Taalontwikkeling van het jonge kind:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Taalontwikkeling van het jonge kind:"

Transcriptie

1 Mondelinge taalvaardigheid Woordenschat en woordgebruik heeft een passieve woordenschat van gemiddeld 7000 woorden heeft een actieve woordenschat van gemiddeld 3500 woorden gebruikt een nieuw geleerd woord in een andere situatie gebruikt steeds meer verschillende en complexere woorden beheerst het Nederlandse klanksysteem Een manier om aan woordenschatontwikkeling te werken is bijvoorbeeld het gebruik van een woordenkoffer. In een mooi versierde koffer zitten verschillende voorwerpen en afbeeldingen rond een bepaald thema. Dit gebruikt u om herhaaldelijk de woorden te oefenen, bijvoorbeeld door de woorden zelf te benoemen, ze door de kinderen te laten benoemen of nieuwe voorwerpen te laten zoeken die ook in het koffertje passen. U kunt zich bij het inpakken van de koffer ook laten leiden door bijvoorbeeld een prentenboek om van een woordenkoffer een vertelkoffer te maken. ( Zie verder De Leessleutel groep 1 en 2, routineboek p. 121). De boeken en (digitale) platen van Bas bieden ook veel mogelijkheden. De leerkracht maakt samen met de leerlingen een beeldwoordenweb. Op een groot vel papier schrijft de leerkracht in het midden het themawoord, bijvoorbeeld kunst. Door het stellen van vragen probeert ze zo veel mogelijk woorden en beelden te verzamelen die met dit thema samenhangen. (Zie verder De Taallijn: interactief taalonderwijs in groep 1 en 2 p. 51). Je kunt hier ook kinderen al laten schrijven, stempelen en tekenen, zodat de betrokkenheid extra groot is. De verteltafel is hier ook uitermate geschikt voor. De kinderen brengen spulletjes van thuis mee, die passen bij een thema. In de kring kunnen er vervolgens allerlei activiteiten plaatsvinden met die spulletjes. Je kunt hierbij denken aan verhaaltjes vertellen, benoemen wat het is, telactiviteiten, et cetera. De ik-koffer kan hiervoor ook gebruikt worden. Een kind neemt van thuis vijf dingen mee die belangrijk zijn voor het kind of betekenis hebben. Deze vijf dingen komen op een tafel te staan en het kind mag er in de kring iets over vertellen. Gebruik een verteltas of -koffer om rond een thema woorden aan te bieden. U kunt de naverteltaak gebruiken om te kijken in hoeverre kinderen een nieuw geleerd woord gebruiken op een later tijdstip. Gebruik hiervoor platen uit een boek of voorwerpen op een verteltafel. Observeer op meerdere momenten en in verschillende situaties. Zo kan het beste zicht ontstaan op het leerproces. (Zie verder: De Taallijn: interactief taalonderwijs in groep 1 en 2 p. 51). In plaats van vertellen kun je hier ook uitspelen wat er aan bod is geweest aan de hand van de platen. De leerkracht laat bewust woorden in nieuwe thema s terugkomen en noemt dit ook, bijvoorbeeld het woord feest: Hé, pas geleden hadden we een ander feest. Woordenschat en het aanleren van woorden is heel erg belangrijk. Niet alleen zelfstandige naamwoorden, maar bijvoorbeeld ook de meer abstractere schooltaalwoorden. Een geschikt boek voor woordenschatontwikkeling op school is bijvoorbeeld Met woorden in de weer (Dirkje van den Nulft). Laat kinderen eens in de spiegel kijken bij het uitspreken van klanken/woorden en maak kinderen bewust van wat er met hun mond gebeurt als ze een bepaalde klank uitspreken. Liedjes met klanken zijn daar uitermate geschikt voor. Ook kun je kinderen in een bepaald liedje alle klinkers laten vervangen door één en dezelfde klank. Laat kinderen in tweetallen klanken maken en bij elkaar kijken wat er gebeurt. Vloeiend en verstaanbaar vertellen vertelt uitvoerig en samenhangend over wat hij gedaan of meegemaakt heeft Het gebruik van een handpop kan een goede manier zijn om kinderen te stimuleren wat over zichzelf te vertellen. De pop is een soort intermediair tussen de leerkracht en kan de angst bij het kind om te vertellen wegnemen. Bovendien kan het kind de pop gebruiken in zijn eigen taalspelletjes, bijvoorbeeld door de pop voor te lezen of te vertellen over wat hij heeft meegemaakt. Laat de kinderen vrijuit vertellen over wat ze in het weekend hebben meegemaakt. Kinderen die dit in eerste instantie moeilijk vinden, kun je helpen door tussendoor samen te vatten wat ze hebben gezegd.

2 Mondelinge taalvaardigheid Vloeiend en verstaanbaar vertellen benoemt en beschrijft alledaagse aspecten, zoals mensen, plaatsen en dingen met gebruik van complexe zinsconstructies beschrijft een aantal veel voorkomende handelingen met gebruik van complexe zinsconstructies gebruikt complexe taalfuncties als redeneren en concluderen Kinderen die het moeilijk vinden te vertellen kun je via de ouders vragen alvast een dit heb ik gedaan schriftje in te vullen in het weekend, waardoor de leerkracht weet wat het kind zou kunnen vertellen. De W-vragen kun je hierbij ook goed gebruiken: wat, waar, wie, wanneer, waarom. De ik-koffer kun je hiervoor ook gebruiken. Een kind neemt van thuis vijf dingen mee die belangrijk zijn voor het kind of betekenis hebben. Deze vijf dingen komen op een tafel te staan en het kind mag er in de kring er iets over vertellen. De logeerbeer is hier weer een andere variant van ( bijvoorbeeld Flip de beer uit Koekeloere). Aan de hand van familiefoto s vertellen kinderen over hun ouders, broertjes, zusjes, opa s of oma s: hoe ze eruit zien, wat ze doen, et cetera. Kinderen kunnen ook elkaar beschrijven in de groep. Een variatie hierop is: Laat kinderen iets van thuis meebrengen en laat ze dat beschrijven. Of laat hen na het spelen en werken beschrijven wat ze gemaakt hebben en zet het in de kring op een tafel. De kinderen vertellen over het slaapritueel bij hen thuis. Stimuleer de kinderen om complexere zinnen te maken door ze het verhaal in verleden tijd te laten vertellen: Gisteren ging ik..., et cetera. Hierbij kunt u ook de ouders betrekken door ze een stuk te laten schrijven/vertellen over het opruim-/slaapritueel thuis. Dit zal betekenisvol en herkenbaar zijn voor andere kinderen. Je kunt hier ook plaatjes gebruiken als kinderen de visuele ondersteuning nodig hebben. Neem een aantal (elektrische) voorwerpen mee (bijvoorbeeld een telefoon, knikkerbaan of thermometer) waarmee oorzaak en gevolg te beschrijven zijn. Laat de kinderen beschrijven hoe ze werken. Kijk eens op voor voorbeelden. Gebruik plaatjes die oorzaak en gevolg aangeven en praat hier over in kleine groepjes. Luisteren kan meervoudige instructie en mededelingen begrijpen en uitvoeren, bijvoorbeeld als de bel gaat, pak je je tas en ga je netjes in de rij staan. luistert naar een op de leeftijd afgestemd verhaal en begrijpt het verhaal of de informatieve tekst luistert naar een op de leeftijd afgestemd radio-/televisiefragment of gesproken tekst op internet laat zien dat hij naar een ander luistert en geeft gepaste feedback, bijvoorbeeld door te knikken of te antwoorden Oefen met het luisteren naar instructies door een kind te blinddoeken en een ander kind aanwijzingen te laten geven hoe het kind door het lokaal kan lopen zonder ergens tegenaan te botsen. Geef kinderen ook meerdere opdrachtjes achter elkaar als spelletje: Pak je tas, zet de tas onder je stoel en doe je armen in de lucht. Deze opdracht geeft een goed beeld van welke kinderen het kunnen blijven volgen. Je kunt ook kinderen op jouw stoel zetten en de opdrachten laten geven. Dit kan ook in het speellokaal, maar dan met motorische opdrachten: Loop naar de bank, stap op de bank, klap in je handen. Leer kinderen elkaars verhaaltje na te vertellen, het verhaal van de juf door te vertellen of bijvoorbeeld uit te spelen. Luisterboeken voor in de luisterhoek. Soms moeten drukke kinderen wat afgeremd worden en geleerd worden om naar andere kinderen te luisteren. Een manier om kinderen te leren naar elkaar te luisteren is het gebruik van een indiaanse praatstok of een praatbeer. Leuk is om een mooi versierde stok te gebruiken. Alleen het kind dat de stok of de beer heeft, is aan het woord. De andere kinderen luisteren. Het voordeel van een beer is dat het kind deze ook veilig tegen zich kan aandrukken als het praten spannend vindt. Kinderen praten in groepjes van twee over het weekend en de luisteraar vertelt vervolgens in de kring wat de ander gezegd heeft.

3 Mondelinge taalvaardigheid Gesprekje voeren kan op eigen initiatief een gesprek beginnen met de leerkracht en ander kind kent en handelt naar de gespreksregels, zoals wachten tot een ander is uitgesproken kan op communicatief adequate wijze spontaan vertellen over onderwerpen die hem bezighouden geeft gepast antwoord op vragen van de leerkracht of ander kind - hoe, waarmee, wanneer, et cetera - denkvragen - tegendeelvragen (bij een plaatje van een eend: Is dat een kikker? ) - keuzevragen (kiezen tussen meerdere en complexere zaken) - indirecte vragen (bijvoorbeeld: ik zou graag weten waarom je dat deed ) - reflectieve vraag (bijvoorbeeld: Hoe vind je dat het ging? ) Observatiepunten gespreksdeelname: hoeveel initiatief neemt de leerling? - Vrije beurt: de leerling start een beurt op eigen initiatief (dus niet als antwoord op een vraag). - Voortzetting beurt: de leerling zegt meer dan een enkele zin, zijn beurt bestaat uit meer zinnen. - Reactie op algemene uitnodiging: de leerling geeft antwoord op een vraag die aan de hele groep is gericht. - De leerling stelt zelf vragen. (Uit: Damhuis & Litjens, 2003, p ) Mocht dit in de grote kring niet lukken, probeer het dan in een kleine kring of tweetal. Doe oefenspelletjes met het leren luisteren en andere gedragsregels. Laat zien hoe je naar elkaar luistert en op elkaar reageert. Vertel bijvoorbeeld dat je de ander aankijkt als je met iemand praat en wacht tot de ander is uitgepraat. Laat de kinderen het daarna met elkaar oefenen. De praatbeer of praatstok is een goed middel om dit aan te leren. De leerkracht leert de kinderen de gespreksregels stapsgewijs aan. (...) De leerkracht fungeert als model voor kinderen, zij leeft de regels voor. Ze laat bijvoorbeeld zien hoe je een complimentje kunt geven of kritiek.(...) (Uit: Tussendoelen mondelinge communicatie, p.47) Hang deze regels ook op met behulp van plaatjes. Om kinderen te stimuleren zelf te vertellen is het vooral belangrijk genoeg spreekmomenten en veiligheid voor kinderen te creëren door zelf de rol van stimulerend luisteraar in te nemen. Laat zien dat u actief luistert (knik, zeg af en toe hmmm, oh, ja, et cetera). Geef kinderen de kans om te praten door zelf zo weinig mogelijk te zeggen en stel alleen vragen om het gesprek op gang te brengen. Kinderen die stil, teruggetrokken gedrag vertonen kunt u op de volgende manieren helpen: - U kunt in spel voordoen hoe je contact maakt en een gesprekje voert met een ander kind, het spel ver der uitspelen en zo mogelijk het kind er tussentijds bij betrekken. - U kunt zorgen voor (spel)situaties waar het verlegen kind succeservaringen kan opdoen, bijvoorbeeld in tweetallen met een kind waarbij het zich veilig voelt. - U kunt voorlezen uit boeken waar verlegen kinderen in voor komen, zie Piramide: Spelboek, p Speel als leerkracht ook mee in de hoek. Doe mee in het verhaal van de kinderen, vraag door, verdiep en lok uit. Juf Anneke heeft net het boek Beer is op Vlinder voorgelezen. Ze vraagt aan de kinderen: Wat doet Beer allemaal om de aandacht van Vlinder te trekken? Hartjes schilderen!, weet Ben. Mening uiten en vragen stellen kan zijn mening verwoorden, onder andere door gebruik van ik vind -zinnen Een kind neemt haar lievelingsspeelgoed mee van thuis en vertelt waarom hij of zij dit het leukste speelgoed vindt: Ik vind dit mijn leukste pop, omdat... Leer kinderen bij plaatjes, gebeurtenissen of boeken volgens een vast patroon te verwoorden welk gevoel het oproept: Ik voel me blij als ik een cadeautje krijg, want Ook bij het uitpraten van ruzies kun je kinderen volgens deze opzet leren het gesprek te beginnen met ik vind..

4 Ontluikende- en beginnende geletterdheid stelt vragen en gebruikt vraagzinnen om ergens meer over te weten te komen: hoeveel, waarmee, welke, wanneer, et cetera kan op gepaste wijze de hulp van anderen inroepen Gebruik bijvoorbeeld praatplaten of prentenboeken. Stel vragen over het boek en stimuleer dat kinderen zelf vragen stellen. Over wie gaat het boek? Hoeveel dieren zie je op de plaat? Waarmee kun je een deur openmaken? Ook kun je een visuele samenvatting van het boek maken door bij de vragen een plaatje met een kort stukje tekst te maken en dit bij een boek neer te leggen. Veel kinderen hebben de gewoonte om te zeggen mijn beker kan niet open, ik krijg mijn jas niet dicht, et cetera. Door steeds op de goede manier te herhalen wat het kind eigenlijk wil vragen ( Juf, wil je mij helpen want mijn beker kan niet open. ), zul je zien dat kinderen dat gaan overnemen. Ook in de methodes voor sociaal-emotionele ontwikkeling zijn hiervan voorbeelden te vinden (bijvoorbeeld Soemo groep 1 en 2). Leesplezier toont zijn plezier in voorlezen en boeken In de hoek van de klas staat een grote voorleesstoel. De kinderen weten dat wanneer de juf daarin gaat zitten dat er voorgelezen gaat worden. Ook gaan kinderen erin zitten als ze een ander kind een boekje voorlezen of in een prentenboek bladeren. De leerkracht leest het boek Kikker is Kikker voor. Kikker vindt zichzelf maar een kikker van niks. Hij kan niet vliegen zoals Eend, niet timmeren zoals Rat of een lekkere taart bakken zoals Varkentje. Hij kan eigenlijk niks! Kikker wordt er verdrietig van. Na het voorlezen praat de leerkracht met de kinderen over hoe kikker zich voelt. Neem boeken die kinderen zelf meebrengen altijd serieus. Lees er een klein stukje uit voor of laat het kind erover vertellen op de stoel van de juf of op een eventuele vertelstoel. Zorg dat in de leeshoek de boeken terecht komen die de juf voorgelezen heeft. De kinderen kunnen het zo opnieuw lezen of aan elkaar voorlezen. Zorg voor een boek van de week en maak dit visueel, bijvoorbeeld door een gekleurde kopie van de voorplaat en plaatjes met korte tekst over wie het gaat, waar het zich afspeelt, et cetera. Oriëntatie op boek en verhaal begrijpt dat illustraties en tekst samen een verhaal vertellen weet dat een boek gelezen wordt van voor naar achter, een bladzijde van boven naar beneden, en regels van links naar rechts weet dat verhalen een opbouw hebben en dat een boek een begin en einde heeft weet dat de voor- en achterkant van het boek informatie over de inhoud geven Probeer de voorkennis van de kinderen te activeren: Het verhaal gaat over vakantie. Waar zijn jullie op vakantie geweest? Laat de plaatjes zien en vraag waar het verhaal over zou kunnen gaan. Check dit na afloop nog met de kinderen. Klopte het wat we dachten? Kinderen met een andere thuistaal kunnen weten dat boeken er thuis anders uitzien, en dat boeken (voor Nederlandse begrippen) van achter naar voor en regels van rechts naar links worden gelezen. Start het lezen van een prentenboek volgens een bepaald patroon: Dit is de voorkant van het boek. Op de voorkant staat (.) We bladeren door het boek en komen aan het einde. Dit is de achterkant. Begin eens met de achterkant van het boek voor te lezen, of houd het boek ondersteboven. Stel hierbij vragen aan de kinderen en benoem eventueel wat je doet: Ik begin met lezen aan deze kant. Laat de kinderen het prentenboek Ga je mee? zien. Op de voorkant staat een jongen in een bootje op zee. Hij vraagt aan Sanne: Waar denk je dat het boek over gaat? Over een jongen die gaat varen en vissen gaat vangen. Luister maar naar het verhaal..., zegt meester Yoeri. - Noem altijd de titel en wijs deze met je vinger aan, benoem wie het boek heeft geschreven en wie de plaatjes heeft gemaakt. - Lees de achterkant van het boek en lok een reactie uit: Zo, dat was het verhaal

5 Ontluikende- en beginnende geletterdheid kan een op de leeftijd afgestemd voorgelezen verhaal navertellen, met of zonder behulp van illustratie kan een voorgelezen verhaal naspelen met behulp van aanwijzingen van de leerkracht Maak kopieën van de prenten uit een prentenboek. Lees het prentenboek voor. Laat kinderen in een klein groepje de platen op de goede volgorde leggen. Daarna vertellen ze het verhaal aan de hand van de platen na. De kinderen kunnen het verhaal ook naspelen. Leg deze platen in de leeshoek en eventuele attributen erbij waardoor kinderen het kunnen uitspelen. Dramatiseer met de kinderen het boek We gaan op Berenjacht. De kinderen spreken de tekst na en oefenen uit wat er gezegd wordt. Lees een boek opnieuw voor en laat kinderen het tegelijkertijd uitspelen. Oriëntatie op geschreven taal weet dat tekens gebruikt worden om iets te vertellen of leren weet dat je briefjes, boeken, tijdschriften, et cetera, kan lezen om iets te weten te komen weet dat je iets kan opschrijven (op papier of op de computer) als je iets wilt vertellen weet wanneer er sprake is van lezen en schrijven en kan deze van elkaar onderscheiden herkent en benoemt (enkele) letters, bijvoorbeeld de eigen naam schrijft tekens die op letters (beginnen te) lijken Benoem als leerkracht je handelingen die met schrijven hebben te maken: Ik schrijf even op dat ( ) vanmiddag later komt, omdat hij naar de tandarts moet. Laat kinderen bij de introductie van nieuwe hoeken dingen maken die erbij horen, bijvoorbeeld menukaarten in het restaurant of prijsjes in de winkel. Gebruik bijvoorbeeld het boek Stimulerende lees-en schrijfactiviteiten in de onderbouw van het Expertisecentrum Nederlands. Benoem als leerkracht regelmatig het doel van een briefje, activiteit met boek of iets dergelijks, bijvoorbeeld: Ik las in dit boek hoe ik een appeltaart kan maken. Handig zo n boek. Hang in de klas kaartjes met woorden op, bijvoorbeeld raam, stoel, deur. Maak samen een verjaardags-/beterschaps-/vakantiekaart. Praat met de kinderen over wat er op de voorkant kan komen. Laat de kinderen een voorkant maken. Bespreek met elkaar wat er op de achterkant kan komen te staan. Schrijf dat op, plak er plaatjes bij en lees het nog eens voor. Lees ook briefjes die kinderen meekrijgen even kort voor of benoem kort wat erop staat: Ik lees op dit briefje dat Benoem als leerkracht hierin je handelingen: Ik schijf eerst even op dat ( ) ziek is. of Hé op dit briefje lees ik dat we morgenmiddag vrij zijn. U kunt hier met elkaar een streefaantal vaststellen in overleg met de leerkrachten van groep 3, bijvoorbeeld tien klankzuivere letters. Om dit te stimuleren zijn spelletjes in de kring met de namen van de kinderen een goed middel. Als je naam met de ( ) begint, (eventueel laat je de letter zien op een kaartje) dan mag je je jas pakken. Laat kinderen ook namen vergelijken en overeenkomsten vinden. Hé, deze letter zit ook in mijn naam, alleen dan aan het eind. - Om kinderen zover te krijgen is de ABC-muur of de letterzak (hiervoor mogen kinderen spulletjes van thuis meebrengen die met een M beginnen) een ideaal middel. - Speel bingo met letters: eerst kleine kaartjes met maar vier letters erop; wanneer kinderen meer letters leren, grotere kaartjes. Laat ze in tweetallen spelen, zodat ze elkaar ook kunnen helpen (Uit: Werken aan taalbewustzijn blz. 87, Expertisecentrum) Geef kinderen in hoeken de mogelijkheid om te schrijven en daag ze ook uit. Bijvoorbeeld: De mensen in de restauranthoek willen weten wat ze allemaal kunnen eten. Hoe kunnen we dat doen? Wie wil dat maken voor ons?

6 Ontluikende- en beginnende geletterdheid Fonemisch bewustzijn en alfabetisch principe kan betekenisonderscheidende klanken (fonemen) in woorden onderscheiden doet mee met woord-/klankspelletjes, bijvoorbeeld door woorden in klankgroepen te verdelen en daarbij te klappen weet dat letters met klanken corresponderen herkent en gebruikt rijmwoorden is gemotiveerd om de betekenis van geschreven taal te achterhalen U zit in de kring met een pop op schoot. Laat de pop het volgende vertellen: Vanochtend voelde ik me zo raar, dus dacht ik...naar de poppendokter maar! De poppendokter vroeg steeds: Waar heb je pijn? En ik zei eerst (wijst op eigen buik) in mijn kuik! Zeg ik dat goed zo: kuik? Laat de pop steeds iets aanwijzen waarna de kinderen verbeteren. (Uit: Taal op maat, Activiteitenboek. p. 14) Gebruik hiervoor woordenrijtjes in de kring: buik, kuik, buik. Zijn ze hetzelfde? Geef de kinderen een groen kaartje en een rood kaartje: groen omhoog als ze hetzelfde zijn, rood als het niet zo is. Start met het klappen van de namen van de kinderen. Als kinderen dit moeilijk vinden, kun je ze ter ondersteuning fiches geven. Ze leggen dan voor elke klankgroep een fiche neer. Speel het spelletje Ik zie, ik zie wat jij niet ziet,... en het is een bu-reau-stoel. Voor meer suggesties: Werken aan taalbewustzijn, blz , Expertisecentrum. Start met rijmen op alledaagse woorden: stoel, lijm, et cetera. Maak hier kleine zinnetjes bij: Ik zit op de stoel in het doel. Rijm met elkaar met onzinwoorden. Leer kinderen versjes aan. Gebruik veel boekjes op rijm. Gebruik ontwikkelingsmateriaal (onder andere rijmlotto s) om kinderen met visuele ondersteuning bezig te laten zijn met eindrijm en later ook met begin- en middenrijm. Werk met brieven van bijvoorbeeld een logeerbeer, die in tekens, letters en plaatjes zijn gemaakt. Wat bedoelt de beer, wat wil hij ons vertellen. Maak het spannend met de kinderen. Laat brieven binnenbrengen door een andere juf of meester. Taalbeschouwing reflecteert op eigen taalgebruik en dat van anderen, bijvoorbeeld door een grapje te maken over taal of te vragen naar betekenis verbetert eigen taalgebruik praat (in kringgesprek) over taal en praten Maak als leerkracht ook zelf taalgrapjes. Vraag kinderen ook naar betekenis van woorden die ze gebruiken en waarvan je vermoedt dat het kind ze wellicht voor het eerst gebruikt. Als het metalinguïstische bewustzijn van kinderen groeit zullen ze ook hun eigen taalgebruik onder de loep nemen. Ze worden zich bewust van hun eigen taalgebruik ( Toen ik een baby was heb ik niet gepraat, hè? ) en gaan het taalgebruik van anderen (bij het voorlezen de voorlezer corrigeren: Badje, in het boek staat badje en niet bad ) en zichzelf corrigeren ( Ik heb eeh gehelpen,...eeeh..., hoe heet dat ook al weer, geholpen. ) Als leerkracht kun je dit vooral stimuleren door te praten over taal. Je hoeft kinderen niet direct te verbeteren, maar kan wel vragen stellen of de techniek van verbeterd herhalen toepassen. Praat met elkaar over hoe baby s praten, hoe kinderen praten, hoe papa en mama praten en over hoe bijvoorbeeld de koningin praat.

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid

Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid Tussendoelen ontwikkeling van de geletterdheid 3;6 4 4;6 5 5;6 6 6,6 7 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes. 1. Beleeft zichtbaar plezier aan voorlezen, boeken en rijmpjes door

Nadere informatie

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen

maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) begint steeds meer woorden te herhalen en (na) te zeggen Mondelinge taal 1 Spraak-taalontwikkeling Baby blauw maakt (kirrende) geluidjes of brabbelt (tegen personen en speelgoed) herhaalt geluidjes Dreumes brabbelt bij (eigen) spel oranje begint steeds meer

Nadere informatie

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2. Analyse doelen Jonge kind

Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2. Analyse doelen Jonge kind Protocol leesproblemen en dyslexie Groep 1 en 2 Analyse doelen Jonge kind Maart 2013 Verantwoording 2013 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het

Nadere informatie

Leerlijnen peuters en jonge kind (MET extra doelen) versie juli 2015. Naam leerling. Taal Beginnende geletterdheid

Leerlijnen peuters en jonge kind (MET extra doelen) versie juli 2015. Naam leerling. Taal Beginnende geletterdheid Leerlijnen peuters en jonge kind (MET extra doelen) versie juli 2015 Taal eginnende geletterdheid eginnende geletterdheid-stap 1 OEKORIËNTATIE: Herkent een boek en weet dat er een verhaal in staat -20--20

Nadere informatie

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe

www.vclb-koepel.be www.vclb-koepel.b Voorbeelden van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: Groeiboek Groeiboe van basiscompetenties TAAL/mondelinge taalontwikkeling zijn: [...] De kleuter staat open voor hulp van juf bij De kleuter imiteert andere kleuters bij De kleuter vertelt aan andere kleuters hoe hij De

Nadere informatie

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3

Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 1. Ontluikende- en beginnende geletterdheid Peuters Groep 1 Groep 2 Groep 3 BP MP EP M1 E1 M2 E2 M3 Boekoriëntatie Verhaalbegrip - Tonen belangstelling voor boekjes het boek goed vasthouden - Doen ervaring

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT ONDERBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Beginnende geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 4 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

Bekijk het maar! met Suus & Luuk

Bekijk het maar! met Suus & Luuk Bekijk het maar! met Suus & Luuk Richtlijnen voor taal en sociaal emotionele ontwikkeling die gebruikt kunnen worden in het werken met Bekijk het maar! met Suus & Luuk Taal Midden peuters (ca. 3 jaar)

Nadere informatie

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6

Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Kindgegevens: Voornaam Achternaam Geboortedatum Groep Observatieformulier Leerlijn Engelse taal (tpo) FASE 6 Thuistaal Opvoeding tweetalig n.v.t. ja nee notatiewijze: kijkpunt is nog niet in ontwikkeling

Nadere informatie

Omgaan met zichzelf, 2-4;6 jaar

Omgaan met zichzelf, 2-4;6 jaar Omgaan met zichzelf, 2-4;6 jaar Eigen wil wordt sterker. Ontdekt dat het invloed op de omgeving kan uitoefenen. Zegt bij alles nee. Wil alles zelf doen. Is blij als het iets kan. Wordt driftig als iets

Nadere informatie

De taalontwikkeling van het jonge kind. De taalontwikkeling van het jonge kind

De taalontwikkeling van het jonge kind. De taalontwikkeling van het jonge kind De taalontwikkeling van het jonge kind De taalontwikkeling van het jonge kind PO 1 PO 2 Woordenschat en woordgebruik: Passieve schat Wijst de juiste persoon aan als een bepaalde naam wordt genoemd (mamma,

Nadere informatie

Spelen met letters. Groep 3

Spelen met letters. Groep 3 Spelen met letters Groep 3 Inhoud Suggesties bij de boeken... 3 Het letterwinkeltje... 4 Introductie van de vertelling... 4 Verwerkingssuggesties... 5 Wat staat daar?... 6 Introductie van de vertelling...

Nadere informatie

Mondelinge taalvaardigheid

Mondelinge taalvaardigheid Algemene opmerking Fase 1 = veel imitatiegedrag (op basis van het vertoonde gedrag) Fase 1 t/m 6 = taaluitingen (veelal) nog op ; echt spontane taaluitingen zullen veelal nog bij het kind ontbreken Onderbouwing

Nadere informatie

Leeskastje Mama kwijt

Leeskastje Mama kwijt Leeskastje Mama kwijt Inhoud leeskastje Mama kwijt 1: Boekoriëntatie La 2: Verhaalbegrip La 3: Functies van geschreven taal Grote Uil Kleine Uil Groot nest Eventueel andere dieren uit het verhaal Afbeeldingen

Nadere informatie

Activiteitenplan leeskastje. Kikker en het Nieuwjaar. Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs

Activiteitenplan leeskastje. Kikker en het Nieuwjaar. Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs Activiteitenplan leeskastje Kikker en het Nieuwjaar Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs Inhoudsopgave Boekoriëntatie Voorlezen van het boek... 4 Verhaalbegrip Kennismaken met

Nadere informatie

Cito Taal voor kleuters. Analyse doelen Jonge kind

Cito Taal voor kleuters. Analyse doelen Jonge kind Cito Taal voor kleuters Analyse doelen Jonge kind Maart 2013 Verantwoording 2013 SLO (nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling), Enschede Mits de bron wordt vermeld, is het toegestaan zonder voorafgaande

Nadere informatie

Het is goed om een dagelijks ritueel te hebben, bv. even lezen en zingen voor het naar bed gaan.

Het is goed om een dagelijks ritueel te hebben, bv. even lezen en zingen voor het naar bed gaan. TIPS bij taal: Tips voor ouders van kinderen tussen 2-3 jaar: - Praat over een onderwerp en neem de tijd om te luisteren en te antwoorden. Breid het gesprek uit door informatie over het onderwerp toe te

Nadere informatie

WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang

WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang WOORDENSCHAT - MIDDENBOUW Met woorden aan de gang Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze Kwaliteits zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl. De rubriek

Nadere informatie

Taalontwikkeling bij baby s, peuters en kleuters

Taalontwikkeling bij baby s, peuters en kleuters Taalontwikkeling bij baby s, peuters en kleuters Voor ouders met kinderen in de leeftijd van 0 tot 4 jaar. Deze folder geeft u als ouder informatie over de normale taalontwikkeling van kinderen en biedt

Nadere informatie

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Linda Willemsen www.klasvanjuflinda.nl www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Spelenderwijs rijmen Tekst & vormgeving: Linda Willemsen 2014 www.klasvanjuflinda.nl Linda Willemsen

Nadere informatie

Woorden in prenten. 5 Voorwoord 6 Inleiding

Woorden in prenten. 5 Voorwoord 6 Inleiding Inhoud Woorden in prenten 5 Voorwoord 6 Inleiding Prentenboeken 2 38 Wil je mijn vriendje zijn? 66 Plons! 94 Nandi s verrassing 22 Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft Bijlagen

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

pedagogisch werken met plezier

pedagogisch werken met plezier pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief Kan ik zelluf! september 2014 Elk kind komt in de fase om alles zelluf te willen doen. Bij de een gebeurt dat wat eerder dan bij de ander, maar één ding

Nadere informatie

Kern 4: huis-weg-bos-tak-hut

Kern 4: huis-weg-bos-tak-hut Kern 4: huis-weg-bos-tak-hut In deze kern leert uw kind: Letters: h - w - o - a - u Woorden: huis, weg, bos, tak, hut De letters i - m - r - v - s aa - p e - t ee - n b oo zijn bekende letters geworden.

Nadere informatie

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen De Voorleesvogel Tips bij interactief voorlezen 1 Dienst Openbare Bibliotheek Den Haag Onderwijsbureau 070-3534552 hwi@dobdenhaag.nl 2 Interactief voorlezen Het is de kunst van interactief voorlezen om

Nadere informatie

DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters

DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters DC thema 62 Taalbewustzijn stimuleren bij kleuters 1 Inleiding In dit thema besteden we aandacht aan een onderdeel van het taalonderwijs, namelijk het stimuleren van het taalbewustzijn. We leggen uit wat

Nadere informatie

TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas

TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas TAAL EN LEESMETHODEN Aanbod voor Jonge Kinderen Doe meer met Bas Praktische handvatten voor het taallees- en rekenonderwijs zoals deze methode zijn te vinden op www.taalpilots.nl en www.rekenpilots.nl.

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Gratis spellen bij kern 4 Spel 1: Tik aan Spel 2: Een verlanglijstje schrijven Spel 3: Prentenboeken lezen Spel 4: Rijmpjes maken

Gratis spellen bij kern 4 Spel 1: Tik aan Spel 2: Een verlanglijstje schrijven Spel 3: Prentenboeken lezen Spel 4: Rijmpjes maken Gratis spellen bij kern 4 Spel 1: Tik aan U heeft een paar kleine blaadjes papier nodig. U schrijft een opdracht op een blaadje, bijv. 'tik een oor aan'. Uw kind leest de zin en voert uit wat het leest.

Nadere informatie

Taalontwikkeling van het jonge kind:

Taalontwikkeling van het jonge kind: Mondelinge taalvaardigheid Woordenschat en woordgebruik heeft een passieve woordenschat van gemiddeld 4000 woorden heeft een actieve woordenschat van gemiddeld 2000 woorden gebruikt woorden in een andere

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT: EEN GROEPSTEKST MAKEN Omschrijving van de activiteit De leerlingen brengen met ondersteuning van de leerkracht zinnen aan om vanuit hun beleving en ervaring een eenvoudige

Nadere informatie

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting

Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Zwijsen Wielewoelewool, ik ga naar school! Toelichting Inhoud Inleiding 3 Materialen 3 Voor het eerst naar school 4 Doelstelling 4 Opbouw prentenboek en plakboek 4 Werkwijze 5 Ouders 5 2 Inleiding Voor

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Voor het eerst naar school

Voor het eerst naar school Voor het eerst naar school Welkom op De Wonderboom Uw kind gaat binnenkort voor het eerst naar school. We wensen jullie een fijne tijd toe op De Wonderboom. Dit boekje informeert over verschillende zaken

Nadere informatie

Doelen groep 1 augustus tot januari

Doelen groep 1 augustus tot januari SPRINGEN: Landt op zijn voeten en kan meteen weer verder gaan. GOOIEN EN VANGEN: Vangt een grote, zachte bal. BALANCEREN: Loopt over de bank waarbij hij over een hindernis van 10 cm hoog kan stappen. Plaatst

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen. Kerndoel 4 - Technisch lezen. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 4 - TECHNISCH LEZEN 82 TULE inhouden & activiteiten Nederlands - Technisch lezen Kerndoel 4 - Technisch lezen Bij kerndoel 4 - De leestechniek. Toelichting en verantwoording

Nadere informatie

maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken.

maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken. 14. Vogelnestjes Tijdens deze activiteit: maken de kinderen vogelnestjes die zij in de dierenhoek kunnen gebruiken. Rekenen Getallen Groep 1 Groep 2 Omgaan met de telrij Telt akoestisch heen en terug t/m

Nadere informatie

LEESTIP. Speel- & Leerbrief MEI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! MEI 2015.

LEESTIP. Speel- & Leerbrief MEI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! MEI 2015. Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief MEI 2015 ZE KOMEN VOOR DE VRIENDJES! Als je aan kinderen in de kinderopvang vraagt wat ze er leuk vinden, klinkt het steevast: de andere kinderen. De

Nadere informatie

Aanvulling Voorlezen NT2

Aanvulling Voorlezen NT2 Aanvulling Voorlezen NT2 Interactief voorlezen In de peuterspeelzaal, het kinderdagverblijf en op school wordt regelmatig voorgelezen. Voorlezen is voor jonge kinderen een plezierige en leerzame activiteit.

Nadere informatie

s Speel- & Leerbrief

s Speel- & Leerbrief Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief èche anst met haar vriendjes dag juf, tot morgen! Illustraties Dick Bruna copyright Mercis bv, 1953-2015 dag nijntje, tot de volgende keer! SEPTEMBER

Nadere informatie

Activiteitenplan leeskastje. Dikkie Donderkopje wordt groot. Activiteitenplan bedoelt voor groep ½ in het basisonderwijs

Activiteitenplan leeskastje. Dikkie Donderkopje wordt groot. Activiteitenplan bedoelt voor groep ½ in het basisonderwijs Activiteitenplan leeskastje Dikkie Donderkopje wordt groot Activiteitenplan bedoelt voor groep ½ in het basisonderwijs Inhoudsopgave Boekorientatie Voorlezen van het boek... 4 Verhaalbegrip Kennismaken

Nadere informatie

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters:

Algemene informatie groep 1-2. Ontwikkeling van kleuters: Algemene informatie groep 1-2 Ontwikkeling van kleuters: Van kleuters is bekend dat de ontwikkeling veel sprongsgewijs verloopt. Niet alle kinderen ontwikkelen dezelfde gebieden op hetzelfde moment. We

Nadere informatie

Aanvulling Woordenschat NT2

Aanvulling Woordenschat NT2 Aanvulling Woordenschat NT2 Woordenschat Kinderen die net beginnen met Nederlands leren, moeten meteen aan de slag met het leren van woorden. Een Nederlandstalig kind begrijpt in groep 1 minimaal 2000

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

LEESTIP. Speel- & Leerbrief JULI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar SPELEN MET WATER! JULI 2015.

LEESTIP. Speel- & Leerbrief JULI 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar SPELEN MET WATER! JULI 2015. Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief JULI 2015 SPELEN MET WATER! Water: het kost bijna niets, het is bijna overal en het is zo heerlijk verfrissend in de zomer! Kortom, een prima speelmateriaal

Nadere informatie

Terwijl uw kind niet kijkt, pakt u één van deze dingen op en maakt u er geluid mee. Uw kind zegt wat het hoort.

Terwijl uw kind niet kijkt, pakt u één van deze dingen op en maakt u er geluid mee. Uw kind zegt wat het hoort. Luisterspelletjes Welk geluid hoor je? Uw kind doet de ogen dicht of krijgt een blinddoek voor. U laat allerlei geluiden horen die het moet raden. Bijvoorbeeld: in de handen klappen, op de deur kloppen,

Nadere informatie

Activiteitenplan leeskastje. Elmer. Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs

Activiteitenplan leeskastje. Elmer. Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs Activiteitenplan leeskastje Elmer Activiteitenplan bedoelt voor groep 1/2 in het basisonderwijs Inhoudsopgave Boekorientatie Voorlezen van het boek.... 4 Verhaalbegrip Kennismaken met de la en de verteltafel....

Nadere informatie

Speel- & Leerbrief oktober 2014 1

Speel- & Leerbrief oktober 2014 1 Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief oktober 2014 Samen eten Wat thuis niet altijd meer lukt, gebeurt in de opvang nog standaard: gezamenlijk aan tafel eten. Het is onbetwist een zinvol

Nadere informatie

pedagogisch werken met plezier Wat schattig! Marja Baeten Redactie PIPPO

pedagogisch werken met plezier Wat schattig! Marja Baeten Redactie PIPPO pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief mei 2011 Wat schattig! Aapje Pippo met een jong poesje. Ik wed dat heel veel PIPPOlezers bij het zien ervan schattig zeggen. Veel jonge kinderen zullen

Nadere informatie

Mijn digitale leesrugzak

Mijn digitale leesrugzak Het hele schooljaar heb ik hard gewerkt op school. Een heerlijke lange zomervakantie heb ik zeker verdiend. Ik ben een lezer geworden en wil een lezer blijven. In mijn digitale leesrugzak zitten heel veel

Nadere informatie

Uitleg bij de spellingskaartjes.

Uitleg bij de spellingskaartjes. Uitleg bij de spellingskaartjes. 1. De BLAUWE kaartjes zijn bedoeld om alleen te oefen met de spellingskaartjes 2. Met de Paarse kaartjes mag je met zijn tweeën oefenen met de spellingskaartjes 3. De Groene

Nadere informatie

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015

OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN. Rianne Broeke 28 april 2015 OUDERAVOND KRITISCH EN BEGRIJPEND LUISTEREN Rianne Broeke 28 april 2015 INHOUD * Algemene taalontwikkeling van jonge kinderen * Wat is kritisch en begrijpend luisteren? * Waarom is kritisch en begrijpend

Nadere informatie

s Speelbrief LEESTIP ACTIVITEIT Marja Baeten Knutsel samen een leeuw PIPPO-thema prentenboeken JULI 2016

s Speelbrief LEESTIP ACTIVITEIT Marja Baeten Knutsel samen een leeuw PIPPO-thema prentenboeken JULI 2016 THEMA: VAKANTIE! s Speelbrief JULI 2016 Het is vakantie! Daarom gaat aapje Pippo een dagje naar de dierentuin. Hij ziet een pinguïn zwemmen en een leeuw komt wel heel dichtbij! In de rubriek Plaatjes en

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN

s Speel- & Leerbrief Marja Baeten Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief OKTOBER 2015 VOORLEZEN GAAT NOOIT VERLOREN Kinderen die elke dag vijftien minuten worden voorgelezen, horen ruim 1,1 miljoen woorden per jaar. Dat is

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR

VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR VRAGENLIJST LEERKRACHT MIDDENBOUW TUSSENDOELENMONITOR INHOUDSOPGAVE Gevorderde geletterdheid Doelen blz. 3 Activiteiten blz. 3 Evaluatie blz. 3 Speciale leerbehoeften blz. 4 Mondelinge communicatie Doelen

Nadere informatie

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien.

De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan gebeuren vooraan in de klas. Iedereen moet dat goed kunnen zien. Foto s uitbeelden 1 Doel: de leerlingen kunnen een eenvoudige handeling uitbeelden in houding en mimiek Benodigdheden: een fototoestel De kinderen zitten in een hoefijzeropstelling, omdat er iets gaan

Nadere informatie

Leerlijn taalontwikkeling groep 1

Leerlijn taalontwikkeling groep 1 Leerlijn taalontwikkeling groep 1 Spreken Uitbreiden actieve woordenschat Woordvorming ( werkwoordsvormen en meervoud ) Zinsbouw ( 4 á 5 woorden) Zelf een verhaaltje vertellen Logisch rangschikken / rubriceren

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Docentenhandleiding CP29 WERKINSTRUCTIES BEGRIJPEN. dh29-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved

Docentenhandleiding CP29 WERKINSTRUCTIES BEGRIJPEN. dh29-v2.0. daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Docentenhandleiding CP29 WERKINSTRUCTIES BEGRIJPEN dh29-v2.0 INBURGEREN daar gaan we werk van maken! 2007 ITpreneurs Nederland BV. All Rights Reserved Handel en Dienstverlening Werkinstructies begrijpen

Nadere informatie

Voorbereiding/nodig. Het doel wat we deze week willen bereiken is:

Voorbereiding/nodig. Het doel wat we deze week willen bereiken is: Wat gaan we doen? In het thema Ik en mijn familie staat familie centraal. De kinderen ontdekken welke mensen bij hun familie horen ze praten over jong en oud, verschillende familieleden, verjaardagen en

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: voorbeeld 5 minuten. B. Spel: wat klopt wel, wat klopt niet? 15 minuten. Handleiding Groep 2 Les Thema Wat klopt wel en wat klopt niet? Weet wat je ziet Om mediabeelden goed op hun betrouwbaarheid te kunnen beoordelen is het belangrijk onderscheid te maken tussen feit en fictie.

Nadere informatie

NAAM ORGANISATIE: KDV DE KNUFFEL ACTIVITEIT:

NAAM ORGANISATIE: KDV DE KNUFFEL ACTIVITEIT: ADRES: Kinderopvang Knuffel Machteld Versweyveld Columbiastraat 231 2030 Antwerpen NAAM ORGANISATIE: KDV DE KNUFFEL CONTACTGEGEVENS: 035413154 KDV.knuffel@stad.antwerpen.be ACTIVITEIT: TREFWOORDEN: VOORTDUREND

Nadere informatie

Het Regent Zonnestralen

Het Regent Zonnestralen Les 2 groep 1&2 De Gruffalo Taaldomein Begrijpend luisteren leesmotivatie Doelen & Ontwikkeling De kinderen komen er achter of de Gruffalo (die er groot en gevaarlijk uitziet) ook echt gevaarlijk is. Dit

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN

SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN SOCIALE VAARDIGHEDEN MET AFLATOUN Dit thema is opgesplitst in drie delen; gevoelens, ruilen en familie. De kinderen gaan eerst aan de slag met gevoelens. Ze leren omgaan met de gevoelens van anderen. Daarna

Nadere informatie

Informatieboekje (voor)lezen

Informatieboekje (voor)lezen Informatieboekje (voor)lezen Welkom op basisschool Het Mozaïek Algemeen Uw kind is in een ontwikkelingsfase gekomen waarbij hij/zij met regelmaat in contact komt te staan met andere kinderen / volwassenen.

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Nederlands. Kerndoel 10. Toelichting en verantwoording TULE - NEDERLANDS KERNDOEL 10 158 TULE inhouden & activiteiten Nederlands Kerndoel 10 De leerlingen leren bij de doelen onder mondeling taalonderwijs en schriftelijk taalonderwijs strategieën te herkennen,

Nadere informatie

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2

INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD. Aan de ouders van groep 1 en 2 Aan de ouders van groep 1 en 2 INFORMATIEBRIEF nr.6 VRIENDJES - KIKKER IS VERLIEFD De eerste weken van het nieuwe jaar zijn al weer voorbij. We hebben met de kinderen gewerkt over de kalender. Hoe ziet

Nadere informatie

Taallessen Kruisje het spinnetje.

Taallessen Kruisje het spinnetje. Taallessen Kruisje het spinnetje. Kick off Waar lijk ik op?/ wat staat er op de tafel?/ op het digibord? Waardoor weet je dat? Waar gaat het verhaal over denken jullie? Voorwerpen: spin, boom, web, poes,

Nadere informatie

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak.

De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. De Huiswerkgids beschrijft de doorgaande lijn van het huiswerk dat we geven en de aanbevolen aanpak. 2 juli 2014 KBS De Hoeksteen 11QH Olmendreef 100 3137 CR Vlaardingen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Hoe maak

Nadere informatie

Mirjams mama en moekie

Mirjams mama en moekie Seksuele diversiteit graad 1 Mirjams mama en moekie Lesvoorbereiding Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Print 2 lege gedragspatroongrafieken af voor

Nadere informatie

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR

HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR HUISWERKBELEID BS DE TWEESPRONG SCHOOLJAAR INLEIDING Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces dat in de klas is gestart. Het vormt een brug tussen thuis en de school. Met het meegeven van huiswerk

Nadere informatie

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012

HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 HUISWERKGIDS SCHOOLJAAR 2011-2012 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk bladzijde 1. Inleiding De huiswerkgids 3 2. Hoe maak en leer je huiswerk? 4 3. Het leren van woorden (spelling/engels) 5 4. Het leren van topografie

Nadere informatie

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen

eigen woonplaats Oorlog: geschiedenis in de geschiedenis monumenten hebben te maken met oorlogen? Welke oorlogen geschiedenis Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Omschrijving van de opdracht: Wat doe je als leerkracht? Introductie Thema: Oorlog: geschiedenis in de eigen woonplaats Introduceren thema Oorlog:

Nadere informatie

Praten leer je niet vanzelf

Praten leer je niet vanzelf jeugdgezondheidszorg Praten leer je niet vanzelf... hier ben ik www.icare.nl Over de spraak-taalontwikkeling van kinderen van 0-4 jaar Praten gaat niet vanzelf, praten moet je leren. Een kind leert praten

Nadere informatie

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6

Werkstukken maken op PCBO-Het Mozaiek Groep 6 We gaan een werkstuk maken en je mag het helemaal zelf doen. Het is helemaal jouw eigen werkstuk. Maar om je even goed op weg te helpen hebben we hieronder alle stapjes even op een rij gezet. Wat moet

Nadere informatie

Les 1 Kikker en de Vreemdeling

Les 1 Kikker en de Vreemdeling Les 1 Kikker en de Vreemdeling Benodigdheden: - Kikker en de Vreemdeling voorleesboek - Kaartje met groene en rode stip - Rode en groene kaartjes Algemene beschrijving: Deze les is een inleiding op de

Nadere informatie

Begrijpend Luisteren

Begrijpend Luisteren WORKSHOP PRENTENBOEKEN Begrijpend Luisteren in de onderbouw van de basisschool Doel Een theoretische verdieping en praktische voorbereiding om een prentenboek interactief voor te kunnen lezen. Begrijpend

Nadere informatie

Als praten niet vanzelf gaat

Als praten niet vanzelf gaat Libra R&A locatie AC Eindhoven Als praten niet vanzelf gaat Niet alle kinderen leren vanzelf goed praten. Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn. In deze folder leest u waar u op moet letten en wat

Nadere informatie

LESBRIEF. Karel is jarig. Samenvatting: De begrippen zijn: Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks.com

LESBRIEF. Karel is jarig. Samenvatting: De begrippen zijn: Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks.com Samenvatting: Bij dit boek zijn een aantal downloads beschikbaar. Liesbet Slegers heeft deze speciaal getekend als aanvullend educatief materiaal. Het doel van de download ballon is verhaalbegrip en woordenschat

Nadere informatie

LESBRIEF. Karel is jarig. Samenvatting: De begrippen zijn: Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks.com

LESBRIEF. Karel is jarig. Samenvatting: De begrippen zijn: Wij maken kinderdromen waar www.clavisbooks.com Samenvatting: Bij dit boek zijn een aantal downloads beschikbaar. Liesbet Slegers heeft deze speciaal getekend als aanvullend educatief materiaal. Het doel van de download ballon is verhaalbegrip en woordenschat

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

PRAATPRET DOE EN PRAAT BOEKJE VOOR THUIS

PRAATPRET DOE EN PRAAT BOEKJE VOOR THUIS PRAATPRET DOE EN PRAAT BOEKJE VOOR THUIS Thema 1: Ik (lichaam/familie) Dit boekje is van:................. Logo gemeente Auteursteam Projectgroep Kinderklanken & Peuterpraat Margriet van Engen Maaike Preijde

Nadere informatie

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal

Lesbrief. groep 1-4. bij de verteltheatervoorstelling. Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe. door Marjo Dames / Sterk-Verhaal Lesbrief groep 1-4 bij de verteltheatervoorstelling Winnie de Poeh: het verhaal van Kanga en Roe door Marjo Dames / Sterk-Verhaal 1 Voorbereiding Samen met uw groep gaat u naar de Verteltheatervoorstelling

Nadere informatie

Naam: Groep: Willem Teellinckschool 15 juni 2016

Naam: Groep: Willem Teellinckschool 15 juni 2016 AMSTERDAM Naam: Groep: Willem Teellinckschool 15 juni 2016 1 Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken op school en thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

De Drakendokter: Gideon

De Drakendokter: Gideon De Drakendokter: Gideon Om hulp vragen Vervolgverhalen Groep 5 en 6 (SO en SBO) Overzicht De opdrachten zijn het leukst om te doen, als het hele boek in de klas is voorgelezen. Dit kan door elke dag in

Nadere informatie

Peuterestafette. Peuterestafette

Peuterestafette. Peuterestafette Peuterestafette Peuterestafette Dit document is tot stand gekomen in samenwerking met de gemeente Haarlemmermeer en Onderwijsadvies, versie okt 2014 1 Gegevens peuterspeelzaal / kinderdagverblijf Peuterspeelzaal/kinderdagverblijf

Nadere informatie

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd Doel Het op gang brengen of houden van leesplezier! Van wat voor soort boeken houden de kinderen en waarom? Zouden ze zelf graag de hoofdpersoon zijn in één van hun lievelingsboeken? Welke omslagen spreken

Nadere informatie

Hoe maak ik... Naam: Groep:

Hoe maak ik... Naam: Groep: Hoe maak ik... Naam: Groep: Inleiding Een spreekbeurt houden is niet niets! Je moet daar heel wat voor kunnen. Wat dacht je van: Goed kunnen lezen Goed kunnen begrijpen wat je leest Goed dingen kunnen

Nadere informatie

Tips voor aanvankelijk technisch lezen (groep 3)

Tips voor aanvankelijk technisch lezen (groep 3) Leestips Tips voor aanvankelijk technisch lezen (groep 3) In groep 3 krijgt je kind gerichte leesinstructie. Hij leert dat woorden uit letters bestaan en dat aan al deze letters een bepaalde klank vastzit.

Nadere informatie

Speel- & Leerbrief MAART 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar KINDEREN IMITEREN OM TE LEREN MAART 2015.

Speel- & Leerbrief MAART 2015 1. Marja Baeten. Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar KINDEREN IMITEREN OM TE LEREN MAART 2015. Pedagogisch werken met plezier s Speel- & Leerbrief MAART 2015 KINDEREN IMITEREN OM TE LEREN Op een bepaald moment krijg je opeens extra veel hulp van peuterhandjes als je de tafeltjes in de opvang schoonmaakt.

Nadere informatie