Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines"

Transcriptie

1 Oefeningen Interpretatie I Reeks 6 : Registermachines Deze oefeningenreeks behandelt het beschrijven van computationele processen aan de hand van registermachineprogrammaʼs. Registermachines manipuleren instructie voor instructie een beperkt aantal geheugenplaatsen of registers. Alhoewel de resulterende procesbeschrijvingen op traditionele machinetaal voor een microprocessor lijken, hebben we in de hoorcolleges in weze telkens een op maat gemaakte microprocessor ontworpen. In deze oefeningen zitting gaan we dit opnieuw doen maar nu met echte hardware. Deze is erg beperkt en ondersteund maar een minimale set van instructies. Microprocessor geheugen. Naast de registers die we gezien hebben in de hoorcolleges bevat deze microprocessor een geheugen. Dit geheugen wordt gebruikt voor een aantal dingen die we reeds gezien hebben, zo wordt bijvoorbeeld de stack en de constanten hierin bijgehouden. Het geheugen wordt echter ook gebruikt om te communiceren met de buitenwereld. Naar het geheugen schrijven doe je met de write operatie. Deze operatie verwacht twee argumenten, een register en een constante. Als de operatie uitgevoerd wordt de waarde in het register weggeschreven naar de locatie in het geheugen aangegeven door de constante. Een abstract voorbeeld van het schrijven van de waarde in het register reg_1 naar geheugen locatie C is hieronder weergegeven alsook het overeenkomstige data pad. Elke geheugen locatie is 8 bit waardoor de maximale waarde die je kan wegschrijven 255 is. (perform (op write) (reg reg_1) (const C)) REG_1 C Geheugen Write X C C Een analoge functie read laat het toe om een waarde te lezen van het geheugen. Communicatie met de buitenwereld. Een microprocessor heeft een aantal poorten net zoals je computer bijvoorbeeld een aantal usb poorten heeft. Elk van deze poorten heeft een aantal pinnen. De microcontroller die gebruikt wordt in de les laat het bovendien toe om deze pinnen te lezen of te schrijven. Daarom moeten we de controller eerst inlichten (door naar het geheugen te schrijven) voor welke functionaliteit we de individuele pinnen willen gebruiken. Elke poort is gelinkt in het geheugen met een aantal geheugen adressen die de functionaliteit van de poorten en de individuele pinnen manipuleert. Zulke geheugen adressen die gebruikt worden om poorten of andere functionaliteit

2 van de microcontroller te manipuleren worden vaak ook registers genoemd. Naar zulke registers kan je echter niet schrijven met de gebruikelijke assign zoals gezien in de hoorcolleges. Voor deze registers moet je de write operatie gebruiken zoals gezien in de eerste sectie. De twee geheugen adressen die we nodig zullen hebben in deze les zijn het data directie register (DDR) en het poort register (PORT). Het eerste register, DDR dient om aan te duiden of we een pin gaan gebruiken om te lezen of te schrijven. Terwijl het tweede register PORT gebruikt wordt om de pinnen een waarde toe te kennen. Elke bit in deze registers komt overeen met een pin. Voor het DDR register duidt een 1 aan dat de pin gebruikt wordt om te schrijven terwijl een 0 aanduidt dat de pin gebruikt zal worden om te lezen. In het PORT register duidt een 1 aan dat de pin op een hoog signaal gezet is terwijl een 0 aanduidt dat de pin op laag signaal staat. Communicatie in de praktijk Nu we gezien hebben hoe we poorten en pinnen kunnen manipuleren door te schrijven naar geheugen adressen kunnen we dit omzetten naar de praktijk door een ledje te doen branden. Tijdens de les krijgen jullie allemaal een ledje en wordt er uitgelegd hoe je het ledje moet verbinden met de microprocessor. Het ledje is verbonden op poort B met pin 13. Om poort B te manipuleren zijn er twee overeenkomstige registers om deze te controleren, DDRB en PORTB. In een eerste stap dienen we aan te duiden in het DDRB register dat we pin 13 als output wensen te gebruiken. Dit doen we door bit 5 in het DDRB register hoog te maken, i.e. we schrijven de waarde 32 naar het DDRB register (32 is binair ʻ ʼ). De tweede stap is om de pin zelf hoog te maken. Dit doen we analoog door de waarde 32 naar het PORT register te schrijven. Na uitvoering van deze instructie zal het ledje branden. De code en een diagram van de geheugen aderessen is hieronder weergegeven. DDRB PORTB pin 13 Led uit GND DDRB PORTB pin 13 Led uit GND DDRB PORTB pin 13 Led aan GND (perform (op write) (reg val_1) (const,ddrb)) (perform (op write) (reg val_1) (const,portb)) Door ander geheugen adressen te manipuleren is het ook mogelijk om karakters te versturen over usb naar de computer. De code om een enkel karakter door te sturen krijgen jullie en wordt uitgelegd in de opgave van de oefeningen.

3 De registermachine-assembler De op maat ontworpen registermachines programmaʼs kunnen getest worden in de hardware. De benodigde bestanden voor deze simulator vind je terug op point carré. De assembler wordt geladen door het bestand RMassembler.scm (uit het zip-archief) te evalueren in DrScheme v3.72. De procedure (assemble-and-run program) vertaalt het programma naar machine code voor de microcontroller en programmeert de microcontroller met het nieuwe programma. (assemble-and-run `((register val_1) (perform (op write) (reg val_1) (const,ddrb)) (perform (op write) (reg val_1) (const,portb)))) Gemeenschappelijke registermachinetaal-instructies Bovenstaande registermachine programma zal het ledje doen branden. Het registermachineprogramma doet hiervoor een beroep op de speciaal voorziene operatie write. Verder bestaat dit programma uit instructies die gedeeld worden met andere registermachineprogrammaʼs. De beschikbare instructies zijn: (register <register-name>) (assign <register-name> (reg <register-name>)) (assign <register-name> (const <constant-value>)) (assign <register-name> (op <operation-name>) <input1>... <inputn>) (perform (op <operation-name>) <input1>... <inputn>) (test (op <operation-name>) <input1>... <inputn>) (branch (label <label-name>)) (goto (label <label-name>)) (assign <register-name> (label <label-name>)) (goto (reg <register-name>)) (save <register-name>) (restore <register-name>) In het boek wordt uit de doeken gedaan hoe programmaʼs geschreven in deze taal een mogelijke hardware-implementatie van de registermachine beschrijven.

4 Registermachineprogrammaʼs Oefening 1 De enige vorm van communicatie van de microcontroller met de computer bestaat uit het printen van individuele karakters. Elke karakter heeft een numerieke waarde die je kan opzoeken in de ascii tabel (zie einde van dit document). Om een karakter door te sturen is er reeds code voorzien. Om bijvoorbeeld karakter met numerieke waarde 64 af te printen kan je bijvoorbeeld volgende code gebruiken. Transmit, verwacht de te printen waarde in het val_1 register en springt na het printen naar het label in het continue register. start " (assign val_1 (const 64)) (assign continue (label loop)) (goto (label transmit)) loop " (goto (label loop)) Oefening 2 Spijtig genoeg kan het arduino bordje geen getallen delen. Ontwerp een registermachine die het toelaat analoog aan volgende Scheme-procedure om de gehele deling van twee getallen uit te voeren: (define (start-divide val_1 val_2) " (define (divide-loop result val_1 val_2) " " (if (< val_1 val_2) " " " result " " " (divide-loop (+ result 1) (- val_1 val_2) val_2))) " (divide-loop 0 val_1 val_2)) Test je code met de volgende register machine code: start (assign val_1 (const 192)) (assign continue (label print)) (assign val_2 (const 3)) (goto (label start-divide)) print (assign val_1 (reg result)) (assign continue (label loop)) (goto (label transmit)) loop (goto (label loop)) Als je code correct is zal je zien dat er opnieuw geprint is:

5 " " Oefening 3 Ontwerp een registermachine die factorial analoog aan volgende iteratieve Scheme-procedure implementeert, gebruik de transmit operatie om je resultaat te printen: (define (factorial n) " (define (iter product counter) " " (if (< n counter) " " " product " " " (iter (* counter product) (+ counter 1)))) " (iter 1 1)) Oefening 4 Ontwerp een registermachine die machtsverheffing analoog aan volgende iteratieve Schemeprocedure implementeert, gebruik de transmit operatie om je resultaat te printen: (define (expt b n) " (define (expt-iter counter product) " " (if (= counter 0) " " " product " " " (expt-iter (- counter 1) (* b product)))) " (expt-iter n 1)) Oefening 5 Ontwerp een registermachine die de machtsverheffing analoog aan volgende recursieve Scheme-procedure implementeert, gebruik de transmit operatie om je resultaat te printen: (define (expt b n) " (if (= n 0) " " 1 " " (* b (expt b (- n 1))))) Oefening 6 Ontwerp een registermachine die de fibonacci analoog aan volgende recursieve Scheme-procedure implementeert, gebruik de transmit operatie van de vorige oefening om je resultaat te printen: (define (fib n) (if (< n 2) n (+ (fib (- n 1)) (fib (- n 2)))))

6 Oefening 7 Ontwerp print-getal een subprogramma dat nummers print als karakters, de te printen waarde wordt verwacht in het val_1 register en na het printen wordt er naar het label in het continue register gesprongen. start " (assign val_1 (const 64)) (assign continue (label loop)) (goto (label print-getal)) loop " (goto (label loop)) > 64 Je kan inspiratie putten uit het volgende scheme programma, merk op dat de microcontroller geen deling operatie heeft. Gebruik dan ook de divide zoals je deze in oefening 2 hebt geïmplementeerd. (define (print-getal val_1) (define (print val_1 y tal) (if (< val_1 tal) (begin (transmit (+ y 48)) (if (< 1 tal) (print val_1 0 (/ tal 10)))) (print (- val_1 tal) (+ y 1) tal))) (print val_ ))

7 Ascii Tabel

Vrije Universiteit Brussel Faculteit van de Wetenschappen Vakgroep Informatica. Deel 2a: Ontwerp van register machines

Vrije Universiteit Brussel Faculteit van de Wetenschappen Vakgroep Informatica. Deel 2a: Ontwerp van register machines Vrije Universiteit Brussel Faculteit van de Wetenschappen Vakgroep Informatica Deel 2a: Ontwerp van registermachines Interpretatie van Computerprogramma's I Theo D'Hondt p. 1 Register Machines registers

Nadere informatie

Succes! Theo DʼHondt 13 juni 2010

Succes! Theo DʼHondt 13 juni 2010 Vrije Universiteit Brussel Faculteit Wetenschappen Vakgroep Computerwetenschappen Academiejaar 2009 2010: eerste examenzittijd Interpretatie van Computerprogrammaʼs I schriftelijke test Voorafgaandelijk:

Nadere informatie

Let op dat de scoping regels gerespecteerd blijven; het volgende voorbeeld mag geen fout melden.

Let op dat de scoping regels gerespecteerd blijven; het volgende voorbeeld mag geen fout melden. Vrije Universiteit Brussel Faculteit Wetenschappen Vakgroep Computerwetenschappen Academiejaar 2009 2010: tweede examenzittijd Interpretatie van Computerprogrammaʼs I schriftelijke test Voorafgaandelijk:

Nadere informatie

Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 4: Lcd Interface & Files

Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 4: Lcd Interface & Files Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 4: Lcd Interface & Files 1 Introductie In deze oefening zal je je LCD display leren aansturen. Je controleert deze display door er instructies naar te

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (8) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 Assembly (Assembleertaal) 1.1 Inleiding De Arduino kan ook in assembleertaal (assembly) worden geprogrammeerd.

Nadere informatie

Hoe werkt een computer precies?

Hoe werkt een computer precies? Hoe werkt een computer precies? Met steun van stichting Edict Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Overview Introductie SIM-PL Simulatietool voor werking computer

Nadere informatie

Tweede workshop Arduino

Tweede workshop Arduino Tweede workshop Arduino In deze workshop zal veel gewerkt worden met voorbeelden die meegeleverd worden met de Arduino IDE. Deze zijn te vinden onder het menu File >Examples. Oefening 1 - Seriële communicatie

Nadere informatie

Antwoorden vragen en opgaven Basismodule

Antwoorden vragen en opgaven Basismodule Antwoorden vragen en opgaven Basismodule Antwoorden van vragen en opgaven van hoofdstuk 1 1. Is elke combinatorische schakeling een digitale schakeling? Zo nee, waarom niet? Antwoord: Elke combinatorische

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (4)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (4) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek () E. Gernaat (ISBN 978-90-7930--6) De Atmel ATmega38/P microcontroller. Uitvoering De ATmega38 is een microprocessor van de Amerikaanse firma ATMEL

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (6)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (6) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (6) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 De Arduino Programmeeromgeving (IDE) 1.1 Inleiding Als we naar de Arduino site gaan kunnen we daar de

Nadere informatie

Oefening 1 - Seriële communicatie via USB

Oefening 1 - Seriële communicatie via USB Werkbladen voor Arduino workshop 2 In deze workshop zal gewerkt worden met de voorbeelden die meegeleverd worden met de Arduino IDE. Deze zijn te vinden onder het menu Bestand->Voorbeelden. Oefening 1

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 5: Timers/counters & Interrupts Timers/counters Hardware timers/counters worden in microcontrollers gebruikt om onafhankelijk van de CPU te tellen. Hierdoor kunnen andere

Nadere informatie

Gebruikershandleiding. robotcar.nl

Gebruikershandleiding. robotcar.nl Gebruikershandleiding robotcar.nl Inhoudsopgave 1 Introductie 2 2 Inventaris 3 3 Uno: een Arduino variant 4 3.1 De pinnen op het Uno board.................... 4 3.2 De Arduino software omgeving...................

Nadere informatie

Programmeren met Arduino-software

Programmeren met Arduino-software Programmeren met Arduino-software De software waarin we programmeren is Arduino IDE. Deze software is te downloaden via www.arduino.cc. De programmeertaal die hier gebruikt wordt, is gebaseerd op C en

Nadere informatie

Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 3: Tijd, licht en warmte

Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 3: Tijd, licht en warmte Opgave Tussentijdse Oefeningen Jaarproject I Reeks 3: Tijd, licht en warmte Voor deze oefeningenles heb je de handleiding van de uitgedeelde ARM processor nodig. Je kan deze vinden op de website van het

Nadere informatie

2 Algemene opbouw van een computersysteem

2 Algemene opbouw van een computersysteem Procescomputer E. Gernaat 1 Microprocessoren algemeen Informatie-verwerking zoals behandeld is momenteel vrijwel geheel overgenomen door microprocessoren. Wanneer we voortborduren op het idee van combinatorische

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (2) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 Procescomputer 1.1 Microprocessoren algemeen De informatie-verwerking zoals is behandeld, is vrijwel geheel

Nadere informatie

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3)

De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) De Arduino-microcontroller in de motorvoertuigentechniek (3) E. Gernaat (ISBN 978-90-79302-11-6) 1 In- en uitgangssignalen van microprocessoren 1.1 Overzicht signalen Informatie van en naar een microprocessor

Nadere informatie

Faculteit Elektrotechniek - Leerstoel ES Tentamen Schakeltechniek. Vakcode 5A050, 17 november 2004, 9:00u-12:00u

Faculteit Elektrotechniek - Leerstoel ES Tentamen Schakeltechniek. Vakcode 5A050, 17 november 2004, 9:00u-12:00u achternaam : voorletters : identiteitsnummer : opleiding : Tijdens dit tentamen is het gebruik van rekenmachine of computer niet toegestaan. Vul je antwoorden in op dit formulier. Je dient dit formulier

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 3: Eenvoudige externe hardware & hardware programmeren in C Hardware programmeren in C Inmiddels ben je al aardig op gang gekomen met het programmeren van microcontrollers.

Nadere informatie

11011 Processor MMI Intro. Binaire representatie. Computer: Logische opbouw (Von Neumann) 3-input 1-hot detector.

11011 Processor MMI Intro. Binaire representatie. Computer: Logische opbouw (Von Neumann) 3-input 1-hot detector. NOT NOT NOT NOT NOT NOT 9-09-7 Intro MMI The Digital World 2 Peter van Kranenburg Vandaag: Terugblik vorige week Werking CPU Soorten instructies Werking CPU Cache Pipelining Digitale representatie Tekst

Nadere informatie

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2)

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2) De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (2) Timloto o.s. / E. Gernaat / ISBN 978-90-79302-06-2 Op dit werk is de Creative Commens Licentie van toepassing. Uitgave: september 2012

Nadere informatie

Handleiding software USB PIC DEV. BOARD

Handleiding software USB PIC DEV. BOARD Handleiding software USB PIC DEV. BOARD V2.0 M.F. van Lieshout & J.G.W. Carpaij 21-03-2006 Handleiding software USB PIC DEV. BOARD Algemene informatie Hier volgt eerst wat algemene informatie over het

Nadere informatie

Oefeningen Jaarproject I

Oefeningen Jaarproject I Oefeningen Jaarproject I Deze oefeningenreeks behandelt de grafische Scheme bibliotheek die jullie mogen gebruiken voor de implementatie van het Pacman spel. De bibliotheek i is een evaluator voor Scheme

Nadere informatie

In- en uitgangssignalen van microprocessoren

In- en uitgangssignalen van microprocessoren In- en uitgangssignalen van microprocessoren E. Gernaat 1 Overzicht signalen Informatie van en naar een microprocessor kan parallel of seriëel gebeuren. Bij parallel-overdracht zal elke lijn (draad) een

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Optimalisatie van de mmips. Forwarding optie 1. Design flow. implementation

Inhoudsopgave. Optimalisatie van de mmips. Forwarding optie 1. Design flow. implementation 2 Inhoudsopgave Optimalisatie van de mmips pc Sander Stuijk Veel gestelde vragen Hoe moet ik forwarding implementeren? Hoe moet ik clipping implementeren? Waarom is mijn simulatie zo traag? Hoe kan ik

Nadere informatie

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3)

De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3) De AT90CAN microprocessor van ATMEL in de motorvoertuigentechniek (3) Timloto o.s. / E. Gernaat / ISBN 978-90-79302-06-2 Op dit werk is de Creative Commens Licentie van toepassing. Uitgave: september 2012

Nadere informatie

VBA voor Doe het Zelvers deel 20

VBA voor Doe het Zelvers deel 20 VBA voor Doe het Zelvers deel 20 Handleiding van Auteur: leofact Augustus 2015 handleiding: VBA voor Doe het Zelvers deel 20 Vorige aflevering In het vorige deel werd besproken hoe je de structuur en vensteropbouw

Nadere informatie

Linux Assembly Uitwerkingen van de vragen en opdrachten

Linux Assembly Uitwerkingen van de vragen en opdrachten Linux Assembly Uitwerkingen van de vragen en opdrachten The choice of a GNU generation Hoofdstuk 3 1. (a) Een system call is een functie geleverd door de kernel (het operating system, een interface tussen

Nadere informatie

2 Elementaire bewerkingen

2 Elementaire bewerkingen Hoofdstuk 2 Elementaire bewerkingen 19 2 Elementaire bewerkingen 1 BINAIRE GETALLEN In het vorige hoofdstuk heb je gezien dat rijen bits worden gebruikt om lettertekens, getallen, kleuren, geluid en video

Nadere informatie

Arduino[4KIDS] Maak je eigen muziekinstrument!

Arduino[4KIDS] Maak je eigen muziekinstrument! Arduino[4KIDS] Maak je eigen muziekinstrument! Wat is een Arduino? Open jullie doos! Hierin vind je: Wat is een Arduino? Er gaat slechts één 'programma' op Dit gaat via de USB ingang, met de USB kabel:

Nadere informatie

Computertechniek vorige examens

Computertechniek vorige examens Computertechniek vorige examens Examen 2009 Groep 1 1. Geef de 2 manieren waarop de adressen van de I/O-module in de adresruimte geïntegreerd kunnen zijn. (memory-mapped en isolated dus) 2. Wat is post-indexering?

Nadere informatie

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC

Inhoud vandaag. Interrupts. Algemeen ARM7 AIC Inhoud vandaag Interrupts Algemeen ARM7 AIC Interrupts Wat is een interrupt? Een interrupt is een onderbreking van de huidige bezigheden ten gevolge van een externe gebeurtenis, zodanig dat de bezigheden

Nadere informatie

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110

MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 MODBUS remote I/O-unit type MODBUS4S110 Opvragen en aansturen van I/O via MODBUS RTU over RS232 of MODBUS IP of directe TCP/IP-socket. De MODBUS4S110 is een unit die als slave via MODBUS RTU (RS232) of

Nadere informatie

ES1 Project 1: Microcontrollers

ES1 Project 1: Microcontrollers ES1 Project 1: Microcontrollers Les 1: Installeren en verifiëren van de SDE Door Hugo Arends, augustus 2012 Microcontrollers Een microcontroller is een elektronische component dat gebruikt wordt om (complexe)

Nadere informatie

Hand-out Introductieworkshop LED programmeren

Hand-out Introductieworkshop LED programmeren Hand-out Introductieworkshop LED programmeren Inleiding Deze hand-out is bedoeld als naslag voor de introductie workshop LED programmeren. In deze handout vind je de uitleg over LEDs, Arduino s en LED

Nadere informatie

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015

Assembly en Assemblers. Processoren 5 januari 2015 Assembly en Assemblers Processoren 5 januari 2015 Doel van vandaag Ik heb al losse eindjes over assembly verteld en een voorbeeldprogramma doorlopen. vandaag: algemeen + systematisch overzicht Programmeertalen

Nadere informatie

scc = b) CD AB

scc = b) CD AB Computerarchitectuur en -organisatie (213030) Dinsdag 21 januari 2040, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 8 opgaven 4 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam,

Nadere informatie

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets) TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT Faculteit Informatietechnologie en Systemen Afdeling ISA Basiseenheid PGS Proeftentamen in1211 Computersystemen I (NB de onderstreepte opgaven zijn geschikt voor de tussentoets)

Nadere informatie

Seriële bluetooth verbinding ATmega128

Seriële bluetooth verbinding ATmega128 Opdracht2 Bij deze opdracht worden verschillende taken gemaakt. De taken communiceren onderling met elkaar via een message queue of synchroniseren met elkaar via semaforen. A: Maak een taak aan die de

Nadere informatie

Arduino CURSUS. door Willy - 09-juni-2017

Arduino CURSUS. door Willy - 09-juni-2017 Arduino CURSUS door Willy - w2@skynet.be, 09-juni-2017 OVERZICHT (1) OVERZICHT (2) Historiek Microcontroller (1) Microcontroller (2) Specificaties - Arduino UNO bord Specificaties - ATmega328P chip LET

Nadere informatie

Wouter Geraedts Processen & Processoren

Wouter Geraedts Processen & Processoren FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA Wouter Geraedts Overzicht Welkom op het 5 e werkcollege van Processen & Processoren! Uitwerkingen vorige opgavenserie Behandelen (oefen)opgaven

Nadere informatie

Inleiding Digitale Techniek

Inleiding Digitale Techniek Inleiding Digitale Techniek Week 4 Binaire optellers, tellen, vermenigvuldigen, delen Jesse op den Brouw INLDIG/25-26 Optellen Optellen is één van meest gebruikte rekenkundige operatie in digitale systemen.

Nadere informatie

Java virtuele machine JVM

Java virtuele machine JVM Implementatie Java Java virtuele machine JVM Java programma vertaald naar byte code instructies Byte code instructies uitgevoerd door JVM JVM is processor architectuur kan in principe in hardware worden

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering

Computerarchitectuur en netwerken. Memory management Assembler programmering Computerarchitectuur en netwerken 2 Memory management Assembler programmering Lennart Herlaar 12 september 2016 Inhoud 1 Protectie: Hoe het O.S. programma s tegen elkaar kan beschermen modes memory management

Nadere informatie

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368

Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Accelerometer project 2010 Microcontroller printje op basis van de NXP-LPC2368 Handleiding bij het gebruik van een microcontroller in het Accelerometerproject (Project II) Er zijn speciaal voor het Accelerometerproject

Nadere informatie

Hoe werkt een rekenmachine?

Hoe werkt een rekenmachine? Hoe werkt een rekenmachine? Uit welke hardware-componenten bestaat een rekenmachine? Welke instructies kan de machine uitvoeren? Practicum met de rekenmachine I Constante getallen Instructies van het type

Nadere informatie

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam

Van Poort tot Pipeline. Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Ben Bruidegom & Wouter Koolen-Wijkstra AMSTEL Instituut Universiteit van Amsterdam Van Poort tot Pipeline Pipeline processor One cycle machine Calculator File of registers Assembly

Nadere informatie

Sciento Robot Training Arm CS-113

Sciento Robot Training Arm CS-113 Sciento Robot Training Arm CS-113 Versie: 1.0 Samengesteld door Rudi Niemeijer 1 Inleiding 1.1 Over de CS-113 De Sciento Robot Training Arm CS-113 ( de robotarm ) is een systeem dat is ontworpen om de

Nadere informatie

Kennismaking met programmeren

Kennismaking met programmeren Kennismaking met programmeren werkblad binair tellen Project van de Pedagogische Academie, Hanzehogeschool Groningen en Groningen Programmeert in samenwerking met: Bij deze opdracht gaan jullie zelf leren

Nadere informatie

Debugging in embedded en native systemen met GDB

Debugging in embedded en native systemen met GDB Debugging in embedded en native systemen met GDB A.M. ten Doesschate July 15, 2015 Abstract Een korte beschrijving : intro gebruik met welke tools en hulpmiddelen van de GDB setup en een summier aantal

Nadere informatie

Bouwstenen voor PSE. Datatypes en Datastructuren

Bouwstenen voor PSE. Datatypes en Datastructuren Bouwstenen voor PSE Datatypes en Datastructuren Definitie Datatype Klasse van dataobjecten tesamen met operaties om ze te construeren, te manipuleren en te verwijderen. Een datatype omvat een specificatie

Nadere informatie

Meervoudige Smart-Card Duplicator. Gebruiksaanwijzing

Meervoudige Smart-Card Duplicator. Gebruiksaanwijzing Meervoudige Smart-Card Duplicator Gebruiksaanwijzing Project Specificaties De Smart Card Duplicating PCB is kan zes verschillende type smartcards lezen en schrijven, die allemaal gebaseerd zijn op de microchip

Nadere informatie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie

DDS chips. DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis. Output = sinusvormig signaal. Maximum frequentie = ½ klokfrequentie www.arduino.cc Arduino en DDS DDS chips DDS = Direct Digital (frequency) Synthesis Output = sinusvormig signaal Maximum frequentie = ½ klokfrequentie Frequentie bepaald door tuning word Grootste fabrikant:

Nadere informatie

CTCSS Encoder Super Flexibel Ontwerpen met een Arduino Nano

CTCSS Encoder Super Flexibel Ontwerpen met een Arduino Nano CTCSS Encoder Super Flexibel Ontwerpen met een Arduino Nano (voor minder als 2 euro weer QRV op de repeater) Henk Hamoen (PA3GUO) March 2016 Agenda Introductie CTCSS toonslot op repeaters Arduino Nano

Nadere informatie

recursie Hoofdstuk 5 Studeeraanwijzingen De studielast van deze leereenheid bedraagt circa 6 uur. Terminologie

recursie Hoofdstuk 5 Studeeraanwijzingen De studielast van deze leereenheid bedraagt circa 6 uur. Terminologie Hoofdstuk 5 Recursion I N T R O D U C T I E Veel methoden die we op een datastructuur aan kunnen roepen, zullen op een recursieve wijze geïmplementeerd worden. Recursie is een techniek waarbij een vraagstuk

Nadere informatie

Boe-Bots - Arduino robots

Boe-Bots - Arduino robots Boe-Bots - Arduino robots Voorbereiding - wat hebben we allemaal nodig? 1) Een laptop met de Arduino IDE 2) Een Boe-Bot 3) Een USB printerkabel 4) De Boe Bot Library én NewPing library. Hier te downloaden.

Nadere informatie

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo)

informatica. hardware. overzicht. moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) informatica hardware overzicht moederbord CPU RAM GPU architectuur (vwo) 1 moederbord basis van de computer componenten & aansluitingen chipset Northbridge (snel) Southbridge ("traag") bussen FSB/HTB moederbord

Nadere informatie

MORSE aan een draadje

MORSE aan een draadje MORSE aan een draadje UBA HOMEBREW 2014 Maarten van Achte ON3LOL SECTIE WLD Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 HET IDEE... 2 3 BESPREKING VAN HET SCHEMA... 4 3.1 Het schema... 4 3.2 De componenten... 5 3.2.1 Overzicht...

Nadere informatie

Tentamen Computersystemen

Tentamen Computersystemen Tentamen Computersystemen baicosy6 2e jaar bachelor AI, 2e semester 21 oktober 213, 9u-11u OMHP D.9 vraag 1 Van een Single Cycle Harvard machine hebben de componenten de volgende propagation delay time:

Nadere informatie

Software Test Plan. Yannick Verschueren

Software Test Plan. Yannick Verschueren Software Test Plan Yannick Verschueren Maart 2015 Document geschiedenis Versie Datum Auteur/co-auteur Beschrijving 1 November 2014 Yannick Verschueren Eerste versie 2 December 2014 Yannick Verschueren

Nadere informatie

De computer als processor

De computer als processor De computer als processor DE FYSIEKE COMPUTER Componenten van de computerconfiguratie Toetsenbord Muis Scanner Microfoon (Extern geheugen) Invoerapparaten Uitvoerapparaten Monitor Printer Plotter Luidspreker

Nadere informatie

AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT. Geschreven door: Tom Vocke

AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT. Geschreven door: Tom Vocke AVR-DOPER MINI ASSEMBLAGE HANDLEIDING + LAYOUT Geschreven door: Tom Vocke Datum: 28-09-2010 Inleiding: Dit document bevat alle hardware informatie betreffende de AVR-Doper mini. Het eerste deel zal zich

Nadere informatie

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel)

Wat is Arduino? Arduino = microprocessor (Atmel) Intro tot Arduino Wat is Arduino? Volgens de website: Arduino is an open-source electronics prototyping platform based on flexible, easy-to-use hardware and software. It's intended for artists, designers,

Nadere informatie

De Meta-circulaire Pico evaluator

De Meta-circulaire Pico evaluator De Meta-circulaire Pico evaluator 2de kandidatuur Informatica, VP (Toegepaste) Informatica Wolfgang De Meuter Laboratorium voor Programmeerkunde Departement Informatica Vrije Universiteit Brussel Pleinlaan

Nadere informatie

Digitale technieken Deeltoets II

Digitale technieken Deeltoets II Digitale technieken Deeltoets II André Deutz 11 januari, 2008 De opgaven kunnen uiteraard in een willekeurige volgorde gemaakt worden geef heel duidelijk aan op welke opgave een antwoord gegegeven wordt.

Nadere informatie

Datastructuren Programmeeropdracht 3: Expressies. 1 Expressies. Deadline. Dinsdag 8 december 23:59.

Datastructuren Programmeeropdracht 3: Expressies. 1 Expressies. Deadline. Dinsdag 8 december 23:59. Datastructuren 2015 Programmeeropdracht 3: Expressies Deadline. Dinsdag 8 december 23:59. Inleiding. Deze opdracht is losjes gebaseerd op Opdracht 5.13.2 in het boek van Drozdek. U wordt gevraagd expressies

Nadere informatie

1. Sluit de LED aan zoals afgebeeld 2. Sluit de USB-kabel aan op de Arduino 3. Klik op de knop uploaden 4. De LED begint te knipperen

1. Sluit de LED aan zoals afgebeeld 2. Sluit de USB-kabel aan op de Arduino 3. Klik op de knop uploaden 4. De LED begint te knipperen Workshop Arduino Inleiding In deze workshop werk je in tweetallen met een Arduino microcontroller. Dit is een kleine computer die je kunt programmeren om te doen wat jij wilt. Om dit te doen gebruik je

Nadere informatie

Arduino. Workshop. 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen

Arduino. Workshop. 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen Arduino Workshop Beta-docentendag 20 juni 2014 Peter Struwe Stichting De Jonge Onderzoekers Groningen Wat is een microcontroller? Maak een computer met alleen het meest noodzakelijke: processor geheugen

Nadere informatie

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014

von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 von-neumann-architectuur Opbouw van een CPU Processoren 1 december 2014 Herhaling: Booleaanse algebra (B = {0,1},., +, ) Elke Booleaanse functie f: B n B m kan met., +, geschreven worden Met Gates (electronische

Nadere informatie

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007

Samenvatting Computer Architectuur 2006-2007 Controletransferinstructies = Instructies die verandering brengen in de zuiver sequentiële uitvoering van de instructies. Ze doen dit door de instructiewijzer een andere waarde te geven. Ze kunnen met

Nadere informatie

scc =!F3.!F2 b) CD AB

scc =!F3.!F2 b) CD AB Computerarchitectuur en -organisatie (213030) Dinsdag 21 januari 2040, 13.30 17.00 uur 7 bladzijden met 8 opgaven 4 bladzijden met documentatie Let op: Vul het tentamenbriefje volledig in (d.w.z. naam,

Nadere informatie

Meet the Arduino FAMILY

Meet the Arduino FAMILY www.arduino.cc Arduino is HARDWARE Meet the Arduino FAMILY Mega Lilypad Ethernet Mini En meer... Gemeenschappelijke kenmerken Printkaartje met een ATMEL microcontroller Digitale en analoge in- en/of uitgangen

Nadere informatie

Workshop Arduino - deel 2

Workshop Arduino - deel 2 Workshop Arduino - deel 2 Inleiding In het vorige deel van de workshop Arduino heb je voor het eerst kennis gemaakt met deze microcontroller. In dit deel, deel 2, ga je meer leren over de software: het

Nadere informatie

Weerstation. Weerstation met Arduino C.G.N. van Veen. HiSPARC. 1 Weerstation. 2 Arduino. 2.1 Werking van Arduino

Weerstation. Weerstation met Arduino C.G.N. van Veen. HiSPARC. 1 Weerstation. 2 Arduino. 2.1 Werking van Arduino Weerstation HiSPARC Weerstation met Arduino C.G.N. van Veen 1 Weerstation Inleiding Naast het meten aan kosmische straling met het HiSPARC meetstation kunnen leerlingen het HiSPARC station uitbreiden met

Nadere informatie

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30

TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN ComputerSystemen Deeltentamen B (weken 6..9) vakcode 2M208 woensdag 19 Maart 2003, 9:00-10:30 Algemene opmerkingen (lees dit!): - Dit tentamen duurt ANDERHALF UUR! - Dit

Nadere informatie

S88XPressNetLI v1.0. Installatie- en gebruikershandleiding en naslagwerk KDesign Electronics, PCB ontwerp door RoSoft

S88XPressNetLI v1.0. Installatie- en gebruikershandleiding en naslagwerk KDesign Electronics, PCB ontwerp door RoSoft S88XPressNetLI v1.0 Installatie- en gebruikershandleiding en naslagwerk. 2008 KDesign Electronics, PCB ontwerp door RoSoft 3.3 De S88XpressNetLI verbinden met de ROCO versterker Aangezien de S88XpressNetLI

Nadere informatie

Sequentiële Logica. Processoren 24 november 2014

Sequentiële Logica. Processoren 24 november 2014 Sequentiële Logica Processoren 24 november 2014 Inhoud Eindige automaten Schakelingen met geheugen Realisatie van eindige automaten Registers, schuifregisters, tellers, etc. Geheugen Herinnering van week

Nadere informatie

Digitale technieken Microprocessoren

Digitale technieken Microprocessoren Digitale technieken Microprocessoren ir. Patrick Colleman Inhoudstafel Inhoudstafel. Afkortingen. Inleiding - voorwoord 1 Hoofdstuk 1 : Voorstelling van getallen en karakters. 2 1.1 Voorstelling van binaire

Nadere informatie

7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen

7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen 7 Omzetten van Recursieve naar Iteratieve Algoritmen Het lijkt mogelijk om elke oplossings-algoritme, die vaak in eerste instantie recursief geformuleerd werd, om te zetten in een iteratieve algoritme

Nadere informatie

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015

Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Microcontrollers Week 1 Introductie microcontroller Jesse op den Brouw INLMIC/2014-2015 Computersysteem Een systeem dat rekenkundige operaties, data manipulaties en beslissingen kan uitvoeren, aan de hand

Nadere informatie

MAKERKLAS WORKSHOP ARDUINO. Maandag 7 december 2015

MAKERKLAS WORKSHOP ARDUINO. Maandag 7 december 2015 1 MAKERKLAS WORKSHOP ARDUINO Maandag 7 december 2015 2 AAN DE SLAG! ONDERDELEN Je hebt de beschikking over een Arduino Starter Kit met een heleboel onderdelen. We gaan ze in de ze workshop niet allemaal

Nadere informatie

Getalformaten, timers en tellers

Getalformaten, timers en tellers Getalformaten, timers en tellers S_CU CU S PV R CV DEZ CV_BCD S_ODT S TV BI R BCD 1 pagina 1 Getalformaten (16 bits) PG CPU BCD W#16#296 Voorteken (+) 2 9 6 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 0 1 1 0 Positieve getallen

Nadere informatie

Arduino : Morse Voltmeter

Arduino : Morse Voltmeter Arduino : Morse Voltmeter Ooit was ik begonnen met het leren programmeren van een PIC processor in assembler. Maar ja, dat ging niet zo vlot, er kwamen andere dringende zaken en de PIC vloog weer in de

Nadere informatie

Naam + Klas: Laptop Nr: Cijfer:

Naam + Klas: Laptop Nr: Cijfer: Naam + Klas: Laptop Nr: Cijfer: Les 1a: 1: Verander de aan - en uit tijden in de sketch en bekijk het resultaat. 2: Je hebt 14 (0 t/m 13) digitale pinnen ter beschikking om je ledje op aan te sluiten.

Nadere informatie

Het programma ELGAMAL

Het programma ELGAMAL Het programma ELGAMAL Gerard Tel Universiteit Utrecht, Departement Informatica 21 oktober 2005 Dit boekje is een inhoudelijke beschrijving van het programma ELGAMAL dat door Gerard Tel is geschreven voor

Nadere informatie

Voeler ingang van de ilog recorder. Stop de temperatuurvoeler

Voeler ingang van de ilog recorder. Stop de temperatuurvoeler 1) Standaard interface (EA-INT) Oud model. 2) Universele interface (EA-INT-U) Nieuw model. Beide interfaces hebben een DB9 (9 pins) connector en uw PC heeft een RS232 seriële poort nodig. Escort ilog Dataloggers

Nadere informatie

1 "log-file": "/var/log/pilight.log" 2 "log-file": "c:/pilight/pilight.log"

1 log-file: /var/log/pilight.log 2 log-file: c:/pilight/pilight.log Instellingen Instellingen...1 Introductie...2 Basis...2 port...2 standalone...2 pid-file...2 log-file...2 log-level...2 whitelist...3 stats-enable...3 watchdog-enable...3 Module paden...4 action-root...4

Nadere informatie

A Quick Start Guide: AVR programmeren

A Quick Start Guide: AVR programmeren A Quick Start Guide: AVR programmeren In deze guide wordt uitgelegd hoe men kan beginnnen met het programeren van een ATMEL AVR microcontroller. Er zal een testprogramma uit de software library AVRlib

Nadere informatie

Functioneel programmeren

Functioneel programmeren Functioneel programmeren Practicumopgave 2: Mastermind Het doel van deze opgave is het implementeren van het spel Mastermind; zie http://nl.wikipedia.org/wiki/mastermind voor een uitleg. Het spel is klein

Nadere informatie

continue in een for, while of do lus herhaalt de lus vroegtijdig. De volgende herhaling wordt onmiddellijk begonnen.

continue in een for, while of do lus herhaalt de lus vroegtijdig. De volgende herhaling wordt onmiddellijk begonnen. Hoofdstuk 3: controlestructuren instructies en blokken Naar elke instructie staat een ; Instructies worden door de haakjes {} in een block samengevat. if else if ( expression) statement1; else statement2;

Nadere informatie

Inductiemeter via de parallelle poort

Inductiemeter via de parallelle poort K.T.A.1-Gent "De Lindenlei" Lindenlei 38 9000 Gent Tel: 09.225.33.04 en 09.225.43.42 Fax: 09.225.52.88 Geïntegreerde proef Inductiemeter via de parallelle poort Naam: Michaël Clinckspoor Richting: Industriële

Nadere informatie

Registers & Adressering. F. Rubben, ing 2008-2010

Registers & Adressering. F. Rubben, ing 2008-2010 Registers & Adressering, ing 2008-2010 Inhoud Leerstof tot nu toe Opbouw registers Benaming registers Opbouw data Verloop programma Leerstof tot nu toe: Bouw PLC Intern Extern fabrikanten Aansluiten I/O

Nadere informatie

Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren

Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren Een eenvoudig algoritme om permutaties te genereren Daniel von Asmuth Inleiding Er zijn in de vakliteratuur verschillende manieren beschreven om alle permutaties van een verzameling te generen. De methoden

Nadere informatie

Arduino. Arduino UNO. Sam Decoster. CoderDojo Roeselare. Sam Decoster

Arduino. Arduino UNO. Sam Decoster. CoderDojo Roeselare. Sam Decoster Arduino Arduino UNO Sam Decoster CoderDojo Roeselare Sam Decoster Inleiding Arduino is een open-source ontwikkelbord, waarmee het mogelijk wordt om informatica te koppelen aan fysieke objecten. Het is

Nadere informatie

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt

Computerarchitectuur en netwerken Toets 1 4 okt 11.00 13.00 De open vragen moet je beantwoorden op tentamenpapier. De multiple-choice antwoorden moet je op het vragenblad invullen in de rechtervakjes en dat blad inleveren. Schrijf je naam, studentnummer

Nadere informatie

Bijlage 1. Access VBA code voor het maken van barrièrebestanden.

Bijlage 1. Access VBA code voor het maken van barrièrebestanden. Planbureau voor de Leefomgeving Hoe open is de Waddenzee? Een indicator voor de openheid van het Waddenlandschap F.G. Wortelboer PBL publicatienummer 500180001 December 2009 Bijlage 1. Access VBA code

Nadere informatie

Technology, Innovation & Society Delft

Technology, Innovation & Society Delft Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : ELEKTROTECHNIEK : MICPRG-sc1 : EQ1 TOETSDATUM : 25 JANUARI 2013 TIJD : 15.00 16.30 uur AANTAL PAGINA S

Nadere informatie

Voeler ingang van de ilog recorder. Stop de temperatuurvoeler

Voeler ingang van de ilog recorder. Stop de temperatuurvoeler 1) Standaard interface (EA-INT) Oud model. 2) Universele interface (EA-INT-U) Nieuw model. Beide interfaces hebben een DB9 (9 pins) connector en uw PC heeft een RS232 seriële poort nodig. Escort ilog Dataloggers

Nadere informatie