses genetische kenmerken vastgelegd. Zoals in elke doorsnee populatie was bij ongeveer een derde van de groep sprake van de risicovariant die in verband wordt gebracht met aandachtsproblemen. Uit onze resultaten blijkt dat kinderen met de risicovariant van dit gen gevoeliger zijn voor de interventie dan kinderen zonder deze variant. De kinderen met de risicovariant profiteerden van Letters in Beweging met feedback, maar deze groep kinderen scoorde negatief na de interventie zonder feedback. Hieruit blijkt dat kinderen met deze risicovariant van dit gen gevoelig zijn voor zowel een positieve als voor een negatieve omgeving. In tegenstelling hiermee leek de groep zonder de risicovariant ongevoelig voor de interventie. Ze profiteerden niet van het programma met feedback, maar werden ook niet nadelig beïnvloed door het programma zonder feedback. Ze maakten evenveel vorderingen als kinderen in de controlegroep wat erop duidt dat ze ook zonder gerichte training leren. Deze bevindingen zullen eveneens gepubliceerd worden in een internationaal tijdschrift. Onderzoek januari december 2010 Begin 2010 selecteerden we 100 op ontluikende leesvaardigheden zwakst scorende kinderen. Een kwart van deze kinderen heeft Letters in Beweging met feedback voor een tweede keer gespeeld en een kwart het programma zonder feedback. Op deze wijze kunnen we nagaan wat de effecten zijn van herhaaldelijk aanbieden van het programma met en zonder feedback. Daarnaast heeft een kwart afkomstig uit de controle groep het programma met feedback voor het eerst gespeeld. De laatste 25 procent van de groep heeft niets gekregen en dient als controlegroep. Eind groep 2 zijn alle kinderen wederom getest op het gebied van ontluikende geletterdheid en gedragsregulatie. Na de zomervakantie zijn de kinderen naar groep 3 gegaan. In november 2010 is een laatste meting verricht, 4

5 waarbij de leesvaardigheden na een paar maanden leesonderwijs zijn getest. We willen hiermee nagaan wat de lange termijneffecten zijn van het programma in de totale groep, en of een tweede keer spelen van het programma zinvol is geweest voor de deelgroep. Publicaties Broekhof, K., & Cohen de Lara, H. (2008). Letters in Beweging. Werken aan Fonemisch Bewustzijn in groep 1 en 2. Kennisnet & Sardes. (Bijdrage geleverd aan onderzoek Sardes) Kegel, C. A. T., Van der Kooy- Hofland, V. A. C., & Bus, A. G. (2009). Improving early phoneme skills with a computer program: Differential effects of regulatory skills. Learning and Individual Differences, 19, Van der Kooy- Hofland, V. A. C., Kegel, C. A. T., & Bus, A. G. (2010). Evidence-based computer interventions targeting phonological awareness for young students at-risk to prevent reading problems. In S. B. Neuman & D. K. Dickinson (Eds.), Handbook of Early Literacy, Volume III. New York: The Guilford Press. Kegel, C. A. T., Bus, A. G., & Van IJzendoorn (submitted). Differential susceptibility in early literacy instruction through computer games: The role of the Dopamine D4 Receptor Gene (DRD4). Kegel, C. A. T., & Bus, A. G. (in preperation). Main roles of feedback and inhibitory control in kindergartners web-based computer learning. Presentaties November 2008 Symposium Institute for the Study of Education and Human Development (ISED). Training Early Phoneme Skills Using a Computer Program: Differential Effects of Cognitive Control (C.A.T. Kegel, V.A.C. van der Kooy-Hofland, & A.G. Bus). 5

6 Februari 2009 College van Bestuur, Universiteit Leiden. Reading Stimulation through the Internet for Kindergartners at Risk (A.G. Bus & C.A.T. Kegel). Maart 2009 Conferentie Kennisnet: Kennis van Waarden Maken. Leesstimulering van Risicokleuters via Internet (A.G. Bus & C.A.T. Kegel). November 2009 Werkconferentie VVersterk: Taal en Rekenen, georganiseerd door Sardes voor peuterleidsters en kleuterleerkrachten. Letters in Beweging (C.A.T. Kegel). Juli 2010 Conferentie Society for the Scientific Study of Reading (SSSR) in Berlijn, Duitsland: Impulse Control and Oral Feedback: Essential Ingredients for Kindergartners to Learn from a Computer Intervention (C.A.T. Kegel & A.G. Bus). November 2010 Symposium Institute for the Study of Education and Human Development (ISED). Impulse Control and Oral Feedback: Essential Ingredients for Kindergartners to Learn from a Computer Intervention (C.A.T. Kegel & A.G. Bus). Geplande presentatie Juli 2011 Conferentie Society for the Scientific Study of Reading (SSSR) in St. Pete Beach, Florida: Differential Susceptibility in Early Literacy Instruction through Computer Games: An Example with the Dopamine D4 Receptor Gene (DRD4) as Moderator (C.A.T. Kegel & A.G. Bus). 6

Ontluikende geletterdheid stimuleren met. tussen kleuters

Ontluikende geletterdheid stimuleren met. tussen kleuters 3 Ontluikende geletterdheid stimuleren met digitale prentenboeken: verschillen tussen kleuters Rachel Plak, Cornelia Kegel & Adriana Bus Instituut Pedagogische Wetenschappen, Universiteit Leiden Sommige

Nadere informatie

Differential Susceptibility in Education. Cornelia A. T. Kegel

Differential Susceptibility in Education. Cornelia A. T. Kegel Differential Susceptibility in Education Cornelia A. T. Kegel Samenvatting (Summary in Dutch) Letters in Beweging is een interventie ter bevordering van alfabetische kennis: doel is kinderen ervan bewust

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/45043 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Plak, R.D. Title: What works for whom? Differential genetic effects of early literacy

Nadere informatie

Educatieve software voor jonge kinderen

Educatieve software voor jonge kinderen Educatieve software voor jonge kinderen ADRIANA G. BUS Universiteit Leiden Het aanbod van educatieve computerprogramma s voor peuters en kleuters groeit exponentieel. Maar leren kinderen ervan? Na meer

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting 1. gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen, en met name

Nederlandse samenvatting 1. gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen, en met name Nederlandse samenvatting 1 Een opmerkelijke bevinding in recent orthopedagogisch onderzoek is dat niet ieder kind even gevoelig is voor interventies. Uit dit onderzoek is gebleken dat genetische verschillen,

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Lezen is een essentiële vaardigheid om goed te kunnen functioneren in onze maatschappij. Eén van de belangrijkste taken van het basisonderwijs is dan ook om alle kinderen te

Nadere informatie

Overzicht. Introductie. Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down. Iwan Wopereis. 4CID Symposium 2017, Nijmegen 21 april 2017

Overzicht. Introductie. Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down. Iwan Wopereis. 4CID Symposium 2017, Nijmegen 21 april 2017 Introductie Iwan Wopereis Overzicht Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down Maastricht University en Open Universiteit 1 Overzicht Warming-up Intermezzo: Een kleine geschiedenis Cooling-down

Nadere informatie

Clinical registrations NVO Basis Orthopedagoog NVO Aantekening Diagnostiek

Clinical registrations NVO Basis Orthopedagoog NVO Aantekening Diagnostiek Curriculum Vitae Name: Heleen van den Berg Date of birth: 21-10-1986 Place of birth: Assen Phone: +31 (0)715276948 Email: berghvanden1@fsw.leidenuniv.nl Work address: Leiden University Faculty of Social

Nadere informatie

Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?.

Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?. Directe feedback in digitale leermiddelen; succes gegarandeerd?. Kwaliteit van feedback Auteur: Pepijn Dousi Digitale leermiddelen hebben een grote toegevoegde waarde in het basisonderwijs. Kinderen vinden

Nadere informatie

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Eerste tussenevaluatie landelijke implementatie taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Landelijke uitrolfase Dr. Maurice

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Meedoen met de Monitor

Meedoen met de Monitor Meedoen met de Monitor met de Bibliotheek Een school die deelneemt aan de Monitor de Bibliotheek op school (Monitor dbos) wil doelgericht samenwerken met de Bibliotheek om de taalontwikkeling en de informatievaardigheden

Nadere informatie

Verslag. Introductiesymposium

Verslag. Introductiesymposium Verslag Introductiesymposium 11 juni 2014 1 INHOUD 1 Samenvatting... 3 2 Aryan van der Leij Wat is Bouw! Uitgangspunten, kenmerken en structuur... 3 3 Anne Regtvoort Vroege leesontwikkeling en verlengde

Nadere informatie

Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen

Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen Bouw! Effectieve preventie van ernstige leesproblemen Congres 2016 VVL 20 mei 2016 Programma Welkom en voorstellen Wat is Bouw!? Onderzoeksproject Bouw! UvA: wat zijn de resultaten Afsluiten Indruk Bouw!

Nadere informatie

Zie je ze ontwikkelen?

Zie je ze ontwikkelen? Zie je ze ontwikkelen? De meetbare kleuter?! 1 Lectoraat Early Childhood School of Education Derde Jaarcongres leve het jonge kind 4 november 2014 DE MEETBARE KLEUTER De voorspellende waarde van cito-scores

Nadere informatie

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling

Bouw! in het kader van de vergoedingsregeling ouw! in het kader van de vergoedingsregeling Aryan van der Leij Universiteit van Amsterdam ijeenkomst met KD, NRD en Masterplan Dyslexie 20--2015 Van onderwijs naar zorg: doorverwijzen bij een vermoeden

Nadere informatie

Formatief en Digitaal Informatievaardigheden Meten (DIM) Caroline Timmers & Amber Walraven

Formatief en Digitaal Informatievaardigheden Meten (DIM) Caroline Timmers & Amber Walraven Formatief en Digitaal Informatievaardigheden Meten (DIM) Caroline Timmers & Amber Walraven 27 november 2015 Kom verder. Saxion. Inhoud Over DIM* Effectstudie DIM* DIM* bij Saxion *DIM = Digitaal Informatievaardigheden

Nadere informatie

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers

Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School of Business and Economics. Dr. Maurice de Greef Prof. Dr. Mien Segers Eerste tussenevaluatie landelijke implementatie taaltrajecten Taal voor het Leven door Stichting Lezen & Schrijven op het gebied van sociale inclusie en leesvaardigheid Landelijke uitrolfase Dr. Maurice

Nadere informatie

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit 1 2 Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels

Nadere informatie

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort

Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Early Identification and Intervention in Children at Risk for Reading Difficulties A.G.F.M. Regtvoort Samenvatting Leren lezen is een proces dat zich voor de meeste kinderen volgens een vast patroon over

Nadere informatie

PIRLS-2011. Het leesniveau in Nederland. Ludo Verhoeven. In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop

PIRLS-2011. Het leesniveau in Nederland. Ludo Verhoeven. In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop PIRLS-2011 Het leesniveau in Nederland Ludo Verhoeven In samenwerking met Andrea Netten en Mienke Droop Presentatie PIRLS-feiten Internationale ranglijst Leesdoelen, begripsprocessen en referentiepunten

Nadere informatie

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra

Promotie onderzoek. Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen. Haytske Zijlstra Promotie onderzoek Preventieve aanpak van ernstige leesproblemen Haytske Zijlstra Leren lezen Echter.het leren lezen is niet voor alle kinderen zo leuk en vanzelfsprekend Het probleem Grote individuele

Nadere informatie

FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY

FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY FORMATIVE ASSESSMENT IN MATHEMATICS EDUCATION BY USING TECHNOLOGY Ilona Friso-van den Bos Marja van den Heuvel-Panhuizen & Mieke Abels Freudenthal Group Faculty of Social and Behavioural Sciences FASMEd

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese

Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese Lezen in het voortgezet onderwijs (5): Synthese Algemeen In veel hoog geïndustrialiseerde maakt men zich zorgen over de leesvaardigheid van leerlingen in het voortgezet onderwijs. In Nederland heeft minstens

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij

Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij Excellent onderwijs nader bekeken Kees Vernooij EXCELLENT ONDERWIJS NADER BEKEKEN Dr. Kees Vernooij Lector emeritus Effectief taal- en leesonderwijs Kenniscentrum Expertis Motto Excellente scholen zijn

Nadere informatie

The Kentalis Reading House

The Kentalis Reading House The Kentalis Reading House Technology-facilitated enhancement of parent involvement Annet de Klerk, Loes Wauters Overview A first impression Motivation The importance of emergent literacy at home Kentalis

Nadere informatie

Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur vanuit het persoonlijk belang van boeken

Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur vanuit het persoonlijk belang van boeken Jurgen Tijms & Kaarmia van den Boorn IWAL & Rudolf Berlin Center, Universiteit van Amsterdam Contact: jurgentijms@iwal.nl Een vernieuwende leestraining voor adolescenten ter bevordering van de leescultuur

Nadere informatie

Bachelor projecten 2013-2014 Start September

Bachelor projecten 2013-2014 Start September Bachelor projecten 2013-2014 Start September BACHELORPROJECTEN JEUGDHULPVERLENING LifeQuest onderzoek: Etnische minderheidspositie, psychosociale problematiek en ernstige gedragsproblemen onder Marokkaanse,

Nadere informatie

1 Effectieve. computerapplicaties: vergelijk de didactiek, niet het domein

1 Effectieve. computerapplicaties: vergelijk de didactiek, niet het domein 1 Effectieve computerapplicaties: vergelijk de didactiek, niet het domein Johan Jeuring Departement Informatica, Universiteit Utrecht Wie inzicht wil krijgen in wat een computerapplicatie voor het onderwijs

Nadere informatie

Links between executive functions and early literacy and numeracy.

Links between executive functions and early literacy and numeracy. Samenvatting (Summary in Dutch) Jonge kinderen verschillen niet alleen in kennis, maar ook in de manier waarop ze leren. Sommige kinderen zijn bijvoorbeeld goed in staat afleiders zoals rumoer in de klas

Nadere informatie

Presentatie Bouw! Plein013

Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 Presentatie Bouw! Plein013 27 september 2016 Programma 15:00-15:30 Inloop met koffie en thee 15:30-15:45 Welkom en inleiding - Henri Smit, Consultant Passend Onderwijs 15:45-16:30

Nadere informatie

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy

Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Lezen in het voortgezet onderwijs (2): Improving Adolescent Literacy Algemeen Dit artikel gaat in op het rapport Improving Adolescent Literacy: Effective Classroom and Intervention Practices. De publicatie

Nadere informatie

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling

Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling Effectiviteit van een gestructureerde, fonologisch gebaseerde dyslexiebehandeling In elke klas zitten wel een aantal kinderen die veel moeite hebben met het leren lezen en spellen. Voor een groot deel

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken in de onderbouw = benutten van talenten in de onderbouw

Opbrengstgericht werken in de onderbouw = benutten van talenten in de onderbouw Opbrengstgericht werken in de onderbouw = benutten van talenten in de onderbouw SLO doelen: taal, rekenen en sociaal-emotioneel PO Conferentie,Zwolle Donderdag 3 november 2011 Gäby van der Linde Wat komt

Nadere informatie

Sleuteltermen Stappenplan, belevingswereld, motivatie, boxenstelsel, economie Bibliografische referentie

Sleuteltermen Stappenplan, belevingswereld, motivatie, boxenstelsel, economie Bibliografische referentie ONTWERPRAPPORT Naam auteur Elles Lelieveld Vakgebied Economie Titel De juiste stappen, een onderzoek naar de problemen en oplossingen van opgaven over het boxenstelsel Onderwerp Het aanleren van een stappenplan

Nadere informatie

RTI als model om leerprocessen te sturen. RTI als model om leerprocessen te sturen. Wat is RTI?

RTI als model om leerprocessen te sturen. RTI als model om leerprocessen te sturen. Wat is RTI? RTI als model om leerprocessen te sturen Bij de workshop: RTI als model om leerprocessen te sturen RTI als model om leerprocessen te sturen Inhoud van deze workshop: Wat is RTI Achtergrond RTI Overeenkomsten

Nadere informatie

Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties. Grace Ghafoer. Memory strategies, learning styles and memory achievement

Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties. Grace Ghafoer. Memory strategies, learning styles and memory achievement Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties Grace Ghafoer Memory strategies, learning styles and memory achievement Eerste begeleider: dr. W. Waterink Tweede begeleider: dr. S. van Hooren

Nadere informatie

The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen

The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen The Only Way is Up - Risk Factors, Protective Factors and Compensation in Dyslexia. S. van Viersen SAMENVATTING (SUMMARY IN DUTCH) Dyslexie is een specifieke leerstoornis waarbij sprake is van ernstige

Nadere informatie

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4

Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 Interactief werken aan woordenschat Onderzoek in groep 2 tot en met groep 4 OnderwijsBewijs-programma Femke Scheltinga Maud van Druenen Karin van Usen Waarom dit onderzoek? De aanleiding - Grote verschillen

Nadere informatie

De digitale leesinstructeur

De digitale leesinstructeur De digitale leesinstructeur Spraaktechnologie maakt het niet alleen mogelijk tekst om te zetten in spraak, maar ook om spraak om te zetten in tekst. In onderstaand artikel geven twee spraaktechnologen

Nadere informatie

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk.

In dit vlot leesbaar boek vertaalt Kees Vernooy recente bevindingen uit de leeswetenschappen naar de onderwijspraktijk. Deze tekst is auteursrechterlijk beschermd Boek : Effectief omgaan met risicolezers Auteur : Dr. Kees Vernooy 2006, CPS www.cps.nl Bespreker : Els Van Doorslaer Datum : februari 2007 1. In een notendop

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22866 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Voorthuis, Alexandra Title: Future parents : childhood experiences, oxytocin and

Nadere informatie

KWALITEITSKAART. Tijd voor lezen en taal. Tijd voor lezen en taal. Taal / lezen / rekenen

KWALITEITSKAART. Tijd voor lezen en taal. Tijd voor lezen en taal. Taal / lezen / rekenen KWALITEITSKAART Taal / lezen / rekenen PO Deze kwaliteitskaart bevat tijdschema s voor het inrichten van het taal- en leesonderwijs. De kaart is bedoeld om het gesprek binnen het schoolteam over de betekenis

Nadere informatie

WELKOM BIJ DE WORKSHOP!

WELKOM BIJ DE WORKSHOP! WELKOM BIJ DE WORKSHOP! Ga naar onderstaande website en log in met de cijfercode. Je kunt de vragen alvast beatwoorden. 1 HGZO Feiten en fabels over leerstrategieen FABELACHTIGE FEITEN OF FEITELIJKE FABELS?

Nadere informatie

Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs. Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16

Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs. Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16 Open Science binnen het informatievaardighedenonderwijs Nicole Potters, Education Suppport, TU Delft Library 25-apr-16 1 Onderwerpen TU Delft Library Education Support: Instructies/workshops Open Science

Nadere informatie

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting

Proefschrift. Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems. Merel Griffith - Lendering. Samenvatting Proefschrift Cannabis use, cognitive functioning and behaviour problems Merel Griffith - Lendering Samenvatting Het gebruik van cannabis is gerelateerd aan een breed scala van psychische problemen, waaronder

Nadere informatie

Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning

Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning Evaluatierapport Gebruik ICT binnen Content and Language Integrated Learning Bevindingen van leraren en leerlingen Drs. Gerard Baars Inleiding In de tweede helft van 2008 is op zes basisscholen in Rotterdam

Nadere informatie

Pak je tablet, we gaan lezen

Pak je tablet, we gaan lezen Welkom Pak je tablet, we gaan lezen inzet van devices bij begrijpend lezen Presentatie door: Yvet van Noordt Pak je tablet, we gaan lezen de didactische (on)mogelijkheden van de inzet van devices bij begrijpend

Nadere informatie

ffrekenen Het beste van twee werelden

ffrekenen Het beste van twee werelden ffrekenen Het beste van twee werelden MBO- Conferentie Rekenen doe je zo?! Kees Hoogland (APS) 11 maart 2014 Achterliggende kennisbasis Gecijferdheid overal om ons heen Perspectieven op rekenen Toets Modeling

Nadere informatie

Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad?

Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad? Dyslectici in het referentiekader Koude douche of warm bad? Nationale Dyslexie Conferentie, 18 januari 2012 Sebastián Aravena IWAL Instituten voor Dyslexie Universiteit van Amsterdam Vragen Wat zijn de

Nadere informatie

Tekst: Marleen Korf & Aryan van der Leij

Tekst: Marleen Korf & Aryan van der Leij Sinds dit schooljaar is het interventie-programma Bouw! beschikbaar. Hiermee kunnen ernstige leesproblemen effectief worden voorkomen. In dit artikel wordt het programma Bouw! beschreven, de rol van de

Nadere informatie

Handleiding Nascholing Digitale Toets Omgeving voor Nascholingsleiders FaSMEd

Handleiding Nascholing Digitale Toets Omgeving voor Nascholingsleiders FaSMEd FaSMEd Prestaties verhogen door formatief toetsen in het reken-wiskundeonderwijs en onderwijs in de natuurwetenschappen Marja van den Heuvel-Panhuizen, Mieke Abels, & Ilona Friso-van den Bos Freudenthal

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Effectief leesonderwijs

Effectief leesonderwijs Effectief leesonderwijs Het CPS heeft in de afgelopen jaren een aantal projecten op het gebied van lezen ontwikkeld en uitgevoerd. Deze projecten zijn in te zetten in de schakelklassen en met name bij

Nadere informatie

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen.

Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Thuis in Taal Professionalisering van leraren ter ondersteuning van laaggeletterde ouders bij de taalontwikkeling van jonge kinderen. Martine van der Pluijm Hogeschool Rotterdam Kenniscentrum Talentontwikkeling/

Nadere informatie

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Samenvatting van het artikel van Henry L. Roediger III, Mary A. Pyc (2012), Inexpensive techniques to improve education: Applying cognitive pgychology

Nadere informatie

Ambitie team Paschalisschool

Ambitie team Paschalisschool De onderwerpen Ambitie Paschalisschool Informatie over de cito opbrengsten Woordenschat en begrijpend lezen Het belang van de cito toetsen De Vreedzame School; leef-en leergemeenschap. Opvoeden en verwachtingen.

Nadere informatie

To Read or Not to Read. Suzanne E. Mol

To Read or Not to Read. Suzanne E. Mol To Read or Not to Read Suzanne E. Mol To Read or Not to Read Proefschrift ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden, op gezag van Rector Magnificus prof. mr. P.F. van der Heijden,

Nadere informatie

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016

HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 HET ONDERWIJS IN FINLAND Studiereis 13-20 maart 2016 The Education System of Finland and Education in Rovaniemi The aim is a school that functions as a learning organisation that: l a s r e s: v s a ran

Nadere informatie

Spellingonderwijs: Hoe maak ik het effectief

Spellingonderwijs: Hoe maak ik het effectief Spellingonderwijs: Hoe maak ik het effectief Prof. dr. Anna M.T. Bosman Radboud Universiteit, Nijmegen www.annabosman.eu a.bosman@pwo.ru.nl 10 april 2017, Conferentie Goet Gespeldt, Amersfoort 1 Thema

Nadere informatie

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften.

OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING. Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. OP WEG NAAR EEN EFFECTIEF ALTERNATIEF VOOR KLEUTERSCHOOLVERLENGING Alle kinderen zijn speciaal, maar sommige kinderen hebben specifieke behoeften. Dr. Kees Vernooy (CPS) 1. Aanleiding In Basisschoolmanagement,

Nadere informatie

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO

Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Samen basketballen is basketballen met teamafspraken? Ivo v.d. Spek Hogeschooldocent HALO Onderzoek in het kader van het Lectoraat Gezonde Leefstijl in een Stimulerende Omgeving (Lector Sanne de Vries)

Nadere informatie

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013

Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren. Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Taalonderwijs waar ook dyslectische studenten optimaal van profiteren Nationale Dyslexie Conferentie Cindy Teunissen 3 april 2013 Programma Mbo ers met dyslexie Goed taalonderwijs Specifieke begeleiding

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33033 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Berg, Heleen van den Title: From BookStart to BookSmart: about the importance

Nadere informatie

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? De plaats van e-learning dr. Wiebe de Vries Aanpak Waarom Onderwijsmethode Educatie items Evidence based Nadelen Treatment recommendation. Instruction

Nadere informatie

Samenvatting. BS Gerardus Majella. Resultaten Oudertevredenheidspeiling (OTP) BS Gerardus Majella

Samenvatting. BS Gerardus Majella. Resultaten Oudertevredenheidspeiling (OTP) BS Gerardus Majella BS Gerardus Majella/ Lopik Samenvatting Resultaten Oudertevredenheidspeiling (OTP) BS Gerardus Majella Enige tijd geleden heeft onze school BS Gerardus Majella deelgenomen aan de oudertevredenheidspeiling.

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut

Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut UvA-DARE (Digital Academic Repository) Lees- en spellingvaardigheden van brugklassers Schijf, G.M. Link to publication Citation for published version (APA): Schijf, G. M. (2009). Lees- en spellingvaardigheden

Nadere informatie

verslavingspreventie binnen het onderwijs

verslavingspreventie binnen het onderwijs verslavingspreventie binnen het onderwijs In dit overzicht is per type onderwijs en de verschillende leeftijdsfasen te zien welke preventieve interventies er ingezet kunnen worden. De richtlijnen geven

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Over de hele wereld groeien veel kinderen met een migrantenachtergrond tweetalig op, omdat hun etnische of eerste taal verschilt van de meerderheidstaal, hun tweede taal. De etnische

Nadere informatie

TIMSS-2011: Nederland in TIMSS-2011: Rekenprestaties van leerlingen in groep 6 van het basisonderwijs in de afgelopen 16 jaar

TIMSS-2011: Nederland in TIMSS-2011: Rekenprestaties van leerlingen in groep 6 van het basisonderwijs in de afgelopen 16 jaar TIMSS-2011: Nederland in TIMSS-2011: Rekenprestaties van leerlingen in groep 6 van het basisonderwijs in de afgelopen 16 jaar Martina R.M. Meelissen Marjolein Drent Annemiek Punter Vakgroep Onderwijskunde

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg Samenvatting Studenten

Samen werken aan betere zorg Samenvatting Studenten Samen werken aan betere zorg Samenvatting Studenten Professionals Middelbare Shli Scholieren Droombaan Interventie ingrediënten Persoonlijke motivatie Teamwerk & Leiderschap Onderwijs Training Vepleging,

Nadere informatie

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14

CBS Maranatha. Doel: Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Dyslexieprotocol 2013 aangepast sept.14 Doel: Doel van ons dyslexieprotocol is een zo goed mogelijke begeleiding van leerlingen met (dreigende) leesproblemen.

Nadere informatie

Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip

Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip Prof. dr. Anna M.T. Bosman 1 Gerichte instructie in lezen en spellen voorkomt lees- en spellingproblemen bij (vrijwel) alle leerlingen op Het Kofschip 1 Inleiding Het Kofschip is een reguliere openbare

Nadere informatie

Aanschuifmodule Een goede leesstart.

Aanschuifmodule Een goede leesstart. Aanschuifmodule Een goede leesstart. Een goede leesstart is van groot belang voor het met succes leren (technisch) lezen. Lang niet alle kinderen maken zo n goede start. Juist met het oog op deze kinderen

Nadere informatie

Weten Wat Werkt en Waarom

Weten Wat Werkt en Waarom 32 0 1 4 Weten Wat Werkt en Waarom Jaargang 3, nummer 3 oktober 2014 Wetenschappelijk tijdschrift over opbrengsten en werking van ict in het onderwijs Colofon 4W: Weten Wat Werkt en Waarom is een onafhankelijk

Nadere informatie

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers

Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Jong geleerd. Beatrijs Brand en Saskia Snikkers Programma Kennismaken Presentatie Jong geleerd Warming-up Pauze Praktische oefening Afsluiting Jong geleerd over het belang van actieve stimulering van ontluikende

Nadere informatie

* de rol van de ouders en de school op gebied van gebruik van social media.

* de rol van de ouders en de school op gebied van gebruik van social media. Samenvatting vergadering 9 december 2015 Na het vaststellen van de notulen van de vergadering van 28 oktober 2015 werd, in lijn met de eerder vastgetselde centrale onderwerpen, door 2 ouders van de oudervereniging

Nadere informatie

Fonemisch bewustzijn Didactische aanwijzingen bij zinnen, auditieve analyse en klankgroepen

Fonemisch bewustzijn Didactische aanwijzingen bij zinnen, auditieve analyse en klankgroepen Fonemisch bewustzijn Didactische aanwijzingen bij zinnen, auditieve analyse en klankgroepen Fonemisch bewustzijn staat voor 'het bewustzijn dat woorden uit klanken bestaan en is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model

Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model Richtlijn Het Activerende Directe Instructie Model Omschrijving Verwijzing naar Doelgroep Opsteller Intern document die uitleg geeft over het activerende directe instructiemodel. Vaardigheidsmeter Betrokken

Nadere informatie

Teacher feedback in the classroom

Teacher feedback in the classroom Teacher feedback in the classroom A study of learning enhancing feedback and its use in the classroom Feedback: theory and classroom practice A study of the occurrence of learning enhancing feedback in

Nadere informatie

Letters in Beweging. Onderzoek naar leerkrachtpercepties met betrekking tot het gebruik van het programma en de effecten op leerlingen

Letters in Beweging. Onderzoek naar leerkrachtpercepties met betrekking tot het gebruik van het programma en de effecten op leerlingen Letters in Beweging Letters in Beweging Onderzoek naar leerkrachtpercepties met betrekking tot het gebruik van het programma en de effecten op leerlingen Kees Broekhof, Hans Cohen de Lara, Sardes m.m.v.

Nadere informatie

Onderzoek in Onderwijs binnen de lerarenopleiding

Onderzoek in Onderwijs binnen de lerarenopleiding Onderzoek in Onderwijs binnen de lerarenopleiding @Leraren(opleiding) Belofte voor de toekomst KATHO Kortrijk 25 oktober 2012 Sylvia Mommaerts, Jonathan Cops, Anne Slaets, Joke Torbeyns, Ann Van Hooste,

Nadere informatie

Leeropbrengst van feedback in computergestuurde toetsen

Leeropbrengst van feedback in computergestuurde toetsen Eerste Hulp Bij Toetsen Grip op toetskwaliteit Literatuurverwijzingen Leeropbrengst van feedback in computergestuurde toetsen Wat is effectief? Fabienne van der Kleij Cito Leeropbrengst van feedback in

Nadere informatie

Het samenspel van genen en omgeving: Relevantie voor de Jeugdgezondheidszorg

Het samenspel van genen en omgeving: Relevantie voor de Jeugdgezondheidszorg Het samenspel van genen en omgeving: Relevantie voor de Jeugdgezondheidszorg Luc Goossens KU Leuven Schoolpsychologie and Ontwikkeling in Context (SCenO) Leuven Institute of Human Genomics and Society

Nadere informatie

Taalontwikkeling, vroegtijdige interventie, baby s en peuters

Taalontwikkeling, vroegtijdige interventie, baby s en peuters Specialisatie Jeugdhulpverlening Masterproject (nr): 1 Titel masterproject: Het verdedigen van pestslachtoffers Pesten, verdedigen Probleemstelling: Pesten is een stelselmatige vorm van agressie waarbij

Nadere informatie

UNIVERSITY OF TWENTS MEESTERSCHAP 1/25/2017 FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: TIPS VOOR IN DE LES

UNIVERSITY OF TWENTS MEESTERSCHAP 1/25/2017 FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: TIPS VOOR IN DE LES UNIVERSITY OF TWENTS MEESTERSCHAP FORMATIEF TOETSEN IN DE KLAS: TIPS VOOR IN DE LES Kim Schildkamp Wilma Kippers Christel Wolterinck Fer Coenders 1 IN DEZE WORKSHOP: 1. 2. 3. 4. 5. LEERDOELEN THEORIE VRAGENLIJST

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Periode: Toetsen: Bij uitslag: Inzetten op: Materialen/ methode: Hele jaar kleutersignaleringslijst Kleuterplein Zorgen om leesmotivatie. november gr. 2 gr. 2 gr.2 gr.2 Geletterdheid (hierin

Nadere informatie

11 oktober Maurice Jansen

11 oktober Maurice Jansen 11 oktober 2016 Maurice Jansen Zeevisvaart Scheepvaart Luchtvaart dienstverlening Warehousing Waterbouw Havenlogistiek Rail Wegtransport Haven operaties Binnenvaart Proces industrie Ik hoor en ik vergeet

Nadere informatie

Feedback middels formatief toetsen

Feedback middels formatief toetsen Feedback middels formatief toetsen Studiedag Mbo Taalacademie Kim Schildkamp Contact: k.schildkamp@utwente.nl Formatief toetsen en feedback Waar denkt u aan bij de termen formatief toetsen en feedback?

Nadere informatie

Nulmeting ouderbetrokkenheid. Handleiding bij vragenlijsten ouderbetrokkenheid

Nulmeting ouderbetrokkenheid. Handleiding bij vragenlijsten ouderbetrokkenheid Nulmeting ouderbetrokkenheid Handleiding bij vragenlijsten ouderbetrokkenheid 1 Ouderbetrokkenheid in beeld Met behulp van deze vragenlijst ouderbetrokkenheid kunnen Rotterdamse scholen voor basis- en

Nadere informatie

Spraaktherapie in e-health: spraaktechnologie en gaming

Spraaktherapie in e-health: spraaktechnologie en gaming Spraaktherapie in e-health: spraaktechnologie en gaming Helmer Strik Centre for Language and Speech Technology (CLST) Department of Linguistics Radboud University Nijmegen 1 Inleiding Toenemende belangstelling

Nadere informatie

Reading literacy achievement in the primary grades: The role of sociocultural and linguistic diversity Andrea Netten

Reading literacy achievement in the primary grades: The role of sociocultural and linguistic diversity Andrea Netten Reading literacy achievement in the primary grades: The role of sociocultural and linguistic diversity Andrea Netten Nederlandse samenvatting In de hedendaagse informatiemaatschappij is leesvaardigheid

Nadere informatie

Letters in beweging. Werken aan fonemisch bewustzijn in groep 1 en 2. Kees Broekhof Hans Cohen de Lara

Letters in beweging. Werken aan fonemisch bewustzijn in groep 1 en 2. Kees Broekhof Hans Cohen de Lara Letters in Beweging is een computerprogramma voor het stimuleren van het fonemisch bewustzijn bij jonge kinderen. Een goed ontwikkeld fonemisch bewustzijn het kunnen herkennen en manipuleren van klanken

Nadere informatie

Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken

Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken Anneke Smits Geen losse woorden oefenen Geen losse woorden bespreken Woorden maken deel uit van associatief kennisnetwerk Actuele verbindingen bepalen betekenis, niet definities Kintsch & Kintsch, 2005;

Nadere informatie

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren

VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren VELOV-leergemeenschap Digitaal Leren Welke richting slaan we in met de lerarenopleiding? Hoe is het om in 2020 in de lerarenopleiding te studeren? Hoe ziet de leraar van de toekomst eruit? Zijn mobiele

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Rapportage. Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs. Utrecht, juni 2015. DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs.

Rapportage. Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs. Utrecht, juni 2015. DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Rapportage Nieuwe schooltijden in het basisonderwijs Utrecht, juni 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Vincent van Grinsven drs. Tanya Beliaeva Postbus 681 3500 AR Utrecht telefoon: 030 263 1080 e-mail: info@duo-onderwijsonderzoek.nl

Nadere informatie

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente

Het I*Teach project. Innovative Teacher BG/05/B/P/PP-166 038. Nico van Diepen Universiteit Twente Het I*Teach project Innovative Teacher B Nico van Diepen Universiteit Twente Overzicht Het project De doelen De resultaten De plannen Het project Internationaal / EU Leonardo Partners - Sofia University

Nadere informatie