Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens?"

Transcriptie

1 Wat is de rationale voor Regionale Biomassaketens? Wolter Elbersen (Wageningen UR) Amersfoort, 1 december 2011 Biomassa en Bioenergie in Nederland Netherlands 4 million ha total and 2 million ha agriculture Small country large ambitions! Much emphasis is laid on development of a Biobased Economy which is wider than bioenergy 14% Energy (50% bioenergy), 10% renewable transport fuel in Renewable chemistry?

2 Niet alleen energie!! Value vs volume? Farma Fine chemicals Gezondheid en lifestyle Toegevoegde waarde Food Voeding Feed performance materialen Fermentatie, commodity chemicaliën Chemie Fertilizer, bulk chemicaliën Fuel, transportbrandstoffen Energie Fire, electriciteit en warmte Volume Biomass Balance for the Netherlands (Mton DM) Rabou et al Meesters et.al., 2010 Domestic harvestable production Plus: Import Minus: Export Balance =740 PJ =24% Primary energy use (3300 PJ) What part can we use for energy production? Meesters, K., P. Boonekamp, M. Meeusen, D. Verhoog en W. Elbersen Monitoring Groene Grondstoffen. Rapport voor het Platform Groene Grondstoffen. Rabou, L.P.L.M., Deurwaarder, E.P., Elbersen, H.W., Scott, E.L., Biomassa in de Nederlandse energiehuishouding in 2030,

3 Biomassa = biomassaketens Government policy Financial feasibility Environmental aspects Available for energy production Technical feasibility Public perception Market mechanisms 5 Tertiare bijproducten Secundaire bijproducten Biomass crops Primaire bijproducten Secondary by-products Primary by-products Imports? Gewassen (Import) Turnhollow, 1994

4 Tertiare bijproducten Import? Biomass crops Primary by-products Secondary by-products Secundaire bijproducten Primaire bijproducten Gewassen (Import) Turnhollow, 1994 Een biomassawet? Tertiare bijproducten Import? Biomass crops Secundaire bijproducten Primaire bijproducten Secondary by-products Primary by-products Gewassen (Import) Turnhollow, 1994

5 De Biomassa: Nu 9 miljoen ton gebruikt voor energie (E + W) Nog 4 a 7 miljoen ton te benutten! Nog belangrijker: efficient benutten!!! Primaire biomassa in 2020 (Koppejan et al., 2009) Ktonne dry matter Stream Gross availabilty GE RC Straw Grass straw Wet crop residue agriculture Wet crop residue horticulture Green manure Fruit farming and arboriculture Wood from forest without harvesting Wood from forest with harvesting Wood from landscape Natural grass Grass verges Heath Reed Energy crop cultivation in agriculture Energy crop cultivation outside agriculture Wood from built environment Wet biomass from built environment Grass for bio-refining SUBTOTAL Primary

6 Secundair Ktonne dry matter Stream Gross availability GE RC Dehydrated (poultry) manure Liquid manure Manure Waste wood from wood-processing industry Waste water treatment sludge Aquatic biomass Swill Food and Stimulants industry Potato residue products Oilseed cake Animal meal Potato/wheat starch Cocoa shells Coffee grounds Sugar beet residue flows Brewers spent grain Vegetable waste Fish waste Residual fats Frying fats Total Total secondary byproducts Biomassa voor elektriciteit en verwarming Biomassa type Kton DS Primaire biomassa (op het veld) 726 tot (teelt <500) Secundaire biomassa (bij fabriek) tot Tertiare biomassa (afval) tot Gewassen (teelt, algen, wieren) Nihil - >

7 Primair Agroresiduen Primair: grasachtig

8 Waar zit de biomassa? (Mozaffarian et al.,2011) Biomass demand (PJ final energy) BIO-Electricity BIO-Heat BIO-transport (total (2 nd gen.)) BIO-Chemicals Total ? 64 NREAP ? 158 GE - RC (6)- 49 (12) GE RC (17) - 70(35) Biomass supply BIO-E & BIO-H, (Koppejan et al., 2009, PJ final energy) * BIO-E & BIO-H, BIO-F, BIO-CHEM, (Sanders et al., 2006, PJ primary energy)

9 Trends Nederland heeft heel veel verschillende stromen! Onbenutte biomassa potenties zijn mest, primaire biomassa (bermgras, gewasresten, biomassa uit natuur, etc.) Meer biomassa benutten is belangrijk maar beter benutten is nog belangrijker Biomassagebruik wordt ook gestuurd door andere zaken: Broeikasgas uitstootvermijding, nutriënten benutten, etc Integraal beleid: energie + nutriënten + broeikasuitstoot +? Biomassa beweegt de ladder op: van onbenut naar verbranden/vergisten naar transportbrandstof naar chemicaliën Biomassaketens hebben heel veel interacties Beschikbaarheid biomassa Avoided GHG emission when using manure for AD Lesschen et al., 2009.

10 Einde Wageningen UR Beschikbaarheid biomassa elektriciteit/warmte Global Economy 2 Transatl Market 3 Strong Europe 4 Regional Comm. Mton dm 10.5 (48.6) 13.8 (50.4) 13.4 (47.1) 16.4 (47.9) 15.5 (46.3) PJ LHV 125 (558) 173 (515) 167 (491) 179 (494) 173 (485) PJ HHV 180 (881) 231 (910) 226 (855) 281 (868) 268 (841) PJ Electricity PJ Heat PJ Fuels PJ Final PJ av. fossil bio eff (% HHV ) 24% 23% 24% 32% 35% fossil eff (% HHV ) 53% 54% 54% 59% 60%

De ruimte tussen biomassa potentie en de praktijk:

De ruimte tussen biomassa potentie en de praktijk: De ruimte tussen biomassa potentie en de praktijk: Het belang van biomassa mobiliseren Wolter Elbersen Nederland en de biobased economy Hoe mobiliseren we 10 miljoen ton houtige biomassa in een duurzame

Nadere informatie

Biomass resources in The Netherlands

Biomass resources in The Netherlands Biomass resources in The Netherlands Wolter Elbersen, Wageningen University and Research centre, Department of Biobased Products Based on ECN/WUR report: Rabou, L.P.L.M, E.P. Deurwaarder, H.W. Elbersen

Nadere informatie

supply storage Nuclear energy Sustainable

supply storage Nuclear energy Sustainable Er bestaan uitgebreide statistieken van bio-energieproductie in Nederland. De herkomst van de biomassa is echter zeer slecht te achterhalen. De duurzaamheid van bioenergie hangt echter wel zeer nauw samen

Nadere informatie

Innovatie met biomassa: meer dan techniek

Innovatie met biomassa: meer dan techniek Biobased innovation Innovatie met biomassa: meer dan techniek InnoTeP Nijmegen, 26 September 2014 Hans Langeveld (Biomass Research) Foluke Quist-Wessel (AgriQuest) foluke.quist@gmail.com hans@biomassresearch.eu

Nadere informatie

Hout in de BBE. Houtachtige Bio massa in het. Nederlandse Klimaat. Energie beleid.. Probos 27 Jan 2011 Ton Runneboom

Hout in de BBE. Houtachtige Bio massa in het. Nederlandse Klimaat. Energie beleid.. Probos 27 Jan 2011 Ton Runneboom Hout in de BBE Houtachtige Bio massa in het Nederlandse Klimaat en Energie beleid.. Biobased Economy (BBE) De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Het gaat om het creëren van toegevoegde economische

Nadere informatie

Biobased economy vanuit ketenperspectief. Woody Maijers Lector Integrale voedsel- en productieketens Directeur van De Ketencoach

Biobased economy vanuit ketenperspectief. Woody Maijers Lector Integrale voedsel- en productieketens Directeur van De Ketencoach Biobased economy vanuit ketenperspectief Woody Maijers Lector Integrale voedsel- en productieketens Directeur van De Ketencoach 1 Van lineair naar circulair 2 Van ketens naar netwerken Productie biomassa

Nadere informatie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie Bioraffinage, de brug tussen landbouw en de chemie Zeewolde, 15 juni 2017, Veldleeuwerik Em Prof dr Johan Sanders Wageningen University and Research, Food & Biobased Research Onze gezamenlijke uitdaging..

Nadere informatie

Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020

Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020 Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020 Wolter Elbersen Koppejan, J. H.W. Elbersen, M. Meeusen en P. Bindraban. 2009. Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa

Nadere informatie

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema

Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal. Jan Peter Lesschen. Kimo van Dijk en Oene Oenema Nutriënten en organische stof stromen en voorraden op wereld en Europese schaal Jan Peter Lesschen Kimo van Dijk en Oene Oenema Introductie Bodemvruchtbaarheid ongelijk verdeeld in de wereld Natuurlijke

Nadere informatie

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen

Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Dicht bij huis meer rendement halen uit gras, maïs en andere eiwitbronnen Heusden, 11 en 12 september 2014 Prof. Dr. J.P.M. (Johan) Sanders Biobased Commodity Chemicals (BCH) De nieuwe uitdaging voor biomassa

Nadere informatie

KB Biobased Economy in R(&D)eality. Erik van Seventer - WUR BbE team. Den Haag, 12 mei 2009

KB Biobased Economy in R(&D)eality. Erik van Seventer - WUR BbE team. Den Haag, 12 mei 2009 KB-10 2008 Biobased Economy in R(&D)eality Erik van Seventer - WUR BbE team Den Haag, 12 mei 2009 Welke toekomst willen we? Of? Trends 2050+ To Do : Eco 2* Toenemende uitputting en vervuiling Voedsel

Nadere informatie

De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!!

De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Biobased Economy (BBE) De BBE is een onderdeel van een duurzame economie!! Het gaat om het creëren van toegevoegde economische waarde en het maken van optimale keuzes terwijl doelstellingen gehaald worden

Nadere informatie

Terugwinning en benutting van fosfaat in de voedselketen

Terugwinning en benutting van fosfaat in de voedselketen 6/22/211 Terugwinning en benutting van fosfaat in de voedselketen Oene Oenema, Oscar Schoumans, Phillip Ehlert, Johan Sanders en vele anderen Wageningen University Phosphorus flows in the food chain P

Nadere informatie

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO

BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry april 2015 Jeroen Koot -CEO BioMCN: Advanced Sustainable Biofuels BIObased Industry 2015 9 april 2015 Jeroen Koot -CEO Content Bio-methanol belangrijke grondstof voor o.a. transport en chemie BioMCN ontwikkelt duurzame en bio-based

Nadere informatie

Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020

Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020 Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa voor elektriciteit, warmte (en gas) in 2020 Wolter Elbersen Koppejan, J. H.W. Elbersen, M. Meeusen en P. Bindraban. 2009. Beschikbaarheid van Nederlandse biomassa

Nadere informatie

Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl

Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl Bioraffinage de biovaluator van de toekomst www.costa-due.nl Rob van Haren ism met werkgroep biocascadering Costa Due (prov Groningen): Ad Pot (Cosun), Frans Goudriaan (HTU), Anita Westenbroek (NVP), Sjef

Nadere informatie

Rijkslandbouwschool. Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie. Wageningen Campus: volop innovatie. Drie bodemtypes. Groei wereldbevolking

Rijkslandbouwschool. Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie. Wageningen Campus: volop innovatie. Drie bodemtypes. Groei wereldbevolking Rijkslandbouwschool Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie Prof. dr. Martin J. Kropff, Rector Magnificus Duivendaal 1886 Drie bodemtypes Wageningen Campus: volop innovatie Binnenveld Wageningse

Nadere informatie

Onderzoek voor duurzame energie

Onderzoek voor duurzame energie PowerPoint heeft het automatisch downloaden van deze externe afbeelding niet toegestaan om te voorkomen dat uw privacy in het gevaar komt. U kunt de afbeelding alsnog downloaden en weergeven door op de

Nadere informatie

Masterclass Duurzaam Ondernemen

Masterclass Duurzaam Ondernemen Masterclass Duurzaam Ondernemen Gijsbrecht Gunter Projectmanager Mobiel: 06 52 123 146, e-mail: gijsbrechtgunter@impulszeeland.nl Terneuzen, 10 november 2011 Inhoudsopgave 1 Wat is Biobased Economy 2 Agenda

Nadere informatie

Lokale Bioraffinage. De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa. Marieke Bruins. Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15

Lokale Bioraffinage. De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa. Marieke Bruins. Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15 Lokale Bioraffinage De voordelen van kleinschalige raffinage van biomassa Green Meeting Decentrale Bioraffinage, Den Bosch, 18-9-15 Marieke Bruins De afgelopen eeuw was er een belangrijke trend in de agrarische

Nadere informatie

Praktische duurzaamheidsoptimalisatie van productieprocessen met behulp van materiaalstroom en levenscyclus analyse

Praktische duurzaamheidsoptimalisatie van productieprocessen met behulp van materiaalstroom en levenscyclus analyse Praktische duurzaamheidsoptimalisatie van productieprocessen met behulp van materiaalstroom en levenscyclus analyse Frank Pierie Onderzoeker Hanzehogeschool Groningen 2/14/2017 1 Agenda 1. Introductie

Nadere informatie

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange

Agri Investment Fund. Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015. Marc Rosiers Nicolas De Lange Agri Investment Fund Studienamiddag Bio Economie 9 November 2015 Marc Rosiers Nicolas De Lange Inhoudstafel 1. Agri Investment Fund 2. Actiedomeinen FromFarm tofood Smart Farming Sustainable Farming Biobased

Nadere informatie

GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu

GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu A. van der Drift December 2013 ECN-L--13-081 GROEN GAS HEEFT DE TOEKOMST en de toekomst begint nu Bram van der Drift Clean Tech Business Day 11 december

Nadere informatie

infrastructure for a renewable society

infrastructure for a renewable society infrastructure for a renewable society Klaas de Jong 23th March 2011 Far more energy needed for heating than for generation of electricity Primary energy balance of The Netherlands Average efficiency of

Nadere informatie

Klimaat, energie en mest: de toekomst van de bodem

Klimaat, energie en mest: de toekomst van de bodem Klimaat, energie en mest: de toekomst van de bodem Duurzaam bodembeheer 24 januari 2008 Peter Kuikman, Alterra, Wageningen UR, Centrum Bodem Onderwerpen Bodem en Klimaatinteracties Invloed klimaatverandering

Nadere informatie

EnergieConversiePark Moerdijk Een ECP aansluitend op bestaande verwerking van biomassa

EnergieConversiePark Moerdijk Een ECP aansluitend op bestaande verwerking van biomassa EnergieConversiePark Moerdijk Een ECP aansluitend op bestaande verwerking van biomassa Nathalie Márquez Luzardo, Jan Venselaar (Avans Hogeschool) en Patrick Reumerman (BTG) Inleiding - ECP Moerdijk is

Nadere informatie

Noord-zee-wier-keten. Zonder samenwerking,... geen keten

Noord-zee-wier-keten. Zonder samenwerking,... geen keten Noord-zee-wier-keten Zonder samenwerking,... geen keten TO2-dag 22 mei 2015 Floris Groenendijk Inhoud Noord-zee-wier-keten 1. Belang van zeewier de toekomst van de energievoorziening. 2. Het belang van

Nadere informatie

De markt voor houtige biomassa

De markt voor houtige biomassa De markt voor houtige biomassa Jan Oldenburger Ede, 1 november 2016 Inhoud Houtige biomassa Gebruik van hout in Nederland Biomassa potentieel en benutting Biomassatoepassing en -markt Markt voor chips

Nadere informatie

Bio-energie ketens: ethanol

Bio-energie ketens: ethanol Bio-energie ketens: ethanol Rob Bakker Business Unit Biobased Products Agrotechnology & Food Innovations Wageningen UR robert.bakker@wur.nl Overzicht Wat is ethanol? Eigenschappen Welke ketens? Huidige

Nadere informatie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie

Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie Bioraffinage, de brug tussen landbouw en chemie D66 Biobased Economy Symposium, Bergen op Zoom, 27 februari 2015 Johan Sanders Em Professor Biobased Commodity Chemicals DLO/Food & Biobased Research/ Wageningen

Nadere informatie

Biobased Asfalt. Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp. Dr. Richard Gosselink

Biobased Asfalt. Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp. Dr. Richard Gosselink Biobased Asfalt Werkconferentie Topsector Energie: sessie Duurzaam dorp Dr. Richard Gosselink Wageningen UR: organizational structure Supervisory Board Executive Board Concern staff Facility Services Agrotechnology

Nadere informatie

afvalhout . een inkijkje in de Nederlandse afval- en recyclingsector Motie nr november 1979 Ladder van Lansink

afvalhout . een inkijkje in de Nederlandse afval- en recyclingsector Motie nr november 1979 Ladder van Lansink Motie 15800 nr. 21 1 november 1979. een inkijkje in de Nederlandse afval- en recyclingsector afvalhout Ladder van Lansink Mini-workshop afvalhoutmarkt OVAM 2 mei 2016 Max de Vries 1 Aandachtspunten BRBS

Nadere informatie

Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012

Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012 Domeinlezing: 2D-printen is zó 2012 Academie voor de Technologie van Gezondheid en Milieu Jack van Schijndel & Nathalie Márquez Luzardo Avans Onderwijsdag Avans Onderzoeksdag? Avans Ondernemersdag? 10

Nadere informatie

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag

Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Klimaatreddende bodem? Biochar, ondergrondse CO 2 -opslag Rob van Haren (Kiemkracht) en Romke Postma (NMI) Bodembreed, Lunteren, 2 december 2008 Inhoud Het Biochar-concept Aandacht voor Biochar - internationaal

Nadere informatie

Naar een verhoogde duurzaamheid van biomassa

Naar een verhoogde duurzaamheid van biomassa Naar een verhoogde duurzaamheid van biomassa Luc Pelkmans, Ruben Guisson, VITO ARBOR studienamiddag Duurzaam ondernemen met bio-energie Roeselare, 18 juni 2015 Inhoud» Evoluties op Europees niveau & de

Nadere informatie

Juni 2011. www.groupmachiels.com

Juni 2011. www.groupmachiels.com Juni 2011 www.groupmachiels.com Agenda GROUP MACHIELS BIO ENERGY: Biomassa als energiebron CONCLUSIE Group Machiels Anno 2011 Familiebedrijf, actief sinds 1941 en nu al de 3e generatie Machiels. Group

Nadere informatie

Glastuinbouw Business met Biomassa

Glastuinbouw Business met Biomassa Glastuinbouw Business met Biomassa Caroline Labrie, Jan Willem Donkers, Wageningen UR Glastuinbouw Douwe Frits Broens, LEI 27 september 2011 Inhoud Waardepiramide en de glastuinbouw Voorbeelden Aanpak

Nadere informatie

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen

EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN. Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen EEN NIEUW DIGITAAL KENNISPLATFORM VOOR DE BIO-ECONOMIE IN VLAANDEREN Linda Verdonck POM Oost-Vlaanderen Digitaal kennisplatform bio-economie een initiatief van de POM Oost-Vlaanderen als provinciale antenne

Nadere informatie

Bioraffinage in de Peel, meerwaarde halen uit gras en gewas: de resultaten

Bioraffinage in de Peel, meerwaarde halen uit gras en gewas: de resultaten Bioraffinage in de Peel, meerwaarde halen uit gras en gewas: de resultaten Wim van Doorn Schone technologie Biobased Economy Milieu Inhoud 1. Demonstratieproject 2. Wat is bioraffinage? 3. Bioraffinage

Nadere informatie

Innovatieve ketensamenwerking & onderwijs

Innovatieve ketensamenwerking & onderwijs Innovatieve ketensamenwerking & onderwijs 2e docentendag CBBE 24-06-2015 Gert-Jan van Delft HAS Hogeschool samen-vatting Innovatie, onderwijs, ketensamenwerking en BBE overzicht Ketens in BBE perspectief

Nadere informatie

Status en stimulering van bioenergie in Nederland. Kees Kwant SenterNovem, Agentschap voor Innovatie en Duurzaamheid

Status en stimulering van bioenergie in Nederland. Kees Kwant SenterNovem, Agentschap voor Innovatie en Duurzaamheid Status en stimulering van bioenergie in Nederland Kees Kwant SenterNovem, Agentschap voor Innovatie en Duurzaamheid Inhoud Status: Actieplan Biomassa Gerealiseerde Implementatie De omgeving in Europa Stimulering

Nadere informatie

Bio-ethanol: nu en in de toekomst

Bio-ethanol: nu en in de toekomst Bio-ethanol: nu en in de toekomst Rob Bakker Business Unit Biobased Products Agrotechnology & Food Innovations Wageningen UR robert.bakker@wur.nl Overzicht Introductie Bioethanol ethanol als brandstof

Nadere informatie

Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof

Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof Voedselverspilling; eerst preventie en van reststroom naar grondstof Toine Timmermans NVRD Jaarcongres, 26 mei 2016 Voedselverspilling (nieuwe cijfers EU-28) Productie Verwerking Consumenten Food service

Nadere informatie

De Biobased Economy in de Zuidvleugel

De Biobased Economy in de Zuidvleugel De Biobased Economy in de Zuidvleugel Wat is er nodig om de biobased-economy in de Zuidvleugel een impuls te geven? 17 1 13, Douwe-Frits Broens LEI: Biobased Economics - financiële en milieudoelen halen

Nadere informatie

Prof. Dr. Martin Junginger Copernicus Instituut, Universiteit Utrecht. Expert-meeting plaatsvinden over het raadsvoorstel Houtenergiestation

Prof. Dr. Martin Junginger Copernicus Instituut, Universiteit Utrecht. Expert-meeting plaatsvinden over het raadsvoorstel Houtenergiestation Copernicus Institute of Sustainable Development Prof. Dr. Martin Junginger Copernicus Instituut, Universiteit Utrecht Expert-meeting plaatsvinden over het raadsvoorstel Houtenergiestation 17 November 2016,

Nadere informatie

Wageningen University & Research. Wageningen, 04 November 2017 Prof. dr Arthur Mol, Rector Magnificus

Wageningen University & Research. Wageningen, 04 November 2017 Prof. dr Arthur Mol, Rector Magnificus Wageningen University & Research Wageningen, 04 November 2017 Prof. dr Arthur Mol, Rector Magnificus 2017 Het begon in 1918 Van Landbouwhogeschool tot University & Research of the Life Sciences 1960s:

Nadere informatie

Voorbeelden circulaire economie - Projectresultaten in de praktijk

Voorbeelden circulaire economie - Projectresultaten in de praktijk Voorbeelden circulaire economie - Projectresultaten in de praktijk Wageningen Food & Biobased Research WU-Operations Research & Logistics 01-02-2017, Jim Groot Drie voorbeelden PPS Eindeloos Groenten -

Nadere informatie

Biomassa. Duurzame energiebron? G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Biomassa. Duurzame energiebron? G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Biomassa Duurzame energiebron? Biomassa -verwerkingsmethoden verbranding warmte komt vrij kracht, verwarming thermo-chemische conversie omzetting in gas hoogcalorisch gasmengsel quasi olieproduct ( synthetic

Nadere informatie

Algen in de praktijk Presentation NAP 11/02/2009. Rikus Oortwijn

Algen in de praktijk Presentation NAP 11/02/2009. Rikus Oortwijn Algen in de praktijk Presentation NAP 11/02/2009 Rikus Oortwijn Concept oplossing algentechnologie Concept Solution Residual water stream Bio-Reactor Carbon (CH4) Energy Water pre-treatment Nitrogen (N)

Nadere informatie

Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering

Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering Dr. Gulden Yilmaz, Gerrit Gerritsen WUR-Food and Biobased Research, IPSS engineering Bioeconomy New Value Chains based on co-production of food and non-food products Source: Mosmuller, BFF 2013 A new balance

Nadere informatie

150 years. BASF: We create chemistry

150 years. BASF: We create chemistry BASF: We create chemistry Chemistry powers Sustainability NRK Nieuwjaarsbijeenkomst 2016 14 januari 2016, BASF De Meern Charles van der Horst BASF Nederland B.V. Our understanding is derived from megatrends

Nadere informatie

Beleid voor biomassa. -Lopend beleid -Discussies -Trends

Beleid voor biomassa. -Lopend beleid -Discussies -Trends Beleid voor biomassa -Lopend beleid -Discussies -Trends Beleid duurzame energie in beweging Volkskrant 30 maart 2010: Van der Hoeven neemt afstand van eigen duurzaamheidsbeleid Van onze verslaggever Michael

Nadere informatie

kansen voor verpakkingen & biobased product ontwikkeling

kansen voor verpakkingen & biobased product ontwikkeling kansen voor verpakkingen & biobased product ontwikkeling 31 januari 2012 Hogeschool HAS den Bosch Dr. Ir. Gert-Jan van Delft Lector Biobased Product Ontwikkeling kansen voor verpakkingen & biobased product

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling. Frank Bergmans

Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling. Frank Bergmans Bio-olie voor warmtekrachtkoppeling Frank Bergmans Inhoud 1. Productschap MVO 2. Grondstoffen bio-olie 3. Wetgeving 4. Marktontwikkelingen Productschap Margarine, Vetten en Oliën 2 1 Productschap MVO Ketenorganisatie

Nadere informatie

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk

Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk B r u g t u s s e n m a r k t e n k e n n i s i n d e r e g i o v o o r d e b i o b a s e d e c o n o m y Biobased Economy in BioBRUG tussen wetenschap en praktijk Prof. dr. Gert-Jan Euverink 14 11-2012

Nadere informatie

Inhoud. Duurzaamheidsanalyse. Hoe. Voorbeelden Oefenen. Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse. Belang voor duurzame ontwikkeling

Inhoud. Duurzaamheidsanalyse. Hoe. Voorbeelden Oefenen. Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse. Belang voor duurzame ontwikkeling Hoe groen is groen? Duurzaamheidsanalyse voor duurzame ontwikkeling Themadag leren voor duurzame ontwikkeling, 12 mei 2016 STOAS Vilentum, Wageningen Dr ir Jerke W. de Vries Inhoud Duurzaamheidsanalyse

Nadere informatie

PHA programma: Introductie & consortium vorming

PHA programma: Introductie & consortium vorming PHA programma: Introductie & consortium vorming Christiaan Bolck Program manager materials - Wageningen UR Workshop PHA 17 December 2013 Wageningen Forum Biorefinery; nieuwe waardeketens van groene grondstoffen

Nadere informatie

Cascadering, kringloopsluiting en symbiose

Cascadering, kringloopsluiting en symbiose Cascadering, kringloopsluiting en symbiose Programma 10.00 uur Opening 10.10 uur Doel en uitleg programma 10.20 uur Key-note Versnelling van de technologie als kans voor de toekomst 11.00 uur Pauze 11.30

Nadere informatie

De rol van de Bio-energiesector in de Biobased Economy

De rol van de Bio-energiesector in de Biobased Economy De rol van de Bio-energiesector in de Biobased Economy - achtergronddocument voor het opstellen van een visie - E. Annevelink, H.W. Elbersen & R. van Ree In opdracht van: Rapport 1277 Colofon Dit rapport

Nadere informatie

VLAAMS ALGENPLATFORM 2009-2012

VLAAMS ALGENPLATFORM 2009-2012 VLAAMS ALGENPLATFORM 2009-2012 Samen op weg naar een Vlaamse algeneconomie Annick Verween Universiteit Gent Technology Developer Inhoud Vlaamse algeneconomie Markt in beeld Hype vs realiteit Algen in Vlaanderen

Nadere informatie

Biobased economy in het Groene Hart

Biobased economy in het Groene Hart Biobased economy in het Groene Hart Energie & Bio/Groen Gas 27 juni 2013, Langeraar, Michiel van Galen Inhoud Landelijke doelen energie en beleid Stimuleringsbeleid Groen Gas Het proces Stand van zaken

Nadere informatie

Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster. Annita Westenbroek Netwerkevent

Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster. Annita Westenbroek Netwerkevent Creating circular values Cases van het Dutch Biorefinery Cluster Annita Westenbroek Netwerkevent Bio-economie@ILVO DBC members 1 DBC network Why cooperation? Biobased Economy: Biomass becomes more scarce,

Nadere informatie

Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel?

Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel? Biomassa uit natuur en landschap Wat is het potentieel? 19 maart 2008 Joop Spijker Alterra, Wageningen UR Conferentie regionale kansen voor biomassa en waterstof Opbouw presentatie Inleiding Huidig gebruik

Nadere informatie

Cradle to Cradle? & Value engineering!

Cradle to Cradle? & Value engineering! Cradle to Cradle? & Value engineering! Click to edit Master title style Inhoud Korte samenvatting VE nu (2011) Andere toekomst? Cradle to Cradle Case : Loders Croklaan VE in

Nadere informatie

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality

Next Generation Energy. Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality Next Generation Energy Tomorrow will be what we make today Sustainable product development is today s reality ZIRK Technology biedt (nieuw) inzicht en ondersteuning bij het produceren van Bioproducten

Nadere informatie

BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP

BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP FLANDERS INNOVATION HUB FOR SUSTAINABLE CHEMISTRY BIJDRAGE VAN FISCH AAN VMP CHEMIE EN KUNSTSTOFFEN IN EEN GESLOTEN KRINGLOOP LEENTJE CROES, PROGRAM MANAGER Chemical industry2012 Labour creation Trade

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen voorbij de crises. Uitdagingen 21 e eeuw Rol Duurzaamheid & innovatie Financiering innovatie Praktijk Voorbeelden

Duurzaam ondernemen voorbij de crises. Uitdagingen 21 e eeuw Rol Duurzaamheid & innovatie Financiering innovatie Praktijk Voorbeelden Duurzaam ondernemen voorbij de crises Uitdagingen 21 e eeuw Rol Duurzaamheid & innovatie Financiering innovatie Praktijk Voorbeelden InnoTep 2012, Radboud Universiteit wo Daan Dijk, Rabobank Rabobank at

Nadere informatie

Duurzaamheid Praktijkcase circulaire economie (Apollo Vredestein) APOLLO Vredestein BV

Duurzaamheid Praktijkcase circulaire economie (Apollo Vredestein) APOLLO Vredestein BV Duurzaamheid Praktijkcase circulaire economie (Apollo Vredestein) 1 Wie ben ik? 2 Enschede plant 150 Acre facility located in the East part of the Netherlands, close to the German border Capacity: PCR:

Nadere informatie

Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice

Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice Japo Ouwerkerk Media Rakkers, 17 januari 2012 Social Benefit Storytelling in Practice Agenda 1. Introductie 2. What drives the world: Globale trends in Voedingsmiddelenwereld 3. Drives what we do: Intro

Nadere informatie

Energie in de haven van Antwerpen

Energie in de haven van Antwerpen Energie in de haven van Antwerpen Agenda 1. Energie in de haven van Antwerpen 2. Energie Actie Programma havenbedrijf 3. Enkele projectvoorbeelden 1 Energie in de haven van Antwerpen Key figures for Antwerp

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

Toekomstige Biobased Materialen. Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products

Toekomstige Biobased Materialen. Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products Toekomstige Biobased Materialen Dr Harriëtte Bos Wageningen UR, Biobased Products Geld verdienen met biomaterialen 23 november 2011 Groene grondstoffen in non-food toepassingen Zo oud als de mensheid!

Nadere informatie

Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO

Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO 12-03-2015 NL Agri & Food: oprecht een topsector! Tweede exporteur ter wereld Stevige pijler onder de economie 10% v/h BNP;

Nadere informatie

Jan Kempers. Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland. Bestuurslid St. Veldleeuwerik

Jan Kempers. Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland. Bestuurslid St. Veldleeuwerik 1 Jan Kempers Manager Duurzame Ontwikkeling HEINEKEN Nederland Bestuurslid St. Veldleeuwerik HEINEKEN Proud, Independent, Responsible Global Brewer The world s most international brewer No 1 in Europe

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola

Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola Business opportunities for horticulture and potatoes in Angola Foreword In recognition of the Dutch horticulture sector as one of the top sectors identified by the government of the Kingdom of The Netherlands,

Nadere informatie

{gallery}product2{/gallery} Wat zijn de voordelen van het verwarmen met houtbriketten?

{gallery}product2{/gallery} Wat zijn de voordelen van het verwarmen met houtbriketten? {gallery}product2{/gallery} Houtbriketten zijn gemaakt van droog, houtbriketten onbehandeld houtafval vorm zoals zijn zaagsel geperst en snippers met een restv uit d Bioenex OÜ biedt uitstekende kwaliteit

Nadere informatie

VANG Van Afval Naar Grondstof

VANG Van Afval Naar Grondstof Afval is een keuze VANG Van Afval Naar Grondstof Regionaal Symposium Grondstoffen in Afvalland? Dinteloord, 15 april 2015 Maarten Goorhuis Senior beleidsmedewerker Koninklijke NVRD Koninklijke NVRD Vereniging

Nadere informatie

BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE

BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE An Vercalsteren An.vercalsteren@vito.be VITO Unit Duurzaam Materialenbeheer Minaraad hoorzitting: Indicatoren voor een circulaire economie 18/5/2017 OUTLINE

Nadere informatie

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide.

Script. The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. Script The consumption of animal and fish protein is essential for the well-being of billions of people worldwide. The downside? It s also responsible for a large proportion of greenhouse gas and other

Nadere informatie

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006 Nuon Magnum Een volgende stap in de energietransitie Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum Utrecht, 6 december 2006 Nuon in het kort Nuon is een zelfstandig, internationaal energiebedrijf gevestigd

Nadere informatie

SAMEN WERKEN AAN DUURZAME ZEEWIERTEELT OP ZEE. Vlaams Aquacultuur Platform 10 juni 2015 Koen van Swam

SAMEN WERKEN AAN DUURZAME ZEEWIERTEELT OP ZEE. Vlaams Aquacultuur Platform 10 juni 2015 Koen van Swam SAMEN WERKEN AAN DUURZAME ZEEWIERTEELT OP ZEE Vlaams Aquacultuur Platform 10 juni 2015 Koen van Swam SAMEN WERKEN AAN DUURZAME ZEEWIERTEELT OP ZEE Vlaams Aquacultuur Platform 10 juni 2015 Koen van Swam

Nadere informatie

Geniaal van mest en digestaat naar nutriënten en schoon water. Wilbert Menkveld

Geniaal van mest en digestaat naar nutriënten en schoon water. Wilbert Menkveld Geniaal van mest en digestaat naar nutriënten en schoon water Wilbert Menkveld wilbert.menkveld@nijhuisindustries.com Nijhuis Industries Total solution provider offering own innovative industrial solutions

Nadere informatie

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen?

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? James.Leten@siwi.org Wereldwijds Opportuniteiten Regionaal - Stroomgebied Lokaal: checklist 2000 2015 millennium ontwikkelingsdoelstellingen 2000 2015

Nadere informatie

GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE

GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE GRONDSTOFFEN VAN DE TOEKOMST MICHIEL ADRIAANSE KCPK DOORWERTH 1 FEBRUARI 2017 SIA 2020: VISIE PAPIER- EN KARTONINDUSTRIE "Papiersector is aanjager van een biomassa gebaseerde circulaire economie. We halen

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Biomassa in de duurzame energievoorziening

Biomassa in de duurzame energievoorziening Biomassa in de duurzame energievoorziening Hamid Mozaffarian ECN Perslunch, Amsterdam, 5 oktober 2010 www.ecn.nl Inhoud Bijdrage biomassa in de wereld primaire energie-mix Nederlandse HE-doelstellingen

Nadere informatie

Rotterdam Wereld Balans Wereld Import & Export. Ukraine Export. EU Balans EU Import & Export EU Mais Import Spaanse S&D Nederlandse S&D

Rotterdam Wereld Balans Wereld Import & Export. Ukraine Export. EU Balans EU Import & Export EU Mais Import Spaanse S&D Nederlandse S&D Marktontwikkelingen door W. Helmink Rotterdam 14 5 2014 World Wereld Balans Inhoudsopgave Wereld Import & Export Ukraine, Rusland & Kazakhstan Tarwe Balans Ukraine Export EU EU Balans EU Import & Export

Nadere informatie

Agriculture and biodiversity

Agriculture and biodiversity Agriculture and biodiversity Meeting the challenge: producing while preserving Maarten Hens Agricultural biodiversity Biodiversity is the basis of agriculture 1. Species and genetic variation of crops

Nadere informatie

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit?

GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? GFT-afval is een waardevolle bron voor nieuwe grondstoffen. Maar hoe ziet de toekomst eruit? Spreker: Datum: Locatie: Joop Suurmeijer en Robert Jansen 19 maart 2015 VNG-congres Utrecht GFT-afval heeft

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Biomassa voor energie uit de Nederlandse natuur

Biomassa voor energie uit de Nederlandse natuur Biomassa voor energie uit de Nederlandse natuur Een inventarisatie van hoeveelheden, potenties en knelpunten J.H. Spijker H.W. Elbersen J.J. de Jong C.A. van den Berg C.M. Niemeijer Alterra-rapport 1616,

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Workshop Biobased Economy. Docent Event

Workshop Biobased Economy. Docent Event Workshop Biobased Economy Docent Event Ketens en Agrologistiek Maandag, 2 april 2012 Erik Jan Rodenhuis Oene Schriemer Onno de Vegt Programma Introductie Biobased Economy: Wat en waarom? Casevoorbeeld

Nadere informatie